Vì Sao Người Mỹ Không Phơi Quần Áo Ngoài Trời Mà Phải Dùng Máy Sấy？

Nếu bạn đi dọc một con phố bất kỳ ở Hà Nội hay Sài Gòn vào buổi sáng, bạn sẽ thấy một cảnh quá đỗi quen thuộc, ban công nào cũng treo đầy quần áo, áo sơ mi, quần jean, khăn tắm, thậm chí cả chăn màn, tất cả phơi phới dưới nắng như những lá cờ nhỏ của đời sống thường ngày. Nhưng nếu bạn bay sang Mỹ, đi qua một khu dân cư ở California, nơi nắng chiếu gần như quanh năm, bạn sẽ nhận ra một điều kỳ lạ. Không có dây phơi, không có giá phơi, không một chiếc áo nào bay trong gió, người Mỹ vẫn giặt đồ như mọi người. nhưng quần áo của họ không bao giờ gặp ánh mặt trời. Chúng đi thẳng từ máy giặt vào một chiếc hộp kim loại khổng lồ, quay tròn trong luồng khí nóng khoảng một tiếng, rồi bước ra khô ráo, mềm mại và ấm áp. Ở Mỹ, cứ khoảng 8 trên 10 hộ gia đình có máy sấy quần áo. Và điều khiến nhiều người Việt ngạc nhiên nhất là, ở không ít khu dân cư tại Mỹ, nếu bạn căng một sợi dây phơi ngoài sân nhà mình, bạn có thể nhận thư cảnh cáo, thậm chí bị phạt tiền. Vậy tại sao một quốc gia rộng lớn, nhiều nắng, lại quay lưng với cách làm khô quần áo miễn phí và lâu đời nhất của loài người? Là vì lười? Vì giàu? Hay đằng sau đó là cả một câu chuyện về lịch sử, luật lệ, kiến trúc và tâm lý xã hội? Hãy cùng XB giải thích tìm câu trả lời. Điều thú vị là, người Mỹ không phải sinh ra đã dùng máy xấy. Chỉ cách đây chưa đầy một thế kỷ, sân sau của hầu hết các ngôi nhà Mỹ đều có dây phơi. Thứ hai là ngày giặt giũ truyền thống của các bà nội trợ. Họ giặt tay hoặc bằng máy vắt thô sơ, rồi mang từng rổ đồ ướt ra sân, kẹp lên dây bằng những chiếc kẹp gỗ. Hình ảnh ga giường trắng bay trong gió từng là biểu tượng của một gia đình ngăn nắp, chăm chỉ. Mọi thứ bắt đầu thay đổi vào những năm 1930. Một người đàn ông ở bang North Dakota tên là G. Rosemore, nơi mùa đông lạnh cắt da và quần áo phơi ngoài trời có thể đông cứng như tấm ván, đã loay hoay chế tạo một cỗ máy làm khô quần áo bằng nhiệt. Đến cuối thập niên 1930, những chiếc máy sấy thương mại đầu tiên được bán ra thị trường Nhưng máy sấy chỉ thật sự bùng nổ sau chiến tranh thế giới thứ 2 Và để hiểu vì sao, ta phải nhìn vào nước Mỹ thời điểm đó Sau năm 1945, nước Mỹ bước vào thời kỳ thịnh vượng chưa từng có Hàng triệu cựu binh trở về, lập gia đình và chuyển ra những khu ngoại ô mới mọc lên như nấm Mỗi gia đình một căn nhà, một bãi cỏ, một chiếc ô tô và một căn bếp đầy đồ điện Đây là thời kỳ mà các hãng điện gia dụng như General Electric, Whirlpool hay Westinghouse đổ tiền vào quảng cáo. Thông điệp của họ rất rõ ràng, người phụ nữ hiện đại không cần phải còng lưng ngoài sân phơi đồ nữa. Hãy để máy móc làm thay, tủ lạnh, máy giặt, máy rửa bát và máy sấy trở thành bộ sưu tập của một gia đình trung lưu đúng nghĩa. Và đây chính là bước ngoặt tâm lý quan trọng nhất. Khi máy sấy trở thành biểu tượng của sự sung túc, thì sợi dây phơi dần mang một ý nghĩa ngược lại. Nó bị gắn với những gia đình không đủ tiền mua máy Nói cách khác, dây phơi trở thành dấu hiệu của sự nghèo Một gia đình phơi quần áo ngoài sân vào thập niên 1960 không chỉ đang làm khô đồ Trong mắt hàng xóm, họ đang vô tình tuyên bố rằng mình chưa theo kịp phần còn lại của khu phố Định kiến này tồn tại dai dẳng đến mức hơn nửa thế kỷ sau Nó đã được viết thành luật Ở Mỹ có một loại tổ chức mà người Việt ít biết đến Gọi là HOA, viết tắt của Homeowner Association Tạm dịch là Hiệp hội chủ nhà Khi bạn mua nhà trong một khu dân cư có hoa, bạn phải ký cam kết tuân thủ một bộ quy tắc chung. Bộ quy tắc này có thể quy định những thứ mà người Việt nghe sẽ thấy khó tin, cỏ trước nhà không được cao quá bao nhiêu phân. Nhà chỉ được sơn trong một bảng màu cho phép, thùng rác phải cất khỏi tầm nhìn từ đường, xe tải không được đổ qua đêm trước cửa. Và trong rất nhiều bộ quy tắc như vậy, có một dòng cấm căng dây phơi quần áo ở nơi có thể nhìn thấy từ đường hoặc từ nhà hàng xóm. Lý do được đưa ra thường là thẩm mỹ. Họ cho rằng quần áo phơi ngoài trời trông lộn xộn, làm khu phố kém sang và quan trọng nhất là có thể kéo giá nhà xuống Với người Mỹ, căn nhà thường là tài sản lớn nhất cả đời nên bất cứ thứ gì đe dọa giá trị bất động sản đều bị xem là mối nguy Một số quy tắc còn viện dẫn cả lý do an toàn cho rằng dây phơi có thể gây vướng víu, nguy hiểm cho trẻ nhỏ Hàng chục triệu người Mỹ đang sống trong các khu dân cư có hoa Nếu vi phạm, họ có thể bị gửi thư nhắc nhở, rồi phạt tiền và trong những trường hợp căng thẳng, tranh chấp có thể kéo nhau ra tòa. Nghe có vẻ vô lý, nhưng chính sự vô lý này đã sinh ra một phong trào có cái tên rất thú vị Right to dry, tức là quyền được phơi khô. Những người ủng hộ phong trào lập luận rằng phơi nắng tiết kiệm điện, giảm phát thải và không ai có quyền cấm người khác dùng ánh mặt trời miễn phí. Kết quả là một loạt bang như Florida, Colorado, Hawaii, Maine, Maryland và Vermont đã thông qua luật khiến những lệnh cấm dây phơi của hoa trở nên vô hiệu. Nếu tính cả những bang có luật bảo vệ quyền sử dụng năng lượng mặt trời Vốn có thể được hiểu là bao gồm cả việc phơi đồ Thì con số lên tới khoảng 19 bang Nhưng luật là một chuyện, thói quen lại là chuyện khác Rất nhiều người sống ở những bang này thậm chí không biết mình có quyền phơi đồ Và ngay cả khi biết, không phải ai cũng muốn trở thành nhà duy nhất trong xóm treo quần lót ra sân Bây giờ, hãy bước vào bên trong một ngôi nhà Mỹ điển hình Ở Việt Nam, máy giặt thường nằm ở góc nhà tắm, ngoài ban công hoặc trên sân thượng, tức là ngay cạnh chỗ phơi Quy trình rất tự nhiên, giặt xong, bước vài bước là phơi Còn ở Mỹ, phần lớn nhà có một khu vực riêng gọi là laundry room, tức phòng giặt hoặc ít nhất là một hốc tường thiết kế sẵn Trong đó, máy giặt và máy sấy đứng cạnh nhau như một cặp song sinh hoặc chồng lên nhau thành một khối Ngay từ khâu thiết kế, kiến trúc sư đã chừa sẵn ổ điện công suất lớn có khi là đường ống ga và một lỗ thông gió xuyên tường để xả khí nóng từ máy sấy ra ngoài Nói cách khác, máy sấy không phải là một món đồ người Mỹ mua thêm Nó là một phần của hạ tầng ngôi nhà, giống như bồn rửa hay bình nước nóng Còn các khu chung cư thì sao? Phần lớn căn hộ ở Mỹ không có kiểu ban công mở, chìa ra ngoài như ở châu Á Nếu có ban công, hợp đồng thuê nhà thường cấm treo đồ lên lan can Những ai không có máy giặt riêng sẽ dùng phòng giặt chung của tòa nhà Hoặc mang đồ ra laundromat Những tiệm giặt tự phục vụ với hàng dài máy giặt Và máy sấy chạy bằng xu hoặc thẻ Không có chỗ phơi Thì máy sấy không còn là lựa chọn nữa Nó là con đường duy nhất Nhiều người sẽ nghĩ ngay đến thời tiết Và đúng là thời tiết có vai trò của nó Nước Mỹ rất rộng Ở những bang phía Bắc như Minnesota hay Michigan Mùa đông kéo dài nhiều tháng Nhiệt độ âm sâu, tuyết phủ dày Quần áo phơi ngoài trời lúc này không khô Mà đóng băng Ở vùng Tây Bắc như Seattle Mưa lất phất gần như cả mùa thu và mùa đông Ở vùng Đông Nam như Florida Độ ẩm cao và những cơn rông chiều bất chợt Có thể làm ướt sũng mẻ đồ vừa phơi Rồi còn phấn hoa Và mùa xuân, nhiều vùng ở Mỹ Bị phủ một lớp phấn hoa vàng Đến mức xe hơi đỗ ngoài trời cũng bị nhuộm màu Với hàng chục triệu người bị dị ứng theo mùa Mặc một chiếc áo vừa phơi ngoài trời Chẳng khác nào mang cả một đám phấn hoa lên người Nhưng nếu chỉ vì thời tiết Thì làm sao giải thích được việc người dân Arizona, Nevada hay Nam California, những nơi khô và nắng bậc nhất nước Mỹ, cũng dùng máy sấy như thường? Và hãy nhìn sang châu Âu, nước Anh nổi tiếng với mưa phùn quanh năm, nước Đức có mùa đông lạnh và ảm đạm. Vậy mà tỷ lệ hộ gia đình có máy sấy ở nhiều nước châu Âu vẫn thấp hơn Mỹ một cách rõ rệt. Người Đức, người Ý, người Pháp vẫn phơi đồ, nếu không ra ngoài trời thì trên những chiếc giá phơi gấp gọn đặt trong phòng khách hay nhà tắm. Vậy thời tiết chỉ là một phần Để hiểu phần còn lại, ta phải nói đến tiền Máy sấy là một trong những thiết bị ngốn điện nhất trong nhà Để làm bay hơi vài lít nước khỏi một mẻ quần áo Nó phải liên tục đốt nóng không khí và quay lồng trong gần một tiếng Theo nhiều ước tính, máy sấy chiếm khoảng 6% tổng lượng điện tiêu thụ của các hộ gia đình Mỹ Ở một nước như Đức, nơi giá điện sinh hoạt thuộc loại cao nhất thế giới Chạy máy sấy mỗi ngày là một khoản chi khiến nhiều gia đình phải đắn đo Nhưng ở Mỹ, giá điện dân dụng chỉ bằng khoảng một nửa, có khi còn thấp hơn Nhiều máy sấy Mỹ còn chạy bằng khí đốt, vốn cũng khá rẻ Khi chi phí cho mỗi mẻ sấy chỉ vào khoảng vài chục sen, tức là rẻ hơn một cốc cà phê Thì với phần lớn người Mỹ, câu hỏi có nên dùng máy sấy không gần như chẳng bao giờ được đặt ra Và còn một loại chi phí khác mà người Mỹ tính rất kỹ, thời gian Hãy thử so sánh hai quy trình Cách thứ nhất, giặt xong, bạn mang đồ ra phơi từng chiếc, kẹp từng chiếc Rồi bạn phải canh trời, chạy ra thu khi có mưa Đợi nửa ngày hoặc cả ngày cho khô Sau đó gỡ xuống và gấp lại Cách thứ hai, bạn chuyển toàn bộ mẻ đồ từ máy giặt sang máy sấy Bấm nút, đi làm việc khác Một tiếng sau, đồ đã khô ở Mỹ Trong phần lớn gia đình, cả vợ và chồng đều đi làm toàn thời gian Nhiều người chỉ giặt được vào buổi tối hoặc cuối tuần Giặt lúc 9 giờ tối thì phơi ở đâu và đợi đến bao giờ Với nhịp sống đó, máy sấy không phải là xa xỉ mà là công cụ giúp họ lấy lại vài giờ mỗi tuần. Và rồi còn một điều nữa mà người Mỹ đã quen đến mức coi là tiêu chuẩn, cảm giác. Quần áo sấy máy mềm, phồng ấm, khăn tắm sấy xong bông xốp như khăn khách sạn. Trong khi đó, khăn phơi nắng, đặc biệt là phơi ở nơi gió ít, thường khô cứng và thô ráp. Nhiều người Mỹ lớn lên cùng máy sấy thậm chí thấy khó chịu khi lần đầu dùng khăn phơi ngoài trời. Có một khác biệt văn hóa tinh tế nữa liên quan đến sự riêng tư. Với nhiều người Mỹ, quần áo, đặc biệt là đồ lót là chuyện rất cá nhân Treo chúng ra ngoài cho cả khu phố nhìn thấy đem lại một cảm giác phơi bày mà họ không thoải mái Thậm chí trong tiếng Anh có thành ngữ air dirty laundry Nghĩa đen là phơi đồ bẩn ra Nghĩa bóng là vạch áo cho người xem lưng Kể chuyện xấu trong nhà cho thiên hạ biết Thêm vào đó là văn hóa bãi cỏ trước nhà Ở các khu ngoại ô Mỹ, mặt tiền ngôi nhà gần như là một sân khấu trình diễn cỏ cắt phẳng, bồn hoa gọn gàng, hàng rào sơn trắng Nó là tấm danh thiếp của gia đình trước mắt hàng xóm Trong khung cảnh đó, một dây quần áo lủng lẳng bị xem như một vết mực trên trang giấy trắng Ở Việt Nam, chuyện phơi đồ lại hoàn toàn bình thường Thậm chí là một phần sinh động của cảnh quan đô thị Không ai nghĩ nhà bên cạnh nghèo chỉ vì họ phơi áo trên ban công Hai nền văn hóa, hai cách nhìn khác nhau về cùng một sợi dây Nhưng máy xấy không phải là không có cái giá Đầu tiên là quần áo của bạn Bạn có bao giờ để ý lớp xơ vải xám mịn đọng lại trong khay lọc của máy xấy sau mỗi lần xấy không? Đó không phải là bụi từ đâu bay tới Đó chính là những sợi vải bị bứt ra từ quần áo của bạn Nhiệt độ cao cộng với ma sát liên tục khiến sợi vải yếu dần, co rút, bạc màu nhanh hơn Mỗi lần sấy, quần áo của bạn mỏng đi một chút Thứ hai là nguy cơ cháy Chính lớp xơ vải ấy cực kỳ dễ bắt lửa Theo Cục phòng cháy chữa cháy Mỹ, mỗi năm có khoảng 2.900 vụ cháy nhà liên quan đến máy sấy quần áo và nguyên nhân hàng đầu là do chủ nhà không vệ sinh bộ lọc và đường ống thông gió. Thứ ba là môi trường. Hàng chục triệu chiếc máy sấy chạy mỗi ngày đồng nghĩa với một lượng điện năng khổng lồ và lượng khí thải tương ứng, trong khi mặt trời vẫn chiếu miễn phí ngay ngoài cửa sổ. Chính vì vậy, những năm gần đây nước Mỹ bắt đầu có sự chuyển động. Phong trào dây phơi được nhắc đến nhiều hơn như một lối sống xanh và tiết kiệm. Các dòng máy sấy bơm nhiệt vốn đã phổ biến ở châu Âu và tiêu thụ ít điện hơn đáng kể, bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên thị trường Mỹ. Một số người trẻ còn coi việc phơi đồ là một cách sống chậm, một thú vui nhỏ trong ngày. Tuy vậy, sau gần một thế kỷ, thói quen dùng máy sấy đã ăn sâu vào kiến trúc, luật lệ và nếp nghĩ của người Mỹ. Nó sẽ không biến mất trong một sớm một chiều. Vậy, vì sao người Mỹ không phơi quần áo ngoài trời mà phải dùng máy sấy? Hóa ra, đó không phải vì một lý do duy nhất mà là sự cộng hưởng của rất nhiều thứ. là lịch sử khi máy xấy trở thành biểu tượng của giấc mơ Mỹ thời hậu chiến còn dây phơi bị gắn với sự nghèo khó là luật lệ khi các hiệp hội chủ nhà cấm phơi đồ để giữ thẩm mỹ và giá nhà là kiến trúc khi ngôi nhà được thiết kế sẵn cho máy sấy mà không chừa chỗ cho dây phơi là thời tiết khắc nghiệt ở nhiều vùng là giá điện rẻ là nhịp sống bận rộn và là một quan niệm văn hóa rằng quần áo là chuyện riêng tư không nên phô ra trước mắt người khác Còn ở Việt Nam, những ban công đầy quần áo phơi phới dưới nắng có thể bị một số người coi là lộn xộn, nhưng nhìn từ một góc khác, đó lại là hình ảnh của một lối sống tận dụng thiên nhiên, tiết kiệm và rất đời. Có lẽ, đôi khi thứ mà người khác phải trả tiền điện mỗi tháng để có, lại là thứ chúng ta vẫn nhận miễn phí mỗi sáng, một khoảng nắng và một làn gió. Nếu bạn thấy video này thú vị, hãy để lại bình luận cho XP giải thích biết nhà bạn phơi đồ hay dùng máy sấy. và đừng quên đăng ký kênh để cùng khám phá thêm những câu hỏi tại sao đằng sau cuộc sống quanh ta.