📘 Cẩm nang "Sống Khỏe Sau Tuổi 50 - Nhận biết sớm Dấu hiệu Nguy hiểm" của BS. Nguyễn Minh Tâm
Thận có thể đang âm thầm suy yếu từng ngày mà cô bác không hề hay biết. Trong video này, BS. Nguyễn Minh Tâm giải thích vì sao bệnh thận thường không gây đau, không gây sốt, nhưng vẫn để lại nhiều dấu hiệu cảnh báo trên da, móng tay, hơi thở, giấc ngủ và toàn bộ cơ thể.
Đây là một video documentary sức khỏe dành cho người Việt 45+, giúp cô bác hiểu đúng về vai trò thật sự của thận: không chỉ lọc máu, mà còn điều hòa muối, kali, huyết áp, độ axit, hồng cầu và cả sức khỏe xương. Video đi qua 17 dấu hiệu quan trọng của bệnh thận mãn tính như nước tiểu có bọt, phù chân hoặc phù mặt, tiểu đêm, móng tay đổi màu, chuột rút ban đêm, ngứa toàn thân, chân không yên, vị kim loại trong miệng, buồn nôn, sụt cân, bầm tím dễ dàng, mệt mỏi nặng nề và cả tình huống không có triệu chứng gì nhưng bệnh vẫn tiến triển.
Nếu video này hữu ích, cô bác hãy theo dõi kênh để nhận thêm những phân tích sức khỏe rõ ràng, thực tế và đáng tin cậy từ BS. Nguyễn Minh Tâm.
Nội dung trong video chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay điều trị trực tiếp từ bác sĩ. Nếu có dấu hiệu bất thường, cô bác nên đi khám sớm.
Bác sĩ Nguyễn Minh Tâm cảnh báo về bệnh thận mãn tính, một \"kẻ giết người thầm lặng\" thường không có triệu chứng rõ rệt đến giai đoạn muộn. Video hướng dẫn cách nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sớm qua nước tiểu, cơ thể và giấc ngủ, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tầm soát định kỳ để bảo vệ sức khỏe.
Cô bác đang xem video này và thận của cô bác có thể đang hỏng từng ngày mà cô bác không hề hay biết.
Tôi sẽ nói thẳng, 9 trong 10 người mắc bệnh thận mãn tính không biết mình có bệnh.
Không phải vì họ lười đi khám mà vì thận là cơ quan im lặng nhất trong cơ thể người.
Nó không gây đau, không gây sốt, không có dấu hiệu gì rõ ràng.
Nó chỉ lặng lẽ mất đi chức năng từng chút một trong nhiều năm liên tục.
Nhưng hôm nay, tôi sẽ cho cô bác biết điều này.
Thận không hoàn toàn im lặng.
Nó để lại dấu vết, trên da, trên móng tay, trong hơi thở, trong giấc ngủ.
17 dấu hiệu này có thể xuất hiện nhiều năm trước khi bất kỳ xét nghiệm máu nào phát hiện ra bất cứ điều gì.
Xem hết video này vì nó có thể thay đổi sức khỏe của cô bác.
Xin chào cô bác, tôi là bác sĩ Nguyễn Minh Tâm.
Tôi làm việc trong lĩnh vực nội khoa nhiều năm.
Và trong những năm đó, tôi đã gặp quá nhiều bệnh nhân đến phòng khám khi bệnh thận đã ở giai đoạn nặng.
Không phải vì họ không quan tâm đến sức khỏe, mà vì họ không biết cần để ý vào điều gì.
Hôm nay, tôi muốn thay đổi điều đó.
Nhưng trước khi đi vào từng dấu hiệu, tôi cần cô bác hiểu đúng một điều nền tảng về thận.
Vì hầu hết mọi người đang hiểu sai về cơ quan này.
Nhiều người nghĩ thận chỉ là bổ lọc.
Máu vào, nước tiểu ra, chất thải được đẩy ra ngoài.
Đúng. Nhưng đó chỉ là một mảng nhỏ của bức tranh lớn hơn nhiều.
Thận còn điều chỉnh lượng muối, ca ly và các chất điện giải giúp tim đập đúng nhịp.
Thận kiểm soát độ acid của máu.
Thận sản xuất hormone ra lệnh cho tủy xương tạo ra hồng cầu.
Thận ảnh hưởng trực tiếp đến độ chắc của xương.
Và thận kiểm soát huyết áp qua một chuỗi tính hiệu hóa học cực kỳ tinh vi.
Thận không phải cái phiểu lọc thủ động.
Thận là cơ quan điều phối trung tâm của cơ thể.
Khi thận suy yếu, hậu quả lan ra khắp nơi.
Da, tim, máu, não, xương, tất cả cùng bị ảnh hưởng.
Đó là lý do vì sao các dấu hiệu của bệnh thận lại xuất hiện ở những chỗ rất khác nhau.
Khiến người bệnh và đôi khi cả người nhà dễ nhầm lẫn với hàng chục bệnh khác.
Bây giờ, chúng ta sẽ đi qua từng dấu hiệu một.
Dấu hiệu đầu tiên là thứ mà hầu hết chúng ta nhìn thấy mỗi ngày rồi không để ý.
Nước tiểu có bọ.
Nhưng tôi không nói đến vài bong bóng nhỏ tan ngay trong vài giây.
Điều đó bình thường.
Tôi đang nói đến lớp bọt trắng dày đặc, kiểu như bọt trên ly bia,
tồn tại lâu dưới bồn cầu dù đã xả nước.
Bọt đó là dấu hiệu của protein đang rò rỉ ra nước tiểu.
Trong thận khỏe mạnh, protein trong máu không bao giờ lọt qua được hàng rào lọc của thận.
Nhưng khi các tế bào lọc bị tổn thương,
một loại protein tên là albumin bắt đầu trượt ra ngoài.
Albumin có cấu trúc tương tự sa phòng.
Đó là lý do nó tạo ra bọt dày và khó tan.
Theo Hội Thận Học Hoa Kỳ,
phát hiện albumin trong nước tiểu là một trong những chỉ số sớm và quan trọng nhất
để nhận biết bệnh thận mãn tính từ giai đoạn đầu.
Nếu cô bác thường xuyên thấy bọt dày trong nước tiểu,
hãy nhờ bác sĩ làm xét nghiệm nước tiểu đơn giản.
Không tốn kém, nhưng có thể phát hiện vấn đề từ rất sớm,
khi còn kịp để bảo vệ thận.
Dấu hiệu thứ hai liên quan trực tiếp đến việc mất protein,
cô bác có thể tự kiểm tra ngay lúc này.
Lăng ống quần lên, dùng ngón cái ấn mạnh vào xương ống chân ngay dưới đầu gối,
giữ khoảng 5 giây, rồi thả ra và nhìn.
Nếu ngón tay để lại vết lõm không mất ngay,
đó là phù cứng, hay còn gọi là phù ấn lõm.
Khi albumin trong máu giảm xuống,
nước không còn được giữ trong lòng mặt máu nữa.
Nước tràn ra mô xung quanh, trọng lực kéo nó xuống chân, xuống mắt cá chân.
Buổi tối thấy chân xưng to, buổi sáng thức dậy thấy mắt hấp, bỏng mắt nặng nề,
cứ tưởng do nằm sai tư thế hay ngủ không ngon.
Nhưng có điểm mấu chốt cần phân biệt.
Phù do đứng nhiều hay đi lại cả ngày sẽ giảm đáng kể sau một đêm nghỉ ngơi.
Phù do thận thì không.
Nó vẫn còn đó vào buổi sáng, thậm chí nặng hơn theo từng ngày.
Trong trường hợp nặng hơn, nước còn có thể tích tụ trong phổi.
Khi đó thở trở nên khó khăn, đặc biệt khi nằm xuống.
Nếu cô bác bị phù chân điều đặn mà không giải thích được,
hãy kiểm tra thận và tim cùng một lúc.
Có một quan niệm sai rất phổ biến mà tôi nghe rất thường xuyên.
Đi tiểu nhiều là thận khỏe.
Không đúng.
Điều quan trọng không phải là lượng nước tiểu mà là mức độ cô đặc của nước tiểu.
Và đây là điều tinh tế cần hiểu.
Ban đêm, thận của người khỏe mạnh tạo ra ít nước tiểu nhưng rất cô đặc.
Nhờ có một hormone gọi là hormone chống bài niệu.
Hormone này ra lệnh thận giữ nước trong cơ thể qua đêm.
Khi thận bắt đầu yếu đi, khả năng đó mất dần.
Nước tiểu loãng hơn, lượng nhiều hơn.
Cô bác phải thức dậy đi vệ sinh liên tục.
Một hay hai lần mỗi đêm ở người lớn tuổi còn chấp nhận được.
Nhưng nếu cô bác thức dậy 3, 4, 5 lần trong đêm
mà tối hôm đó không uống nhiều nước, không dùng thuốc lợi tiểu
đó là dấu hiệu cần chú ý.
Trong y học, chúng tôi gọi đây là tiểu đêm.
Và đây có thể là một trong những dấu hiệu sớm nhất xuất hiện khi chức năng thận bắt đầu giảm súc.
Bây giờ tôi mời cô bác nhìn vào móng tai của mình.
Móng tai bình thường có màu hồng điều.
Phần gốc móng có một vần trắng nhỏ hình bán nguyệt gọi là lunula.
Phần đang hình thành.
Nhưng ở những người địa bệnh thận mãng tính lâu năm,
móng tai có thể xuất hiện một kiểu đặc biệt.
Nửa dưới gần gốc có màu trắng đục.
Nửa trên gần đầu móng có màu nâu đỏ hoặc nâu sẵm.
Ranh giới hai màu khá rõ.
Trong y văn quốc tế, dấu hiệu này được gọi là móng tai linsay hay half and half nails.
Đây là dấu hiệu lâm sàng đã được ghi chép và công nhận
trong tài liệu chuyên khoa thận và gia liễu từ nhiều thập kỷ qua.
Không phải tất cả bệnh nhân thận đều có dấu hiệu này.
Nhưng nếu cô bác nhìn xuống bàn tay và thấy kiểu đổi màu hai tầng đó,
xét nghiệm chức năng thận là bước tiếp theo cần làm ngay.
Đây là phần ít người biết đến nhưng lại rất quan trọng.
Thức ăn của người Việt chúng ta khá giàu phosphor.
Thịt, hải sản, phô mai, nước ngọt đóng chai,
thực phẩm đóng gói sẵn, tất cả đều chứa nhiều phosphor.
Thận khỏe mạnh thải phosphor dư thừa ra ngoài một cách dễ dàng.
Nhưng khi thận yếu đi, phosphor bắt đầu tức tụ trong máu.
Phosphor kết hợp với canxi và tạo thành tinh thể nhỏ.
Những tinh thể đó bắt đầu lắng động ở những nơi không đáng có.
Khi lắng động dưới da, xuất hiện các nốt nhỏ cứng,
màu trắng ngà hoặc vàng nhạt nằm ngay dưới bề mặt da.
Không đau, nhưng cứng như hòn đá nhỏ.
Đôi khi vỡ ra và tiết ra chất trắng như kem đánh răng.
Khi lắng động trong thành mặt máu, đây mới là nguy hiểm thật sự.
Thành mặt máu bình thường đàn hồi tốt,
nhưng khi tinh thể canxi phosphor bám vào thành mặt,
mặt cứng dần, mất đàn hồi.
Đôi khi cô bá có thể sờ thấy mặt máu ở cổ tai hay ống chân,
cứng và căng như dây đàn.
Điều này làm tăng đáng kể nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Theo tạp chí Y học thận Hoa Kỳ,
vôi hóa mặt máu là một trong những nguyên nhân chính
gây tử vong ở bệnh nhân thận mãng tính.
Cô bá có thường bị chuột lút về đêm không?
Không phải sau khi tập thể dục cường độ cao,
không phải sau một ngày đi bộ nhiều,
mà là chuột lút tự nhiên,
thường ở bắp chân,
ngay lúc cô bá vừa nằm xuống và sắp chìm vào giấc ngủ.
Cái cảm giác bắp chân co cứng đột ngột,
đau nhói,
phải gặp chân lại hoặc đứng dậy đi quanh phòng mới đỡ.
Rất nhiều người mô tả lại cảm giác đó với tôi.
Nhiều cô bá tự nghĩ do thiếu canxi,
rồi tự mua canxi bổ sung uống.
Điều đó không sai hoàn toàn,
nhưng nguyên nhân gốc rễ có thể sâu hơn nhiều.
Khi thận yếu, phosphor tăng cao trong máu,
cơ thể phản ứng bằng cách tiết hormone
để kéo phosphor xuống.
Nhưng cái giá phải trả là canxi trong máu cũng bị kéo xuống theo.
Canxi thấp, cơ bắp dễ co thắt bất thường.
Magi thấp cũng gây ra điều tương tự.
Khi máu quá acid vì thận không lọc được độc tố,
chuột rút cũng xảy ra.
Nếu cô bá bị chuột rút đêm thường xuyên và không rõ nguyên nhân,
hãy nhờ bác sĩ kiểm tra chức năng thận
và xét nghiệm điện giải đồ.
Là xét nghiệm máu cơ bản,
nhưng giải đáp được rất nhiều thắc mắc.
Điều tiếp theo xảy ra là một phản ứng dây chuyền trong xương.
Và đây là điều mà nhiều bác sĩ gọi là
thảm họa thầm lặng của bệnh thần mãn tính.
Khi canxi trong máu giảm,
tuyến cận giáp, 4 tuyến nhỏ nằm ở vùng cổ,
lập tức phát tín hiệu báo động.
Chúng tiết ra họt môn cận giáp
để kéo canxi từ xương vào máu,
nhằm duy trì mức canxi trong máu trong ngưỡng cần thiết.
Trong ngắn hạn, cơ chế này hoạt động.
Nhưng về lâu dài, xương ngày càng bị rỗng,
mỏng hơn, giòn hơn, loãng xương xảy ra.
Một dấu hiệu rõ ràng mà các bác sĩ chuyên khoa hay hỏi là
cô bác có cảm thấy mình thấp đi không?
Không phải do tuổi già bình thường,
mà là giảm chiều cao thực sự đo được.
Ví dụ ngày trước cô đo được 1m65,
bây giờ chỉ còn 1m60 hay thậm chí thấp hơn.
Đó thường là dấu hiệu của các đốt sóng bị lúng,
do xương quá yếu để chịu đựng sức nặng của cơ thể qua nhiều năm.
Gãy xương từ những va chạm nhẹ,
một cú vấp ngã đơn giản mà lại gãy cổ tay hay gãy xương hông
cũng là dấu hiệu cần được kiểm tra thận và xương cùng lúc.
Đây là một triệu chứng khiến nhiều người khổ sở trong nhiều năm
mà không tìm ra nguyên nhân.
Ngứa
Không phải ngứa một chỗ do dị ứng hay mũi đốt,
mà là ngứa lan ra toàn thân,
không có phát bang, không có nổi mẫn,
thường tệ hơn vào buổi tối và ban đêm.
Tôi đã gặp nhiều trường hợp như thế này.
Một bác gần 60 tuổi đến phòng khám
vì ngứa toàn thân kéo dài mấy tháng.
Đã đi khám da liễu,
đã thử đủ loại kem bôi,
đủ loại thuốc kháng dị ứng,
không đỡ gì cả.
Cuối cùng xét nghiệm máu, phát hiện bệnh thận mạng tính
đã ở giai đoạn khá nặng.
Ngứa hóa ra là dấu hiệu chính duy nhất
mà cơ thể gửi ra trong nhiều tháng.
Điều gì xảy ra bên trong?
Khi thận không lọc được các độc tố tích tụ trong máu,
trạng thái này gọi là uremia.
Những độc tố này lắng vào da,
kích thích đầu dây thần kinh ở đó.
Theo thời gian, chúng còn tác động trực tiếp lên não,
làm não liên tục gửi tín hiệu ngứa.
Đến mức dù không có kích thích từ bên ngoài,
người bệnh vẫn ngứa như có kiến bò.
Đây là một trong những dạng ngứa
khó kiểm soát nhất trong y học hiện đại.
Nếu cô bác bị ngứa toàn thân kéo dài,
không rõ nguyên nhân,
không đáp ứng với thuốc thông thường,
kiểm tra thận là bước cần thiết.
Ban đêm, khi cô bác vừa nằm xuống
và muốn ngủ,
chân lại bắt đầu bồn trồn,
không thể giữ yên,
muốn dũi ra, muốn co lại,
phải đứng dậy đi quanh phòng
mới dịu đi được một chút.
Đây gọi là hội chứng chân không yên.
Nguyên nhân sâu xa liên quan đến
lượng sắc trong não.
Khi não thiếu sắc,
chất dẫn truyền thần kinh,
dopamine bị suy giảm.
Và dopamine là thứ cần thiết
để hệ vận động phạt động bình thường
và điều hòa được.
Vậy liên quan gì đến thận?
Khi thận suy giảm,
cơ thể rơi vào trạng thái
viêm mãn tính âm thầm.
Viêm này kích hoạt một hormone
gọi là hepxidin.
Hepxidin giấu sắc vào kho dự trữ
trong cơ thể
và ngăn ruột hấp thu sắc
từ thức ăn.
Cơ chế này vốn có ít
trong nhiễm trùng cấp tính.
Nhưng trong bệnh thận,
viêm không bao giờ chấm dứt.
Hepxidin luôn cao,
sắc luôn bị giấu đi,
não thiếu sắc kéo dài
và hội chứng chân không yên
Nếu cô bác khó ngủ
vì chân không chịu nằm yên,
hãy xét nghiệm cả chức năng thận
lẫn chỉ số ferritin,
đó là chỉ số phản ánh
lượng sắc dự trữ trong cơ thể.
Cô bác có bao giờ cảm thấy
trong miệng có vị
như đang ngậm một đồng tiền su không?
Vì kim loại dai dẳng,
ăn cơm cũng thấy khát,
uống nước cũng thấy lạ,
thậm chí không còn muốn ăn thịt nữa
dù trước đây rất thích.
Nhiều người bác sĩ gặp
mô tả rằng họ không còn thấy
ngon miệng với bất kỳ thứ gì.
Đây là một dấu hiệu điển hình
của uremia,
tức là độc tố tích tụ trong máu.
Khi ure có mặt trong máu
với nồng độ cao,
nó cũng xuất hiện trong nước bọt.
Vi khuẩn trong miệng
phân hủy ure thành ammonia
và các hợp chất có mùi.
Những chất này kích thích thụ thể vị giác
và tạo ra cảm giác vị kim loại
mà người bệnh mô tả.
Đồng thời,
hơi thở cũng có mùi đặc biệt.
Đôi khi người xung quanh nhận ra
trước khi chính cô bác biết.
Mùi nhẹ như ammonia
hoặc đôi khi hơi giống mùi nước tiểu pha loãng.
Trong y học,
chúng tôi gọi đây là uremic fetter.
Đây không phải do vệ sinh răng miệng kém.
Đây là tín hiệu
từ bên trong cơ thể đang gửi ra ngoài.
Ở góc não,
có một cái vùng đặc biệt
tôi tặng gọi là vùng cảnh báo độc tố
của cơ thể.
Vùng này nằm ngay bên ngoài hàng rào
bảo vệ não bình thường.
Mục đích là để nó có thể ngửi thấy
máu trực tiếp
và phát hiện độc tố nhanh nhất có thể,
không bị cản trở.
Khi vùng này phát hiện ra độc tố,
nó gửi ngay hai lệnh
ngừng ăn và nếu cần hãy nôn ra.
Đây là cơ chế tự vệ
cổ xưa của cơ thể,
từng giúp tổ tiên chúng ta sống sót
khi ăn phải thức ăn độc hại.
Nhưng trong bệnh thận,
vùng này bị kích thích liên tục
bởi các độc tố uremic,
não hiểu nhầm rằng
cơ thể đang bị ngộ độc.
Buồn nôn xuất hiện thường xuyên,
ăn không ngon,
đặc biệt là mất cảm giác thèm ăn thịt,
một dấu hiệu rất điển hình
mà nhiều bệnh nhân kể lại.
Hậu quả là người bệnh sụt cân,
không do ăn kiên, không do tập luyện,
chỉ đơn giản là không thể
ăn được nhiều nữa.
Nếu cô bác hoặc người thân sụt cân
không giải thích được,
thường xuyên buồn nôn và chán ăn,
nhất là với các món thịt,
hãy kiểm tra chức năng thận ngay.
Cô bác có bao giờ
chỉ va nhẹ vào thành giường hay cạnh bàn
mà hôm sau đã thấy
một mảng bầm tím lớn không?
Hoặc thấy vết bầm
mà không nhớ mình đã va vào đâu cả?
Bình thường, khi mặt máu nhỏ
bị tổn thương,
các tiểu cầu lập tức tập hợp lại
và dính chặt vào nhau,
bịch vết thương lại.
Đó là hệ thống cầm máu tự nhiên
vô cùng hiệu quả của cơ thể.
Trong bệnh thận,
các độc tố uremic làm tiểu cầu
mất đi khả năng kết dính.
Chúng không tụ lại được tốt như trước.
Máu chảy lâu hơn mới dừng.
Vết bầm to hơn, đậm hơn.
Nú răng dễ chảy máu khi đánh răng.
Chảy máu mũi kéo dài
hơn bình thường và khó cầm.
Những dấu hiệu nhỏ này
thường bị bỏ qua,
nhưng khi chúng xuất hiện đồng thời
với các triệu chứng khác đã đề cập,
chúng có thể đang kể một câu chuyện quan trọng.
Đây là triệu chứng phổ biến nhất
mà bệnh nhân thận kể lại với bác sĩ.
Không phải mệt vì bận.
Không phải mệt vì thiếu ngủ một đêm.
Đây là kiểu mệt,
chìm sâu, nặng nề.
Ngủ dậy vẫn không thấy khỏe hơn.
Leo một tầng cầu thang đã thở dốc.
Làm vài việc nhỏ trong nhà
đã thấy kiệt sức.
Nguyên nhân chính là thận không còn
sản xuất đủ một hormone quan trọng
tên là erythropoietin.
Hormone này ra lệnh
cho tủy xương tạo ra hồng cầu.
Những tế bào vẫn chuyển oxy
đến toàn bộ cơ thể.
Khi thiếu hormone này,
tủy xương làm ít hồng cầu hơn,
thiếu máu xảy ra.
Thiếu máu có nghĩa là ít oxy
được đưa đến cơ bắp, đến não,
đến các bạn.
Da trở nên xanh sao, nhợt nhạt.
Người trở nên kiệt sức chỉ với những công việc
trước đây làm rất dễ dàng.
Điều đáng nói là
thiếu máu do thận có thể được hỗ trợ
cải thiện.
Các dạng hormone tổng hợp thay thế
erythropoietin đã được sử dụng
nhiều năm nay trong điều trị bệnh thận
và giúp cải thiện chất lượng cuộc sống
đáng kể cho người bệnh.
Nhưng muốn được hỗ trợ,
trước tiên cô bác phải biết mình có bệnh đã.
Ở giai đoạn rất nặng,
các độc tố uremic có thể tấn công
màng bọc bên ngoài trái tim,
gây ra đau ngực dữ dội,
thường tệ hơn khi hít thở sâu
hoặc thay đổi tư thế.
Bác sĩ đặt ống nghe
có thể nghe thấy tiếng cọ sát
như 2 tờ giấy nhám chà vào nhau.
Đây là cấp cứu y tế,
không phải chờ đến hôm sau mới đi khám.
Và đây là dấu hiệu thứ 17,
cũng là dấu hiệu nguy hiểm nhất
trong danh sách hôm nay.
Không có triệu chứng gì cả.
Bệnh thận mãng tính được chia thành 5 giai đoạn.
Giai đoạn 1 nhẹ nhất.
Giai đoạn 5
là suy thận giai đoạn cuối
cần lọc thận hoặc ghét thận
để duy trì sự sống.
Hầu hết bệnh nhân không cảm thấy bất cứ điều gì
cho đến tận giai đoạn 3
khi thận đã mất đi một phần đáng kể chức năng.
Trước đó,
bệnh thường được phát hiện hoàn toàn tình cờ.
Ai đó đi xét nghiệm
vì một lý do hoàn toàn khác.
Chỉ số creatinine trong máu
cao bất thường. Bác sĩ hỏi thêm
và cả một câu chuyện dài
bắt đầu hé lộ.
Không có triệu chứng
không có nghĩa là không có bệnh.
Bây giờ tôi muốn hỏi thẳng cô bác.
Cô bác có bất kỳ điều nào sau đây không?
Bệnh đái tháo đường.
Đây là nguyên nhân số 1
gây bệnh thận mãng tính trên toàn thế giới
và Việt Nam không phải ngoại lệ.
Đường huyết cao kéo dài
làm hỏng các mặt máu cực nhỏ
trong thận theo từng năm.
Huyết áp cao. Đây là nguyên nhân số 2.
Áp lực máu cao
liên tục làm tổn thương thành mạch
và phá vỡ hệ thống lọc
tinh vi của thận.
Gia đình có người bị bệnh thận.
Yếu tố di truyền đóng vai trò
quan trọng hơn nhiều người nghĩ
đang dùng thuốc giảm đau thường xuyên.
Đây là điểm tôi muốn nói thêm ngay phần sau.
Trên 40 tuổi.
Vì đây là điều y học đã xác nhận
rõ ràng. Có một thói quen
rất phổ biến ở Việt Nam mà tôi muốn
nhắc đến thẳng thắng.
Đau đầu thì uống ibuprofen.
Đau lưng thì uống ibuprofen.
Đau khớp thì uống ibuprofen
hay naproxen.
Vài viên mỗi ngày
coi như bình thường vì mua dễ
không cần đơn thuốc.
Nhóm thuốc này thuộc nhóm chống viêm
không steroid.
Chúng không phải thuốc xấu nếu dùng
đúng cách và đúng thời gian.
Nhưng Tổ chức Y tế Thế giới
và Hội Thận học Hoa Kỳ
đã đưa ra cảnh báo rõ ràng nhiều năm qua
dùng các thuốc này thường xuyên
và kéo dài
làm giảm lưu lượng máu
đến thận và có thể gây tổn thương
thận tức lũy theo thời gian.
Nếu cô bác đang dùng thuốc
giảm đau loại này hàng ngày
hoặc gần hàng ngày vì đau mảng tính
hãy nói với bác sĩ về việc
kiểm tra chức năng thận định kỳ
mỗi 6 tháng và cùng
tìm hướng kiểm soát cơn đau
phù hợp hơn với sức khỏe lâu dài.
Một thực tế y học mà tôi muốn
mọi người trên 40 tuổi phải biết
từ sau tuổi 40
chức năng lọc của thận
giảm trung bình khoảng 1%
mỗi năm theo quá trình
lão hóa sinh lý. Đây không phải
bệnh, đây là bình thường
nhưng điều đó có nghĩa là
ở tuổi 60 thận của cô bác
đang làm việc ở mức thấp hơn
đáng kể so với
ở tuổi 30. Và nếu
trong những năm đó cô bác có thêm
đái tháo đường, huyết áp cao
hay thói quen dùng thuốc giảm đau
kéo dài thì mức độ
suy giảm nhanh hơn nhiều
so với bình thường. Không phải
ai cũng sẽ bị suy thận
nhưng sau tuổi 45
thận cần được theo dõi định kỳ
đó là sự thật không thể thương lượng.
Nếu cô bác muốn biết
thận đang hoạt động ở mức độ nào
có 3 xét nghiệm cơ bản
và không tốn kém nhiều.
Xét nghiệm creatinine trong máu
creatinine là sản phẩm chất thải
mà thận cần lọc ra. Khi creatinine
tăng cao, thận đang không
lọc đủ tốt. Chỉ số
EGFR
độ lọc cầu thận ước tính
được tính từ creatinine và một số
thông tin khác cho biết thận
đang hoạt động được bao nhiêu phần trăm
so với bình thường. Đây là chỉ số
dùng để phân chia giai đoạn bền thận
mãng tính theo tiêu chuẩn của hội
thận học quốc tế. Xét nghiệm
albumin trong nước tiểu. Phát hiện
protein rò rỉ trong nước tiểu
tính hiệu sớm của tổn thương thận
ngay cả khi creatinine vẫn còn
trong giới hạn bình thường.
3 xét nghiệm này có thể làm tại bệnh viện
hay phòng khám có xét nghiệm cơ bản
chi phí không cao, nhưng
thông tin thu được rất có giá trị.
Để tôi nhắc lại toàn bộ danh sách
một lần nữa thật nhanh.
1. Nước tiểu có bọt dày, lâu tan.
2. Phù chân
hoặc phù mặt, đặc biệt
buổi sáng ngủ dậy.
3. Tiểu đêm nhiều lần, không rõ nguyên nhân.
4. Móng tay
nửa dưới trắng đục, nửa trên
nâu đỏ.
5. Xuất hiện nốt cứng màu trắng
ngà dưới da.
6. Mặt máu ở cổ tai hay ống chân
cứng và căng như dây đàn.
7. Chuột rút bắp chân
về đêm, thường xuyên và không rõ
nguyên nhân.
8. Giảm chiều cao thật sự
hoặc gãy xương chỉ từ những va chạm nhẹ.
9. Ngứa toàn thân kéo dài,
không có phát bang,
không đáp ứng với thuốc kháng diễn thông thường.
10. Chân không yên
khi nằm xuống, phải đứng dậy
đi lại mới đỡ.
11. Vị kim loại trong miệng
dai dẳng, không do thức ăn.
12. Hơi thở có mùi
ammonia hoặc mùi lạ
mà người xung quanh có thể nhận ra.
13. Buồn nôn thường xuyên,
chán ăn đặc biệt với thịt.
14. Sụt cân
không rõ nguyên nhân, không ăn kiên.
15. Bầm tím dễ dàng,
chảy máu khó cầm.
16. Mệt mỏi
nặng nề, xanh sao,
khó thở ngay cả khi gắn sức nhẹ.
17. Không có
triệu chứng gì hết và cũng không đi kiểm tra.
Tôi muốn nói thẳng với cô bác
một điều trước khi kết thúc.
Bệnh thận không phải bản án tử hình,
đặc biệt là khi phát hiện sớm.
Nếu phát hiện ở giai đoạn đầu,
rất nhiều biện pháp giúp hỗ trợ
làm chậm quá trình tiến triển của bệnh.
Kiểm soát tốt huyết áp,
kiểm soát tốt đường huyết,
điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp
với tình trạng thận, tránh các thuốc
gây hại cho thận, uống đủ nước,
theo dõi định kỳ theo hướng dẫn
của bác sĩ chuyên khoa.
Đây là những thói quen tốt đã được chứng minh
giúp bảo vệ thận lâu dài
theo khuyến cáo của Hội Thận học Quốc tế.
Điều đáng sợ không phải là
bệnh thận. Điều đáng sợ là
không biết mình có bệnh.
Vì thế, nếu hôm nay cô bác nhận ra
một vài trong số 17 dấu hiệu đó
ở bản thân hoặc người thân,
đừng bỏ qua, đừng chờ,
đừng tự nhủ để xem thêm
vài tháng nữa rồi tính.
Hãy đi xét nghiệm cơ bản,
hãy nói chuyện với bác sĩ,
hãy bắt đầu từ hôm nay.
Video này không thể thay thế
buổi khám trực tiếp với bác sĩ của cô bác,
nhưng nó có thể giúp cô bác đặt được
những câu hỏi đúng trong lần khám tới.
Nếu video này hữu ích,
hãy chia sẻ cho người thân trong gia đình,
đặc biệt là những ai trên 45 tuổi,
có đái thao đường, khuyết áp cao
hoặc đang dùng thuốc giảm đau thường xuyên.
Những người đó cần nghe điều này
hơn bất cứ ai.
Hãy nhấn theo dõi để tôi tiếp tục chia sẻ
những thông tin sức khỏe thực tế,
dễ hiểu và đáng tin cậy.
Sức khỏe của cô bác là điều quan trọng nhất
và tôi muốn cùng cô bác
giữ gìn nó thật tốt.