Độc quyềnĐồng Dollar đã trở thành "của người Mỹ" như thế nào?

Chào mọi người, chào mừng đến với chương trình giải thích tài liệu hôm nay. Thật tuyệt khi chúng ta lại cùng nhau bóc tách một chủ đề tưởng trưng rất đổi quen thuật, nhưng lại ẩn chiếu vô vàn bí mật. Đó là tiền tệ. Cụ thể hơn, hôm nay chúng ta sẽ đào sâu vào bài đánh giá cực kỳ sắc xảo của George Joachim Buch trên tờ The Daily Economy về cuốn Đồng Đô La Quyền Năng của Brandon Greeley. Nguồn tư liệu này sẽ bóc chần những lầm tưởng cơ bản nhất về nguồn gốc của loại tiền tệ có sức ảnh hưởng lớn nhất hành tinh. Hầu hết chúng ta đều đinh ninh rằng, à, biểu tượng này, hệ thống ngân hàng này và chính bản thân đồng đô la chắc chắn phải được sinh ra trên đất Mỹ rồi, nhưng thực tế lại phức tạp và thú vị hơn thế rất nhiều. Mọi người thường nghĩ xem, thực chất đồng đô la bắt nguồn từ đâu? Chắc chắn, phản xạ đầu tiên nảy lên trong đầu bất kỳ ai cũng sẽ là nước Mỹ chứ còn ở đâu nữa. Nhưng sẽ thế nào nếu giả định đó hoàn toàn trạch hướng? Xuyên suốt phần giải thích này, chúng ta sẽ cùng lật mở một bí ẩn toàn cầu kéo dài tận 500 năm. Chúng ta sẽ lần theo dấu vết của đồng tiền này, và bất ngờ thay, nó không hề xuất phát từ các thuộc địa châu Mỹ, mà đã trải qua một trạng đường dài đầy biến động, trước khi thiếm trệ trở thành biểu tượng của quyền lực tài chính hiện đại. Để bắt đầu, hãy cùng bước vào phần đầu tiên, huyền thoại đô la Mỹ, một sự hiểu lầm đã kéo dài suốt 500 năm qua. Và phần tiếp theo, từ Bohemia đến Tây Ban Nha, Để hiểu gọn ngành, chúng ta phải quay mừ thời gian một chút. Nguồn tư liệu đã vé lại hành trình vật lý thực sự của những đồng su bạc đầu tiên thứ tạo tiền đề cho những gì chúng ta gọi là đô la ngày nay. Mọi chuyện bắt đầu từ tận thế kỷ 16 ở Bohemia, tức là Cộng hòa Czech bây giờ. Ban đầu, nó chỉ là những đồng tiền bạc được đúc ra như một khoản cổ tức để chia cho các nhà đầu tư khái thác mò. Sáng thế kỷ 17, đồng tiền này được đế chế Tây Ban Nha sao chép lại, tạo ra đồng Rian de Ocho lưng danh ở Toledo. Rồi bước sang thế kỷ 18, nó bắt đầu được sản xuất với số lượng khổng lồ tại châu Mỹ thuộc Tây Ban Nha, tận dụng triệt để nguồn tài nguyên từ ngọn núi bạc Potosi. Vậy thì điều gì đã biến những đồng bạc này trở nên quyên lực đến thế? Bí quyết nằm ở chỗ, nó đã trở thành một loại tiền tưởng tượng được phổ biến cực kỳ rộng rái. Nó thực sự đóng vai trò kết nối cả một bức tranh thương mại đẩy phức tạp thời bấy giờ. Đồng tiền này không hề bị trói buộc với bất kỳ biên giới quốc gia cú định nào. Đơn thuần, nó là một loại tiền bạc chất lượng tốt, cứ thế được lưu thông và chấp nhận ở khắp mọi nơi, nhờ chính giá trị nội tài của nó. Chuyển sang phần tiếp theo, giải pháp tình thế tuyệt vọng của thuộc địa, cách mà nước Mỹ bắt đầu chấp nhận đồng đô la. Khi những đồng su bạc này cập bến Bắc Mỹ, chúng dây vào một bối cảnh hoàn toàn khác. Cuốn sách của Brendan Greeley trí ra một thực thế khá phũ phàng, nước Mỹ hoàn toàn không phát minh ra loại tiền này. Trích dẫn trên màn hình cho thấy, việc nó trở thành tiền của nước Mỹ, rồi sau đó là tài sản toàn cầu, giống như một tai nạn, hay chính xác hơn là một giải pháp tình thế trong cơn bí cực. Những người dân thuộc địa lúc bây giờ đang đói tiền mặt trầm trọng, họ vô vập lấy nó vì một lý do rất thực tế. Hối phiếu băng đồng bảng Anh từ London thì khăng hiếm vô cùng, trong khi đồng tiền bạc của Tây Ban Nha lại tràn gập, tiện lợi và tự nhiên trở thành chuẩn mực tiền tệ dễ tiếp cận nhất. Và đây là một cụm từ mang tình bước ngoạt từ nguồn dữ liệu. Nước Mỹ đã khuất phục trước đồng đô la. Chỉ một câu ngắn gọn thôi, nhưng nó lột tả toàn bộ sự xoay chuyển của lịch sử. Một tài sản toàn cầu, cứ thế tràn vào và chiếm lính hoàn toàn một quốc gia non trẻ. Kể cả nước Mỹ ngày nay, cũng chưa từng nắm giữ chủ quyền hoàn toàn và tuyệt đối đối với nguồn gớc thực sự của đồng đô la. Thật đáng kinh ngạc phải không? Nào, bây giờ chúng ta cùng bước sang kỷ nguyên mới, sản xuất tiền hiện đại, khi chính những con người thực sự tạo ra tiền. Từ những đồng bạc đúc thủ công, giờ chúng ta bàn về cách tiền hiện đại được sinh ra qua lăng kính của một cuộc tranh luận kinh tế vô cùng hấp dẫn. Nhà kinh tế học Carlos Cipolla đưa ra một khung lý thuyết cực kỳ khách quan để phân biệt hai luồng tiền. Một bên là tiền tự phát, loại tiền hàng hóa mọc lên từ dưới lên, do chính những người tham gia giao dịch tự quy lước với nhau. Bên còn lại là tiền chỉ huy, tức là hiệu thống tiền tệ được áp đặt từ trên xuống bởi quyền lực nhà nước. Nguồn tài liệu cho thấy, xuyên suốt chiều dài lịch sử, cứ hết có nhu cầu thương mại cấp thiết, con người sẽ luôn tìm cách tự sáng tạo ra tiền, mất chấp nhà nước có quy định giá rào. Để hình dung rõ hơn về tiền tự phát, mọi người cứ nhìn vào những ví dụ thực tế này. Trong thời kỳ đại suy thoái, một thị trấn nhỏ ở Howardton, Iowa đã phải tự phát hành tiền giấy thay thế. Hay trong thảm họa báo Katrina, người ta tạo ra các mục ghi sổ khẩn cấp để duy trì hoạt động mưu án. Ngay cả nông dân thục địa ở Maryland cũng phải tự làm ra tiền giấy thay thế. Rõ ràng, khi thước mại cần phải chạy tiếp, con người sẽ tự tìm ra cách, và tiền tệ lúc đó sẽ mang những hình dáng mà chẳng ai ngờ tới. Cuối cùng thì hành trình của đồng đô la sẽ đưa chúng ta đến đâu? Câu trả lời là... một ngân hàng. Cuốn sách lập luận rằng, câu chuyện của đô la thực chất không kết thúc ở đường biên giới một quốc gia, mà kết thúc bên trong hệ thống ngân hàng. Khái niệm EURUSD chính là minh chứng rõ nhất. Đó là những khoản tiền gửi không lỗ bằng đô la nằm trong hệ thống ngân hàng toàn cầu, nhưng lại hoàn toàn nằm ngoài lãnh thổ nước Mỹ. Ngày nay, các ngân hàng thương mại và chính phủ thực sự đã trở thành những bực thầy trong việc sản xuất ra vô số dạng đô la khác nhau. Giờ hãy cùng xem xét một góc nhìn khác. Phần tiếp theo, cuộc tranh luận về giá cả cứng nhắc và những cản trở trong tiền tệ trực năng. Bài đánh giá trên The Daily Economy xoáy rất sâu vào khái niệm giá cả cứng nhắc hay tính cứng nhắc của giá cả danh nghĩa. Hiểu đơn giản, đây là lúc mọi người nhất quyết không chịu bị giảm lương hay giảm giá bán trong thời kỳ giảm phát. Tác giả Brandon Greeley coi đây chỉ là một hiện tượng tâm lý, kiểu như không ai thích nhìn các con số trên giấy tờ bị tụt đi. Nhưng giới kinh tế học lại không nghĩ vậy. Họ đã tranh luận nghiêm túc suốt nhiều thập kỷ và lập luận rằng sự cứng nhắc này không đơn thuần là giao cản tâm lý, mà nó thực sự tạo ra ma sát kinh tế và làm trầm trọng thêm những củ sốc ví mô. Điều này dẫn đến một sự thật khách quan, bất kỳ hệ thống tiền tệ nào cũng mang đẩm tính phân bổ lợi ích và tính chính trị. Mọi người có thể thấy rõ sự đối lập trên màn hình giữa tiền tệ chức năng và tiền tệ vững chắc. Một hệ thống nhắm mục tiêu lạm phát có thể cực kỳ hoàn hảo cho các chính phủ, hệ thống ngân hàng và những con nợ khổng lồ có ô rù chính trị. Nhưng lật buộc lại, nó có thể là thảm họa cho những người gửi tiết kiệp, các chủ nợ hay người sống bằng lương cố định, những người luôn khao khát một nền tiền tệ vững chắc. Sự rằng xé giữa hai nhóm lợi ích này luôn là đặc điểm cốt lõi không thể tách rời của bất kỳ chế độ tiền tệ nào. Điều này đưa chúng ta đến phần cuối cùng của bài phân tích. Căn bệnh Hà Lan trong tiền tệ và tương lai của địa chế sẽ đi về đâu? Hãy cùng đào sâu vào khái niệm căn bệnh Hà Lan trong tiền tệ. Nguồn dữ liệu đã tạo ra một sự liên tưởng lích sự cực kỳ sắc xảo ở đây. Quay lại thời kỳ Hoàng Kim của Toledo ở Tây Ban Nha vào thế kỷ 17, nơi từng sản sinh ra những đồng tiền bạc thống trị toàn cầu, họ đã bấp phải một bài học đắt giá. Đó là rủi ro khổng lồ khi một xã hội ngừng hẳn việc tạo ra lợi thế cạnh tranh thông qua sản xuất hàng hóa thực tế, mà chỉ biết chăm chăm dựa dẫm vào sức mạnh tài chính của mình để in ra các cam kết tiền tệ. Và để khép lại, chúng ta đứng trước một câu hỏi cực kỳ hốc búa được bỏ ngỏ. Điều gì sẽ xảy ra khi một đế chế ngày càng phụ thuộc vào sức mạnh tài chính hóa thay vì tự mình lao động sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ? Nước Mỹ rõ ràng không hề phát minh ra đồng đô la, nhưng họ đã kế thừa, nhao nặn và trở thành bá chủ vô song trong việc sản xuất ra nó dưới đủ mọi hình thức tài chính. Thế nhưng, khi cán cân lệch quá nhiều về phía các công cụ tài chính thay vì giang trị thực, liệu sự vững trãi của cả một đế chế có thể chỉ bám víu vào những tờ giấy ghi nợ và những con số nhảy múa trên sổ cái ngân hàng hay không? Chúng ta sẽ để lại câu hỏi lớn này ở đây cho mọi người tự suy ngấm. Rất hy vọng chương trình giải thích tài liệu hôm nay đã mang lại một lăng kính hoàn toàn mới mẻ và sâu sắc về đồng tiền mà chúng ta vẫn sử dụng mỗi ngày. Cảm ơn mọi người đã theo dõi.