Người Quên Ân Nghĩa Khó Giữ Được Phúc Báo | Chuyện Nhân Quả

Ở đời, có những người đánh mất cả đời phúc phần không phải vì nghèo khó hay bất tải mà vì quên đi ân nghĩa của người từng cưu mang mình. Câu chuyện hôm nay sẽ kể về một thư sinh nghèo chỉ vì quá coi trọng thể diện đã tự tay đánh mất phúc đức của chính mình. Vào những năm đầu chiều minh, sau nhiều vụ mùa thất bát liên tiếp, huyện Lạc Thủy quanh năm phủ một màu xám của đói nghèo. Người dân chỉ mong đủ gạo qua bữa, còn chuyện đèn sách đã trở thành điều xa xỉ đối với hầu hết mọi gia đình. Trong ngôi làng nhỏ ở cuối huyện có một chàng thư sinh họ Diệp, tên là Cảnh Du, cha mẹ lần lượt qua đời khi chàng còn trẻ. Tài sản để lại chỉ là một căn nhà tranh siêu vẹo, vài cuốn sách cũ và ước nguyện chưa kịp thực hiện của người cha. Cha chàng từng dặn rằng nếu có cơ hội thì phải đọc sách đến cùng. Người có học chưa chắc giàu sang nhưng sẽ biết sống cho phải đảo. Lời dặn ấy theo Cảnh Du suốt nhiều năm. Ban ngày chàng lên núi chặt củi thuê, tối về trong ngọn đèn dầu đã cạn mà đọc sách. Có hôm gió lùa qua mái tranh làm tắt đèn, chàng vẫn mượn ánh trăng hắt qua cửa sổ để học từng dòng chữ. Dân làng ai cũng thương. Người cho bó rào, người cho nắm gạo, người vá giúp chiếc áo đã sờn vai. Trong số đó, có một người luôn âm thầm giúp đỡ chàng nhiều nhất. Đó là Lão Nông Họ Vường. Vợ mất từ lâu, con trai cũng rời làng đi làm ăn rồi bạc tin nhiều năm. Một mình Lão sống với mảnh ruộng nhỏ và con trâu già đã theo mình gần chục năm. Con trâu ấy là cả cơ nghiệp của Lão. Mỗi mùa cải cấy đều trông vào nó. Nếu mất con trâu, vụ sau chẳng biết lấy gì mà làm đất. Dẫu vậy, hết thấy Cảnh Du thiếu ăn, Lão lại mang sang vài củ khoai nướng hoặc bát cháo nóng. Mỗi lần như thế, Cảnh Du đều ngại ngùng. Bá bá, con nợ người quá nhiều rồi. Lão Vương chỉ cười hiền. Người trẻ chịu học là điều đáng quý. Sau này con nên người là ta vui rồi. Năm ấy, Cảnh Du vượt qua kỳ thi hương. Tin vui chuyển khắp huyện Lạc Thủy. Dân làng kéo đến chúc mừng. Có người còn bảo, biết đâu vài năm nữa làng mình sẽ có vị quan đầu tiên. Niềm vui chưa được bao lâu thì nỗi lo lại kéo đến. Muốn lên kinh dự kỳ thi hồi, Cảnh Du cần một khoản bạc đủ cho lộ phí và nhiều tháng ăn ở. Chàng gom hết những gì còn lại trong nhà. Bộ nghiên mực cũ, chiếc đồng hồ nước cha từng dùng, vài món đồ đáng giá chẳng được bao nhiêu. Tất cả bán đi vẫn còn thiếu quá nửa số bạc. Cảnh Du chạy khắp nơi hỏi vay. Người quen đều lắc đầu. Có nhà còn phải bán ruộng vì mất mùa. Có nhà vừa gánh thêm khoản nợ cũ. Đến chiều ngày cuối cùng, chàng lặng lẽ trở về căn nhà tranh. Tờ giấy báo dự thi vẫn đặt trên bàn. Chàng nhìn thật lâu rồi gấp lại cẩn thận. Có lẽ, giấc mơ của cha con mình chỉ đến đây thôi. Đúng lúc ấy, ngoài sân vang lên tiếng gọi. Cảnh Du. Lão Vương chống gậy bước vào. Thấy sắc mặt chàng, lão hiểu ngay mọi chuyện. Thiếu bạc phải không? Cảnh Du cúi đầu. Con đã cố hết sức. Con còn muốn đi thi không? Cảnh Du ngẳng lên, đôi mắt đỏ hoe. Dù phải đi bộ đến Kinh Thành, con cũng muốn. Lão Vương im lặng rất lâu. Ánh mắt lão hướng ra khoảng sân, nơi con trâu già đang thông thả gặm từng ngọn cỏ. Sáng hôm sau, người trong chợ đều ngạc nhiên khi thấy lão Vương dắt con trâu đến bán. Ai cũng biết đó là tài sản cuối cùng của lão. Một người hàng xóm kéo tay hỏi. Bán nó rồi vụ tới ông lấy gì cây ruộng? Lão chỉ cười. Rồi sẽ tính. Đến giữa trưa, con trâu được người khác dắt đi, lão Vương cầm túi bạc trở về. Bước chân chậm hơn mọi ngày. Chiều hôm ấy, cảnh Du đang xếp sách lên kệ, chuẩn bị cất đi tất cả thì nghe tiếng gõ cửa. Lão Vương đặt túi bạc lên chiếc bàn gỗ. Ngày mai lên kinh, cảnh Du mở túi bạc. Bàn tay run lên. Bá bá! Đây là tiền bán con trâu. Chàng xử người rồi lập tức đẩy túi bạc trở lại. Con không thể nhận. Nhận đi. Nếu con cầm số bạc này, người sẽ lấy gì mà sống? Lão Vương nhìn ra cánh đồng xa. Không có trâu thì cực thêm vài năm. Còn nếu con bỏ kỳ thi này, lão ngừng lại, thì cả đời sẽ chẳng còn dịp nào nữa. Cảnh Du quy sụp xuống. Nước mắt rơi ướt nền đất. Bá bá! Ơn này, con nguyện ghi lòng suốt đời. Nếu mai sau thành đạt mà quên người, con xin tự hổ thẹn với lương tâm mình. Lão Vương vội đỡ chàng đứng dậy. Ông chỉ khẽ phủi lớp bụi trên vai chàng rồi mỉm cười. Ta không cần con trả bạc. Chỉ mong sau này, dù đứng ở nơi cao đến đâu, con cũng đừng quên mình đã bước lên từ đâu. Sáng sớm hôm sau, Cảnh Du mang theo túi bạc, vài bộ quần áo cũ và giấc mơ nhiều năm rời khỏi làng. Lão Vương đứng trước cổng, lạng lẽ dõi theo bóng tràng cho đến khi khuất hẳn sau con đường đất. Trong bàn tay gầy guộc của Lão vẫn còn nắm sợi dây thừng từng buộc con trâu giả. Còn Cảnh Du thì mang theo một lời hứa tưởng chừng sẽ chẳng bao giờ đổi thay. Con đường từ huyện Lạc Thủy đến Kinh Thành dài hơn những gì Cảnh Du từng nghĩ. Để tiết kiệm từng đồng bạc, chàng không thuê xe ngựa mà đi bộ suốt nhiều ngày. Ban đêm xin tá túc dưới mái hiên của những quán trà bên đường. Có hôm ngủ ngay dưới gốc cây lấy sách làm gối. Mỗi lần đói bụng, chàng chỉ dám mua một chiếc bánh hấp rồi chia thành hai bữa. Túi bạc của Lão Vương được chàng cất kỹ trong lớp áo lót. Mỗi lần lấy tiền, Cảnh Du đều nhớ đến con trâu giả bị rắt khỏi sân hôm ấy. Chàng tự nhủ. Mỗi đồng bạc này đều đổi bằng mồ hôi của bá bá. Khổ đến đâu, Cảnh Du cũng chưa từng nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Sau gần một tháng, chàng đặt chân đến Kinh Thạnh. Nơi đây đông đúc hơn bất cứ điều gì chàng từng thấy. Khắp các quán trọ đều kín chỗ vì sĩ tử từ khắp nơi đổ về dự thi. Cảnh Du tìm được một căn phòng nhỏ ở cuối ngõ. Căn phòng chỉ đủ đặt một chiếc giường tre và chiếc bàn cũ. Ban ngày chàng đến thư viện chép sách thuê để kiếm thêm tiền. Ban đêm lại thức đến khuya ôn bài. Có hôm vì quá mệt, chàng ngủ gục trên trang sách. Có hôm bụng đói cồn cào nhưng vẫn cố đọc thêm vài thiên kinh sử. Đúng lúc ấy, một biến cố bất ngờ xảy ra. Ngay trước kỳ thi hơn 10 ngày, Cảnh Du bị mất chiếc túi đựng lương khô và phần bạc còn lại. Chàng tìm khắp nơi vẫn không thấy. Suốt hai ngày liền, chàng chỉ uống nước cầm hơi. Đêm thứ ba, Cảnh Du ngồi một mình dưới mái hiên nhìn ánh đèn từ những tử lâu xa xa. Trong đầu chàng bỗng hiện lên hình ảnh láo vương cười hiền khi trao túi bạc. Nếu mình bỏ cuộc lúc này, con trâu của bá bá sẽ bị bán uổng phí. Sáng hôm sau, Cảnh Du xin chủ quán chép sách trước để lấy tiền công. Ông chủ thấy chàng gầy gò, động lòng thương nên đồng ý. Nhờ vậy, chàng cầm cự được đến ngay vào trường thi. Ba ngày trong trường thi là ba ngày khắc nghiệt nhất đời Cảnh Du. Có người bỏ giờ giữa trường, có người kiệt sức. Riêng Cảnh Du vẫn cắn răng viết từng nét chữ. Mỗi khi mỏi tay, chàng lại nhớ đến lời cha năm xưa. Mỗi khi muốn vùng bút, chàng lại nhớ đến con trâu già của Láo Vương. Cuối cùng, kỳ thi cũng kết thúc. Sau nhiều ngày chờ đợi, bàng vàng được niêm yết trước cổng lễ bổ. Đám đông chen trúc, tiếng reo hò vàng khắp nơi. Một người đứng cạnh bất ngờ hô lớn, có tên rồi. Diệp Cảnh Du, đỗ đầu. Cảnh Du đứng lặng, chàng tưởng mình nghe nhầm. Đến khi nhiều người chạy tới chúc mừng, đôi mắt chàng mới đỏ hoe. Đêm ấy, chàng không ngủ. Việc đầu tiên sau khi nhận tiền thưởng là mua giấy bút. Chàng ngồi suốt cả buổi dưới ánh đèn, nắn nót viết một bức thư gửi về huyện Lạc Thủy. Trong thư chỉ có vài dòng. Bá bá! Con đã không phụ lòng người. Xin người giữ gìn sức khỏe. Đợi khi con thành danh trở về, nhất định sẽ đón người lên sống cùng con. Viết xong, Cảnh Du gấp thư thật cẩn thận. Chàng còn gửi kèm một ít bạc danh dụng được. Nhìn người đưa thư khuất dần ngoài phố, Cảnh Du mỉm cười. Chàng tin rằng chỉ ít ngày nữa Lão Vương sẽ nhận được tin vui này. Thế nhưng điều Cảnh Du không hề biết là trận mưa lớn nhiều ngày trước đã làm cây cầu nối vào huyện Lạc Thủy bị nước cuốn trôi. Bức thư ấy mãi mãi không đến được tay người đăng ngày ngày ngóng tin chàng nơi quê cũ. Cũng từ lúc ấy, bánh xe số phận bắt đầu lặng lẽ rẽ sang một hướng khác. Mùa xuân năm ấy kinh thành rộn ràng hơn bao giờ hết. Các sĩ tử đỗ đạt lần lượt được triệu vào cung diện kiến hoàng đế. Diệp Cảnh Du đứng giữa hàng trăm người, bộ quan phục mới còn chưa quen trên người. Trong khoảnh khắc nghe sướng tên mình là chàng Nguyên, chàng bất giác nhớ đến căn nhà tranh ở huyện Lạc Thủy và bóng dáng Lão Vương đứng bên con trâu già năm ấy. Chàng tự nhủ. Mọi việc hôm nay đều bắt đầu từ lòng tốt của bá bá. Những ngày đầu làm quan, Cảnh Du vẫn giữ nếp sống giản dị. Lương Bồng vừa nhận được chàng đều dành một phần cất riêng. Chàng dự định khi ổn định sẽ lập tức về quê đón Lão Vương lên kinh An Hường tuổi già. Thế nhưng, trốn quan trường không giống những gì chàng từng nghĩ. Trong mỗi buổi yến tiệc, các vị quan thường nhắc đến gia thế của nhau. Người thì xuất thân danh môn, người thì ba đời làm quan, người khác lại là con cháu công thần. Mỗi lần đến lượt Cảnh Du, bầu không khí lại trùm xuống. Có người cười hỏi, nghe nói chàng Nguyên lớn lên trong một ngôi làng nghèo. Người khác lại tiếp lời, không biết phụ thân từng giữ chiếc gì. Cảnh Du chỉ khẽ đáp, ra cảnh hàn vi. Câu trả lời ấy lập tức đổi lấy vài ánh mắt đầy ẩn ý. Một viên quan trẻ cười nhạt, khó trách. Tướng mạo có khí chất, chỉ tiết gốc gác quá thấp. Những lời ấy như chiếc gai nhỏ, lúc đầu không thấy đau. Nhưng ngày qua ngày, nó cứ âm thầm cắm sâu vào lòng người. Ít lâu sau, Đại học sĩ Tề Quảng để ý đến tài năng của Cảnh Du. Ông nhiều lần mời chàng đến phủ dùng cơm. Phủ họ tê rộng lớn, người hầu ra vào tấp nập. Trong bữa cơm, Đại học sĩ nhìn Cảnh Du rất lâu rồi chậm rãi hỏi. Chàng Nguyên đã có hôn phối chưa? Cảnh Du lắc đầu, Đại học sĩ mỉm cười. Tiểu nữ cũng đang đến tuổi thành da. Nếu hai người hữu duyên, Lão Phu cũng yên tâm. Tin ấy nhanh chóng chuyển khắp kinh thành. Không ít người cho rằng Cảnh Du thật có phúc. Chỉ cần trở thành con rể họ tể, tiền đồ sau này sẽ rộng mở. Một vị đồng liêu ghé sát trạng, nhỏ giọng nói. Đại học sĩ rất coi trọng thanh danh. Nếu muốn đứng vững trong triệu, tốt nhất đừng để người ta nhắc đến quá khứ nghèo khó. Cảnh Du im lặng. Lời nói ấy cứ quanh quẩn trong đầu suốt nhiều ngày. Kể từ hôm đó, mỗi khi có người hỏi quê quán, Trang chỉ trả lời qua lòa. Những lá thư định gửi về huyện Lạc Thủy cũng chậm dần. Không phải vì quên, mà vì Trang luôn nghĩ. Đợi sau khi thành thân rồi về đón ba bá cũng chưa muộn. Trong khi ấy, ở huyện Lạc Thủy, Lão Vương vẫn ngày ngày ngóng tin. Con trâu đã bán từ lâu. Không còn sức kéo, Lão phải tự mình cày ruộng. Mỗi vụ mùa đều vất vả hơn trước. Dẫu vậy, hẽ ai nhắc đến Cảnh Du, đôi mắt Lão lại sáng lên. Thằng bé chắc đang bận việc nước. Nó là người giữ lời. Dẫu muộn vài năm cũng sẽ trở về. Lời ấy, Lão nói với người khác cũng là để tự an ủi chính mình. Một buổi chiều đầu hạ, có người trong làng mang lên kinh một ít sản vật. Lão Vương liền gửi theo một chiếc khăn tay cũ. Đó là chiếc khăn Cảnh Du từng dùng để bọc sách khi còn ở quê. Lão nhờ người nhắn. Nếu gặp Trạng Nguyên, nói rằng Lão Vương ở Lạc Thủy vẫn khỏe. Mùa lúa năm nay tốt hơn năm trước. Đừng lo cho ta. Vài ngày sau, người ấy tìm được Phủ Trạng Nguyên. Gia nhân nhận chiếc khăn rồi mang vào. Cảnh Du cầm chiếc khăn cũ trên tay. Bao ký ức bỗng ủa về. Thế nhưng, đúng lúc ấy một viên quản gia của Phủ Họ Tề bước tới. Ông ta nhìn chiếc khăn đã sờn màu rồi khẽ nhíu mảy. Trạng Nguyên, người sắp trở thành con rể đại học sĩ. Những chuyện cũ ở quê, có lẽ nên để lại phía sau. Cảnh Du xiết nhẹ chiếc khăn trong tay. Ánh mắt Trạng giao động. Sau một hồi im lặng, Trạng gấp chiếc khăn lại, đặt vào ngăn kéo, rồi khẽ khép nắp hòm. Cũng chính khoảnh khắc ấy, cánh cửa nối giữa Trạng và những ân tình năm xưa dường như đã khép lại thêm một lần nữa. Đúng lúc đó, ngoài cổng phủ có tiếng gia nhân chạy vào báo gấp. Thưa Trạng Nguyên, có một lão nông từ huyện Lạc Thủy tìm đến. Nói rằng, muốn gặp ân nhân của mình. Gia nhân vừa dứt lời. Một thoáng im lặng phủ xuống căn phòng. Trong đầu tràng hiện lên ngay gương mặt hiền từ của Lão Vương cùng buổi sáng tiễn mình rời làng. Viên quản gia phủ họ tề khẽ hỏi. Trạng Nguyên có muốn mời người ấy vào không? Đúng lúc ấy, Đại học sĩ Tề Quảng cùng vài vị quan lớn bước sang sân trước để chuẩn bị dự tiệc. Tiếng cười nói mỗi lúc một gần. Cánh Du nhìn về phía cổng phủ. Rồi lại nhìn dãy bàn tiệc đã bày biện trình tề. Nếu để Lão Vương bước vào lúc này ai cũng sẽ biết xuất thân của trạng. Những lời chế diễu năm trước lại hiện về trong tâm trí. Có khí chất. Chỉ tiết gốc gác quá thấp. Trạng khẽ nhắm mắt. Bàn tay giấu trong tay áo siết chặt đến trắng bệnh. Gia nhân lại hỏi lần nữa. Thưa Trạng Nguyên. Một lúc rất lâu sau, Cánh Du mới cất tiếng. Bảo người đó. Giọng tràng khựng lại. Ta không quen. Gia nhân ngẩn người. Giá. Ta nói. Không quen. Gia nhân cúi đầu lui ra. Ngoài cổng phủ, Lão Vương vẫn đứng lặng dưới nắng. Bộ quần áo đã bạc màu vì bụi đường. Đôi dép cỏ mòn gần hết gót. Trên vai là chiếc bọc nhỏ chỉ đựng ít bánh khô và vài quả hồng quê. Thấy gia nhân bước ra, Lão nở nụ cười hiền. Trạng Nguyên đang bận sao? Gia nhân cúi thấp đầu. Xin Lão bá thư lỗi. Đại nhân nói. Chưa từng quen biết Lão. Nụ cười trên gương mặt Lão Vương trợt khựng lại. Ông đứng bất động, như chưa hiểu hết câu nói ấy. Một lát sau, Lão khẽ cười. Có lẽ, các vị nghe nhầm rồi. Phiền cậu báo lại một lần nữa. Gia nhân chỉ biết lắc đầu. Lão bá. Đó là lời của chính Trạng Nguyên. Không gian bỗng lặng như tờ, Lão Vương cúi xuống chậm dãi mở chiếc bọc vải. Bên trong là đôi giày vải mới khâu, từng đường chỉ còn nguyên mùi sợi gai mới. Suốt nhiều tháng qua, cứ mỗi tối xong việc đồng áng, Lão lại ngồi dưới ngọn đèn dầu khâu từng mũi kim. Lão nghĩ. Quan phục thì có người may, nhưng đôi giày quê này biết đâu Trạng Nguyên sẽ thích. Giờ đây, đôi giày ấy chẳng còn ai nhận. Lão lặng lẽ gói lại. Đúng lúc ấy, một cơn gió thổi qua. Chiếc khăn tay cũ trong bọc rơi xuống đất. Gia nhân cúi nhặt lên, nhìn góc khăn có theo hai chữ nhỏ. Cảnh du. Gia nhân khẽ giật mình. Lão bá. Chiếc khăn này, Lão vương mỉm cười. Hồi nó còn nhỏ, ta sợ sách bị ướt nên khâu cho nó. Không ngờ nó vẫn còn giữ. Nói đến đây, Lão trật dừng lại. Có lẽ, không còn giữ nữa. Lão đưa tay nhận lại chiếc khăn, nhẹ nhàng phủi lớp bụi rồi cất vào bọc vải. Không một lời oán trách, không một câu trách móc. Lão chỉ quay người bước đi, từng bước chậm rái, bóng lưng còng xuống giữa con đường lát đá. Trên lầu cao của phủ trạng nguyên, Diệp cảnh du đứng sau tấm rẻm. Chàng nhìn thấy tất cả. Nhìn thấy Lão vương cúi xuống nhặt chiếc khăn. Nhìn thấy đôi giày vải chưa kịp trao. Nhìn thấy bóng lưng ngày một xa dần. Có lúc, chàng định chạy xuống, đôi chân vừa nhắc lên. Tiếng cười của các vị quan trong sân lại vang tới. Chàng khựng lại. Cuối cùng, cảnh du quay lưng, tự tay khép cánh cửa sổ. Cũng trong khoảnh khắc ấy, ở góc sân đối diện, một vị quan nằm mặc thư phục Lạng Lé chứng kiến toàn bộ mọi chuyện. Ông không nói gì, chỉ nhìn theo bóng Lão vương khuất dần nơi cuối phố. Rồi lại nhìn lên tấm biển ghi bốn chữ. Trạng nguyên Phủ. Ánh mắt vị quan trở nên nặng triễu. Ông Lạng Lé xoay người rời đi, như vừa mang theo một bí mật sẽ làm thay đổi số phận của một con người. Vị quan Lạng Lé rời khỏi phủ trạng nguyên hôm ấy, chính là Ngự Sử Hàn Dịch, Ông không lập tức vào cung tâu chuyện. Suốt nhiều năm làm quan, Hàn Dịch luôn tin rằng chỉ một việc tận mắt chứng kiến vẫn chưa đủ để kết luận về phẩm hạnh của một con người. Ông quyết định âm thầm tìm hiểu. Ít ngày sau, Hàn Dịch lấy cớ đi tuần các huyện phía Nam rồi ghé qua huyện Lạc Thủy. Ông không đến quan phủ trước. Ông tìm vào ngôi làng nơi Diệp Cảnh Du từng sinh sống, vừa nhắc đến tên Trạng Nguyên cả làng đều dạng dỡ. Đó là niềm tự hào của làng chúng tôi. Cậu ấy học giỏi từ nhỏ. Có điều, một cụ gia trật thở dài. Nếu không có Lão Vương thì chẳng bao giờ có Trạng Nguyên hôm nay. Hàn Dịch khẽ hỏi, Lão Vương là ai? Người dân lần lượt kể lại. Từ những bát cháo ngày Cảnh Du còn nhỏ đến chuyện bán con trâu để lấy bạc cho chàng lên kinh. Rồi cả việc Lão Vương lặn lội hàng trăm dặm chỉ để gặp người mình từng giúp. Mỗi lời kể đều giống nhau. Không ai thêm bớt. Không ai oán trách. Một bà Lão còn đưa cho Hàn Dịch xem tờ giấy bán trâu mà Lão Vương vẫn cất giữ như một kỷ niệm. Hàn Dịch cầm tờ giấy thật lâu. Ông không nói gì. Chỉ khẽ gấp lại rồi trả cho bà Lão. Chiều hôm ấy, ông đến căn nhà nhỏ của Lão Vương. Người hàng xóm cho biết. Lão vừa trở về từ Kinh Thành. Từ hôm ấy ít nói hẳn. Cả ngày chỉ ngồi trước sân. Hàn Dịch bước vào. Lão Vương đang vá lại đôi dép cỏ đã đứt quài. Thấy có khách, Lão đứng dậy rót chén nước. Hàn Dịch nhìn quanh căn nhà. Mọi thứ vẫn đơn sơ như lời dân làng kể. Không hề có dấu hiệu nào cho thấy Lão từng nhận được sự báo đáp của một vị trạng nguyên. Ông nhẹ giọng hỏi. Lão bá có từng giúp một người tên Diệp Diệp Cành Dú? Lão Vương cười hiền. Chuyện cũ rồi. Nó là đứa trẻ tốt. Có tài. Giúp nó cũng là giúp triều đình có thêm người hiền. Vậy chuyến lên kinh vừa rồi. Lão Vương im lặng. Một lúc sau mới đáp. Có lẽ nó bận. Người làm quang thì nhiều việc. Ta già rồi. Đứng ngoài cổng phủ cũng không sao. Nghe đến đó, Hàn Dịch khẽ cúi đầu. Ông hiểu. Lão Vương vẫn đang tìm cách giữ thể diện cho người đã quay lưng với mình. Rời khỏi huyện Lạc Thủy, Hàn Dịch lập tức trở về kinh. Ngay sáng hôm sau, ông xin diện kiến Hoàng đế toàn bộ sự việc được trình bày đầy đủ. Từ việc bán con trâu, đến lời hứa năm xưa. Rồi cảnh Lão Vương bị từ chối ngay trước cổng phủ. Hoàng đế im lặng rất lâu. Ngài không nổi giận. Chỉ khẽ hỏi. Một người ngay cả ân nhân cũng không dám nhận. Thì sau này liệu có dám hết lòng với bá tánh hay không? Không ai trong điện trả lời. Ít ngày sau, Diệp Cảnh Du nhận được thánh trị vào cung. Chàng vẫn nghĩ mình được giao trọng trách mới. Nhưng khi bước vào đại điện, Điều đầu tiên chàng nhìn thấy là Hàn Dịch đang đứng bên cạnh Hoàng đế. Ánh mắt vị ngự sử bình thản. Không hề có chút đắc ý. Hoàng đế nhìn Cảnh Du. Giọng ôn tồn, nhưng nghiêm nghỉ. Trẫm từng trọng dụng khanh vì tài học. Nhưng người làm quan trước hết phải biết trọng nghĩa. Công danh có thể nhờ tài mà có. Đức hạnh thì không thể bay mượn của người khác. Diệp Cảnh Du quỳ xuống. Toàn thân run lên. Chàng hiểu. Mọi chuyện đã không còn giấu được nữa. Thánh chỉ được ban xuống. Diệp Cảnh Du bị bãi chức. Tạm thời rời khỏi triều đình để tự kiềm điểm. Tin ấy lan khắp kinh thành chỉ trong một ngày. Những người từng nịnh bợ chàng lập tức giữ khoảng cách. Cuộc hôn sự với Phù Họ Tề cũng lặng lẽ hủy bỏ. Căn phủ trạng nguyên vốn tấp nập khách hứa bỗng trở nên vắng lặng. Đêm hôm ấy, Diệp Cảnh Du mở chiếc hòm gỗ. Chiếc khăn tay cũ vẫn nằm nguyên ở đó. Chàng cầm lên. Những đường chỉ đã cũ chính đôi tay của Lão Vương từng khâu từng mũi. Nước mắt lần đầu tiên rơi xuống. Cảnh Du ôm chặt chiếc khăn vào lòng. Ngay khi trời vừa sáng, Chàng lên ngựa rời kinh thành. Lần này, chàng không còn là chạng nguyên áo gấm vinh quý. Chàng chỉ mong mình còn kịp trở về để nói với Lão Vương một câu xin lỗi đã trôn chặt trong lòng quá lâu. Đường về huyện Lạc Thủy vẫn như năm nào. Chỉ khác rằng ngày rời quê, Diệp Cảnh Du mang theo bao hy vọng. Còn ngày trở lại, Trong tay chàng chỉ còn một chiếc khăn cũ và nỗi hối hận đè nặng trong lòng. Suốt dọc đường, chàng gần như không nghỉ. Mỗi lần ngựa dừng lại uống nước, Chàng đều thúc đi ngay. Trong đầu chỉ còn một ý nghĩ. Chỉ cần còn kịp gặp Lão Vương. Chỉ cần còn được gọi một tiếng bá bá. Chỉ cần còn cơ hội nói lời xin lỗi. Chiều muộn ngày thứ ba, Cảnh Du đặt chân đến đầu làng. Khung cảnh vẫn quen thuộc. Con đường đất nhỏ, Những mái nhà cũ, Cây đa già trước đình làng. Mọi thứ gần như không thay đổi. Chỉ có người trở về là đã khác. Một vài người nhận ra chàng. Họ nhìn nhau rồi khẽ gật đầu. Không ai gieo mừng như ngày bảng vàng truyền tin. Cũng không ai trách móc. Sự im lặng ấy khiến cảnh Du càng thêm nặng lòng. Chàng bước thật nhanh đến căn nhà của Lão Vương. Cánh cổng tre khép hở, Khoảng sân phủ đầy lá khô. Chiếc cày dựng ở góc tường đã bám một lớp bụi mỏng. Cảnh Du khẽ gọi. Bá bá. Không có tiếng trả lời. Chàng gọi thêm lần nữa. Chỉ có tiếng gió lùa qua hàng tre. Đúng lúc ấy, một bà Lão sống cạnh nhà bước sang. Bà nhìn cảnh Du rất lâu rồi khẽ thở dài. Cuối cùng cậu cũng về. Cảnh Du vội hỏi. Bà bá đâu rồi? Bà Lão cúi đầu. Lão đi rồi. Ba chữ ngắn ngủi ấy như xét đánh ngang tài. Cảnh Du lùi lại một bước. Giọng run lên. Đi. Đi đâu? Bà Lão chậm dãi đáp. Lão đã qua đời hơn một tháng trước. Cảnh Du đứng lặng. Mọi âm thanh xung quanh dường như biến mất. Bà Lão đưa cho chàng một chiếc bọc vải nhỏ. Lão rằng. Nếu có ngày cậu trở về thì đưa thứ này. Đôi bàn tay cảnh Du run dày mở chiếc bọc. Bên trong là đôi giày vải còn mới. Từng đường kim mũi chỉ đều ngay ngắn. Dưới lớp vải lót có một mảnh dây nhỏ. Nét chữ siêu vẹo vì tuổi già. Đường làm quan xa lắm. Đi đôi giày này cho đỡ đau chân. Chỉ vòn vẹn một câu. Không có lời oán trách. Không có nửa chữ nhắc đến chuyện trước cổng phủ. Cảnh Du ôm chặt đôi giày. Nước mắt không ngừng rơi xuống. Bà Lão chỉ tay về phía sườn đồi sau làng. Lão nằm ở đó. Cảnh Du chạy như người mất hồn. Đến sườn đồi chàng nhìn thấy một nấm mộ nhỏ nằm dưới gốc cây giả. Không bia đá. Không mộ lớn. Chỉ có một tấm gỗ cắm trước mộ. Khắc hai chữ đơn giản. Vương Lão. Cảnh Du quì sụp xuống. Chiếc khăn tay cũ và đôi giày vải được chàng đặt ngay ngắn trước mộ. Đôi vai không ngừng run lên. Lần đầu tiên sau nhiều năm chàng bật khóc như một đứa trẻ. Khóc vì người đã khuất. Khóc vì lời hứa chính mình đánh mất. Khóc vì hiểu rằng có những món nợ. Khi muốn trả thì đã quá muộn. Chiều hôm ấy một cụ già trong làng trống gậy đến tháp nén hương. Thấy Cảnh Du vẫn quì trước mộ. Cụ khẽ nói. Hôm cuối cùng. Lão vẫn nhắc đến cậu. Cảnh Du ngằng đầu. Cụ già tiếp lời. Lão bảo. Cảnh Du là đứa trẻ tốt. Chắc nó bận việc nước nên chưa về được. Lão không trách. Nghe đến đó. Cảnh Du cuối gầm mặt xuống. Chính sự bao dung ấy còn khiến chàng đau hơn mọi hình phạt. Ít lâu sau. Người trong huyện nghe tin dịp Cảnh Du từ chối mọi lời tiến cử trở lại triều đình. Chàng bán căn phủ được ban ở Kinh Thành. Mang toàn bộ số bạc về sửa lại con đường dẫn vào làng. Dựng một cây cầu mới. Thay cây cầu cũ. Từng bị nước cuốn trôi và giúp đỡ những gia đình nghèo có con hiếu học. Mỗi năm đến ngày Lão Vương ra đi. Cảnh Du đều tự mình lên sườn đồi. Quét dọn cỏ dại quanh ngôi mổ. Không mang theo gia nhân. Không mặc quan phục. Chỉ lặng lẽ ngồi thật lâu dưới gốc cây giả. Người trong làng dân không còn gọi chàng là Chàng Nguyên. Họ gọi chàng là Thầy Diệp. Một người dành quãng đời còn lại. Để chuộc lỗi bằng những việc thiện lặng lẽ. Nhưng cảnh Du hiểu rõ hơn ai hết. Những việc mình làm có thể giúp được nhiều người. Chỉ riêng món ân tình của Lão Vương. Cả đời này chàng cũng không bao giờ trả hết. Có những lời hứa. Khi còn giữ được. Thì chỉ nặng bằng một câu nói. Đến lúc đánh mất rồi. Cả một đời người cũng không đủ để bù đắp.