CHIẾN HẠM, TIÊM KÍCH NHẬT ÁP SÁT TÀU SÂN BAY LIÊU NINH, TRUNG - NHẬT LẠI CĂNG NHƯ DÂY ĐÀN

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
465 Lượt xem video·26 thg 6, 2026
CHIẾN HẠM, TIÊM KÍCH NHẬT ÁP SÁT TÀU SÂN BAY LIÊU NINH, TRUNG - NHẬT LẠI CĂNG NHƯ DÂY ĐÀN
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Trong vài ngày qua, mối quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản lại leo thang lên một mức nguy hiểm mới.
Ngày 24 tháng 6, theo CCTV, Bắc Kinh cáo buộc Nhật Bản tiến hành các hoạt động trình sát áp
sát nguy hiểm và quấy rối khiêu khích trong suốt đợt huấn luyện chiến đấu trên biển xa kéo dài hơn
40 ngày của một hạm đội tàu sân bay thuộc Hải quân Trung Quốc. CCTV cho biết nhóm tác chiến tàu
sân bay Liêu Ninh đã trở về cảng nhà hôm 22 tháng 6. Đợt huấn luyện dài ngày này đã ghi nhận
việc các tàu chiến và máy bay của Nhật Bản liên tục tiến hành theo dõi áp sát, giám sát và quấy rối
khiêu khích. Tin hành do phía Trung Quốc công bố cho thấy các máy bay tuần thám của lực lượng phòng
vệ trên biển Nhật Bản đang bay và một tàu khu trục của Nhật đang di chuyển gần các tàu chiến
và máy bay của Trung Quốc. Truyền thông Nhật Bản cũng đã xác nhận thông tin này. Ngày hôm sau,
Trung Quốc cho giàn khoan dầu tiến vào vùng biển Hoa Đông để khoan khí đốt. Nhật ngay lập tức phản
đối hành động này. Đáp lại, ngày 25 tháng 6, Trung Quốc bắt hai người Nhật với cáo buộc nghi ngờ
buôn lợi đất hiếm. Và như quý vị đã thấy, Bắc Kinh đang gây sức ép với Tokyo trên cả ba mặt trận
của lúc, quân sự, tài nguyên và chuỗi cung ứng chiến lược. Ở mặt trận thứ nhất, Trung Quốc muốn
chứng minh rằng hải quân của họ đã đủ khả năng hoạt động xa bờ, bằng việc đưa nhóm tàu sân bay
Liêu Ninh ra huấn luyện dài ngày trên biển xa. Nhưng khi Nhật Bản theo dõi sát hoạt động này,
thì Bắc Kinh lập tức biến câu chuyện thành một cáo buộc Nhật quấy dối, khiêu khích và có hành động
nguy hiểm. Một chuyên gia cũng nhận ý rằng hoạt động giám sát của Nhật Bản với hạm đội tàu sân bay
Trung Quốc vô hình chung lại mang lại lợi ích cho hải quân nước này. Tờ China Daily dẫn lời nhà
bình luận quân sự Tống Trung Bình rằng bất kể các hành động đó đến từ tàu chiến hay máy bay
của Nhật Bản hay Hoa Kỳ, chúng đều đóng vai trò như một lực lượng quân sanh mô phỏng đối kháng trên
thực địa. Các lực lượng này trên thực tế đã trở thành đối tác huấn luyện thực tế,
giúp nâng cao chất lượng huấn luyện trực chiến. Các động thái của quân đội Trung Quốc ở vùng Tây
Thái Bình Dương rõ ràng đang khiến Nhật Bản lo ngại về nguy cơ có một cái vụ chạm chắn cận kề,
kích hoạt tai nạn, từ đó làm bùng phát một xung đột trên diện rộng.
Con nhớ vào tháng 12 năm ngoái, các chiến đấu cơ từ tàu sân bay Liêu Ninh đã hai lần khóa radar
vào máy bay của lực lượng phòng vệ trên không Nhật Bản trên vùng biển quốc tế phía đông nam
tỉnh Okinawa. Mùa hè năm ngoái thì Trung Quốc cũng triển khai tàu Liêu Ninh cùng một tàu sân bay khác tiến
sâu vào Tây Thái Bình Dương và áp sát máy bay Nhật Bản nhiều lần. Đó là những động thái mà Tokyo
cảnh báo là có nguy cơ gây vào chạm. Ở mặt trận thứ hai thì Trung Quốc đưa ràn khoan khí đốt vào
vùng biển Hoa Đông. Đây là khu vực vốn tồn tại tranh chấp lâu dài giữa Trung Quốc và Nhật Bản.
Hành động này không chỉ liên quan đến năng lượng mà có liên quan đến chủ quyền,
đường phân định biển và quyền kiểm soát tài nguyên. Với động thái này, Bắc Kinh như đang nhắc nhở
Tokyo rằng nếu Nhật Bản tiếp tục đi sâu vào chế lược kiềm chế Trung Quốc cùng Mỹ và G7,
thì Bắc Kinh có thể mở lại các điểm nóng quanh Nhật Bản bất cứ lúc nào.
Ở mặt trận thứ ba, việc Trung Quốc bắt hai công dân Nhật với cáo buộc liên quan đến đất hiếm lại
càng đáng chú ý. Ta biết đất hiếm là nguyên liệu sống còn cho nam châm vĩnh cửu,
xe điện, chip, quốc phòng, tuyết binh gió và công nghệ cao. Nhật là nước rất cần đất hiếm,
trong khi Trung Quốc lại đang nắm quyền lực rất lớn trong khâu khai thác, tinh luyện và xuất khẩu.
Bởi vậy, khi vụ bắt giữ này xuất hiện đúng lúc G7 đang bàn chuyện giảm phụ thuộc vào Trung Quốc,
thì thông điệp gửi tới Nhật Bản trở nên rất rõ ràng. Bắc Kinh có thể dùng đất hiếm như một quân
bài chiến lược để gây sức ép lên Tokyo. Vậy tại sao Trung Quốc lại thực hiện một loạt
cái động thái mạo hiểm đến như vậy? Lý do quan trọng nhất đó là họ đang muốn dân đen Nhật Bản
trước khi mặt trận G7 về đất hiếm và chuỗi cung ứng hình thành đầy đủ.
Nhật không phải một nước bình thường trong cuộc chơi này. Họ có công nghệ cao, có năng lực sản
xuất công nghiệp, có kinh nghiệm từng bị Trung Quốc gây sức ép bằng đất hiếm, lại là đồng
minh chủ chốt của Mỹ tại Đông Ná. Nếu Nhật trở thành đầu tàu thúc đẩy G7 thoát khỏi sự
phụ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc, thì Bắc Kinh sẽ mất dần một trong những quân bài mạnh nhất của mình.
Bởi vậy Trung Quốc đang muốn tạo cảm giác rằng cái giá của việc đi cùng Mỹ và G7 sẽ rất đắt đỏ.
Trung Quốc đang chơi một ván bài ép Nhật trên nhiều tầng, không đánh trực diện bằng một cú duy
nhất mà tạo ốc lực liên tục ở nhiều cửa khác nhau. Đây là cách khiến Nhật Bản phải tinh toán lại.
Nếu đi quá xa với Mỹ, liệu Nhật có phải trả giá bằng căng thẳng quân sự,
tranh chấp biển đảo, năng lượng và chuỗi cung ứng với Trung Quốc hay không?
Sau đây cũng là một nước đi rất mạo hiểm của Trung Quốc, bởi càng gây sức ép, Bắc Kinh càng
khiến Nhật Bản có thêm lý do để tăng cường quốc phòng, thắt chặt liên minh với Mỹ,
thúc đẩy hợp tác với G7 và tìm cách thoát khỏi sự phụ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc nhanh hơn.
Nếu Trung Quốc dùng đất hiếm như một vũ khí, thì chính hành động đó lại chứng minh cho Nhật Bản
và phương Tây thấy rằng họ không thể tiếp tục để một nguồn cung chiến lược nằm trong tay Bắc Kinh như vậy.
Có một điểm rất đáng chú ý, hai người Nhật mà Trung Quốc bắt đều chỉ là nhân viên của Fuji Electric,
thuộc khối doanh nghiệp, chứ không phải là quan chức chính phủ. Điều này khiến cho người ta phải suy
nghĩ rằng liệu đây có phải là tình huống Trung Quốc đang bắt giữ con tin để uy hiếp Nhật Bản hay không?
Fuji Electric không phải là một công ty thương mại bình thường,
mà là một doanh nghiệp mạnh, nắm trong tay công nghệ giúp điều khiển, biến đổi và tối ưu dòng
điện trong nhà máy, xe điện, năng lượng tái tạo, đường sắt, thiết bị công nghiệp và cả những hệ
thống có gia trị quốc phòng. Đây mới là cái phần mà Trung Quốc đang nhầm ngó. Họ có thể sản xuất rất
nhiều, kiểm soát đất hiếm, nhưng để làm chủ được những công nghệ có độ ổn định cao, độ tin cậy cao,
khả năng điều khiển chính xác và ứng dụng trong các hệ thống hiện đại thì không hề đơn giản.
Fuji Electric có thứ mà Trung Quốc rất cần, không chỉ là vật liệu,
mà là năng lực biến vật liệu thành hệ thống công nghiệp có giá trị cao.
Bởi vậy, đất hiếm có thể là cái cớ pháp lý, nhưng phía sau nó là cuộc đấu sâu hơn về công
nghệ lõi, chuỗi công ứng và quyền kiểm soát công nghiệp. Khi Trung Quốc bắt nhân viên của một doanh
nghiệp Nhật như là Fuji Electric, thông điệp nó không chỉ gửi tới chính phủ Nhật mà còn gửi
tới toàn bộ khối doanh nghiệp của Nhật đang hoạt động tại Trung Quốc. Các anh đang ở trong tay chúng tôi.
Tất nhiên, ta cũng chưa thể khẳng định chắc chắn rằng là Trung Quốc bắt người để mà ép ra công
nghệ. Nhưng mà xét trong cái bối cảnh Trung Quốc đang xét đất hiếm như vậy, thì vụ việc này
không thể xem là một sự kiện đơn lẻ và ngẫu nhiên. Nó giống như một nước cờ răn đe hơn.
Thứ Bắc Kinh cần không chỉ là vài lô hàng bị kiểm soát,
mà là công nghệ giúp họ leo lên tầng cao hơn của công nghiệp Việt Nam.
Về mặt truyền thông thì Trung Quốc nói rằng không cần chip của Mỹ,
song họ vẫn mua chip Mỹ qua các quốc gia trung gian. Ngay cả vụ bắt bớ mà chúng ta vừa nói
tới cũng có liên quan tới vấn đề công nghệ lõi mà Nhật có. Tức là Trung Quốc chưa thực sự làm chủ
công nghệ lõi, họ đang làm chủ sản xuất mà thôi. Và muốn hiểu vì sao Trung Quốc,
tuy rất mạnh nhưng vẫn chưa thực sự làm chủ công nghệ cao, thì ta cần nhìn công nghệ như là một cái tháp.
Ở đáy tháp này thì Trung Quốc đang làm chủ là về sản xuất hàng loạt.
Ở cái khía cạnh mà họ rất mạnh, họ có nhà máy lớn, nhân công kỹ thuật đông,
chuỗi cung ứng rộng, khả năng lắp ráp nhanh và sản xuất với quy mô khổng lồ.
Nhưng sản xuất chỉ là tầng đáy thôi. Càng đi lên cao thì quyền lực công nghệ nó càng nằm
ở những thứ khó thấy hơn, như là vật liệu, linh kiện lõi, máy móc chính xác, phần mềm thiết kế,
chip, hệ thống điều khiển, hay robot, cảm biến, hay là công nghệ chế tạo thiết bị, v.v.
Nhìn vào cái tháp này thì sẽ thấy vấn đề rất rõ. Trung Quốc mạnh ở tầng đáy,
tức là sản xuất và lắp ráp. Nhưng muốn một cái nền công nghiệp thật sự hiện đại thì họ
không thể chỉ có nhà máy. Nhà máy muốn chạy được thì phải cần máy móc chính xác.
Máy móc muốn thông minh thì phải cần chip, cảm biến, phần mềm và hệ thống điều khiển.
Xe điện muốn chạy tốt thì phải cần pin, nam châm, bán dẫn công suất và công nghệ quản lý năng lượng.
Robot muốn hoạt động ổn định phải cần cảm biến, bộ điều khiển, vật liệu và thật toán.
Đây chính là chỗ mà Nhật Bản trở nên rất quan trọng. Họ lại nắm nhiều thứ nằm sâu bên trong
công nghiệp hiện đại như là vật liệu bán dẫn, hóa chất tinh khiết, linh kiện chính xác,
robot công nghiệp, hệ thống điều khiển nhà máy, v.v. Nếu thiếu đi chúng thì cả một dây truyền sản
suất hiện đại có thể bị chậm lại hoặc kém chính xác. Fuji Electric nằm đúng ở cái điểm đó.
Và đây là cái tầng công nghệ rất quan trọng mà Trung Quốc luôn luôn muốn làm chủ.
Vì vậy, bản chất vấn đề đó là Trung Quốc không làm chủ được công nghệ lõi,
không tự chủ được về công nghệ để có được cái vị thế ngang hàng với Mỹ và Nhật.
Đó cũng là cái điều mà họ đau đáu suốt nhiều năm qua.
Từ đây ta cũng mới thấy vì sao các tập đoàn Nhật ngày càng đang lo ngại hơn khi kinh doanh
tại Trung Quốc. Môi trường hoạt động tại đây đang khiến các công ty Nhật phải tự hỏi rằng,
nếu tiếp tục để kỹ sư, dữ liệu, dây truyền, bí quyết sản suất và công nghệ lõi nằm sâu trong
lãnh thổ Trung Quốc thì liệu họ có còn an toàn hay không? Trung Quốc vừa là nơi sản suất,
vừa là thị trường lớn của các tập đoàn Nhật. Nhưng khi Bắc Kinh bắt đầu dùng luật pháp,
đất hiếm, kiểm soát xuất khẩu và điều tra doanh nghiệp như là một công cụ để gây sức ép,
thì lợi nhuận đã không còn là yếu tố duy nhất nữa rồi. Các công ty Nhật sẽ phải cân nhắc giữa
việc ở lại để kiếm tiền và việc giúp dân để bảo toàn công nghệ, nhân lực và bí quyết công nghiệp.
Có một điều cũng khá thú vị. Khi mà chính phủ Trung Quốc họ tăng tuyên truyền chống Nhật,
thù ghét chính trị cũng len lỏi vào mọi ngóc ngách của xã hội Trung Quốc. Từ cái việc chế diễu
người đứng đầu một quốc gia tới việc dẫm đạp quốc kỳ hay cả giống chó từ Nhật là chó Shiba cũng
bị cuốn vào cái dòng chảy thu hận chính trị. Thế nhưng mà mới đây, truyền thông cũng đã đăng tải
một cái hình ảnh khiến cái dòng hận thù mà Trung Quốc đang tuyên truyền như ngừng chảy.
Đó là việc người hâm mộ Trung Quốc đại lục tại Thượng Hải cổ vũ cho đội tuyển Nhật Bản trong
trận đấu World Cup 2026 gặp đội tuyển Tunisia. Bất chấp sự thù địch trong quá khứ và cái lòng
căm thù chống Nhật Bản mạnh liệt mà nhà cầm quyền Trung Quốc luôn luôn tuyên truyền.
Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên hiện tượng này nhiều người cho rằng chính là cái văn
hóa đại chúng, đặc biệt là anime và manga Nhật Bản. Trong nhiều năm thì phim hoạt hình Nhật Bản
đã trở thành một cái phần tuổi thơ và đời sống tinh thần của hàng triệu người trẻ Trung Quốc.
Khi lớn lên, tình cảm đó không biến mất mà đã chuyển hóa thành sự tôn trọng, yêu thích và kết nối
với đất nước đã tạo ra những tác phẩm đó. Bởi vậy khi đội tuyển Nhật Bản thi đấu,
sự cổ vũ không chỉ dành cho một đội bóng mà còn là sự cộng hưởng của ký ức, cảm xúc và văn hóa nữa.
Điều đáng chú ý ở đây không phải là việc ai thắng hay là thua trên sân cỏ,
mà là cái cách thể thao và văn hóa có thể cùng nhau tạo ra một cái không gian chung,
nơi con người tạm thời gác lại những cái khác biệt lớn hơn để mà cùng chia sẻ một cái cảm xúc rất
nguyên bản, đó là niềm vui của trận đấu đẹp, tinh thần fair play và cái sự ngưỡng mộ dành cho tài năng.
Nhìn ở một cái góc độ rộng hơn, những khoảnh khắc như vậy nhắc nhở chúng ta rằng bản chất của
con người không bị định nghĩa hoàn toàn bởi biên giới hay là chính trị. Con người luôn có cái khả năng
đồng cảm với cái đẹp, với sự nỗ lực và với những cái giá trị tích cực, dù chúng đến từ bất kỳ
quốc gia nào. Khi một bản thắng được ghi, khi một pha bóng hay được tạo ra, phản ứng đầu tiên của khán giả
thường không phải là những người này đến từ đâu mà là ôi nó thật đẹp, những cảm xúc rất nguyên sơ.
Và chính trong những cái giây phút như thế, sự đối lập dường như nó cũng mờ đi và nhường chỗ cho một
cái điều đơn giản hơn, xong cũng mạnh mẽ hơn đó là sự đồng cảm. Không cần phải xóa bỏ lịch sử hay
sự khác biệt, mà là cần học cách nhìn thấy con người ở phía sau những cái biểu tượng chính trị,
những cái nhãn quốc gia, những cái khẩu hiệu tiên truyền. Câu chuyện người hâm mộ Trung Quốc
cổ vũ Nhật Bản vì anime hay là vì sự yêu thích bóng đá suy cho cùng không chỉ là chuyện thể thao,
mà là một lát cắt nhỏ của thế giới hiện đại, nơi các nền văn hóa đan xen ảnh hưởng lẫn nhau và đôi
khi tạo ra những cái cầu nối rất bất ngờ. Thông điệp xuất ra từ hiện tượng này đó là trong một cái
thế giới nhiều khác biệt, điều kết nối chúng ta không phải lúc nào cũng là sự giống nhau,
mà là khả năng trân trọng cái đẹp của nhau. Và khi con người còn có thể cùng nhau cổ vũ cho một
pha bóng hay, thì vẫn luôn còn hy vọng cho những cây cầu mềm mại hơn giữa các nền văn hóa.
Trong lịch sử loàn người, yêu nước luôn là một trong những tình cảm thiêng liêng nhất,
đó là tình yêu dành cho nơi mình sinh ra, cho ngôn ngữ, ký ức, con người và những giá trị đã nuôi
giữa mình trưởng thành. Nhưng cũng chính khái niệm thiêng liêng ấy nếu bị đẩy đi sai hướng,
có thể bị biến dạng thành một cái thứ cảm xúc khác, nơi mà lòng tự hào không còn mang lại sự
nâng đỡ mà nó trở thành danh giới của thù hận. Thế giới thì đã nhiều lần chứng kiến một cái điều
rất đáng suy ngẫm đó là khi tình yêu bị gắn chặt với sự loại trừ, khi mà lòng tự tôn dân tộc
bị trộn lẫn với sự khinh biệt dành cho người khác, thì điều còn lại không phải là tình yêu nữa,
mà là sự đối đầu. Và trong những trạng thái cực đoan ấy, con người rất dễ bị cuốn vào dòng
chảy của cảm xúc tập thể, nơi tiếng nói của sự tỉnh táo nó trở nên nhỏ bé hơn là tiếng hô hào của
đám đông. Có một sự thật giản dị nhưng mà cũng thường bị quên lãng đó là không có cái nền văn minh
nào được xây dựng trên nền tảng của thù hận kéo dài cả. Thù hận có thể tạo ra sức mạnh ngắn hạn,
có thể khiến con người đoàn kết trong một khoảnh khắc, nhưng về lâu về dài thì nó luôn để lại sự
chia rẽ, tổn thương và những cái bếp khó hàn gắn trong lòng giáo hội. Ngược lại, những giá trị
bền vững nhất của nhân loại lại thường bắt đầu từ những cái điều như là sự thấu hiểu, lòng chắc ẩn,
khả năng nhìn thấy con người phía sau khác biệt. Khi một cá nhân có thể nhìn người khác, không phải như
là một phần đối lập, mà như một con người có cùng cảm xúc, nỗi đau và ước mơ, thì khi đó một cái
cánh cửa nhỏ của sự hòa dài, nó đã được mở ra rồi. Điều đáng suy ngẫm đó là nhiều khi sự kích động
nó không đến từ bản thân con người, mà đến từ cách con người bị dẫn dắt để nhìn thế giới theo
một cái lăng kính hẹp. Khi thông tin bị chọn lọc, khi cảm xúc bị đẩy lên cực đoan,
khi lòng yêu nước bị diễn dài thành nghĩa vụ phải ghét bỏ vào đây đó, thì chính lúc đó con người
đã đánh mất một phần nhân bản sâu sắc nhất của mình. Đó là cái khả năng tự hỏi rằng là liệu điều này
có thực sự khiến thế giới tốt đẹp hơn hay không? Và một xã hội trưởng thành thì không phải là xã hội
không có lòng tự hào, mà là xã hội biết giữ cho lòng tự hào ấy không biến thành vũ khí. Bởi vì khi
niềm tin bị biến thành công cụ đối đầu, khi mà cảm xúc bị biến thành nhiên liệu cho xung đột,
thì cái giá phải trả luôn thuộc về con người bình thường, những người không tham gia vào việc tạo ra
thù hận nhưng lại phải sống trong hậu quả của nó. Thế giới hôm nay thì đã kết nối hơn bao giờ hết,
một trận bóng đá, một bộ phim, một bản nhạc hay là một câu chuyện nhỏ đều có thể vượt qua biên giới
và chạm đến hàng triệu trái tim. Chính trong sự kết nối ấy chúng ta càng thấy rõ một điều là con
người có thể khác nhau về quốc tịch, lịch sử hay quan điểm, song lại rất giống nhau ở những
điều cân bản, đều mong muốn được sống an toàn, được tôn trọng và được hạnh phúc. Và hôm nay chúng tôi
cũng đã chia sẻ với quý vị những câu chuyện thời sự và kể cả những câu chuyện về giải trí nữa.
Ta thấy là tình hình quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Quốc đang vô cùng căng thẳng. Nhưng mà những người
dân của hai nước của họ thì lại dành cho nhau những tình cảm rất là đặc biệt. Sự đối đầu giữa
hai chính phủ nó không thể xóa nhòa đi được lòng yêu mến, mến mộ, sự giao lưu nhân dân. Và chẳng là trên
thế giới này tất cả những sự đối đầu thường là đến từ những cái câu chuyện về chính trị thôi. Còn có những
cái thứ về văn hóa, về cảm xúc, nó có thể kết nối con người ta. Một cách không ngờ đến. Hy vọng rằng
tất cả những câu chuyện có đẹp, có xấu như vậy, nó cũng đã để lại cho quý vị nhiều cái chiêm nghiệm và
suy ngậm. Đến đây thì chương trình ngày hôm nay cũng xin phép được tạm dừng. Xin mời quý vị chia sẻ
quan điểm ở phần dưới. Xin chào và hẹn gặp lại.
