Mọi đóng góp cho kênh xin vui lòng gửi về STK: 1013626747 - Ngân hàng Vietcombank - DUONG QUANG THIEN
2.500 Năm Trước, Lão Tử Đã Nhìn Thấu Quy Luật Vận Hành Của Vạn Vật? | Thế Giới Cổ Đại
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại, tôi là MC Quang Thiên! Rất vui khi được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay! Từ xa xưa, khi chưa có khoa học để lý giải trời đất và sự sống, con người đã tìm câu trả lời trong thần thoại. Người Việt có truyền thuyết Thần Trụ Trời dựng cột tách trời khỏi đất, có câu chuyện Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng để lý giải nguồn gốc cộng đồng. Người Trung Hoa kể về Bàn Cổ khai thiên lập địa, Nữ Oa tạo ra con người. Thần thoại Ấn Độ xem thân thể Purusha là nguồn gốc của vạn vật; thần thoại Bắc Âu lại kể rằng thế giới được tạo nên từ thân thể người khổng lồ Ymir. Ở Lưỡng Hà, Ai Cập, Do Thái hay Maya, mỗi nền văn minh đều có cách riêng để giải thích sự ra đời của thế giới và con người. Dù khác nhau về tình tiết, phần lớn những câu chuyện ấy đều có một điểm chung: nguồn gốc của vạn vật thường được nhân cách hóa thành một vị thần có ý chí, quyền năng và khả năng chi phối thế giới. Một bên là đấng sáng tạo, một bên là vạn vật được tạo ra và chịu sự thống trị. Nhưng vào thời Xuân Thu, Lão Tử lại đưa ra một cách nhìn hoàn toàn khác. Ông không cho rằng nguồn gốc của vạn vật là một vị thần có hình dáng, cảm xúc hay ý chí giống con người. Nguồn gốc ấy không ra lệnh, không tranh công, cũng không tự nhận mình là chủ nhân của thế giới. Lão Tử gọi nó bằng một chữ: “Đạo”. Vậy Đạo rốt cuộc là gì? Cách lý giải của tôi có thể không quá phổ biến. Tôi sẽ thông qua sự va chạm và đối chiếu giữa văn hóa phương Đông với phương Tây để chia sẻ một số hiểu biết nhập môn của mình về Đạo. Chúng ta hãy cùng bắt đầu ngay bây giờ!
Cảm ơn mọi người! Chúc mọi người có những giây phút vui vẻ. Mời các bạn theo dõi video trên kênh Thế Giới Cổ Đại. ✔️ Thế Giới Cổ Đại sẽ đồng hành cùng các bạn trong hành trình giải mã những sự kiện kỳ bí xuyên suốt dòng lịch sử của loài người... ✔️ Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích! #thếgiớicổđại#bíẩn#Đạolàgì#đạogiáo#Lãotử#Đạo Ask
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video phân tích sâu sắc về khái niệm \"Đạo\" của Lão Tử, đối chiếu với các hệ thống thần thoại và tôn giáo phương Tây để làm nổi bật tính chất phi nhân cách, không chi phối của Đạo. Qua đó, tác giả hướng con người đến lối sống \"Vô vi\", thuận theo tự nhiên, giữ sự khiêm nhường và kiên trì để đạt được sự hài hòa, an lạc trong cuộc sống.
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại
Và tôi là MC Quang Thiên
Rất vui khi được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay
Từ xa xưa, khi chưa có khoa học để lý giải trời đất và sự sống
Con người đã tìm câu trả lời trong thần thoại
Người Việt có truyền thuyết thần trụ trời dựng cột tách trời khỏi đất
Có câu chuyện Lạc Long Quân và Âu Cơ
Người Trung Hoa kể về bàn cổ khai thiên lập địa
Nữ Hoa tạo ra con người
Thần thoại Ấn Độ xem thân thể Brusa là nguồn gốc của vạn vật
Thần thoại Bắc Âu lại kể rằng
Thế giới được tạo nên từ thân thể người khổng lồ Ym
Ở Lưỡng Hà, Ai Cập, Gió Thái hay Maya
Mỗi nền văn minh đều có cách cách riêng để giải thích sự ra đời của thế giới và con người
Dù khác nhau về tình tiết
Phần lớn những câu chuyện ấy đều có một điểm chung
Nguồn gốc của vạn vật thường được nhân cách hóa thành một vị thần có ý chí, quyền năng và khả năng tri phối thế giới
Một bên là đứng sáng tạo
Một bên là vạn vật được tạo ra và chịu sự thống trị
Nhưng vào thời Xuân Thu
Lão Tử lại đưa ra một cách nhìn hoàn toàn khác
Ông không cho rằng nguồn gốc của vạn vật là một vị thần có hình dạng, cảm xúc hay ý chí giống con người
Nguồn gốc ấy không ra lệnh, không tranh công, cũng không tự nhận mình là chủ nhân của thế giới
Lão Tử gọi nó bằng một chữ
Đạo
Vậy đạo rốt cuộc là gì?
Cách lý giải của tôi có thể không quá phổ biến
Tôi sẽ thông qua sự va chạm và đối chiếu giữa văn hóa phương Đông với phương Tây
Để chia sẻ một số hiệu biết nhập môn của mình về đạo
Chúng ta hãy cùng bắt đầu ngay bây giờ nhé
Lão Tử gọi nguồn gốc của vạn vật là đạo
Và cho rằng nguồn gốc ấy có một số đặc điểm được biểu hiện ra bên ngoài
Đó là đạo sinh ra vạn vật mà không chiếm hiểu
Làm nên mọi việc mà không cậy công
Nuôi dưỡng vạn vật mà không cai chỉ
Sinh có nghĩa là đạo sinh ra vạn vật
Đạo sinh một, một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh vạn vật
Nhưng đạo không xem vạn vật là tài sản của riêng mình
Làm có nghĩa là đạo đang thực hiện một việc
Việc đó là gì?
Đạo khiến cho vạn vật vận hành
Nhưng không tự cho rằng mình có công lao
Nuôi lớn có nghĩa là đạo nuôi dưỡng vạn vật
Khiến vạn vật sinh trường và phát triển
Nhưng lại không thống trị hay chi phối vạn vật
Chiếm hiểu làm của riêng, tự nhận công lao
Và làm chủ vạn vật là gì?
Đó chính là bản tính và hàm muốn tự nhiên của con người
Vì vậy, khi đọc câu nói này
Tôi lập tức cảm nhận được sự va chạm tư tưởng mạnh mẽ
Giữa cách giải thích của lão tử
Với hình tượng các vị thần nhân cách hóa
Trong thần thoại của nhiều dân tộc trên thế giới
Ở đây, tôi sẽ lấy 3 tôn giáo độc thần
Chủ yếu của phương Tây
Là do Thái giáo, Cơ độc giáo và Hồi giáo để đối chiếu
Thực ra, trong phần lớn lịch sử trước đây
Con người trên khắp thế giới đều tin rằng
Có một nguồn gốc tối cao đã tạo ra tất cả
Chỉ có điều
Nội dung và tình tiết trong những câu chuyện của họ không giống nhau
Theo kinh thánh
Nguồn gốc tối cao ấy có ý chí
Toàn bộ thế giới đều thuộc về ý chí
Và vị thần duy nhất ấy
Chính là Chiêm Hữu
Trong câu chuyện nổi tiếng nhất
Của sách Xuân Thành
Khi một xét dẫn dân Israel rời khỏi Ai Cập
Đường đi của họ bị biển đỏ ngăn cạn
Một xét giơ tay lên
Cầu xin sự giúp đỡ của Thượng Đế
Sau đó, Thượng Đế trong một trận gió mạnh thổi tới
Khiến nước biển tách ra
Mở ra một con đường để dân Israel chạy thoát
Cần hiểu rằng
Không phải một xét tự mình tách biển đỏ
Một xét chỉ cầu xin Thượng Đế
Còn chính Thượng Đế mới là người
Khiến nước biển rẽ sang hai bên
Thượng Đế cũng yêu cầu dân Israel phải ghi nhớ rằng
Họ có thể sống sót là nhờ công lao của Ngài
Chính Ngài đã đưa họ thoát khỏi Ai Cập
Vì vậy, vào mỗi ngày Sá bát
Họ phải thơ phụ Ngài
Và ghi nhớ ân huệ của Ngài
Nói cách khác
Mọi việc có thể diễn ra thuận lợi
Đều là nhờ Ngài
Đây chính là cậy công
Đó cũng là lý do người phương Tây thược đói
Bledew
Cầu Chúa ban phước cho bàn
Họ cho rằng
Những điều thuận lợi xảy ra
Là nhờ sự chúc phúc của Thượng Đế
Trong văn hóa của chúng ta
Cũng tồn tại quan niệm tương tự
Chẳng hạn câu cảm ơn Ông Trời
Tuy nhiên
Cách diễn đạt trong tôn giáo phương Tây
Thường trực tiếp hơn
Thượng Đế nói rõ rằng
Đây chính là công lao của ta
Còn về cai trị
Chủ đề này càng thể hiện rõ ràng hơn
Thượng Đế là người thống trị
Còn cư dân trên mặt đất
Chỉ giống như những con trâu trấu
Khi đặt trong mối quan hệ
Giữa con người với tự nhiên
Cách ví von này vô cùng chân thực
Rất phù hợp với cảm nhận trực quan
Của con người
Khi cuồng phòng, mưa bão
Động đất hay sóng thần ập đến
Chúng ta chắc chắn sẽ cảm nhận được
Sự nhỏ bé, bất lực và tuyệt vọng
Của con người
Kinh Thánh đã quý sức mạnh
Tự nhiên náng sợ ấy
Trong một chủ thể thống trị có ý chí riêng
Nhưng trong cách lý giải của Lão Tử
Ông không cho rằng
Nguồn gốc của vạn vật mang những biểu tượng
Thuộc về dụng vọng của con người như vậy
Ông cho rằng
Nguồn gốc của vạn vật không chiêm hiểu
Không cậy công và không cai trị
Trở lại với tư tưởng phương Tây
Ban đầu
Người Do Thái ghi chép một câu chuyện
Về việc Thượng Đế sáng tạo thế giới
Từ đó hình thành Do Thái Giáo
Biểu tượng mặt trời ở đây
Được dùng để đại diện cho vị chủ
Của vạn vật
Đến thế kỷ thứ nhất
Một số người Do Thái lại ghi lại câu chuyện về Giê-xu
Họ nói rằng
Thượng Đế đã cử con của Ngài xuống Trần Gian
Để cứu chuộc nhân loại
Câu chuyện ấy
Bắt đầu từ quê hương của người Do Thái
Ở Trung Đông
Sau đó chuyển đến các dân tộc khác
Lan rộng sang châu Âu và Bắc Phi
Cuối cùng hình thành nền cơ độc giáo
Cách giải thích về Thượng Đế
Của cơ độc giáo và Do Thái Giáo
Có nhiều điểm rất khác nhau
Đến thế kỷ thứ 7
Người Ả-rập lại ghi lại câu chuyện
Về việc Mu-ha-mát nhận được mặt khải
Từ Thượng Đế
Từ đó hình thành Hồi Giáo
Nguồn gốc mà cả 3 tôn giáo này mô tả
Về cơ bản đều là một
Đứng sáng tạo tạo ra tất cả
Tuy nhiên
Cách kể và cách giải thích
Của mỗi tôn giáo lại rất khác nhau
Chúng tôi đã có một video
Rất hay về chủ đề này
Mời các bạn xem chi tiết trên kênh nhé
Theo thời gian
Ở những thời đại và khu vực khác nhau
Con người tiếp tục nảy sinh thêm nhiều bất đồng
Và đưa ra những cách giải thích khác nhau
Các cộng đồng tín ngưỡng
Tuy nhiên
Mỗi bên đều kiên quyết cho rằng
Nhận thức của mình về nguồn gốc của vạn vật
Mới là duy nhất trinh thống
Chính xác và chân thực
Chỉ có tôi đúng
Còn những người khác đều sai
Vậy khi một hệ tư tưởng
Không thể bao dung những cộng đồng khác biệt như vậy
Được sử dụng để quản lý một quốc gia
Thì điều gì sẽ xảy ra
Và đó chính là chiến tranh
Còn người tranh giành quyền giải thích
Nguồn gốc của vạn vật
Tranh giành xem ai mới là người hiểu rõ nhất
Ý chí của đơn sáng tạo
Các cuộc chiến này khiến khu vực ở Trung Âu
Mất khoảng 30%
Đến 50% dân số
Nó cũng trực tiếp thúc đẩy
Quá trình tái cấu trúc toàn diện của châu Âu
Từ trật tự xã hội
Thể chế chính trị cho đến tư tưởng chết học
Sau thời Trung Cổ
Một số người bắt đầu hoài nghi
Tại sao tôi phải tin rằng
Những kết luận do một số người
Ngồi trong nhà thờ đưa ra
Chỉ dựa trên việc giải thích kinh điển
Tại sao quyền lực của quân chủ
Trong việc cai trị nhân dân
Lại phải do một vị thần
Mà chính những người ấy định nghĩa bàn trò
Chỉ vì tranh giành quyền giải thích
Về thế giới bên kia
Mà con người phải huy động lực lượng lớn
Chém giết lẫn nhau
Vì vậy các chiến gia
Thời cận đại bắt đầu suy nghĩ
Sự hướng vọng của con người
Về thế giới bên kia
Rốt cuộc đã mang đến hy vọng
Hòa bình và thống nhất
Hay lại đem đến tuyệt vọng
Chiến tranh và chế rẽ
Đó là một câu hỏi lớn
Gói gọn hàng nghìn lời trong một câu
Điều mà các chiến gia châu Âu
Thời cận đại muốn thực hiện
Chính là làm suy giảm ảnh hưởng
Của thế giới bên kia
Kéo sự chú ý của con người
Từ thế giới bên kia
Trở về thế giới hiện thực
Chuyển từ xã hội
Lấy thần quyền của thế giới bên kia
Làm trung tâm
Sang một xã hội
Lấy quyền con người
Trong thế giới hiện thực
Làm trung tâm
Châu Âu dần không còn đặt trọng tâm
Vào thần quyền
Mà bắt đầu nói nhiều hơn
Về dân quyền
Sự chuyển biến tư tưởng
Trong lịch sử cận đại châu Âu
Từ thế giới bên kia
Trở về thế giới hiện thực
Có nhiều điểm tương đồng với tư tưởng đạo gia
Của Lão Tử
Ngay câu mở đầu của Đạo Đức Kinh
Lão Tử đã dùng 12 chữ
Để trình bày quan điểm của mình
Về nguồn gốc của vạn vật
Đạo khả đạo, phi thường đạo
Danh khả danh, phi thường danh
Cách giải thích câu này
Vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau
Ở đây tôi xin chia sẻ một cách hiểu
Tương đối phổ biến
6 chữ đầu tiên có thể được hiểu như thế này
Đạo có thể được dùng lời nói
Để diễn tả
Thì không còn là đạo vĩnh hẳn nữa
Ngay từ đầu
Lão Tử đã thẳng thắn xác định thái độ của mình
Trước hết
Ông thừa nhận giới hạn nhận thức của con người
Đồng thời chỉ ra giới hạn
Của ngôn ngữ
Theo cách hiểu của cá nhân tôi
Lão Tử cho rằng
Trên thế giới tồn tại một nguồn gốc vĩnh hẳn
Trước mắt
Chúng ta tạm gọi nó là đạo
Nhưng ngay khi tôi nói ra từ đạo
Cái đạo nói ra ấy
Không còn là đạo vĩnh hẳn nữa
Không phải tôi không muốn nói
Mà bầy ngôn ngữ của con người
Không thể diễn đạt rõ ràng
Tôi lo rằng
Ngay khi nói ra tôi sẽ khiến mọi người hiểu sai
Vì vậy
Tốt hơn hết là không nên mô tả quá nhiều về đạo
Lần đầu tiên
Đọc đạo Đức Kinh
Vừa nhìn thấy câu mở đầu như vậy
Tôi lập tức gấp sách lại
Tôi cảm thấy chẳng có gì thú vị
Lão Tử
Ông nói rằng
Ông có đáp án và định giải thích cho tôi
Nhưng sau đó lại không nói cho tôi biết
Đáp án ấy là gì
Chẳng phải như vậy là cố tình đánh đối người khác hay sao
Nhưng
Sau khi kết hợp với những biến đổi tư tưởng
Trong lịch sử châu Âu
Tôi bỗng hiểu ra
Hóa ra Lão Tử đang dạy chúng ta biết kính sợ
Nguồn gốc của vạn vật
Mà cách thể hiện sự kính sợ ấy
Là trước hết phải kiêm tốn nhận ra rằng
Ngôn ngữ của con người có giới hạn
Nhận thức của chúng ta
Lại được truyền đạt và kể thừa
Thông qua ngôn ngữ
Vì thế nhận thức của con người
Đương nhiên cũng có giới hạn
Bạn muốn biết nguồn gốc của vạn vật là gì sao
Hãy chấp nhận hiện thực rằng
Chúng ta không thể nói rõ được
Do đó
Đối với bản thân nguồn gốc ấy rốt cuộc là gì
Lão Tử không đưa ra
Quá nhiều mô tả
Đó chính là huyền
Không thể nói rõ nên được gọi là huyền
Quả thật có phần
Khiến người ta xuất ruột
Nhưng vấn đề quan trọng xuất hiện ở đây
Nếu Lão Tử
Không giải thích rõ nguồn gốc ấy là gì
Vậy ông dựa vào đâu
Để nhận định rằng
Đạo sinh mà không chiếm hiểu
Làm mà không cậy công
Người lớn mà không cai trị
Bản thân đạo, nguồn gốc của vạn vật
Là điều không thể nói rõ
Vậy Lão Tử đã nói về điều gì
Ông nói về những sự vật do đạo sinh ra
Và tìm xem trong vạn vật
Có thứ gì giống với đạo nhất
Điều đó giống như việc
Bạn không có cách nào biết rõ cha mình
Thời trẻ là một người như thế nào
Nhưng mẹ bạn có thể nói rằng
Trên người bạn có một số đặc điểm
Rất giống cha khi còn trẻ
Từ đó bạn có thể hình thành
Một số hiểu biết về tính cách
Và đặc điểm của cha mình
Nhưng đối với toàn bộ con người thật
Của ông khi ấy
Bạn vẫn không thể biết một cách trọn vẹn
Tương tự
Trong vạn vật do đạo sinh ra
Lão Tử đã tìm thấy một thứ giống đạo nhất
Đó là gì
Đó là nước
Ông nói bậc thiện cao nhất giống như nước
Nước khéo làm lợi cho vạn vật
Mà không tranh
Ở nơi mà mọi người đều chán ghét
Vì thế gần với đạo nhất
Điều đó có nghĩa là trong vạn vật
Nước là sư vật thể hiện
Phẩm chất thiện lành cao nhất
Nước nuôi dưỡng và làm lợi cho vạn vật
Nhưng không tranh giành với vạn vật
Nước vẫn chảy đến những nơi
Mà con người không muốn ở
Những nơi con người không muốn ở
Là ở đâu
Nếu đưa ra một cách giải thích mở rộng
Đó có thể là những nơi nghèo khó
Hoang vắng, căn cỗi, không phồn họa
Con người không muốn ở những nơi như vậy
Nhưng nước vẫn chảy qua đó
Điều mà nước làm lợi
Vì vậy
Nước là sư vật gần với đạo nhất
Lúc này
Nếu đem hình tượng nước trong trường thứ 8
Đặt vào tư tưởng ở trường thứ 51
Chúng ta sẽ thấy
Nước sinh dưỡng vạn vật nhưng không chiếm hiểu
Nước làm nên mọi việc
Nhưng không tự nhận công lao
Nước nuôi lớn vạn vật nhưng không cai trị
Nước vẫn luôn âm thầm
Tới nhuần mặt đất và thường ở vị trí thấp nhất
Sự hiện diện của nước
Nước trong tự nhiên giống như một lực đẩy vô hình
Đứng phía sau vạn vật
Nước âm thầm thúc đẩy vạn vật sinh trưởng
Và vật động
Nhưng lại không chiếm hiểu, không cậy công, không cai trị
Đến đây
Chúng ta hãy tổng kế lại một chút
Vạn vật có một nguồn gốc tối hậu
Được gọi là đạo
Đạo sinh 1, 1 sinh 2
2 sinh 3, 3 sinh vạn vật
Nhưng nguồn gốc ấy là gì?
Đạo có thể nói ra
Thì không phải là đạo thường hàng
Chúng ta không nên quá kêu ngạo
Mơ tưởng rằng
Chỉ bằng vài ba câu là có thể giải thích rõ
Nguồn gốc của vạn vật
Lão tử cho rằng
Đạo tự có sắp đặt và quy luật vận hành vạn vật của nó
Đạo sắp đặt điều gì?
Quy luật ấy là gì?
Và đạo muốn làm gì?
Những vấn đề ấy chúng ta không thể nói rõ
Cũng không thể nhận thức trọn vẹn
Vậy con người nên làm gì?
Lão tử nói rằng
Chúng ta có thể học theo nước
Nước đang làm gì?
Nước thuận theo quy luật tự nhiên
Dù ở nơi cao, nơi thấp
Nơi trũng sâu
Hay giữa những dạng địa hình khác nhau
Nước vẫn không ngừng chảy
Đó chính là điều con người cần học tập
Con người không nên mơ tưởng
Nghịch lại trời đất
Làm những việc vượt ra ngoài phạm vi
Và giới hạn nhận thức của mình
Điều con người có thể làm
Và nên làm là thuận theo quy luật tự nhiên
Hòa hợp với vạn vật
Vậy làm thế nào để cùng vận động
Và biến đổi một cách hài hóa?
Lão tử đã đưa ra tư tưởng vô vị
Khi quan sát thế giới tự nhiên
Lão tử nhìn thấy những hiện tượng
Mà tất cả chúng ta đều có thể nhìn thấy
Mặt trời và mặt trăng thay nhau xuất hiện
Bốn mùa luân chuyển
Nóng lạnh nối tiếp
Cây cối thay lá
Hoa nở rồi hoa tàn
Thì chiều lên rồi xuống
Ông cũng nhận thấy rằng
Sự sinh trường của cỏ cây
Chu kỳ sinh tử của động vật
Sự vận hành của vạn vật
Dường như đều phát triển theo một quỹ đạo nhất định
Thuận theo một quy luật nào đó
Và tuần hoan không ngừng
Tất cả dường như đều tuân theo
Một phép tắc tự nhiên
Quỹ đạo, quy luật
Và phép tắc tự nhiên ấy
Cũng có thể được gọi là đạo
Đến đây chúng ta đã giới thiệu
Hai ý nghĩa của đạo
Thứ nhất, đạo là nguồn gốc tối hậu
Đã sinh ra vạn vật
Thứ hai, đạo là quy luật tự nhiên
Mà vạn vật tuân theo trong quá trình vận hành
Đây chính là đạo của vạn vật
Dựa trên những quan sát
Và tổng kết ấy
Quan điểm của lão tử về con người
Có thể được trình bày bằng một tam đoạn luận đơn giản
Tiên đề thứ nhất
Vạn vật đều tuân theo tự nhiên
Tiên đề thứ hai
Con người là một phần của vạn vật
Vì vậy, con người tất nhiên
Cũng phải tuân theo quy luật tự nhiên đó
Đây là cách lý giải
Mang tình cá nhân của tôi
Đối với tư tưởng đạo giả
Vậy ba câu ấy có ý nghĩa là gì?
Trước hết
Cần giải thích rằng
Tự nhiên ở đây không phải chỉ môi trường thiên nhiên tươi đẹp
Hay thế giới tự nhiên theo nghĩa thông thường
Ý nghĩa ban đầu của từ tự nhiên
Là trạng thái vốn có
Của bản thân sự vật
Tức là sự vật tự nói như thế
Hãy thử suy nghĩ xem
Vì sao chúng ta gọi những khu rừng lớn
Những dòng sông
Thảo nguyên
Hay thế giới động vật hoàng dã là đại tự nhiên
Bởi những sự vật ấy
Đang thể hiện trạng thái vốn có của chính chúng
Chúng ở trong trạng thái nguyên sơ
Chưa bị con người can thiệp
Đó chính là tự nhiên
Của sự vật
Vậy còn đối lập với tự nhiên là gì?
Rất rõ ràng
Đó là những gì do con người tạo ra
Do con người can thiệp hay sắp đặt
Ví dụ đơn giản nhất
Là động vật hoàng dã
Và động vật trong lồng nuôi
Động vật trong lồng được con người nhân giống
Nuôi dưỡng và can thiệp
Trạng thái mà chúng thể hiện
Sau sự can thiệp ấy
Không còn là trạng thái vốn có ban đầu
Vì vậy cũng không còn là tự nhiên
Của chúng
Do đó khi muốn quan sát động vật
Chúng ta thường muốn nhìn thấy chúng ngoài tự nhiên
Trong môi trường hoàng dã
Đó mới là trạng thái tự nhiên của chúng
Chỉ có điều
Muốn tận mắt chứng kiến
Thì thường hơi tốn kém
Bây giờ hãy quay lại tiền đề thứ nhất
Đến đây
Có lẽ mọi người đã hiểu sâu hơn về tiền đề ấy
Mặt trời có trạng thái tự nhiên
Của mặt trời
Hòa có trạng thái tự nhiên của hoa
Thú có trạng thái tự nhiên của thú
Núi có trạng thái tự nhiên của núi
Sông có trạng thái tự nhiên của sông
Vạn vật đều tuân theo quy luật tự nhiên ấy
Hay nói cách khác
Đều vận hành theo bản tính
Và quy luật vốn có của chính mình
Con người cũng là một bộ phận trong tổng thể vạn vật
Vì vậy
Lão Tử đã đưa ra một suy luận lô dịch cơ bản
Con người nhất định
Cũng có một trạng thái tự nhiên
Con người nhất định
Cũng có một quy luật tự nhiên để tuân theo
Con người nhất định
Cũng có một đạo để nói theo
Đạo đức kinh của Lão Tử
Muốn gợi mở để con người tìm ra đạo tự nhiên
Của chính mình
Nhưng tìm ra đạo tự nhiên của con người để làm gì
Mục đích là gì
Đó là để cùng với trạng thái tự nhiên
Của vạn vật phát triển một cách hài hòa
Trong thế giới tự nhiên
Hoa có quy luật tự nhiên của hoa
Như bén rễ
Nảy mầm, sinh trường rồi tàn hóa
Chìm muông có quy luật tự nhiên
Của chìm muông
Như lớn lên, săn mồi và sinh sản
Núi sông cũng có quy luật tự nhiên
Của núi sông
Như sự tuần hoàn vật chất
Chuyển hóa năng lượng
Và biến đổi địa hình
Có thể thấy mặc dù quỹ đạo vận động
Và biểu hiện của vạn vật không giống nhau
Nhưng Lão Tử nhận ra rằng
Quy luật của chúng
Về bản chất đều có một điểm chung
Điểm chung ấy chính là vô vi
Vô vi có nghĩa là
Không làm điều trái với bản tính
Không hành động một cách tùy tiện
Chúng ta tiếp tục lấy nước
Trong tự nhiên làm ví dụ nhé
Bản tính của nước là một chất lỏng luôn vận động
Trong suốt quá trình tồn tại
Nước thuận theo các địa hình khác nhau
Chạy qua nơi cao
Vùng trũng, núi đá và những khe hẹp
Nước không bao giờ
Làm điều trái với bản tính của mình
Tức là không làm những việc
Vượt ra ngoài đặc tính vôn có
Không tùy tiện can thiệp
Hay cố ý phá hoại những sự vật khác
Tuy không vọng động
Nhưng nước lại không gì không làm
Chẳng hạn khi nước chảy
Trong lòng sông
Nó cuốn theo những hạt cát và sỏi
Trong quá trình di chuyển
Những hạt cát sỏi ấy
Có sát với lớp đất cứng ở đáy hai bờ bên sông
Sự có sát tạo ra bào mòn
Theo thời gian lòng sông dần được mở rộng
Khi dòng đất chảy xuống hạ lưu
Tốc độ giảm dần
Những hạt cát và sỏi được vận chuyển
Sẽ lắng xuống, tích tụ lại
Từ đó hình thành những bãi bổi
Nói cách khác
Trong quá trình tương tác hài hòa
Với những sự vật khác
Nước đã tạo nên những địa hình mới
Đó chính là không gì không làm
Thực ra đằng sau
Những tư tưởng vô vi mà không gì không làm
Còn có một nguyên tắc cơ bản
Vậy nguyên tắc ấy là gì?
Lão tử nói
Đạo của trời bất chỗ dư thừa
Để bù vào chỗ thiếu hụt
Tức là giảm bớt những phần quá nhiều
Dư thừa và dùng chúng để bổ sung
Cho những nơi đang thiếu thốn
Nước chính là một minh chứng
Ở những nơi đất cát tích tụ quá nhiều
Nước sẽ cuốn bớt đi
Sau đó vận chuyển những vật chất ấy
Đến nơi khác đang cần
Từ đó tạo nên lòng sông mới
Và nhiều dạng địa hình mới
Cảnh quan do tự nhiên tạo ra
Có thể được khái quát bằng 2 chữ
Đó là cân bằng
Sự cân bằng ấy không phải là trạng thái đối xứng
Theo thẩm mỹ
Mà là sự cân bằng được hình thành
Bằng cách bớt chỗ dư để bù chỗ thiếu
Loại cân bằng này rất khó
Có thể sao chép hoàn toàn bằng phương thức nhân tạo
Không chỉ riêng nước
Trong toàn bộ môi trường sinh thái
Từ vòng tuần hoàn vật chất
Vòng tuần hoàn năng lượng
Đến chuỗi thức ăn từ tầng thấp nhất
Lên tầng cao nhất
Mỗi sự vật và mỗi mát xích
Đều tuân theo quy luật này
Tất cả đều làm đúng vai trò nguyên thủy
Vốn có và tự nhiên của mình
Không có mát xích nào tùy tiện
Làm những việc vượt ra ngoài bản tính
Chúng cùng duy trì một trạng thái
Cân bằng sinh thái hài hòa
Và luôn vận động
Một khi xuất hiện hành vi vọng động
Sự cân bằng vốn có sẽ bị phá vỡ
Nói cách khác
Thế giới tự nhiên có thể duy trì sự cân bằng
Ổn định và sinh sôi không ngừng
Là bời mặt trời
Mặt trăng không vọng động
Núi sông không vọng động
Chim muông không vọng động
Vì vậy lão tử tổng kết rằng
Đạo thường vô vi mà không gì không làm
Vạn vật sẽ tự mình biến hóa
Giả sử đằng sau
Vạn vật tồn tại một sức mạnh không thể nói rõ
Tạm gọi là đạo
Thì phương thức mà đạo thúc đẩy vạn vật
Biến hóa chính là vô vi mà
Không gì không làm
Hay nói cách khác
Quy luật tự nhiên mà vạn vật tuân theo
Cũng chính là đạo mà vạn vật tuân theo
Đó là vô vi mà không gì không làm
Vì con người
Là một bộ phận của vạn vật
Nên vô vi mà không gì không làm
Tất nhiên cũng là quy luật tự nhiên
Mà loài người cần tuân theo
Khi tồn tại trên mặt đất
Là đạo mà con người phải nói theo
Phép suy luận logic này
Khá rõ ràng và chặt chẽ đúng không
Thông qua quan sát các hiện tượng tự nhiên
Từ không đến có
Từ quy luật của vạn vật
Suy rộng đến con người
Lão tử đã suy ra phương thức hành động
Và phương thức tồn tại mà con người nên có
Đó chính là vô vi
Nhưng xét trên phương diện thực xã hội
Vô vi có ý nghĩa cụ thể gì
Đối với con người
Và chúng ta phải thực hành nó như thế nào
Vô vi có nghĩa là
Con người không vọng động
Nói một cách dễ hiểu
Đó chính là thuận theo tự nhiên
Thuận theo trạng thái vốn có của bản thân sự vật
Tại sao lại nói như vậy
Trong ví dụ trước
Chúng ta đã nhắc đến sự khác biệt
Giữa động vật hoàng dã với động vật nuôi nhốt
Hồ tự nhiên với hồ nhân tạo
Công viên tự nhiên với công viên nhân tạo
Sự đối chiêu ấy
Có thể khiến mọi người cho rằng
Đối lập với tự nhiên
Chính là những gì do con người tạo ra
Nhưng trong thế giới quan của Đạo gia
Vấn đề này cần được giải thích
Cụ thể hơn
Đạo gia không phủ nhận hành động của con người
Cũng không phủ nhận yếu tố con người
Bởi con người là một bộ phận
Của vạn vật
Nên con người cũng có vai trò cần đảm nhiệm
Hoạt động của con người
Cũng là mắt xích trong sự vận hành của vạn vật
Vậy điều gì mới thực sự đối lập
Với tự nhiên
Phần trước đã cho thấy
Đó chính là hành vi vọng động của con người
Chữ vọng ở đây chỉ việc
Con người xuất phát từ ý chí chủ quan
Muốn thao túng, chiếm hiểu
Và thống trị những sự vật khác
Từ đó
Con người bắt đầu hành động tùy tiệt
Càn thiệp vào các mắt xích khác của vạn vật
Phá vỡ trạng thái tự nhiên
Và sự cân bằng vốn có của sự vật
Đặc trong thời đại của Lão Tử
Hành vi vọng động của con người
Được thể hiện ở việc những người thống trị
Muốn thống nhất thiên hạ
Muốn công thành danh tội
Muốn làm chủ xã hội
Và xây dựng thiên hạ theo ý chí chủ quan cá nhân của mình
Họ muốn áp đặt thuế khoá nặng nề
Lao dịch nặng nề
Và hình phạt hạ khác
Bằng sự can thiệp qua mức
Họ phá vỡ trạng thái cân bằng vốn có của xã hội
Đó chính là vọng
Khi nói đến những thuộc tính và đặc điểm
Mà Đạo thể hiện trên thế gian
Chúng ta đã nhắc rằng
Đạo tuy sinh ra vạn vật
Nhưng không chiếm hiểu lòng của riêng
Không tự kệ mình có công mà cai trị vạn vật
Nguyên tắc mà Đạo dùng
Để vận hành vạn vật
Chính là bớt chỗ dư để bù chỗ thiếu
Nhưng hãy nhìn con người
Con người lại muốn chiếm hiểu lòng của riêng
Muốn tự nhận công lao
Muốn thống trị vạn vật
Con người luôn có dục vọng cá nhân
Muốn can thiệp và chiếm hiểu
Những thứ không thuộc về mình
Khi tổng kết xã hội loài người
Lão Tử đã nói
Đạo của trời bất chỗ dư
Để bù chỗ thiếu
Đạo của con người thì không như vậy
Phương thức, quy luật
Và nguyên tắc hành động của con người
Lại không giống như thế
Vậy con người hành động như thế nào
Lão Tử nói
Bất chỗ thiếu để phục dẫn chỗ dư
Nhìn từ góc độ xã hội
Xã hội do con người thiết lập
Thường bác lột những người vốn đã thiêu thốn tài nguyên
Sau đó dùng những gì lấy được
Để cung cấp, phục dẫn cho những người
Vốn đã đầy đủ và dư thừa
Nói một cách đơn giản
Người nghèo thì càng nghèo, người giàu càng giàu
Mối quan hệ giữa con người
Với tự nhiên cũng như vậy
Lấy từ nơi vốn đã thiếu
Để cung cấp cho nơi đã dư thừa
Vì vậy, theo Lão Tử
Hành vi của con người trên mặt đất
Đang đi ngược lại đạo của trời
Đạo của tự nhiên và đạo của vạn vật
Không khó để hình dung
Thế giới lý tưởng của Lão Tử là như thế nào
Người thống trị phải là người biết giữ đạo
Có thể thực hành
Tinh thần vô vi của đạo
Nhưng tại sao tư tưởng tự nhiên
Và vô vi của đạo già
Lại không được các nhà thống trị trong lịch sử Trung Quốc đặc biệt yêu thích
Bởi chẳng phải như thế
Tương đương với việc
Phải trao bớt quyền lực xuống dưới hay sao
Dù bản thân người thống trị
Có thể không vọng động
Nhưng những người bên dưới vẫn có thể vọng động
Vì vậy
Trong môi trường chính trị
Nơi thường xuyên phải đối mặt
Và đấu tranh với những mặt phức tạp của bản tính con người
Vô vi nhi trị
Rất khó để thực hiện một cách tuyệt đối
Tuy nhiên
Ở những nơi xa rời trung tâm chính trị
Chẳng hạn như thế ngoại Đào Nguyên
Một thôn xóm hoặc bộ lạc nhỏ
Nơi con người tự sinh sống
Thì đó lại có thể là một hình thức vô vi nhi trị
Tư tưởng vô vi
Có lẽ dễ hiểu hơn
Khi được đặt trong đời sống cá nhân
Trong thế giới quan của đạo gia
Sự phát triển của vận vật
Đều có logic
Quy luật và đạo nội tại của riêng mình
Đếu con người nên làm
Là thuận theo quy luật tự nhiên
Trong quá trình vận hành của sự vật
Không nên mơ tưởng rằng
Chỉ dựa vào sức mạnh cá nhân
Có thể chủ động điều khiển
Và thay đổi xu thế phát triển của sự vật
Khi gặp khó khăn
Chúng ta thường nói
Hãy thuận theo tự nhiên
Tuy nhiên
Cần chú ý rằng
Điều này không có nghĩa là khuyên mọi người buông xoay
Nằm im hay không làm gì cả
Ý nghĩa của nó
Là đừng để bản thân rơi vào sự rằng xé tinh thần
Đừng mơ tưởng rằng
Chỉ cần nỗ lực cá nhân
Là có thể ngay lập tức thay đổi hiện trạng
Có những hoàn cảnh
Mà trong một sớm một chiều
Chúng ta không thể thay đổi được
Khi ấy
Chỉ có thể chờ đợi
Sự phát triển theo quy luật tự nhiên của nó
Nhưng khi rơi vào khó khăn
Và mãi chưa thể thoát khỏi hiện trạng
Con người vẫn sẽ cảm thấy lo lắng
Đừng vội
Tiếp theo
Lão Tử sẽ nói cho chúng ta biết
Một quy tắc khác trong sự vận hành của vạn vật
Đó là phản giả đạo tri động
Chữ phản ở đây có cách giải thích là đối lập
Cũng có cách hiểu là quay trở lại
Ở đây
Lão Tử tổng kết một đặc điểm
Trong sự vận động của đạo
Đó là sự vật luôn phát triển theo hướng đối lập
Với trạng thái hiện tại của nó
Hoặc có thể nói
Sự vật sẽ quay trở về trạng thái ban đầu
Liên tục qua lại giữa hai trạng thái đối lập
Vật mạnh rồi sẽ giả
Binh mạnh rồi sẽ diệt
Sự vật phát triển đến cực điểm
Sẽ quay về phía đối lập
Chắc hẳn mọi người đều từng nghe đến những quan niệm tương tự
Tôi lấy một ví dụ cơ bản như thế này
Khi tôi nhìn vào lịch sử thế giới
Các vương chiều và những thế lực hùng mạnh
Trong lịch sử đã hình thành như thế nào
Truy đến tận gốc
Họ nhất định đều bắt đầu từ trạng thái yếu thế
Sau đó phát triển về phía đối lập
Và trở thành kẻ mạnh
Nhưng chưa từng có kẻ mạnh nào
Duy trì sức mạnh vĩnh viễn
Cuối cùng họ nhất định sẽ quay trở lại
Trạng thái yếu thế ban đầu
Sự phát triển của sự vật có quy luật đi
Rồi trở lại
Tương tự như vậy
Trong cuộc sống khi gặp khó khăn hay rơi xuống điểm thấp nhất
Chúng ta cũng không nên vội tuyệt vọng
Theo lão tử
Không có trạng thái nào tồn tại mãi mãi
Mạnh rồi sẽ yếu
Đầy rồi sẽ vơi
Nhưng cùng đường cũng có thể mở ra một lối mới
Vì vậy thuận theo tự nhiên
Không có nghĩa là bùng xuôi
Giống như nước không ngừng chảy
Con người vẫn phải kiên trì hành động
Nhưng không nóng vội cơ ép mọi thứ
Theo ý mình
Hiểu được lúc nào nên tiến
Lúc nào nên lui
Lúc nào nên chờ đợi
Và đó chính là trí tuệ của đạo giả