Video chia sẻ 9 nhóm thuốc và cách dùng thuốc phổ biến có thể liên quan đến tình trạng lú lẫn, giảm tập trung hoặc suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi. Nội dung lần lượt đề cập đến thuốc kháng dị ứng thế hệ cũ, thuốc giảm axit dạ dày, thuốc bàng quang, statin, thuốc an thần, một số thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần và nguy cơ khi phối hợp nhiều thuốc có tác dụng kháng cholinergic.
Cô bác nên rà soát toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng đang sử dụng cùng bác sĩ hoặc dược sĩ. Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc, giảm liều hay đổi thuốc, đặc biệt với thuốc tim mạch, thuốc an thần và thuốc điều trị tâm thần.
Nội dung chỉ nhằm cung cấp thông tin và giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán, tư vấn, thuốc hoặc phác đồ điều trị. Mức độ ảnh hưởng của thuốc thay đổi tùy cơ địa, liều dùng, thời gian sử dụng và bệnh nền. Người cao tuổi, người đang dùng nhiều thuốc hoặc nhận thấy trí nhớ thay đổi sau khi dùng thuốc mới nên tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ. Không tự ý ngừng hoặc thay đổi bất kỳ loại thuốc nào. Ask
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Cuộc trò chuyện giữa Khánh Lành và bác sĩ Phúc cảnh báo về tình trạng mất trí nhớ ở người cao tuổi do tác động của một số loại thuốc phổ biến. Nội dung nhấn mạnh nguy cơ từ các nhóm thuốc kháng Cholinergic, thuốc an thần và thuốc điều trị bệnh lý mãn tính, đồng thời khuyến cáo người bệnh không tự ý bỏ thuốc mà cần tham vấn y tế để điều chỉnh đơn thuốc an toàn hơn.
Chào mừng các cô các bác đã đến với Radio Vui Sống Khỏe,
nơi chúng ta cùng nhau tìm kiếm những phương thức chăm sóc bản thân chủ động và khoa học nhất.
Khánh Lành rất vui khi trong chuyên đề hôm nay,
chúng ta có sự đồng hành của bác sĩ Phúc, người đang công tác tại Bệnh viện Sanfone.
Thưa bác sĩ Phúc, hôm nay Khánh Lành muốn bắt đầu với một con số thống kê rất đáng báo động.
Người ta nói rằng, cứ mỗi 66 giây trôi qua,
thế giới lại có thêm một người cao tuổi được trần đoán mắc chứng mất trí nhớ.
Điều này có nghĩa là, kể từ lúc Khánh Lành bắt đầu cất lời chào các cô các bác,
cho đến khi buổi trò chuyện này kết thúc,
sẽ có thêm hàng chục gia đình phải đón nhận tin dữ ấy.
Và điều khiến Khánh Lành cảm thấy chăn trở nhất,
chính là thông tin mà bác sĩ Phúc từng chia sẻ,
rằng đôi khi nguyên nhân không nằm ở quy luật lão hóa tự nhiên,
mà lại xuất phát từ những vật dụng tưởng chừng vô hại trong chính ngôi nhà của chúng ta.
Chào Khánh Lành, chào quý thính giả của Radio Vui Sống Khỏe.
Những con số mà Khánh Lành vừa nêu ra hoàn toàn không phải là sự phóng đại,
mà là thực tế lâm sàng mà tôi phải đối mặt mỗi ngày tại bệnh viện.
Trong suốt những năm tháng hành nghề,
tôi đã chứng kiến không ít những cảnh tượng đau lòng khi một người vốn dĩ sắc xảo,
minh mẫn cả đời bỗng chốc đánh mất sự nhạy bén,
quên tên người thân, quên những lối đi quen thuộc.
Mọi người xung quanh thường mặc nhiên cho rằng đó là do tuổi già,
là quy luật không thể tránh khỏi.
Nhưng thưa quý thính giả tôi khẳng định rằng,
trong nhiều trường hợp thủ phạm,
thực sự lại là những loại thuốc mà quý vị đang sử dụng hàng ngày,
những viên thuốc được bác sĩ kê đơn hoặc tự ý mua ngoài hiệu thuốc,
thứ mà quý vị luôn tin tưởng là an toàn.
Thưa bác sĩ Phúc,
thật sự là khó tin khi nghĩ rằng
một viên thuốc nhỏ có thể tác động mạnh mẽ đến trí tuệ con người như vậy.
Vì sao chúng ta lại dễ dàng chú quan đến thế?
Phải chăng vì đó là những loại thuốc thông thường,
ai cũng có thể tiếp cận mà không cần quá nhiều sự cảnh báo?
Đó chính là điểm mấu chốt gây ra sự nguy hiểm thầm lặng, khánh lành ạ.
Hầu như không ai nghĩ đến việc hoài nghi về loại thuốc mình đang dùng,
bởi vì chúng ta vốn có niềm tin mạnh liệt vào hệ thống y tế.
Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học mới nhất liên tục đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng.
Có những loại thuốc rất phổ biến,
đang âm thầm làm suy dạng trí nhớ
và khả năng nhận thức của người dùng chỉ trong vòng một năm sử dụng.
Đáng sợ hơn, người bệnh thường không hề hay biết quá trình thoái hóa đang diễn ra bên trong não bộ của mình.
Hôm nay tôi sẽ giúp quý thính giả điểm qua 9 loại thuốc có liên quan mật thiết
đến tình trạng suy dạng trí nhớ này,
xếp hạng từ những loại ít được chú ý cho đến những loại gây ra sự tàn phá khủng khiếp nhất.
Tôi đặc biệt lưu ý quý thính giả hãy chờ đợi vị trí thứ 3,
vì đó là một loại thuốc được kê đơn cho hàng triệu người vì lý do nghe chừng vô hại,
nhưng thực chất nó có thể đang làm teo nhỏ vùng trung tâm trí nhớ trong não bộ ngay lúc này.
Nghe đến đây, Khánh Lành tin rằng các cô các bác cũng đang cảm thấy lo lắng như Khánh Lành vậy.
Vậy trước khi đi vào danh sách này, liệu bác sĩ Phúc có thể gợi ý để quý thính giả tương tác với chúng ta không ạ?
Tất nhiên rồi Khánh Lành, tôi rất mong quý thính giả hãy để lại bình luận phía dưới
cho tôi biết quý vị bao nhiêu tuổi và hiện tại đang sử dụng những loại thuốc nào thường xuyên.
Tôi luôn dành thời gian đọc từng ý kiến của quý vị.
Chính những chia sẻ đó sẽ giúp tôi định hình những nội dung chuyên sâu hơn
cho các tập tiếp theo của Radio Vui Sống Khỏe.
Bây giờ chúng ta sẽ bắt đầu với vị trí thứ 9.
Xin đừng để thứ hàng cuối bảng làm quý vị lơ là,
bởi loại thuốc này gần như có mặt trong mọi tủ thuốc gia đình.
Đó chính là Zifenhideramin.
Cái tên này nghe có vẻ xa lạ,
nhưng liệu nó có quen thuộc với những người hay gặp vấn đề về giấc ngủ hay dị ứng không thưa bác sĩ Phúc?
Chính xác là như vậy Khánh Lành.
Dù tên hóa học nghe rất học thuật,
nhưng đây là hoạt chất chính trong các loại thuốc hỗ trợ giấc ngủ,
thuốc giảm dị ứng, ngứa ngáy hay trị cảng lạnh sổ mũi.
Vì nó rẻ, dễ mua, không cần tòa bác sĩ nên nhiều người mặc định nó lành tính.
Nhưng ở cấp độ sinh học, nó đang gây ra một tác động tiêu cực đáng kể.
Để quý thính giả dễ hình dung,
hãy tưởng tượng não bộ chúng ta có những người đưa thư cần mẫn tên là Acetylcholine.
Họ giúp chuyển các thông tin, hình thành ký ức mới và duy trì sự tỉnh táo.
Khi chúng ta già đi, cơ thể đã sản xuất ít người đưa thư này hơn,
thế mà loại thuốc này lại làm nhiệm vụ ngăn chặn, bắt giữ họ.
Đối với người cao tuổi, việc này nguy hiểm gấp bội so với thanh niên.
Đặc biệt, nó tấn công vào vùng hồi hải mã,
cấu trúc hình con cá ngựa nằm sâu trong não, nơi ký ức được đúc kết.
Vậy là việc dùng thuốc để dễ ngủ mỗi đêm
lại vô tình tàn phá chính khả năng ghi nhớ của chúng ta mỗi ngày.
Bác sĩ Phúc có bằng chứng nào cụ thể cho thấy sự liên hệ này không ạ?
Có rất nhiều khánh lành ạ.
Điển hình như một nghiên cứu năm 2023 được đăng trên tạp chí sức khỏe nhận thức.
Người cao tuổi đã theo dõi những người lớn tuổi thường xuyên dùng thuốc kháng Cholinergic.
Kết quả cho thấy họ có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ cao hơn tới 54% so với những người không sử dụng.
Đây là một con số khổng lồ.
Khánh lành thử tưởng tượng nguy cơ cao hơn gấp rưỡi chỉ vì một viên thuốc mà chúng ta vẫn coi nhẹ như viên kẹo ngậm.
Hy vọng qua những chia sẻ này của tôi và Khánh lành các cô các bác sẽ bắt đầu
nhìn nhận lại tủ thuốc gia đình mình một cách nghiêm túc hơn.
Thưa bác sĩ Phúc, từ những chia sẻ vừa rồi về loại thuốc thứ 9, Khánh lành thực sự thấy lo lắng.
Vậy, đối với những cô bác đang cần hỗ trợ giấc ngủ hoặc giảm dị ứng,
họ nên làm gì để vừa đảm bảo sức khỏe, vừa không vô tình làm tổn thương trí nhớ của mình?
Tôi rất hiểu sự băn khoăn của Khánh lành.
Trước hết, các cô các bác cần rèm thói quen đọc kỹ nhãn thuốc.
Bất kỳ loại thuốc nào có nghi trú hỗ trợ giấc ngủ, thuốc dùng ban đêm hay thuốc chống dị ứng,
quý thính giả cần hết sức cẩn trọng vì khả năng cao chúng có cùng cơ chế tác động.
Nếu cô bác dùng thuốc để trị dị ứng,
hãy biết rằng y học hiện đại đã có những thế hệ thuốc kháng dị ứng mới.
Chúng được thiết kế để không xâm nhập vào não bộ, từ đó an toàn hơn nhiều cho sức khỏe lâu dài.
Tuy nhiên, điều tối quan trọng mà tôi luôn nhắc nhở là tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc đột ngột.
Hãy mang chai thuốc ấy tới gặp bác sĩ của mình để được tư vấn lộ trình thay đổi phù hợp.
Quý thính giả đừng bao giờ mặc định rằng thuốc không cần kê đơn
Thật là một lời cảnh tình cần thiết, thưa bác sĩ Phúc.
Vậy, còn loại thuốc thứ 8, nhóm thuốc mà bác sĩ Phúc từng nhắc là rất được dạ dày ưa chuộng
nhưng bụi não lại phải trả giá.
Đó chính là thuốc ức chế bơm, proton hay PPI phải không ạ?
Đúng vậy Khánh Lành.
Đây là nhóm thuốc chuyên dùng để ức chế acid dạ dày, tri ợ nóng hoặc trào ngược.
Nhiều người dùng thuốc này dòng giã hàng chục năm vì cứ ngừng là triệu trứng tái phát.
Nhưng tại quầy thuốc, người ta thường quên giải thích rằng
dạ dày cần acid để hấp thu chất dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin B12.
Quý thính giả, hãy hình dung acid dạ dày như chiếc chìa khóa mở kho.
Nếu không có nó, cơ thể không thể lấy B12 ra khỏi thức ăn.
Thiếu B12 cùng với việc thiếu hụt magia và canxi do thuốc PPE gây ra,
các tế bào não sẽ bị bỏ đói, dẫn đến lú lẫn và suy giảm trí nhớ.
Chớ trêu thay, những biểu hiện này lại rất dễ bị nhầm lẫn với giai đoạn đầu của bệnh Alzheimer.
Thưa Bác sĩ Phúc, con số thống kê về tác hại của nhóm thuốc này
có thực sự đáng báo động như các nghiên cứu y khoa đã đưa ra không ạ?
Vô cùng đáng báo động, Khánh Lành.
Năm 2016, một nghiên cứu quy mô lớn trên tạp chí JAMA Neurology khảo sát hơn 73 người trên 75 tuổi
đã chỉ ra rằng những người thường xuyên dùng thuốc ức chế bơm proton
có nguy cơ mất trí nhớ cao hơn tới 44%.
Nghiêm trọng hơn, các loại thuốc này còn làm tăng nồng độ protein amyloid bêta trong não.
Quý thính giả hãy hình dung amyloid bêta như những mảng keo dính bẩn
tích tụ lại thành từng đám làm nghẽn sự dẫn truyền thần kinh.
Vì vậy, nếu cô bác đang uống thuốc PPE mỗi ngày,
hãy thảo luận với bác sĩ để chuyển sang nhóm thuốc chận 2 nhẹ nhàng hơn
hoặc các biện pháp dân gian như nhai cam thảo đã qua xử lý
cũng có thể giúp xoa dịu niêm mạc dạ dày mà không gây hại cho não.
Mục tiêu của chúng ta là dùng liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhất
thay vì lệ thuộc vào thuốc suốt đời.
Sau khi nghe phân tích về PPE, Khánh Lành lại thấy tò mò về loại thuốc thứ 7.
Bác sĩ Phúc có đề cập rằng đây là nhóm thuốc điều trị vấn đề
mà nhiều người cao tuổi rất ngại nhắc tới, đó là bảng quang hoạt động quá mức.
Tại sao loại thuốc này lại nguy hiểm cho chỉ nhờ đến vậy thưa bác sĩ Phúc?
Đây là một vấn đề rất tế nhị Khánh Lành.
Thuốc điều trị bảng quang giúp người cao tuổi tránh được sự bất tiện khi phải đi vệ sinh liên tục
nhưng chúng hoạt động bằng cách ngăn chặn acetylcholine.
Đây chính là người đưa thư quan trọng nhất trong việc tạo nên ký ức
cũng chính là cơ chế mà loại thuốc thứ 9 đã tác động.
Thuốc này rất dễ xâm nhập vào não và cắm chốt ngay tại trung tâm liêu trữ ký ức của chúng ta.
Năm 2019, tạp chí Y học Anh đã công bố nghiên cứu trên những người trên 65 tuổi
sử dụng thuốc háng cholinergic mạnh trong hơn một năm
cho thấy nguy cơ mất chí nhớ tăng tới 49%.
Điều khiến tôi đau lòng nhất là hầu như không ai được cảnh báo về rủi ro này.
Họ chỉ biết thuốc giúp làm dịu bảng quang
mà không hề hay biết nó đang âm thầm bào mòn chí nhớ của chính mình theo từng ngày.
Những kiến thức này tại Radio Vui Sống Khỏe luôn được tôi nhấn mạnh
để quý thính giả có thể chủ động bảo vệ sức khỏe, trí não của mình một cách thông thái nhất.
Cảm ơn bác sĩ Phúc vì những phân tích cực kỳ sâu sắc và thực tiễn.
Những thông tin này chắc chắn sẽ giúp các cô, các bác có cái nhìn hoàn toàn khác về thuốc gia đình mình.
Bác sĩ Phúc ơi!
Trong những buổi chia sẻ tại Radio Vui Sống Khỏe Khánh Lành
thường nghe các cô, các bác tâm sự về việc chí nhớ ngày càng giảm suốt.
Người ta cứ mặc nhiên đổ lỗi cho tuổi già.
Nào là quên lịch hẹn, là mất chìa khóa, hay đang nói chuyện lại quên bảng mình định nói gì?
Liệu có phải mọi sự lú lẫn đều là quy luật tự nhiên của lão hóa?
Hay còn ẩn số nào khác mà chúng ta đang bỏ lỡ không ạ?
Câu hỏi của Khánh Lành rất thực tế và cũng là nỗi điểm của biết bao quý thính giả.
Đúng là chúng ta thường tặc lưỡi cho qua, cho rằng cụ già rồi thì trí tuệ phải xa suốt.
Nhưng tôi muốn quý thính giả nhìn nhận vấn đề này từ một góc độ khoa học hơn.
Có những trường hợp chí nhớ suy giảm không xuất phát từ tuổi tác,
mà là hệ quả từ chính những loại thuốc chúng ta đang sử dụng hàng ngày,
đặc biệt là nhóm thuốc bằng quang.
Nếu quý thính giả đang điều trị vấn đề tiết liệu và nhận thấy đầu óc,
mình trở nên hay quên, xin hãy xem xét lại thật nghiêm túc.
Cô bác không hề phải đứng trước lựa chọn khắc nghiệt là đánh đổi giữa sức khỏe bằng quang
và sự minh mẫn của bộ não.
Y học hiện đại đã có những bước tiến vượt bậc với nhiều loại thuốc mới
hoạt động theo cơ chế hoàn toàn khác, không làm ảnh hưởng đến đồng độ acetylcholine,
một chất dẫn truyền thần kinh cực kỳ quan trọng cho chí nhớ.
Với hầu hết người lớn tuổi, các loại thuốc mới này vẫn kiểm soát bằng quang hiệu quả không kém,
nhưng lại giảm thiểu rủi ro cho khả năng tư duy.
Khánh lành và quý thính giả hãy lưu ý, trong lần khám tới,
hãy mạnh dạng thảo luận với bác sĩ điều trị về việc thay đổi thuốc nếu cần thiết.
Thật sự rất đáng suy ngẫm ạ.
Vậy còn danh sách những loại thuốc ảnh hưởng đến trí não mà bác sĩ Phúc đã đề cập.
Ở vị trí thứ 6, một nhóm thuốc rất phổ biến đó là statin, có phải không ạ?
Chính xác là như vậy Khánh lành.
Đây là một trong những nhóm thuốc được kê đơn nhiều bậc nhất trên thế giới.
Statin là thuốc chuyên dùng để hạ mỡ máu, kiểm soát cholesterol, đặc biệt là những người sau tuổi 60.
Tôi cần khẳng định rõ ràng để quý thính giả không hiểu lầm,
statin đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc ngăn ngừa nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Với rất nhiều người, đây là cứu cánh để giữ mạng sống.
Tuy nhiên, tôi muốn chia sẻ nửa còn lại của bức tranh mà đôi khi người ta quên nhắc tới.
Cholesterol không chỉ là kẻ thù của quả tim, mà nó còn là thành phần cấu tạo lên bộ não.
Gần 60% bộ não của chúng ta là chất béo và nó dùng cholesterol để tạo lên lớp vỏ myelin.
Cô bác hãy hình dung lớp vỏ myelin này như lớp nhựa bọc bên ngoài sợi dây điện.
Nhờ lớp bọc, tín hiệu thần kinh mới truyền đi nhanh và rõ ràng.
Nếu chúng ta hạ cholesterol xuống quá mạnh tay bằng statin,
bộ não có thể bị thiếu hụt nguyên liệu để duy trì lớp vỏ bọc quan trọng này.
Những loại statin gây rắc rối nhiều nhất là loại dễ dàng vượt qua hàng rào máu não để xâm nhập vào mô não.
Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Frontiers in Aging Neuroscience cho thấy
người trên 70 tuổi dùng statin hơn 3 năm có tỷ lệ suy giảm nhận thức nhẹ cao hơn 26%.
Liệu dùng càng cao thì tốc độ suy giảm càng nhanh.
Nghe đến đây, Khánh Lành thấy lo lắng cho nhiều cô bác đang dùng thuốc.
Vì thực tế, đã có nhiều người phản nàn với Khánh Lành về những khoảng trống trong trí nhớ
như kiểu quên mất tên người quen hay quên cả con đường mình đi suốt 20 năm.
Bác sĩ Phúc có lời khuyên nào cho những trường hợp này không ạ?
Những triệu chứng đó là dấu hiệu cảnh báo cần được quan tâm đúng mực.
Nhưng quý thính giả hãy yên tâm, không phải loại statin nào cũng tác động lên não giống nhau.
Có những loại statin không dễ dàng chui vào mô não thường được coi là lựa chọn an toàn hơn cho việc bảo tồn trí óc.
Nếu cô bác đã dùng statin nhiều năm và thấy xuất hiện triệu chứng mệt mỏi hay quên,
hãy ngồi lại bàn bạc với bác sĩ về việc giảm liều hoặc chuyển sang loại an toàn hơn.
Nhưng tôi xin nhấn mạnh, đây tuyệt đối không phải cái cớ để quý thính giả tự ý bỏ thuốc.
Việc tự ý ngưng thuốc có thể khiến quả tim của cô bác gặp nguy hiểm.
Mọi sự thay đổi phải nằm trong kế hoạch, dưới sự hướng dẫn của thầy thuốc.
Đến đây tôi xin dừng lại một chút.
Nếu những chia sẻ này giúp quý thính giả hiểu rõ hơn,
xin hãy dành một giây bấm nút thích để thông tin này lan tỏa tới nhiều người cao tuổi đang cần được nghe hơn.
Nhân tiện, cô bác hãy để lại bình luận cho tôi biết hiện giờ mình đang uống bao nhiêu loại thuốc theo tòa nhé.
Tôi rất quan tâm đến từng ý kiến của quý thính giả.
Vâng, Radio Vui Sống Khỏe luôn trân trọng mọi chia sẻ của các cô, các bác ạ.
Vậy tiếp theo, ở vị trí thứ 5 trong danh sách mà bác sĩ Phúc muốn cảnh báo là nhóm thuốc nào ạ?
Vị trí thứ 5 thuộc về nhóm thuốc benzodiazepine,
loại thuốc an thần được kê phổ biến nhất để điều trị chứng lo âu và mất ngủ.
Chúng hoạt động bằng cách tăng cường một chất tên là GABA.
Cô bác có thể hình dung GABA như một cái phanh hãm tự nhiên của não bộ.
Khi hệ thần kinh quá căng thẳng, GABA sẽ đạp thanh để làm dịu lại.
Ban đầu, những viên thuốc này giống như một cuộc giải cứu ngọt ngào,
giúp cơn hoảng loạn dịu xuống và giấc ngủ dễ dàng tìm đến.
Nhưng theo thời gian, khi dùng quá lâu, bức tranh bắt đầu thay đổi và trở nên đáng lo ngại hơn nhiều.
Bác sĩ Phúc, ở phần trước chúng ta đã bàn về những nhóm thuốc phổ biến.
Nhưng có một loại thuốc mà khi nhắc đến,
nhiều người cao tuổi cảm thấy như mình đang nắm giữ một tấm vé an toàn cho giấc ngủ.
Đó là nhóm benzodiazepine.
Liệu có thực sự tồn tại nguy cơ tiềm ẩn nào đằng sau sự an tâm tạm thời
mà loại thuốc này mang lại hay không, thưa bác sĩ Phúc?
Khánh Lành đã đặt ra một vấn đề rất đáng quan tâm.
Quả thực benzodiazepine thường được xem là giải pháp cứu cánh cho giấc ngủ và sự lo âu.
Nhưng y học hiện đại đã nhìn thấy những góc tối của nó.
Một nghiên cứu năm 2022 trên tạp chí Y học Anh đã theo dõi hơn 8 người cao tuổi trong suốt 6 năm
và phát hiện ra rằng những người dùng benzodiazepine kéo dài trên 3 tháng
có nguy cơ mắc bệnh Alzheimer cao hơn tới 51%.
Đáng chú ý là những loại thuốc tác dụng kéo dài dường như còn gây rắc rối nhiều hơn nữa
bởi vì chúng tổn động trong cơ thể lâu hơn và tích tụ dần vào các mô mỡ
mà não bộ của chúng ta lại chính là một khối mỡ lớn.
Những loại thuốc này về bản chất tạo ra một trạng thái gây mê hóa học từ từ cho toàn bộ não bộ.
Việc học hỏi trở nên chậm chạp, khả năng tư duy linh hoạt giảm suốt thấy rõ.
Nhiều người mô tả cái cảm giác trống rỗng về mặt cảm xúc
như thế mình đang lưỡng thững đi trong một màn xương bù dày đặc
không còn cảm thấy mình hoàn toàn là chính mình nữa.
Nghe bác sĩ phân tích Khánh Lành cảm thấy dùng mình
nhưng nếu một người đã lỡ phụ thuộc vào nó quá lâu
liệu việc ngừng thuốc đột ngột có phải là giải thoát tốt nhất để giải thoát cho bộ não không?
Đây chính là phần tàn nhẫn nhất của loại thuốc này.
Nếu quý thính giả ngừng benzodiazepine một cách đột ngột
trứng lo âu và mất ngủ thường sẽ quay trở lại với cường độ còn dữ dội hơn xưa
kèm theo cả tình trạng kích động vật vã có thể thực sự nguy hiểm.
Chính điều đó khiến loại thuốc này trở nên như không thể dứt ra được
đúng vào lúc mà nó có thể đang gây hại nhiều nhất.
Vậy nên đây là một quy tắc vô cùng quan trọng.
Xin các cô các bác khắc cốt ghi tâm
nếu đã dùng benzodiazepine hơn vài tuần
tuyệt đối đừng ngừng đột ngột
bởi làm vậy có thể gây nguy hiểm tới tính mạng.
Hãy phối hợp thật chặt chẽ với bác sĩ để giảm liều từ từ
có khi kéo dài nhiều tuần thậm chí nhiều tháng.
Cũng có những lựa chọn thay thế nhẹ nhàng hơn
giúp giảm lo âu mà không gây buồn ngủ hay làm suy giảm sự tập trung.
Ngoài ra còn có những phương pháp trị liệu tâm lý
được thiết kế riêng cho trứng mất ngủ và lo âu
giúp lấy lại sự bình yên trong lòng
mà không phải đánh đổi bằng trí ốc của mình.
Thưa các cô các bác
những kiến thức mà bác sĩ Phúc chia sẻ
thực sự rất quý giá và cần được lan tỏa.
Nếu các cô các bác thấy những nội dung này
hữu ích cho sức khỏe của bản thân và gia đình
hãy nhấn thích, để lại bình luận, chia sẻ cảm nhận
và đăng ký kênh Radio Vui Sống Khỏe
để ủng hộ chúng tôi tiếp tục sản xuất
thêm nhiều chương trình bùi ích hơn nữa nhé.
Quay trở lại với chuyên môn
bác sĩ Phúc có nhắc đến một loại thuốc thần kỳ khác
là Amitriptyline
Xin bác sĩ Phúc giải mã kỹ hơn về nó ạ.
Amitriptyline là một loại thuốc chống trầm cảm đời cũ
nhưng đến nay vẫn được kê rất rộng rãi
không chỉ cho trầm cảm mà còn để trị đau dây thần kinh
để dễ ngủ và thậm chí để phòng ngừa chứng đau nửa đầu.
Chính sự đa năng ấy đã khiến nó trở nên phổ biến
cứ như một viên thuốc làm được đủ mọi việc.
Nhưng xét về bản chất
đây lại là một trong những loại thuốc kháng Cholinergic
mạnh nhất còn được dùng phổ biến hiện nay.
Nghĩa là nó ức chế rất mạnh
Acetylcholine
đúng người đưa thư tế bào thần kinh của quý thính giả
về trong cậy để trò chuyện với nhau
và cất giữ ký ức mới
nó ức chế mạnh tới mức khi dùng lâu dài
các vấn đề về trí nhớ không còn là tác dụng phụ hiếm gặp nữa
mà gần như trở thành một kết cục thường thấy.
Năm 2015, một nghiên cứu quy mô lớn trên tạp chí
JAMA Internal Medicine
đã theo dõi hơn 3,40 người từ 65 tuổi trở lên.
Những người có mức tiếp xúc tích lũy cao nhất
với các thuốc kháng Cholinergic như Amitriptyline
trong vòng 10 năm
có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ cao hơn 54%.
Vậy mà hầu như không một ai trong số họ
được cho biết là thuốc có thể gây ra hậu quả như thế.
Họ được kê để ngủ ngon hơn hoặc để bớt đau
rồi dần già nhận thấy chữ nghĩa cứ trôi mất khỏi đầu
trí nhớ hao mòn, sự tập trung yếu đi
và họ đơn giản cho rằng đó chẳng qua là chuyện già cả tất yếu.
Điều đáng nói là chẳng cần liều cao gì cả.
Chỉ một liều nhỏ uống đều đặn mỗi tối trong nhiều năm
cũng đủ âm thầm bào mòn trí óc
mà không hề có một dấu hiệu báo trước rõ rệt nào
cho tới khi sự suy giảm đã trở nên đáng kể.
Vậy nếu đang sử dụng thuốc này
các cô các bác nên làm gì để bảo vệ trí tuệ của mình thưa bác sĩ Phúc?
Nếu quý thính giả hoặc người thân trong nhà đang dùng amitriptyline
thì đây là vấn đề nên đem ra bàn bạc sớm với thầy thuốc.
Với chứng đong dây thần kinh
đã có những lựa chọn khác mang lại hiệu quả tương đương
mà không gây tác dụng kháng cholinergic tai hại kìa.
Để hỗ trợ giấc ngủ
cũng có những phương án nhẹ nhàng hơn với con đường hoa học của não.
Còn với các dối loan tâm trạng
thì những loại thuốc chống trầm cảm thế hệ mới
nhìn chung được xem là an toàn hơn nhiều cho sức khỏe lâu dài của bộ não.
Và giờ ta đến với loại thuốc thứ 3
chính là loại mà lúc đầu tôi đã dặn quý thính giả nhớ cảnh giác
bởi nó được kê cho hàng triệu người
vì một căng bệnh nghe qua tưởng chừng hoàn toàn vô hại
đó là Paroxetine.
Đây là một trong những loại thuốc chống trầm cảm được kê rộng rãi nhất
thuộc nhóm mà giới y khoa gọi tắt là SSRI
dùng để điều trị cả trứng trầm cảm lẫn trứng lo âu.
Thoạt nhìn nó có vẻ là một lựa chọn hiện đại và dịu nhẹ
tốt hơn hẳn nhiều loại thuốc tâm thần đời cũ
nhưng đây là chi tiết hiếm khi được ai nhắc tới.
Trong cả nhóm thuốc SSRI
Paroxetine lại là loại duy nhất có hoạt tính kháng Cholinergic mạnh.
Chính cái đặc điểm riêng biệt đó
đã tách nó ra khỏi những người anh em cùng nhóm
bởi vì nó đụng chạm tới đúng hệ thống Acetylcholine
mà tất cả những loại thuốc nguy hiểm khác
mà tôi vừa phân tích trên Radio Vui Sống Khỏe
đều đang phá dối.
Thưa bác sĩ Phúc, từ những chia sẻ vừa rồi
về các nhóm thuốc ảnh hưởng đến trí não
Khánh Lành thực sự cảm thấy lo ngại cho các cô, các bác cao tuổi
đang phải điều trị bệnh lý tâm thần.
Đặc biệt, nghiên cứu về thuốc Paroxetine vào năm 2021
trên tạp chí Frontiers in Psychiatry
đã chỉ ra những con số đáng báo động
về trí nhớ ngắn hạn và khả năng tập trung.
Bác sĩ Phúc có thể phân tích rõ hơn
tại sao một loại thuốc được kê để chữa trị
lại có thể gây ra tác dụng ngược nguy hiểm như vậy không ạ?
Tôi rất hiểu sự trăng trở của Khánh Lành.
Thực tế, kết quả nghiên cứu đó
đã dóng lên một hồi chuông cảnh tỉnh rất lớn.
Đối với người lớn tuổi, Paroxetine
không chỉ là một lựa chọn đơn thuần
mà nó còn gắn liền với sự suy giảm nhận thức sớm
cao hơn tới 30%
so với các loại thuốc chống trầm cảm khác.
Sự chớ trêu đến đau lòng ở đây
chính là việc loại thuốc vốn được thiết kế
để ổn định tâm trí lại vô tình
trở thành tác nhân làm hao mòn sự minh mẫn.
Tôi thường xuyên nhắc nhở quý thính già
rằng cơ thể người già
có cơ chế chuyển hóa khác xa với người trẻ
và việc sử dụng các loại SSRI
cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn bao giờ hết.
Vậy thưa bác sĩ Phúc,
nếu các cô, các bác đang chót dùng loại thuốc này
thì nên làm gì để an toàn nhất
và làm sao để nhận biết
liệu mình có đang nằm trong danh sách
cần thận trọng hay không ạ?
Giải pháp cho quý thính già
thực ra không quá phức tạp.
Với người lớn tuổi, lời khuyên của tôi là
nên ưu tiên các lựa chọn thay thế nếu có thể.
Hiệp hội lão khoa Hoa Kỳ đã đưa Paroxetine
vào danh sách DEERS.
Đây là bản danh mục chính thức liệt kê
những loại thuốc tiềm ẩn nguy cơ không phù hợp
cho người cao tuổi.
Nếu quý thính già đang dùng
hãy chủ động trò chuyện với bác sĩ
để chuyển đổi sang các loại SSRI
an toàn hơn, dịu nhẹ hơn.
Bên cạnh đó tôi luôn khuyến khích
các cô, các bác duy trì lượng vitamin nhóm B
đặc biệt là B12 và B6
ở mức lành mạnh.
Điều này không chỉ giúp nâng đỡ tâm trạng
mà còn là bước điểm tốt
khi chúng ta thực hiện những thay đổi
trong phát đồ điều trị.
Khánh Lành cảm ơn bác sĩ Phúc
về lời khuyên thực tế này.
Còn một nhóm thuốc thứ 2
mà bác sĩ Phúc từng nhắc tới
nhóm thuốc chống loạn thần.
Dường như đang được kê một cách khá phổ biến
tại các cơ sở dưỡng lão.
Tại sao nhóm thuốc này lại khiến bác sĩ Phúc
lo ngại đến vậy?
Khánh Lành đã chạm đúng vào một vấn đề
rất nhức nhối.
Nhóm thuốc chống loạn thần
là mối lo ngại lớn
vì nhiều người dùng thậm chí
không hay biết mình đang sử dụng
loại thuốc gì.
Ban đầu, chúng được nghiên cứu
để trị các bệnh nặng
như tâm thần phân liệt.
Thế nhưng, ngày nay
chúng lại bị kê ngoài chỉ định
cho những cụ già chỉ vì khó ngủ
hoặc buồn trồn.
Nghiên cứu năm 2020
trên tạp chí Lancet
Healthy Longevity cho thấy
nguy cơ suy giảm nhận thức trầm trọng
tăng tới 71%
chỉ trong một năm sử dụng.
Nguy hiểm hơn,
chúng còn làm tăng nguy cơ
đột quỵ, đột tử do tim
và té ngã do an thần quá sâu.
Nghe thật đáng sợ
khi dopamine, một chất quan trọng
cho khả năng lập kế hoạch và trí nhớ
lại bị ước chế quá mức như vậy.
Vậy, thưa bác sĩ Phúc,
có cách nào thay thế việc dùng thuốc
để quản lý các trợ chứng hành vi ở người già không ạ?
Chắc chắn là có.
Thưa Khánh Lành,
thay vì dùng thuốc,
chúng ta nên bắt đầu bằng việc
giữ nếp sinh hoạt đều đặn, giảm bớt tiếng ồn
và loại bỏ các nguồn gây thích thích không cần thiết.
Đôi khi,
chỉ cần giải quyết những cơn đau âm thầm
hoặc sắp xếp lại ánh sáng trong phòng ngủ
cũng đã mang lại hiệu quả rõ rệt.
Nếu bắt buộc phải dùng thuốc,
thì nguyên tắc vàng luôn là liều thấp nhất
trong thời gian ngắn nhất.
Các gia đình tại Radio Vui Sống Khỏe
cần hiểu rằng đôi khi,
sự sa sút của người thân không phải do tuổi già
mà là do tác dụng phụ của chính hóa chất
trong thuốc mà họ đang dùng hàng ngày.
Quả là một góc nhìn rất nhân văn
và cần thiết.
Bây giờ, xin bác sĩ Phúc chia sẻ
về vị trí số 1 trong danh sách
những tác nhân gây mất trí nhớ do thuốc
mà các cô, các bác cần đặc biệt lưu tâm là gì ạ?
Vâng, thưa Khánh Lành.
Yếu tố đứng đầu bảng
không phải một loại thuốc đơn lẻ
mà là việc dùng đồng thời nhiều loại thuốc
có đặc tính kháng Cholinergic.
Đây là mối hiểm nguy thầm lặng mà hầu như không ai nhắc tới
nhưng lại là thủ phạm hàng đầu
gây mất trí nhớ do thuốc ở người lớn tuổi.
Khi cộng hưởng các loại thuốc này
khả năng nhận thức của người cao tuổi
bị bào mòn một cách âm thầm nhưng cực kỳ tàn khốc.
Quý thính giả hãy đặc biệt chú ý đến điều này
khi kiểm tra lại tủ thuốc cá nhân của mình.
Bác sĩ Phúc ơi
sau khi nghe bác sĩ chia sẻ
về những tác hại tiềm tàng
của thuốc kháng Cholinergic
Khánh Lành cảm thấy
có chút lo lắng cho sức khỏe
của các cô, các bác
Phải chăng chúng ta đang tìm kiếm
một kẻ phản diện thật hùng hồn
hay một viên thuốc độc ác nào đó
nhưng thực tế cái nguy hiểm lớn nhất
lại nằm ở sự tích tụ âm thầm
của nhiều loại thuốc cùng lúc
mà không ai cộng lại tổng gánh nặng đó hay sao ạ?
Đúng như Khánh Lành đã nhận định
thực tế y khoa thường phức tạp
và tinh bi hơn chúng ta tưởng rất nhiều
Cái nguy hiểm lớn nhất
không đến từ một viên thuốc đơn lẻ
mà đến từ sự tích tụ dần dần
của nhiều loại thuốc kháng Cholinergic
Cholinergic dùng cùng lúc
mà chẳng ai chịu ngồi cộng lại
xem tổng gánh nặng của chúng lên tới mức nào
Giới y khoa gọi việc dùng nhiều thuốc
cùng lúc là đa thuốc
Còn cái tổng tác động của tất cả
những loại thuốc cùng chặn
một chất dẫn truyền thần kinh quan trọng
là Acetylcholine
tại cùng một thời điểm thì được gọi là
gánh nặng kháng Cholinergic
Khi chất người đưa thư quý giá này
bị chặn đứng trí nhớ và nhận thức của chúng ta
sẽ bị đe dọa trực tiếp
Khánh Lành có thể hình dung
một tình huống rất phổ biến như thế này
Một cụ già mỗi tối uống
một viên thuốc ngủ kháng di ứng cho dễ ngủ
ban ngày lại uống
một viên thuốc bằng quang để đỡ
phải chạy vệ sinh liên tục
rồi thêm một viên Amitriptyline nữa
để giảm cơn đau dây thần kinh
Liệu nếu xét riêng lè từng viên
mỗi thứ chỉ gây ra một chút ảnh hưởng nhỏ
thì khi gộp lại chúng sẽ tạo nên hậu quả khủng khiếp thế nào
lên bộ não ạ?
Tôi muốn Khánh Lành và quý thính giá hiểu rằng
khi cả ba loại thuốc ấy cùng cộng hưởng
trong một cơ thể
thì những tác động tiêu cực ấy không đơn thuần là cộng rồn
mà là nhân lên
khiến gánh nặng đè lên
bộ não tăng vọt một cách đáng báo động
Thú vị là
năm 2022
một nghiên cứu uy tín đăng trên tạp chí
Ager & Agen
đã theo dõi hơn 280 người lớn tuổi
và phát hiện ra rằng
những người mang gánh nặng
kháng Cholinergic cao nhất
có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ
cao hơn tới 120%
trong vòng 10 năm
nghĩa là nguy cơ tăng gấp đôi
so với người bình thường
Điều xót xa là phần lớn trong số họ
hoàn toàn không hề hay biết rằng
mình đang dùng các thuốc kháng Cholinergic
và cũng chưa từng có một ai ngồi xuống
giải thích cạn kẽ cho họ nghe về điều đó
Nghe đến đây Khánh Lành thực sự cảm thấy lo ngại
Vậy khi
Acetylcholine bị bắt giữ từ nhiều phía
cùng một lúc
Bộ não của các cô, các bác
sẽ rơi vào trạng thái ra sao?
Bộ não không chỉ đơn thuần
chậm lại đâu Khánh Lành
các tế bào thần kinh có thể bắt đầu
suy yếu đi vì
ít được huy động, các mối liên kết
giữa chúng có thể teo tóp lại
và cả hệ thống trung ương
rơi vào một trạng thái hoạt động
lờ đờ, yếu ớt
trông y hệt như biểu hiện của
bệnh Alzheimer khi
đem đi làm các bài kiểm tra
nhận thức lâm sản
Nhưng thưa các cô, các bác, đây mới chính là phần
đáng hy vọng nhất và cũng là lý do
thực sự khiến tôi chia sẻ chuyên đề này
trên Radio Vui Sống Khỏe
Tình trạng suy giảm nhận thức do thuốc gây ra
nếu được phát hiện sớm
thì thường có thể hồi phục hoàn toàn
Chỉ cần giảm bớt cái gánh nặng ấy đi
rất nhiều người sẽ lấy lại được
sự minh mẫn năng lượng và trí nhớ của mình
chỉ trong vòng vài tuần hoặc vài tháng
Bộ não của con người
có khả năng phục hồi tốt hơn nhiều
so với những gì người ta vẫn tưởng
với điều kiện duy nhất là
phải loại bỏ được nguồn cơn gây hại
Vậy giải pháp cho vấn đề này là gì ạ?
Các cô, các bác cần làm gì để
tự bảo vệ trí não của chính mình
mà không cần tới phép màu nào cả?
Giải pháp không cần phép màu
nó chỉ đòi hỏi chúng ta chịu khó ngồi xuống
xem xét lại thật kỹ lưỡng
tất cả các loại thuốc đang sử dụng
Tôi khuyên các cô, các bác hãy hẹn gặp
bác sĩ hoặc dược sĩ của mình
cùng nhau giả soát lại toàn bộ
từ thuốc kê đơn, thuốc mua tự do ngoài hiệu
cho tới cả các loại
thực phẩm chức năng mà mình đang uống hàng ngày
Hãy cộng gộp tổng tác động kháng
Cholinergic của tất cả lại với nhau
Hiện đã có sẵn những công cụ
chấm điểm đơn giản để giúp
thầy thuốc xác định mức độ rủi ro đó
Khi đã tìm ra được những loại thuốc
gây vấn đề thì có thể
giảm liều hoặc ngừng hẳn những thứ
không thật cần thiết, tất nhiên là
dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ
Người ta hoàn toàn có thể thay bằng
những lựa chọn an toàn hơn
và thế là bộ não có được cơ hội hồi sinh
Đây có lẽ chính là mối đe dọa
dễ phòng ngửa nhất đối với chi não tuổi già
Và đó cũng chính là lý do
vì sao tôi đặt nó ở ngay vị trí số 1
trong danh sách những điều cần lưu tâm
Bác sĩ Phúc vừa phân tích
rất sâu sắc
về sự nguy hiểm của đa thuốc
Khánh lành tin rằng
sau tập hôm nay các cô, các bác
thính giả của Radio Vui Sống Khỏe
sẽ bắt đầu nhìn nhận lại
tủ thuốc gia đình mình một cách nghiêm túc hơn
Nhân đây, bác sĩ có lời nhắn nhủ nào
dành cho các cô, các bác
đang lắng nghe chương trình không ạ?
Tôi rất muốn được nghe
từ chính các cô, các bác
Trong số những loại thuốc mà tôi vừa kể
hiện có loại nào đang nằm trong tủ thuốc nhà mình không?
Các cô, các bác có nhận thấy
mình đáng chí hơn hay quên hơn
kể từ khi bắt đầu dùng
một loại thuốc mới nào đó không?
Hãy chia sẻ với tôi
ở phần bình luận bên dưới
Và hãy tự hứa với lòng
rằng ngay trong tuần này
mình sẽ đi yêu cầu bác sĩ xem xét lại đơn thuốc
Câu trả lời của các cô, các bác
biết đâu lại chính là điều cứu giúp
cho một người khác tình cờ đọc được nó
Trước khi khép lại, tôi xin bật mí thêm một điều
Cơ thể mình còn có một nơi nữa
cũng giấu sẵn những lời cảnh báo
Tủ thuốc là một nơi
Nhưng chính bàn tay của các cô, các bác
lại là một nơi khác
Những chiếc móng tay tưởng chừng vô chi kia
có thể hé lộ những dấu hiệu cảnh báo
liên quan đến thận, đến máu
và thậm chí cả hệ thần kinh
từ nhiều năm trước khi các triệu chứng khác kịp xuất hiện
Đó sẽ là chủ đề của tập tiếp theo
trên Radio Vui Sống Khỏe
nơi tôi sẽ
chỉ cho các cô, các bác
4 dấu hiệu đáng chú ý trên
móng tay cần tự kiểm tra ngày tối nay
Thật là những kiến thức quý giá
Khánh Lành xin thay mặt các cô, các bác
gửi lời cảm ơn chân thành đến bác sĩ Phúc
vì sự tận tâm
và những phân tích khoa học
Hi vọng qua Radio Vui Sống Khỏe
các cô, các bác đã có thêm
những hành trang hữu ích để tự chăm sóc
sức khỏe chủ động cho bản thân và gia đình
Kính chúc các cô, các bác luôn
giữ gìn sức khỏe, an yên
trong tâm trí và tinh tấn mỗi ngày
Hẹn gặp lại các cô, các bác trong những chuyến đề tiếp theo
của Radio Vui Sống Khỏe
Xin chào và tạm biệt