#8 : 9 Trong 10 Người Mắc Bệnh THẬN Không Hề Biết — 17 Dấu Hiệu Trên Móng Tay, Da Và Giấc Ngủ

Cứ 10 người đang mắc bệnh thận mãn tính thì có đến 9 người không hề biết mình có bệnh. Không đau, không sốt, không có gì báo hiệu cả. Cô chú vẫn đi chợ mỗi sáng, vẫn nấu cơm cho cả nhà, vẫn ngồi xem tin tức buổi tối như mọi hôm. Mà bên trong, 1 trong 2 quả thận có thể đang mất dần chức năng từ ngày 1. Âm thầm đến mức 9 cô chú cũng không hay. Không phải vì cô chú lười đi khám, mà vì thận là cơ quan im lặng nhất trong cơ thể người. Nó không gây đau, không gây sốt, không có dấu hiệu gì rõ ràng như tim hay như dạy dày. Nhưng tôi sẽ nói thẳng với cô chú 1 điều ngay từ bây giờ. Thận không hoàn toàn căm lặng, nó vẫn để lại dấu vết. Trên móng tay, trên da, trong hơi thở, trong giấc ngủ mỗi đêm. Hôm nay tôi sẽ chỉ cho cô chú đúng 17 dấu hiệu đó, xếp từ những dấu hiệu dễ bỏ qua nhất đến dấu hiệu nguy hiểm nhất. 17 dấu hiệu này có thể xuất hiện nhiều năm trước, khi bất kỳ xét nghiệm máu định kỳ nào phát hiện ra điều gì bất thường. Xin chào cô chú anh chị ở lại với tôi đến cuối video, vì dấu hiệu thứ 10 anh 7 là dấu hiệu nguy hiểm nhất trong toàn bộ danh sách, và gần như không ai để ý đến nó cho tới khi đã quá muộn. Trước khi vào nội dung chính, cô chú để lại một bình luận giúp tôi. Trong nhà cô chú, ai là người hay bị chuột rút bắp chân về đêm nhất? Câu trả lời này thật ra nói lên khá nhiều điều, và tôi sẽ giải thích lý do ở phần sau video. Nhưng trước khi đi vào từng dấu hiệu, tôi cần cô chú hiểu đúng một điều nền tảng về thận, vì hầu hết mọi người đang hiểu sai về cơ quan này. Nhiều người nghĩ thận chỉ là một cái phễu lọc, máu chảy vào, nước tiểu chảy ra, chất thải bị đẩy ra ngoài, xong việc. Đúng, nhưng đó chỉ là một mảnh rất nhỏ trong một bức tranh lớn hơn nhiều. Thận còn điều chỉnh lượng muối, lượng ca ly, và các chất điện giải để tiêm đập đúng nhiệt. Thận kiểm soát độ toan kìm của máu. Thận tiết ra một loại hốc môn ra lệnh cho tủy xương tạo ra hồng cầu mới. Thận ảnh hưởng trực tiếp đến độ chắc của xương. Và thận điều khiển huyết áp qua một chuỗi tín hiệu hóa học rất tinh vi mà phần lớn chúng ta chưa từng nghe tới. Cô chú cứ hình dung thận không phải một cái phễu thụ động đứng yên một chỗ chờ nước chảy qua. Thận giống một tổng đài điều phối trung tâm của cả cơ thể, ngồi giữa và gửi tín hiệu ra khắp mọi hướng, đến tim, đến xương, đến máu, đến não. Khi tổng đài đó trục trặc, tín hiệu lỗi không chỉ dừng ở một chỗ. Nó lan ra khắp các nhánh dây, khiến tim, da, máu, xương, thần kinh tất cả cùng bị ảnh hưởng theo những cách rất khác nhau. Đó chính là lý do vì sao các dấu hiệu của bệnh thận lại xuất hiện ở những chỗ nghe rất chẳng liên quan gì đến thận cả. Ở móng tay, ở làn da, ở giấc ngủ, ở khẩu vị bữa cơm hằng ngày. Khiến người bệnh và cả đôi khi cả người nhà rất dễ căng bệnh khác hoặc tệ hơn đổ hết cho tuổi già. Giờ chúng ta sẽ đi qua từng dấu hiệu một, chia thành sau nhóm xếp từ những dấu hiệu dễ bỏ qua nhất cho đến dấu hiệu nguy hiểm nhất. Nhóm dấu hiệu đầu tiên nằm ngay trong nhà vệ sinh. Thứ cô chú nhìn thấy mỗi ngày mà gần như chưa bao giờ để ý. Dấu hiệu đầu tiên là bọt trong nước tiểu. Không phải vài bong bóng nhỏ tan trong vài giây. Đó là chuyện bình thường ai cũng có. Tôi đang nói đến một lớp bọt trắng dày, giống hệt bọt trên ly bia nổi lên và cứ tồn tại dai dặn dưới đáy bồn cầu dù đã xả nước một hai lần. Lớp bọt đó là dấu hiệu của protein đang rò rỉ ra ngoài theo đường nước tiểu. Ở một quả thận khỏe mạnh, các phân tử, protein trong máu không bao giờ lọt qua được hàng rào lọc cực kỳ tinh vi của thận. Nhưng khi các tế bào lọc đó bị tổn thương, một loại protein tên là albumin bắt đầu trượt qua khe hở và trôi ra ngoài. Albumin có cấu trúc phân tử khá giống xà phòng. Đó là lý do vì sao nó tạo ra thứ bọt dày và rất khó tan như vậy. Cô chú cứ hình dung hàng rào lọc của thận như một tấm lưới đánh cá dệt cực kỳ khít, chỉ cho nước và chất thải nhỏ li ti lọt qua, còn những con cá to như protein thì phải ở lại. Khi tấm lưới đó bắt đầu rách từng lỗ nhỏ, cá bắt đầu lọt ra ngoài mà không ai để ý, cho đến khi nhìn xuống ao mới thấy cá thưa dần. Theo hội thận học Hoa Kỳ, phát hiện albumin trong nước tiểu là một trong những chỉ số sớm và quan trọng nhất để nhận ra bệnh thận mãng tính ngay từ giai đoạn đầu, có khi sớm hơn cả xét nghiệm creatinine trong máu. Nếu cô chú thường xuyên thấy bọt dày trong nước tiểu, hãy xin làm xét nghiệm nước tiểu cơ bản. Xét nghiệm này rất rẻ, chỉ vài chục nghìn đồng, nhưng có thể phát hiện vấn đề từ khi còn kịp bảo vệ thận. Dấu hiệu thứ hai liên quan trực tiếp đến chuyện mất protein đó, và cô chú có thể tự kiểm tra ngay lúc này. Cô chú vé ống quần lên, dùng đầu ngón tay cái ấn mạnh vào xương ống chân, ngay dưới đầu gối, giữ khoảng 5 giây rồi thả ra. Nếu chỗ da đó lõm xuống thành một vết hằng, và không bật lên lại ngay, đó gọi là phù ấn lõm. Khi albumin trong máu giảm xuống, nước không còn được giữ chặt trong lòng mạch máu nữa. Nó tràn ra các mô xung quanh, và trọng lực kéo nước đó xuống thấp xuống chân xuống mắt cá. Buổi tối cô chú thấy chân sưng to, buổi sáng ngủ dậy thấy mắt hút, bọng mắt nặng nề, cứ nghĩ tại nằm sai tư thế hay tối qua ngủ không ngon. Nhưng có một điểm máu chốt để phân biệt. Phù gió đứng nhiều đi lại cả ngày sẽ giảm rõ rệt sau một đêm nằm nghỉ, còn phù gió thận thì không giảm, nó vẫn còn nguyên vào sáng hôm sau, thậm chí có khi còn nặng hơn theo từng ngày. Ở những trường hợp nặng, nước còn có thể tích tụ cả trong phổi, khiến việc thở trở nên khó khăn, đặc biệt là khi nằm xuống. Nếu cô chú bị phù chân điều đặn mà không có lý do rõ ràng, hãy kiểm tra cả thận lẫn tim cùng một lúc, vì hai cơ quan này thường kéo theo nhau. Dấu hiệu thứ ba cũng nằm ở chuyện đi vệ sinh, nhưng lần này là vào ban đêm. Có một quan niệm sai rất phổ biến mà tôi nghe suốt nhiều năm nay, đi tiểu nhiều là thận khỏe, không đúng. Điều quan trọng không phải là lượng nước tiểu, mà là mức độ cô đặc của nó. Ban đêm, thận của một người khỏe mạnh tạo ra rất ít nước tiểu, nhưng lại rất cô đặc, nhờ một hốc môn tên là hốc môn chống bài niệu ra lệnh cho thận giữ nước lại trong cơ thể suốt giấc ngủ. Khi thận bắt đầu yếu đi, khả năng cô đặc đó mất dần, nước tiểu loạn ra, lượng nhiều lên, và cô chú phải thức dậy đi vệ sinh liên tục. Ở người lớn tuổi, dậy một đến hai lần mỗi đêm vẫn còn chấp nhận được. Nhưng nếu cô chú dậy ba bốn lần trong đêm, mà tối hôm đó không uống nhiều nước, không dùng thuốc lợi tiểu, đó là dấu hiệu tiểu đêm cần được để ý. Và đây có thể là một trong những tín hiệu sớm nhất khi chức năng thận bắt đầu giảm. Nhóm dấu hiệu thứ hai nằm ngay trên bàn tay cô chú. Chỉ cần nhìn kỹ một chút là thấy. Dấu hiệu thứ tư. Tôi mời cô chú nhìn vào móng tay của mình ngay bây giờ. Móng tay bình thường có màu hồng đều. Ở góc móng có một vần trắng nhỏ hình bán nguyệt, gọi là lunula. Nhưng ở những người mang bệnh thận mãn tính lâu năm, móng tay có thể xuất hiện một kiểu đổi màu rất đặc biệt. Nửa dưới gần góc trắng đục như sữa, nửa trên gần đầu móng ngã màu nâu đỏ hoặc nâu sậm, ranh giới giữa hai màu khá rõ. Trong y văn quốc tế, dấu hiệu này gọi là móng tay linsy hay còn gọi là móng nửa này nửa kia. Đây là dấu hiệu đã được ghi chép và công nhận trong tài liệu chuyên khoa thận từ nhiều thập kỷ qua. Không phải ai bị bệnh thận cũng có dấu hiệu này. Nhưng nếu cô chú nhìn xuống và thấy kiểu đổi màu hai tầng đó, xét nghiệm chức năng thận nên là bước tiếp theo. Cô chú cứ hình dung móng tay như một cuốn sổ ghi chép chậm. Móng mọc lại hoàn toàn mất khoảng bốn đến sáu tháng. Nghĩa là cái cô chú nhìn thấy trên móng hôm nay thật ra là chuyện đã âm thầm diễn ra từ nửa năm trước, chỉ là bây giờ mới lộ ra để đọc được. Dấu hiệu thứ năm là điều ít người biết đến nhưng lại rất quan trọng. Thức ăn của người Việt mình khá giàu phố pho, thịt, hải sản, phô mai, nước ngọt, đóng chai, đồ ăn đóng gói sẵn, hầu như món nào cũng có ít nhiều. Ở người thận khỏe, lượng phố pho dư màu được thải ra ngoài một cách dễ dàng. Nhưng khi thận yếu đi, phố pho bắt đầu tích tụ lại trong máu. Kết hợp với canxi, tạo thành những tinh thể nhỏ ly ti, rồi lắng động ở những nơi không đáng có. Khi lắng dưới da, nó tạo thành những nốt nhỏ cứng, màu trắng ngà hoặc vàng nhạt. Nằm ngay dưới bề mặt da, không đau nhưng cứng như một hòn sỏi nhỏ, đôi khi vỡ ra và tiết chất trắng như kem đánh răng. Còn khi lắng trong thành mạch máu, đây mới là chuyện đáng lo thật sự. Thành mạch máu khỏe mạnh vốn đàn hồi tốt, mềm mại như một ống cao su còn mới. Nhưng khi tinh thể canxi phố pho bám dần vào thành mạch, mạch cứng lại, mất đi độ đàn hồi, giống hệt một ống cao su để ngoài nắng nhiều năm, sờ vào khô cứng và giòn. Đó là dấu hiệu thứ sáu. Đôi khi cô chú có thể sờ thấy mạch máu ở cổ tay hay ống chân cứng, và căng như một sợi dây đàn đã lên dây quá chặt. Điều này làm tăng đáng kể nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Theo tạp chí Y học thận Hoa Kỳ, vôi hóa mạch máu là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở người bệnh thận mãn tính, nên đừng bao giờ coi nhẹ một cục cứng dưới da tưởng như vô hại. Nhóm dấu hiệu thứ ba nằm sâu hơn, trong chính bắp chân và bộ xương của cô chú. Dấu hiệu thứ bảy cô chú có hay bị chuột, rút vào lúc nửa đêm không? Không phải sau khi tập thể dục cường độ cao, không phải sau một ngày đi bộ nhiều, mà là chuột rút đến bất chợt, thường ở bắp chân hay cô chú vừa nằm xuống và sắp chìm vào giấc bụng. Cảm giác bắp chân có cứng đột ngột, đau nhói, phải bật dậy xoa bóp hoặc đứng lên đi lại mới đỡ. Rất nhiều cô chú tự nghĩ do thiếu canxi rồi tự mua canxi về uống. Điều đó không sai hoàn toàn, nhưng nguyên nhân gốc rễ có khi sâu hơn nhiều. Khi thận yếu phốt pho tăng cao trong máu, cơ thể phản ứng bằng cách tiết ra hốc môn để kéo phốt pho xuống. Nhưng cái giá phải trả là canxi trong máu cũng bị kéo tụt theo. Canxi thấp khiến cơ bắp dễ co thắt bất thường. Nếu cô chú bị chuột rút đêm thường xuyên không rõ nguyên nhân, hãy xin làm thêm xét nghiệm chức năng thận và điện giải đồ. Đây chỉ là xét nghiệm máu cơ bản, nhưng giải đáp được rất nhiều thắc mắc. Và đây là một phản ứng dây truyền mà nhiều người trong nghề gọi là thảm họa thầm lặng của bệnh thận mãng tính. Khi canxi trong máu giảm, bốn tuyến cận giáp nhỏ xíu nằm ở vùng cổ lập tức phát tín hiệu báo động. Tiết ra hốc môn cận giáp để kéo canxi từ xương vào máu, giữ cho nồng độ canxi trong máu luôn ở ngưỡng an toàn. Cô chú cứ hình dung bộ xương như một cái kho giữ trữ canxi của cả cơ thể trong ngắn hạn. Việc rút canxi từ kho ra dùng tạm không sao cả. Nhưng nếu năm này qua năm khác, cứ rút mãi mà không bù lại, cái kho đó ngày càng rỗng, xương ngày càng mỏng, càng giòn và loạn xương âm thầm xảy ra lúc nào không hay. Dấu hiệu thứ tám mà nhiều người làm trong ngành hay hỏi bệnh nhân của mình là cô chú có cảm thấy mình thấp đi không? Không phải theo kiểu tuổi già, chung chung, mà là chiều cao đo được thực sự giảm. Ngày trước đo được 1m65, giờ chỉ còn 1m6, thậm chí thấp hơn. Đó thường là dấu hiệu các đốt sóng đã bị xuống xuống vì xương quá yếu để gánh sức nặng cơ thể qua nhiều năm, gãy xương từ những va chạm rất nhẹ. Một cú vấp ngã đơn giản mà gãy cổ tay hay gãy xương hông cũng là dấu hiệu cần kiểm tra cả thận lẫn xương cùng một lúc. Nếu cô chú đang nghe đến đây mà thấy đúng những gì tôi vừa nói, gọi giúp tôi số 7 vào bình luận để tôi biết còn bao nhiêu cô chú đang đồng hành cùng tôi tới cuối video. Nhóm dấu hiệu thứ tư liên quan đến làn da và những đêm mất ngủ không rõ lý do. Dấu hiệu thứ 9 là một triệu chứng khiến rất nhiều người khổ sở trong nhiều năm mà không tìm ra nguyên nhân. Không phải ngứa một chỗ do dị ứng hay mũi đốt mà là ngứa lan ra toàn thân không nổi mẩn, không phát ban thường nặng hơn vào buổi tối và ban đêm. Tôi từng nghe kể về một trường hợp một cô gần 60 tuổi ngứa toàn thân kéo dài mấy tháng đã đi khám da liễu, đã thử đủ loại kem bôi, đủ loại thuốc kháng dị ứng mà không đỡ chút nào. Cuối cùng khi xét nghiệm máu ngứa mới phát hiện bệnh thận mạng tính đã ở giai đoạn khá nặng. Ngứa hóa ra là dấu hiệu chính duy nhất mà cơ thể gửi ra suốt nhiều tháng trời. Chuyện gì xảy ra bên trong? Khi thận không lọc được hết độc tố, chúng tích tụ trong máu trạng thái này y học gọi là u rơ huyết cao. Những độc tố đó lắng vào da, kích thích đầu dây thần kinh và theo thời gian còn tác động lên não. Khiến não liên tục phát tín hiệu ngứa dù chẳng có kích thích gì từ bên ngoài cảm giác như có kiến bò khắp người. Nếu cô chú bị ngứa toàn thân kéo dài, không đáp ứng với thuốc thông thường, kiểm tra thận là bước cần làm. Dấu hiệu thứ 10 xảy ra ngay khi cô chú vừa đặt lưng xuống giường muốn ngủ hai chân bỗng bồm trồn không yên, không thể giữ im cứ muốn dũi ra rồi co lại, phải đứng dậy đi vòng quanh phòng mới dịu bớt. Y học gọi đây là hội chứng chân không yên. Nguyên nhân sâu xa liên quan đến lượng sắc trong não. Khi não thiếu sắc, một chất dẫn truyền thần kinh tên là dopamine bị suy giảm, mà dopamine lại là thứ cần thiết để hệ vận động hoạt động trơn tru. Còn vì sao liên quan đến thận? Khi thận suy giảm, cơ thể rơi vào trạng thái viêm âm thầm kéo dài, kích hoạt một hốc môn tên là hepxidin, có nhiệm vụ giấu sắc vào kho giữ trữ và ngăn ruột hấp thu thêm sắc từ thức ăn. Cơ chế này vốn chỉ nên hoạt động tạm thời khi cơ thể bị nhiễm trùng cấp, nhưng ở người bệnh thận, tình trạng viêm gần như không bao giờ chấm dứt, sắc cứ bị giấu đi mãi, nạo sắc kéo dài, và hội chứng chân không yên xuất hiện như một hệ quả tất yếu. Nếu cô chú khó ngủ vì đôi chân không chịu nằm yên, hãy xin xét nghiệm cả chức năng thận lên chỉ số ferritin, đây là chỉ số phản ánh lượng sắc giữ trữ trong cơ thể. Nhóm dấu hiệu thứ 5 nằm ngay trong khoang miệng, ảnh hưởng trực tiếp đến bữa cơm hàng ngày của cô chú. Dấu hiệu thứ 11, cô chú có bao giờ cảm thấy trong miệng như đang ngậm một đồng tiền su không? Vị kim loại dai dãng, ăn cơm thấy khác vị, uống nước cũng thấy lạ, thậm chí không còn muốn ăn thịt nữa, dù trước đây rất thích. Đây là dấu hiệu điển hình của tình trạng độc tối tích tụ trong máu. Khi u rơ trong máu tăng cao, nó cũng xuất hiện trong nước bọt. Vi khuẩn trong miệng phân hủy u rơ thành ammonia, và các hợp chất có mùi kích thích thụ thể vị giác, tạo ra vị kim loại đặc trưng đó. Cùng lúc dấu hiệu thứ 12 xuất hiện, hơi thở cũng mang một mùi đặc biệt. Đôi khi người xung quanh nhận ra trước cả chính cô chú mùi nhẹ như ammonia. Đây không phải do vệ sinh răng miệng kém, mà là tín hiệu từ bên trong cơ thể đang cố gửi ra ngoài. Ở một vùng đặc biệt trong não, có một khu vực tôi hay gọi vui là trạm cảnh báo độc tố của cơ thể nằm ngay ngoài hàng rào bảo vệ não bình thường để nó có thể tiếp xúc trực tiếp với máu và phát hiện độc tố nhanh nhất có thể, không bị cản trở bởi bất cứ lớp màng nào. Khi vùng này phát hiện độc tố, nó lập tức gửi hai mệnh lệnh ngừng ăn, và nếu cần thì nôn ra. Đây là cơ chế tự vệ rất cổ xưa, từng giúp tổ tiên loài người sống sót khi lỡ ăn phải thức ăn độc hại. Nhưng ở người bệnh thần, vùng này bị kích thích liên tục bởi độc tố u re huyết, khiến não hiểu nhầm rằng cơ thể đang bị ngộ độc. Dấu hiệu thứ 13 là buồn nôn xuất hiện thường xuyên, ăn không ngon, đặc biệt mất hẳn cảm giác thèm các món thịt, một dấu hiệu rất điển hình mà nhiều người bệnh kể lại. Hậu quả tất yếu là dấu hiệu thứ 14, sụt cân không giải thích được, không phải vì ăn kiên, không phải vì tập luyện, chỉ đơn giản là không ăn được nhiều như trước nữa. Cô chú cứ hình dung như một cái chuông báo cháy bị lỗi, cứ kêu liên tục dù chẳng có đám cháy thật nào cả. Cơ thể cô chú cũng đang bị chính cái chuông báo động nội bộ đó làm cho chán ăn, triền miên. Nếu cô chú hoặc người thân sụt cân không rõ ngon, thường xuyên buồn nôn và chán ăn với ngay, đừng vội nghĩ đó chỉ là chuyện tuổi già, ăn ít lại. Nhóm dấu hiệu cuối cùng là nhóm nguy hiểm nhất, và tôi để dành nó lại sau cùng có lý do. Dấu hiệu thứ 15, cô chú có bao giờ chỉ va nhẹ vào thành giường hay cạnh bàn, mà hôm sau đã thấy một mảng bầm tím lớn không, hoặc thấy vết bầm mà không nhớ mình đã va vào đâu cả, bình thường khi mặt máu nhỏ bị tổn thương. Các tiểu cầu lập tức tập hợp lại, dính chặt vào nhau, bị kín vết thương. Đó là hệ thống cầm máu tự nhiên cực kỳ hiệu quả của cơ thể. Nhưng ở người bệnh thận, các độc tố u re huyết làm tiểu cầu mất khả năng kết dính. Chúng không tụ lại được tốt như trước, máu chảy lâu hơn mới dừng, vết bầm to hơn, đậm hơn. Nếu răng dễ chảy máu khi đánh răng, chảy máu mũi kéo dài và khó cầm hơn bình thường. Dấu hiệu thứ 16 là triệu chứng phổ biến nhất mà người bệnh thận thường kể lại. Không phải mệt vì bận rộn, không phải mệt vì thiếu ngủ một đêm, đây là kiểu mệt chìm sâu, nặng nề, ngủ dậy vẫn không thấy khỏe hơn chút nào. Leo một tầng cầu thang đã thở dốc, làm vài việc nhỏ trong nhà đã thấy kiệt sức. Nguyên nhân chính là thận không còn sản xuất đủ một hốc môn quan trọng tên là erythropoietin, hốc môn ra lệnh cho tủy xương tạo hồng cầu. Những tế bào chuyên chở oxy đi khắp cơ thể. Khi thiếu hốc môn này tủy xương làm ra ít hồng cầu hơn, thiếu máu xảy ra da trở nên xanh, sao, nhọt nhạt. Người kiệt sức ngay cả với những việc trước đây làm rất dễ dàng. Điều đáng mừng là thiếu máu do thận có thể được hỗ trợ cải thiện bằng các dạng hốc môn tổng hợp thay thế, đã được dùng nhiều năm nay trong điều trị bệnh thận. Nhưng muốn được hỗ trợ, trước tiên cô chú phải biết mình có bệnh đã. Ở giai đoạn rất nặng, độc tố u rơ huyết có thể tấn công cả lớp mạng bao quanh trái tim, gây đau ngực dữ dội, thường nặng hơn khi hít thở sau hoặc đổi tư thế. Đây là một tình huống cấp cứu thật sự, không phải chuyện để chờ đến hôm sau mới đi khám. Và đây là dấu hiệu thứ 17, cũng là dấu hiệu đáng sợ nhất trong toàn bộ danh sách hôm nay. Không có triệu chứng gì cả. Bệnh thận mạng tính được chia thành 5 giai đoạn. Giai đoạn 1 nhẹ nhất, giai đoạn 5 là suy thận cần lọc máu hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Điều đáng sợ là hầu hết người bệnh không cảm thấy bất cứ điều gì cho đến tận giai đoạn 3, khi thận đã mất đi một phần đáng kể chức năng. Trước đó, bệnh thường được phát hiện hoàn toàn tình cờ, ai đó đi xét nghiệm vì một lý do khác hẳn, rồi chỉ số creatinine trong máu bất ngờ cao bất thường. Không có triệu chứng không có nghĩa là không có bệnh. Tôi muốn kể cho cô chú nghe về một trường hợp tôi được nghe kể lại một cô tên Hồng 63 tuổi ở Cần Thơ. Từng làm giáo viên đi chợ, mỗi chiều tưới rau. Con cháu hay khen là bà ngoại còn nhanh nhẹn hơn cả người 50. Cô chỉ hơi để ý là dạo gần đây hay bị chuột rút bắp chân lúc nửa đêm và mắt hay hút nhẹ vào buổi sáng. Cô nghĩ chắc tại ngủ nghiêng không đúng tư thế nên không để tắm. Rồi trong một đợt khám sức khỏe định kỳ ở phường. Chỉ để kiểm tra đường huyết theo lịch hẹn thông thường. Kết quả cho thấy chỉ số creatinine của cô cao hơn mức bình thường khá nhiều. Cả nhà bang hoàng vì cô Hồng chưa từng kêu đau một lần nào. Chưa từng nghĩ mình có vấn đề gì ở thận. Nhưng đây là điều không ai nói với gia đình cô lúc đó. Nếu để ý kỹ, những dấu hiệu đã có mặt từ rất rất lâu rồi. Chỉ là không ai từng ghép chúng lại với nhau. Chuột rút đêm, mắt hút buổi sáng. Chỉ là 2 trong 17 mảnh ghép của cùng một bức tranh. Tôi sẽ kể cho cô chú nghe điều gì đã xảy ra với cô Hồng ở phần cuối video này. Bây giờ tôi hỏi thẳng cô chú một điều. Cô chú có nằm trong bất kỳ nhóm nào sau đây không? Bệnh đáy tháo đường là nguyên nhân số 1 gây bệnh thận mãng tính trên toàn thế giới. Và Việt Nam không phải ngoại lệ. Đường huyết cao cao kéo dài từng năm làm hỏng dần các mặt máu cực nhỏ bên trong thận. Huyết áp cao là nguyên nhân số 2. Áp lực máu cao liên tục làm tổn thương thanh mạch, phá vỡ dần hệ thống lọc tinh vi của thận. Gia đình có người từng bị bệnh thận, yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng hơn, nhiều người vẫn nghĩ. Và có một thói quen rất phổ biến ở Việt Nam mà tôi muốn nói thẳng ra đây. Đau đầu thì uống thuốc giảm đau. Đau lưng thì uống thuốc giảm đau. Đau khớp cũng uống thuốc giảm đau. Vài viên mỗi ngày coi như chuyện bình thường vì mua ngoài tiệm thuốc không cần toa. Nhóm thuốc chống viêm không steroid này không phải thuốc xấu nếu dùng đúng cách, đúng liều, đúng thời gian. Nhưng Tổ chức Y tế Thế giới và Hội thận học Hoa Kỳ đã cảnh báo rõ ràng nhiều năm qua. Dùng các thuốc này thường xuyên và kéo dài làm giảm lưu lượng máu đến thận, gây tổn thương thận tích lũy dần theo thời gian. Nếu cô chú đang dùng thuốc giảm đau loại này gần như hàng ngày vì một cơn đau mãn tính nào đó, hãy trao đổi với đang trực tiếp theo dõi sức khỏe của mình về việc kiểm tra chức năng thận định kỳ mỗi 6 tháng. Và một thực tế y học tôi muốn mọi người trên 40 tuổi đều biết. Từ sau tuổi 40, chức năng lọc của thận giảm trung bình khoảng 1% mỗi năm, theo đúng quy luật lão hóa sinh lý bình thường. Đây không phải là bệnh, đây là chuyện tự nhiên. Nhưng điều đó có nghĩa là ở tuổi 60, thận của cô chú đang làm việc ở mức thấp hơn đáng kể so với hồi 30 tuổi. Và nếu trong những năm đó cô chú còn có thêm đái tháo đường, huyết áp cao, hay thói quen dùng thuốc giảm đau kéo dài, tốc độ suy giảm sẽ nhanh hơn nhiều so với bình thường. Không phải ai cũng sẽ bị suy thận, nhưng sau tuổi 45, thận cần được theo dõi định kỳ. Đó là điều không thể thương lượng. Nếu cô chú thấy mình nằm trong một trong các nhóm nguy cơ tôi vừa kể, hãy để lại bình luận cho tôi biết. Và nếu chưa theo dõi kênh, đây cũng là lúc để bấm đăng ký vì phần sắp tới sẽ là phần quan trọng nhất của cả video. Nếu cô chú muốn biết thận mình đang hoạt động ở mức nào, có 3 xét nghiệm cơ bản không tốn kém nhiều. Xét nghiệm creatinine trong máu, đây là sản phẩm chất thải mà thận có nhiệm vụ lọc ra. Khi creatinine tăng cao, nghĩa là thận đang lọc không đủ tốt. Chỉ số độ lọc cầu thận ước tính, được tính từ creatinine cùng vài thông tin khác, cho biết thận đang hoạt động được bao nhiêu phần trăm so với mức bình thường. Đây là chỉ số dùng để phân chia giai đoạn bệnh thận theo tiêu chuẩn quốc tế. Và xét nghiệm albumin trong nước tiểu, phát hiện protein rò rỉ ngay cả khi creatinine vẫn còn trong giới hạn bình thường. Ba xét nghiệm này có thể làm ở bất kỳ bệnh viện hay phòng khám nào có xét nghiệm cơ bản. Chi phí không cao, nhưng thông tin thu được rất có giá trị. Để tôi nhắc lại toàn bộ 17 dấu hiệu một lượt thật nhanh, để cô chú tự kiểm tra cho mình và cho người thân trong nhà. Một, nước tiểu có bọt dày lâu tan. Hai, phù chân hoặc phù mặt, nhất là vào buổi sáng ngủ dậy. Ba, tiểu đêm nhiều lần không rõ nguyên nhân. Bốn, móng tay nửa dưới trắng đục, nửa trên nâu đỏ. Năm, xuất hiện nút cứng màu trắng ngà dưới da. Sáu, mạch máu ở cổ tay hay ống chân cứng và căng như dây đàn. Bảy chuột rút bắp chân về đêm thường xuyên. Tám, giảm chiều cao thật sự hoặc gãy xương chỉ từ va chạm nhẹ. Chín ngứa toàn thân kéo dài, không phát bang. Mười, chân không yên khi nằm xuống, phải đứng dậy đi lại mới đỡ. Mười một, vị kim loại trong miệng dai dẳng. Mười hai, hơi thở có mùi ammonia hoặc mùi lạ. Mười ba, buồn nôn thường xuyên, chán ăn đặc biệt với thịt. Mười bốn, sụt cân không rõ nguyên nhân mười lăm, bầm tím dễ dàng, chạy máu khó cầm. Mười sáu, mệt mỏi nặng nề, xanh sao, khó thở ngay cả khi gắn sức nhẹ. Và mười bảy, và cũng không đi kiểm tra bao giờ. Cô chú vừa nghe hết mười bảy dấu hiệu, có thể đang thấy mình trùng với vài dấu hiệu trong đó, và điều đó hoàn toàn bình thường, đừng hoãn. Bệnh thẩn không phải bản án tử hình, đặc biệt là khi phát hiện sớm. Nếu phát hiện ở giai đoạn đầu, có rất nhiều biện pháp giúp làm chậm hẳn quá trình tiến triển của bệnh. Đừng cố thay đổi mọi thứ cùng lúc. Chỉ cần chọn một điều để bắt đầu ngay từ tuần này. Kiểm soát tốt huyết áp bằng cách đo đều đặn mỗi tuần và ghi lại con số. Kiểm soát tốt đường huyết nếu cô chú có tiểu đường. Điều chỉnh chế độ ăn bớt mặn, bớt đạm động vật dư thừa, tăng rau xanh, tránh dùng các thuốc giảm đau không steroid kéo dài khi chưa hỏi ý kiến người có chuyên môn, uống đủ nước, khoảng một lít rưỡi đến hai lít mỗi ngày tùy theo tình trạng sức khỏe. Và quan trọng nhất, theo dõi định kỳ mỗi sáu tháng đến một năm một lần dù chưa thấy dấu hiệu gì. Và đây là cái bẫy khiến rất nhiều người bỏ giữa đường. Sau vài tuần ăn uống điều độ thấy đỡ phù, đỡ mệt. Trong đầu xuất hiện ý nghĩ chắc ổn rồi, thôi quay lại ăn uống như cũ cũng được. Rồi mọi thứ từ từ quay trở lại y như cũ. Cảm thấy khỏe hơn không đồng nghĩa với đã lành hẳn. Cô Hồng ở Cần Thơ tôi kể lúc nãy sau khi phát hiện creatinine cao đã đi làm đủ ba xét nghiệm tôi vừa nhắc, kiểm soát lại huyết áp, giảm hẳn muối trong bữa ăn, và đi tái khám điều đặn mỗi ba tháng theo đúng hẹn. Sáu tháng sau chỉ số của cô ổn định lại, không xấu thêm. Cô vẫn đi chợ mỗi sáng, vẫn tưới rau mỗi chiều, chỉ khác là bây giờ cô biết chính xác mình đang ở đâu thay vì mù mờ đoán già đoán non. Mỗi người một cơ địa khác nhau. Tôi kể chuyện này để cô chú thấy một hướng nhìn, không phải để hứa chắc kết quả giống hệt. Hôm nay tôi đã chia sẻ với cô chú 17 dấu hiệu sớm của bệnh thận, từ bọt nước tiểu cho đến sự im lặng đáng sợ, nhất là không hề có triệu chứng gì cả. Tôi muốn cô chú nhớ một câu này, thận không phải cơ quan chờ đến lúc hỏng hẳn mới lên tiếng. Nó đã lên tiếng từ rất lâu rồi, chỉ là bằng một thứ ngôn ngữ mà ít ai được dạy để đọc. Và đây là điều tôi xin cô chú làm, không phải tuần sau, là ngay trong tuần này. Đi làm ba xét nghiệm cơ bản tôi vừa nhắc, creatinine, độ lọc cầu thận và albumin nước tiểu. Chỉ mất một buổi sáng, chi phí không nhiều, nhưng có thể cho cô chú câu trả lời mà nhiều năm nay chưa ai từng hỏi. Cô chú đã nghe đến tận đây. Điều đó cho tôi thấy thấy cô chú thật sự quan tâm đến sức khỏe của mình. Cơ thể có khả năng đáp ứng rất tốt nếu được phát hiện và can thiệp đúng lúc. Không bao giờ là quá muộn để bắt đầu. Giờ tôi muốn nghe từ cô chú. Trong 17 dấu hiệu vừa rồi, dấu hiệu nào khiến cô chú giật mình nhất vì thấy đúng y như mình hoặc như người thân trong nhà? Cô chú viết cho tôi ở phần bình luận bên dưới, tôi đọc từng bình luận một, và những gì cô chú kể sẽ quyết định trực tiếp chủ đề video tiếp theo của tôi. Nếu video này cho cô chú được một điều gì đó đáng giá, xin bấm thích và chia sẻ cho người bạn đời, cho anh chị em, cho người hàng xóm đang có tiểu đường hoặc khuyết áp cao. Không phải vì kênh của tôi, mà vì người thân của cô chú. Người cần nghe điều này nhất thường không tự tìm thấy nó, và cô chú có thể là cầu nối. Nếu cô chú chưa theo dõi kênh, xin bấm đăng ký. Mỗi tuần tôi mang đến một chủ đề mà cô chú thật sự cần biết sau tuổi 60. Còn những điều tôi chia sẻ hôm nay là thông tin sức khỏe chung, dựa trên các nghiên cứu và tài liệu y khoa đã công bố không thay thế buổi khám trực tiếp, nhưng có thể giúp cô chú đặt được câu hỏi đúng trong lần khám tới. Nếu cô chú đang điều trị bệnh hoặc đang dùng thuốc đều đẳng, xin đừng tự ý thay đổi gì. Hãy mang thông tin này hỏi lại người đang trực tiếp theo dõi sức khỏe của mình. Mỗi người như một hoàn cảnh, hãy chăm sóc thận của mình. Nó đã âm thầm làm việc cho cô chú suốt mấy chục năm mà chưa một lần lên tiếng đòi hỏi. Hẹn gặp lại cô chú ở video tiếp theo.