Độc quyền
TRUNG ĐÔNG VẼ LẠI BẢN ĐỒ DẦU MỎ: VÌ SAO EO BIỂN HORMUZ KHÔNG CÒN LÀ "YẾT HẦU" ĐỘC TÔN?

Sổ Cái Vô Hình
323 người theo dõi
522 Lượt xem video·13 thg 10, 2026
TRUNG ĐÔNG VẼ LẠI BẢN ĐỒ DẦU MỎ: VÌ SAO EO BIỂN HORMUZ KHÔNG CÒN LÀ "YẾT HẦU" ĐỘC TÔN?
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Hoàng Thái xin kính chào quý vị,
chào mừng quý vị quay trở lại với Sổ Cái Vô Hình
Thưa quý vị, xung đột quân sự leo thang tại vùng Vịnh
không chỉ làm gián đoạn các tuyến hàng hải huyết mạch
mà đang kích hoạt cuộc tái cấu trúc hạ tầng logistics
năng lượng có quy mô lớn nhất trong nhiều thập kỷ qua
Dù tổng sản lượng xuất khẩu dầu thô của khu vực ngoài
Iran trong tháng 9 đã phục hồi về mức trước chiến sự
đạt ít nhất 16,5 triệu thùng dầu mỗi ngày
Dòng tỷ trọng hàng hóa phải lưu thông qua eo biển Hormuz
đã sụt giảm nghiêm trọng từ mức 83 xuống chỉ còn 60%
Việc Saudi Arabia mở rộng công suất tuyến Đông Tây hướng ra biển đỏ
Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất khai
thác tối đa cửa ngõ Fujairah và Iraq
tìm kiếm hành lang Địa Trung Hải đang dịch chuyển trọng tâm
cạnh tranh từ quy mô khai thác sang chi phí giao hàng thực tế
Hệ quả tài chính từ biến động cước vận tải kỷ lục,
phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh
và chính sách chiết khấu giá bán chính thức khốc liệt,
đang tạo ra sự phân hóa sâu sắc từ biên
lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu châu Á
đến giá dầu Tây Thị.
Đây là chỉ dấu xác nhận eo biển Hormuz
không mất đi tầm quan trọng chiến lược,
nhưng tính chất độc quyền chi phối dòng chảy dầu mỏ của Iraq này
đang chính thức bị triệt tiêu vĩnh viễn.
Trước thời điểm bùng nổ chiến sự với Iran vào ngày 28 tháng 2,
một thùng dầu thô được bốc xếp tại bờ biển Vịnh Ba Tư
chỉ gắn liền với một phép tính vận tải đơn giản
dựa trên lộ trình tự nhiên qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, tính chất tập trung lưu lượng
qua một hành lang hàng hải duy nhất,
từng chiếm tới 83% tổng lượng dầu thô xuất khẩu của toàn khu vực,
đã biến thành một điểm nghẽn rủi ro thương mại mang tính hệ thống.
Giờ đây, mỗi người mua quốc tế buộc
phải đặt ra hàng loạt biến số phức tạp
về khả năng thông hành của tàu chở dầu, điều phí bảo hiểm hải trình,
thời gian trễ tuyến và mức độ an toàn của các cảng xuất khẩu thay thế
Sự thay đổi trong hành vi thị trường này đã
biến khả năng tiếp cận các tuyến xuất khẩu
thành một lợi thế cạnh tranh cốt lõi,
định hình lại toàn bộ cuộc đua năng lượng tại Trung Đông
Sự phục hồi về mặt số lượng tổng thể đang
che giấu một sự chuyển dịch căn bản
về cấu trúc dòng chảy hàng hóa vật chất
Dữ liệu từ hãng theo dõi tàu biển Kepler đã chỉ ra rằng
xuất khẩu dầu thô từ khu vực vùng vịnh ngoại trừ
Iran đã trở lại mốc trước chiến tranh trong tháng 9
với quy mô đạt tối thiểu 16,5 triệu thùng mỗi ngày
Điểm khác biệt mang tính bước ngoặt nằm ở hướng đi của dòng dầu
Nếu như trước chiến sự có tới 83% lượng dầu thô rời vùng vịnh
phải đi qua eo biển Hormuz
thì trong tháng 9 có tới 40% sản lượng xuất khẩu
đã đi qua các tuyến đường vòng mà không cần vượt qua eo biển này
Ngay cả đối với khối lượng hàng hóa vẫn buộc phải đi qua Hormuz
phương thức vận hành cũng đã hoàn toàn thay đổi
so với thông lệ trước đây
Theo ghi nhận của Kepler trong tháng 8
Hơn 70% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz phải thực hiện quy trình
trung chuyển giữa các tàu chở dầu ngoài khơi bờ biển UAE hoặc Oman
Thay vì chạy thẳng tới bên mua, một đội tàu Convoy gồm các siêu tàu
chở dầu thô hiện đảm nhận việc chở dầu từ các cảng đầu mối ở vùng vịnh
ra các điểm trung chuyển nằm bên ngoài eo biển
Sự phân tách này đã phản ánh một thực tế rằng,
việc tổng lượng dầu xuất khẩu phục hồi không đồng nghĩa với việc
hệ thống thương mại truyền thống đã được phục hồi nguyên trạng
Hàng hóa đến tay người tiêu dùng nhiều hơn trong bối cảnh
tuyến đường kinh tế nhất vẫn đang chịu tổn thương nghiêm trọng
Tính chất mong manh của chuỗi cung ứng được phơi
bày rõ nét qua các số liệu an ninh hàng hải gần đây
Trong tuần lễ kéo dài từ ngày 28 tháng 9 đến ngày 5 tháng 10,
các nguồn tin an ninh hàng hải được Reuters trích dẫn xác nhận
đã có ít nhất 12 vụ tấn công nhắm vào các
tàu chở dầu và khí đốt xung quanh eo biển
thiết lập mức kỷ lục hàng tuần cao nhất kể
từ khi chiến sự nổ ra vào ngày 28 tháng 2
Báo cáo của Reuters vào ngày 8 tháng 10 cho
thấy tiêu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz
đã rơi xuống mức đáy trong hơn 2 tháng
Trước đợt thoái lui đó,
số liệu của Kepler ghi nhận lưu lượng dầu thô qua eo biển
trong tuần kết thúc vào ngày 3 tháng 10
đạt khoảng 10,3 triệu thùng mỗi ngày
tức là thấp hơn khoảng 23%
so với mức cơ sở trước chiến sự là 13,5 triệu thùng mỗi ngày
Mặc dù các tuyến xuất khẩu thay thế đem lại
tấm đệm phòng vệ trước một nút thắt duy nhất
Nhưng chúng lại phát sinh những tổn thương
riêng biệt về giới hạn công suất đường ống
rủi ro tấn công vào các trạm đầu mối và cự li hải
trình kéo dài đối với một số nhóm khách hàng
Đối với Saudi Arabia, tuyến đường ống Đông Tây kéo dài khoảng 1.200 km
từ các mỏ dầu phía Đông của Vương quốc tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ
là phương án thay thế trên bộ quy mô
nhất để né tránh toàn bộ eo biển Hormuz
Công suất danh định của tuyến đường ống
này đạt khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày
Tuy nhiên, giá trị chiến lược phụ thuộc vào mức độ
vận hành thực tế và tần suất gián đoạn hoạt động
Trước chiến sự, cảng Yanbu chỉ xuất khẩu khoảng 750.000 thùng mỗi ngày
Nhưng theo khảo sát của MEIS, con số này đã tăng vọt lên
khoảng 4-4,5 triệu thùng mỗi ngày trong giai đoạn mùa hè
KPL ước tính, tuyến đường ống này từng vận
chuyển khoảng 5,5 triệu thùng mỗi ngày
trước khi trở thành mục tiêu quân sự trong tháng 9
Sự cố ngày 10 tháng 9 khi một cuộc
tấn công bằng máy bay không người lái
buộc cảng Yanbu phải ngưng bốc dỡ hàng đã chứng minh
cả giá trị lẫn giới hạn của tuyến hành lang này.
Để không làm gián đoạn dòng xuất khẩu,
Saudi Arabia lập tức đảo chiều dòng dầu quay trở lại phía đông,
khiến cho lượng dầu thô của vương quốc này đi qua eo biển
Hormuz nhảy vọt từ 0,7 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 8
lên 2,8 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 9, theo dữ liệu của Kepler.
Tiến đường vòng cuối cùng vẫn phải cậy nhờ
chính eo biển mà nó được xây dựng để tránh mặt.
Mặc dù vậy, sau khi khôi phục hạ tầng,
Bộ trưởng Năng lượng Hoàng tử Abdulaziz Bin Salman
tuyên bố vào ngày 6 tháng 10 rằng lưu lượng
đường ống đã đạt 5,8 triệu thùng mỗi ngày
Vấn đề chiến lược hiện nay không đơn thuần là
việc Riyadh có thể đưa dầu sang bờ Tây hay không
mà là tuyến biển đỏ làm thay đổi các điều khoản thương
mại cạnh tranh của dầu thô Saudi Arabia như thế nào
Biểu giá bán chính thức kỳ hạn tháng 11 được
công bố ngày 5 tháng 10 là minh chứng rõ nhất
Saudi Aramco bất ngờ hạ giá dầu Arab Light
do cho khách hàng châu Á tới 3 đô la Mỹ một thùng
đưa mức giá xuống thấp hơn 5 đô la Mỹ
so với giá bình quân tham chiếu của Oman và Dubai
Đây là mức chiết khấu sâu nhất kể từ tháng 6 năm 2020
hoàn toàn đi ngược lại với kỳ vọng
tăng giá của giới phân tích thị trường
Trong khi, các phẩm cắt dầu nặng hơn bán sang
châu Á cũng bị cắt giảm tới 5 đô la Mỹ mỗi thùng
Trái lại, Aramco đồng thời tăng giá bán thêm 3 đô
la Mỹ mỗi thùng đối với thị trường Tây Bắc Âu
sau khi nối lại xuất khẩu từ Janbeh
Cùng một sản phẩm cấp dầu, nhưng hai tuyến vận chuyển
dẫn tới hai cấu trúc định giá hoàn toàn đối lập.
Lối diễn kinh tế đằng sau quyết định này
được các nhà máy lọc dầu châu Á diễn giải
như là một khoản trợ giá bù đắp cho chi
phí cước tàu đang neo ở mức kỷ lục.
Đối với thị trường châu Âu,
các lô hàng xuất phát từ Janbeh đi qua Biển Đỏ
hoàn toàn né tránh được rủi ro tại Hormuz.
Các nhà máy lọc dầu hiện tính toán chi phí
dựa trên tổng giá thành giao tới cổng nhà máy
kết hợp giữa giá niêm yết, cước vận tải biển, phí bảo hiểm rủi ro,
thời gian giao hàng và mức độ phù hợp kỹ thuật của nguyên liệu
Tuy nhiên, lối thoát biển đỏ không triệt tiêu rủi ro địa chính trị
khi lực lượng Houthi từng tuyên bố
nhận trách nhiệm về các cuộc tấn công
vào cơ sở của Aramco tại Yanbu trong tháng 9
đồng thời tiến hành tập kích 2 sân bay của
Saudi Arabia trong tuần lễ đầu tháng 10
Tại các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất,
chiến lược dài hạn đầu tư vào cảng Fujairah trên bờ biển Oman
thông qua đường ống dẫn dầu Hafsan-Fujairah đang tạo ra
lợi thế chiến lược rõ nét bên ngoài eo biển Hormuz
Dữ liệu thị trường cho thấy lượng dầu thô xuất khẩu
của UAE qua Hormuz đã sụt giảm gần 53% trong tháng 7
trong khi cảng Fujairah xử lý tới sấp xỉ 2 phần 3 tổng kim
ngạch xuất khẩu dầu thô của quốc gia này trong cùng thời kỳ
Fujairah không chỉ là một cầu cảng đơn thuần mà còn
sở hữu hệ thống kho chứa, trung tâm giao dịch
và trạm tiếp nhiên liệu quy mô lớn,
đem lại giá trị thương mại vượt trội cho các đối tác
muốn né tránh tắc nghẽn an ninh
Hãng tin Reuters vào tháng 5 từng đưa tin,
UAE đang đẩy nhanh tiến độ dự án đường ống bổ sung
nhằm tăng cường năng lực bỏ qua Hormuz,
cho thấy đây là một quy hoạch cơ cấu dài hạn
chứ không chỉ là biện pháp ứng phó tình thế tạm thời
Ở chiều ngược lại, Iraq đang phải đối
mặt với thế kẹt địa lý khắc nghiệt hơn
khi phần lớn hệ thống xuất khẩu phụ thuộc
vào các cảng biển phía Nam trong Vịnh Ba Tư
Điều này thúc đẩy sự hồi sinh của ý tưởng,
thiết lập một hành lang vận chuyển dầu thô của Iraq
sang hướng Tây qua Syria để vươn ra biển Địa Trung Hải
mở ra lối thoát trực tiếp tới thị trường
châu Âu mà không cần chạm tới ở biển Hormuz
Báo cáo vào ngày 6 tháng 10 của Reuters đã trích dẫn quan
điểm của các lãnh đạo cấp cao trong ngành năng lượng
Nhấn mạnh rằng, thế giới hiện nay cần thêm các tuyến xuất khẩu thay thế
hơn là chỉ tập trung gia tăng sản lượng khai thác
Dù phương án Địa Trung Hải của Iraq vẫn đang dừng lại ở mức đề xuất
do đòi hỏi phức tạp về vốn tài trợ, xây dựng tái thiết
và các hiệp định quá cảnh an ninh xuyên biên giới
Nhưng nó đã phản ánh rõ sự dịch chuyển trong tư duy đàm phán của Qatar
Sự dịch chuyển này đang tác động trực tiếp
đến hành vi của các nhà máy lọc dầu
cách vùng vịnh hàng ngàn cây số
Tại Ấn Độ, sản lượng nhập khẩu dầu thô Trung Đông
trong tháng 9 đã hồi phục về mức trước chiến sự
tiệm cận 3 triệu thùng mỗi ngày, theo Kpler
Đồng thời, các báo cáo vào đầu tháng 10 chỉ ra rằng
các nhà chế biến dầu Ấn Độ đang chủ động
cắt giảm một số hợp đồng mua dầu Nga
giao tháng 11 khi mức giá dầu của Nga tăng lên
và sự cạnh tranh thu gom từ phía Trung Quốc đang trở nên gai gắt
Khi các nhà sản xuất vùng vịnh khôi phục năng lực giao hàng
và áp dụng mức chiết khấu OSB cạnh tranh
Sức hút thương mại của các thùng dầu này lập tức phục hồi,
biến cuộc đua giữa các nhà cung cấp thành bài toán
so kè chi phí giao nhận cuối cùng.
Một hệ quả bất ngờ khác đang đè nặng lên các nhà xuất khẩu
dầu thô Tây Phi như Angola, Nigeria và Cộng hòa Congo.
Trước sự cạnh tranh gay gắt từ dòng dầu giá rẻ của vùng vịnh,
cộng hưởng với bước cướp tàu kỷ lục khiến hành trình xa xôi sang
châu Á trở nên đắt đỏ, dầu thô Tây Phi mất dần sức cạnh tranh.
Báo cáo thị trường ngày 8 tháng 10 ghi nhận,
dầu thô Tây Phi đã bị giao dịch ở mức chiết khấu sâu nhất
do dầu Brent trong hơn một thập kỷ
Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz đã gián
tiếp tạo ra những bên chịu thiệt hại nặng nề
nằm cách xa vùng chiến sự hàng ngàn hải lý
Thực tế, giao dịch mùa thu năm nay cho thấy cước vận tải
của các tàu chở dầu cỡ lớn nhất đã chạm đỉnh lịch sử
Buộc Aramco phải xem xét phương án chiết khấu
bổ sung cho các lô hàng bốc xếp tại Oman
để bù đắp chi phí cho người mua theo nguồn tin thân cận của Reuters.
Chi phí vận chuyển và bảo hiểm đã chính thức cấu thành
một phần không thể tách rời trong giá dầu thực tế.
Dù các mốc chuyển Brent,
Dubai hay Oman vẫn giữ vai trò neo giữ hợp đồng tài chính,
nhưng phần bảo an ninh vận tải đang trở thành
trọng tâm trong mọi cuộc thương lượng.
Sẽ là một sai lầm nếu vội kết luận rằng
eo biển Hormuz đang mất dần đi vai trò.
Hải trình này vẫn luôn chuyển khối lượng
khổng lồ dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ.
Các tuyến đường ống thay thế không thể
hấp thụ toàn bộ lượng dầu bị di chuyển
Trong khi các cảng đầu mối và các hải trình tiếp nối
của chúng vẫn phải đối mặt với những rủi ro riêng
Tháng 9 đã chứng minh điều đó
Khi đường ống Đông Tây gặp sự cố,
dầu mỏ Saudi Arabia buộc phải quay trở lại eo biển
Bên cạnh đó là sự khác biệt giữa dầu thô và nhiên liệu tinh chế
Sự phục hồi của kim ngạch xuất khẩu dầu thô không đồng nghĩa với việc
nguồn cung dầu diesel,
nhiên liệu bay hay các thành phẩm khác sẽ tự động được hồi phục
Chừng nào mà các nhà máy lọc dầu,
mạng lưới logistics và thị trường thành phẩm vẫn còn bị xáo trộn
Do đó, khu vực này có thể trở nên kiên cường hơn ở một khía cạnh
nhưng lại phức tạp hơn ở một khía cạnh khác
Việc đa dạng hóa các tuyến vận chuyển làm
giảm sự phụ thuộc vào một ít hầu duy nhất
Nhưng nó cũng mở rộng mạng lưới đường ống,
trạm bơm, kho chứa và cảng biển
mà các chính phủ cùng với các đơn vị vận hành buộc phải bảo vệ
Hormuz vẫn giữ nguyên tầm quan trọng chiến lược
Điều đang thay đổi là mức độ mà các nhà sản xuất và khách
hàng sẵn sàng phụ thuộc duy nhất vào hải trình này
Hồi kết của cuộc chiến vẫn chưa xuất hiện
Iran tuyên bố eo biển sẽ tiếp tục bị phong tỏa cho
đến khi Washington chấp nhận các điều kiện của họ
Tuần này, các báo cáo cho biết, Nhà Trắng đã yêu cầu Lầu
Năm Góc chuẩn bị các phương án tái khởi động không kích
đã đẩy giá dầu Brent, vượt mốc 105 USD một thùng vào hôm thứ Năm
Cho đến thứ Sáu, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ
không có cuộc không kích nào trước cuộc bầu cử giữa kỳ
vào ngày 3 tháng 11 và giá dầu đã hạ
nhiệt trở lại vùng 102 USD mỗi thùng
Nếu chiến sự chấm dứt và an ninh hàng hải được cải thiện
một phần các chuyến hàng sẽ quay trở lại các
tuyến đường mang tính kinh tế nhất qua Hormuz
Yếu tố địa lý, cơ sở hạ tầng sẵn có
và các mối quan hệ thương mại lâu năm
vẫn sẽ giữ vai trò trọng yếu
Thế nhưng những khoản đầu tư được giải ngân trong giai đoạn khủng hoảng
không nhất thiết sẽ mất đi giá trị khi
mà mối nguy hiểm trước mắt thoái lui
Năng lực xuất khẩu dự phòng có thể
đóng vai trò như một công cụ bảo hiểm
trước các nguy cơ gián đoạn trong tương lai,
ngay cả khi nó không được khai thác hết công suất mỗi ngày
Điều này có thể tác động đến các hợp đồng cung ứng dài hạn,
chiến lược mua sắm của các nhà máy lọc dầu
hoạt động đầu tư vào hệ thống đường ống và giá trị
địa chính trị của các cảng biển nằm cách xa eo biển
Tất cả những điều này không đảm bảo cho một sự sụt giảm
vĩnh viễn về lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz
Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chi phí hạ tầng, điều kiện an ninh,
các động lực thương mại và tính bền vững của các tuyến đường mới
Điều đã thay đổi là các phương án thay thế
hiện đang được thử lửa dưới áp lực thực tế
Thay vì chỉ dừng lại ở các cuộc thảo luận trên bàn kế hoạch dự phòng
Cuộc chiến trước mắt là cuộc đua giành thị phần
Saudi Arabia, UAE và các nhà sản xuất khác muốn các thùng dầu
của họ tiếp cận được các khách hàng bất chấp sự gián đoạn
Bên mua cần nguồn cung đáng tin cậy với tổng chi phí
tàu hàng thực tế có tính cạnh tranh
Sự chuyển dịch sâu sắc hơn nằm ở năng lực tiếp cận
vị thế của một nhà sản xuất ngày càng được định
hình không bởi chất lượng hay công suất khai thác
Mà còn bởi khả năng cung cấp nhiều hơn
lang vận chuyển đáng tin cậy ra thị trường
Và sự cạnh tranh này đã hiện hữu rõ trong biểu phí cước tàu
Giá bán chính thức, quyết định thu mua của các nhà máy lọc dầu
Cũng như là các quyết định giải ngân
vào hệ thống đường ống và cảng biển
Một tuyến đường đáng tin cậy có thể khiến
một thùng dầu vốn có giá niêm yết cao hơn
lại trở thành một lựa chọn mua tối ưu hơn về mặt thương mại
Hormuz không hề mất đi vai trò, nó chỉ đang dần mất đi tính độc tôn
Và điều đó có thể chứng minh là một trong
những chuyển biến mang tính hệ thống nhất
bắt nguồn từ cuộc chiến với Iran
Quý vị vừa theo dõi bản tin Sổ Cái Vô Hình
nơi dữ liệu được soi chiếu biến thành trí thức
và trí thức trở thành lợi thế dẫn lối cho
những ai biết nhìn xa hơn những con số
Hãy chia sẻ trong phần bình luận chủ đề
hoặc là câu chuyện mà bạn muốn chúng tôi khám phá trong các số tới
Vì chính góc nhìn của bạn sẽ tạo nên giá trị của kênh
Nếu bản tin ngày hôm nay mang đến cho bạn
một góc nhìn mới về thế giới tài chính
Thì đừng quên nhấn like, share và subscribe
Để không bỏ lỡ những điều đang chuyển động bên dưới những
con số tưởng chừng lặng im
Sổ cái vô hình, nơi những con số biết nói
Và chúng tôi khiến chúng phải nói lên sự thật
