‘QUÁI VẬT EL NINO’: TRẬN THIÊN TAI LỊCH SỬ 150 NĂM ĐANG ĐE DỌA HÀNH TINH RA SAO?

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
1.3K Lượt xem video·19 thg 6, 2026
‘QUÁI VẬT EL NINO’: TRẬN THIÊN TAI LỊCH SỬ 150 NĂM ĐANG ĐE DỌA HÀNH TINH RA SAO?
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Lê Minh xin kính chào quý vị.
Thưa quý vị, mới trớm hè, nhưng mà nhiệt độ nắng nóng bất thường đã liên tục hành hạ chúng ta.
Và truyền thông đã nói tới hiện tượng Anino, nhưng mà chúng ta biết về nó thì quá ít.
Giai đoạn 2026-2027 này, nhân loại sẽ chứng kiến những cái hiện tượng lịch sử về siêu Anino.
Hiện tượng này vốn thường xuất hiện vào các tháng mùa thu,
năm nay lại xuất hiện sớm hơn, nhanh hơn và với động lực chưa từng có,
khiến các nhà khí tượng học lo ngại và đã đặt cho nó biệt danh là quái vật Anino.
Tại sao chúng ta lại phải quan tâm đến nó? Nó có gì nguy hiểm?
Hôm nay chúng tôi xin được chia sẻ về câu chuyện này với quý vị.
Này 15 tháng 6, Trung tâm Dự báo Khí hậu đã đưa ra báo cáo về tình trạng Anino hiện tại.
Diễn biến nhiệt độ mặt biển Thái Bình Dương xích đảo, tín hiệu khí quyển,
chỉ số RONI và dự báo ENSO đến mùa đông ở Bắc Bắn Cầu, giai đoạn 2026-2017.
Cộng đồng khoa học toàn cầu hiện đang trong một tình trạng báo động cao,
đặc biệt là khi cơ quan Khí tượng và Hải Dương Học Quốc gia Hoa Kỳ xác nhận sự hình thành sớm
và cực kỳ dữ dội của siêu Anino ở vùng biển xích đạo của Thái Bình Dương.
Điểm nguy hiểm ở chỗ là nó không chỉ là việc nước biển ấm lên,
mà là cả hệ thống đại dương khí quyển đã bắt nhịp với nhau,
nhiệt độ mặt biển cao bất thường ở trung tâm phía đông Thái Bình Dương, gần xích đạo.
Và có nhiều nguyên nhân khiến người ta phải đưa ra cái báo động này.
Thứ nhất là hiện tượng này nó hình thành sớm và có khả năng mạnh lên nhanh.
Giới khoa học cho biết sát xuất Anino trong giai đoạn tháng 6 đến tháng 8 năm nay là khoảng 80%,
và khả năng tiếp diễn ít nhất đến tháng 11 là gần hoặc trên 90%.
Hình thành từ giữa năm nghĩa là nó đã có nhiều thời gian hơn để tích lũy năng lượng
và thường đạt đỉnh vào từ tháng 11 năm nay đến tháng 2 năm sau.
Lý do thứ hai là bên dưới mặt biển nó đã có kho nhiệt rất lớn,
tức là nhiệt độ dưới bề mặt ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương có nơi cao hơn trung bình trên 6 độ C,
đồng nghĩa là không chỉ lớp nước mặt nóng lên tạm thời mà tầng nước sâu cũng đang chứa một cái lượng nhiệt lớn.
Đây là yếu tố có thể nuôi dưỡng Anino tiếp tục mạnh lên trong các tháng sau.
Một nguyên nhân nữa là nguy cơ thời tiết cực đoan đã tăng trên phạm vi toàn cầu,
bởi vì Anino thường làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu,
đảo lộn mưa nắng, làm một số nơi hạn hán, cháy rừng, thiếu nước,
nơi khác thì lại mưa lớn, lũ lụt, sạt đợt.
Thứ tư là nó có thể ảnh hưởng mạnh đến nông nghiệp và an ninh lương thực.
Các vùng lãnh thổ, các quốc gia như là Úc, Indonesia, một phần Nam Á,
Trung Mỹ, Bắc Nam Mỹ và Caribbean thường dễ khô hạn hơn khi mà phải hứng chịu những hiện tượng Anino này.
Trong khi một số khu vực khác có thể mưa nhiều bất thường,
các chuyên gia họ cũng kêu gọi và họ nêu tên Nam Á là nơi có nguy cơ mà mưa mùa dưới trung bình,
còn nhiều khu vực khác phải chuẩn bị cho cái biến động mưa lớn hoặc khổ hạn.
Nguyên nhân thứ năm đó là hiện tượng này nó làm thay đổi hoạt động bão.
Trong mùa hè Bắc Ban Cầu thì nước ấm do Anino có thể tiếp thêm năng lượng cho bão ở trung tâm và đông Thái Bình Dương,
trong khi thường kìm hãm bão ở Đại Tây Dương,
và điều đó làm thay đổi bản đồ dù do thiên tai, không phải nơi nào cũng nguy hiểm đối nhau.
Hiện tượng Anino nó được các cái mô hình dự báo rộng rãi là có khả năng mạnh nhất trong lịch sử.
Nhưng mà vấn đề nằm ở chỗ là quái vật khí hậu này nó đang ập đến hành tinh vào thời điểm dễ bị tổn thương nhất,
khi nền kinh tế quốc tế đang chịu tổn thất nặng nề từ các xung đột địa chính trị,
thiếu hụt năng lượng và áp lực lạm phát,
đe dọa làm gián đoạn chuỗi cung cứng toàn cầu và gây ra một cuộc khủng hoảng lương thực ở quy mô lịch sử.
Họa vô đơn trí, thưa quý vị.
Anino thì ta biết là nó thường làm lệch đi cái nhịp độ mưa nắng trên toàn cầu.
Có nơi khô hạn hơn, có nơi thì mưa lại cực đoan hơn,
và nó sẽ tác động trực tiếp đến nông nghiệp theo mấy con đường.
Thứ nhất là nó khiến cho sản lượng bị suy giảm.
Hạn hán làm cây trồng thiếu nước, giảm năng suất lúa, ngô, lúa mì, cà phê, cacao, dầu cọ.
Mưa quá mức nó lại gây ngập úng, sâu bệnh, thối rễ, khó thu hoạch.
Hai là làm mất ổn định mùa vụ.
Nông nghiệp cần đúng thời điểm gieo hạt, ra hoa, thu hoạch.
Nếu mưa đến sai lúc hoặc là nắng nóng kéo dài, đúng cái giai đoạn cây nhạy cảm,
sản lượng có thể giảm mạnh dù tổng lượng mưa cả mùa nó không quá thấp.
Và ba là làm tăng dù do ở các cái vùng nghèo khó.
Mà khi sản lượng giảm thì nó lại dẫn đến cái việc giá lương thực tăng,
và sẽ dẫn đến một cái hậu quả khôn lường đó là khủng hoảng lương thực.
Nhiều người nghĩ là khủng hoảng lương thực chỉ xảy ra khi mà thế giới không đủ thức ăn.
Nhưng mà có thực tế nó nguy hiểm hơn đó là
Đặc biệt là khi mà chi phí vận tải, nhiên liệu, phân bón, bảo hiểm hàng hải và lãi xuất đều tăng.
Chúng ta đều biết là nông nghiệp hiện đại nó phụ thuộc rất lớn vào năng lượng.
Dầu Diesel cho máy móc, điện cho tưới tiêu, khí đốt cho sản xuất phân bón,
nhiên liệu cho tàu biển và xe tải.
Nếu xung đột điện chính trị làm dầu khí tăng giá,
thì cái chi phí sản xuất nông nghiệp nó còn tăng trước cả khi mà mùa màng thất bát nữa.
Bởi vậy một cái trận hạn hán ở cái vùng sản xuất lớn nó không chỉ ảnh hưởng đến quốc gia đó một cách trực tiếp.
Trong thương mại toàn cầu, lúa mì, ngô, gạo, dầu thực vật,
thức ăn chăn nuôi và phân bón phải đi qua nhiều cảng, tiến biển và hệ thống logistics.
Nếu như Enino gây hạn hán ở một cái nước xuất khẩu,
mưa lũ ở một cảng lớn, gây thiếu nước cho vận tải đường sông
hoặc là trái rừng làm gián đoạn hạ tầng thì hàng hóa chắc chắn là sẽ bị chậm.
Khi mà thị trường lo sợ thiếu hàng,
các nước họ cũng dễ áp dụng cái hạn chế xuất khẩu để bảo vệ thị trường nội địa.
Lúc đó khủng hoảng nó không còn là việc thiếu sản lượng mà đã trở thành khủng hoảng nghiêm tin và phân phối rồi.
Và cái điều nghiêm trọng nằm ở chỗ là ở các nước giàu thì giá thực phẩm nó tăng là vấn đề lạn pháp nó sẽ xảy ra.
Ở các nước nghèo, đó có thể là vấn đề sinh tồn.
Lý do là người nghèo dùng phần lớn thu nhập cho ăn uống.
Khi giá gạo, bột mì, dầu ăn, nhiên liệu tăng, họ không có nhiều khoản khác để mà cắt giả.
Chính phủ các nước nghèo cũng ít dư địa trợ cấp vì nợ công cao, lãi vai cao, đồng tiền yếu và ngân sách mỏng.
Đây không phải là chúng ta đang nói tới một cái viễn cảnh xa xôi hay là tưởng tượng đâu thưa quý vị.
Nó đã được chứng minh trong lịch sử rồi.
Cụ thể là nhân loại đã trải qua cái hiện tượng này vào cách đây hàng trăm năm, năm 1877 cơ.
Nó đã gây ra nạn đói toàn cầu giao đoạn 1876-1878.
Lịch sử ghi chép các đợt hạn hán kéo dài nhiều năm tại châu Á, Brazil và châu Phi đã gây mất mùa trên diện rộng,
góp phần tạo nên nạn đói toàn cầu với số người chết vượt quá 60 triệu người.
Chưa hết, sự kiện 1982-1983 từng được xem là một trong những đợt El Nino mạnh và tàn phá nhất thích kỷ 20.
Nó gây thiên tai, thời tiết trên gần như là mọi trò lục.
Úc, châu Phi, Indo chịu hạn hán, bão bụi, trái rừng.
Peru thì hứng lượng mưa kỷ lục.
Một số sông có cái lưu lượng gấp một ngàn lần bình thường.
Và sự kiện này bị quy trách nhiệm cho khoảng 1.300-2.000 người chết và hơn 13 tỷ đô thiệt hại về tài sản và sinh kế.
Cái điểm đáng sợ của giai đoạn 1982-1983 là thế giới khi đó chưa có hệ thống cảnh báo ENSO tốt như bây giờ.
Nhiều khu vực gần như bị động, và điều này cho thấy là El Nino không phải chỉ là một vấn đề nước biển ấm lên vài độ thôi.
Nó thực sự là một cú đảo trật tự thời tiết đủ mạnh để phá vỡ nông nghiệp, hạ tầng, y tế và đời sống dân cư ở một khoảng cách rất xa Thái Bình Dương trên phạm viên toàn cầu.
Có nhiều ví dụ nữa mà chúng ta không thể kể hết.
Và điều đáng sợ hơn là El Nino của 2026-2017 đang được dự báo sẽ là mạnh nhất trong 150 năm qua.
Ngày 17 tháng 6 vừa rồi, các kênh truyền thông đã bắt đầu đăng tải những tin tức về El Nino.
Tạp chí Kinh tế thì viết rằng hiện tượng El Nino sắp tới có thể là hiện tượng mạnh nhất từng được ghi nhận.
Rồi như là việc các nhà khoa học cảnh báo siêu El Nino có thể làm gia tăng cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn cầu.
Rất nhiều những dự báo bi quản.
Điều đáng lo ngại nhất của El Nino năm nay nó không chỉ nằm ở cường độ được dự báo là rất mạnh,
mà còn nằm ở vị trí và cách nó lan truyền tác động ra toàn cầu.
El Nino không phải là một cơn bão cụ thể, nó cũng không phải là một khối khí nóng đứng yên tại một nơi nào hết.
Nó bắt đầu từ giải biển sích đạo của Thái Bình Dương, nơi nhiệt độ mặt nước biển tăng cao bất thường,
làm đảo lộn sự vận hành bình thường giữa đại dương và khí quyển.
Trái tim của El Nino nó nằm ngay quanh đường sích đạo, trải dài từ trung tâm đến phía đông Thái Bình Dương,
chứ nó không nằm riêng ở bán cầu phía Bắc hay là bán cầu phía Nam.
Và cái điều khiến cho El Nino trở nên nguy hiểm là tác động của nó không dừng lại ở khu vực phát sinh.
Từ một dài nước nóng trên Thái Bình Dương, nó có thể làm thay đổi hướng gió, lượng mưa, nhiệt độ và mùa vụ ở nhiều châu lục,
có nơi sẽ đối mặt với hạn hạn cao dài, có nơi lại hứng chịu mưa lớn lũ lụt và sạt lở.
Vì vậy khi mà nói là El Nino nằm ở sích đạo thì ta cũng không nên hiểu rằng là chỉ các nước gần sích đạo mới bị ảnh hưởng.
Trên thực tế, những thiệt hại lớn nhất lại thường xuất hiện ở các khu vực phụ thuộc nhiều vào mưa mùa, nông nghiệp và nguồn nước tự nhiên.
Và nếu nhìn trên bản đồ rủi ro, Nam Á và Đông Nam Á là một trong những vùng đáng lo ngại nhất.
Đây là khu vực có dân số rất lớn, phụ thuộc nhiều vào lúa gạo, mưa mùa, hệ thống sông ngòi và sản xuất nông nghiệp.
Khi El Nino làm mưa đến muộn, ít hơn hoặc là phân bố bất thường thì hậu quả nó không chỉ là một cái mùa vụ kém năng suất đâu,
mà còn có thể kéo theo cái việc là thiếu nước tưới, giảm sàn lượng lúa, giá thực phẩm tăng và áp lực lớn sẽ đè nặng lên đời sống của hàng trăm triệu người.
Với các nước Nam Á và Đông Nam Á thì rủi ro không chỉ nằm ở khí hậu mà nó còn nằm ở an ninh lương thực nữa.
Ở phía nam đường Sinh Đạo thì Úc và Indo cũng là hai khu vực rất dễ tổn thương.
Với Úc, El Nino thường đi kèm thời tiết khô nóng, làm tăng nguy cơ hạn hán, cháy rừng và thiệt hại với lúa mì, chăn nuôi, đường, thịt bò và nguồn nước.
Còn với Indonesia, mối nguy hiểm nó không chỉ là mất mùa mà còn là cháy rừng và khói mù.
Khi đất và rừng khô đi, đặc biệt là đất than bùn, lửa có thể lan rất nhanh, gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng,
ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng và làm gián đoạn sinh hoạt, hàng không, thương mại trong cả khu vực.
Một vùng khác cũng đặc biệt đáng lo là Nam Châu Phi.
Tại đây nhiều quốc gia phụ thuộc vào nông nghiệp nhờ mưa tự nhiên, trong khi năng lực chống chịu hạn hán thì còn hạn chế.
Nếu Enido làm giảm lượng mưa trong mùa giao trồng, người dân có thể mất mùa, mất gia súc và mất nguồn thu nhập chính.
Điều này dễ biến một hiện tượng khí hậu thành một cuộc khủng hoảng nhân đạo.
Bởi với nhiều cộng đồng nghèo, mùa màng không chỉ là kinh tế mà còn là nguồn sống nữa.
Ở Trung Mỹ, Caribê và phía Bắc Nam Mỹ thì rủi ro nó lại nằm ở sự mong manh của xã hội.
Những khu vực như là hành làng khô Trung Mỹ, Haiti, Venezuela, Colombia hay là một số đảo Caribê
có thể phải chịu hạn hán, thiếu nước và mất mùa.
Khi lương thực giảm, giá tăng còn thu nhập của người dân thì thấp,
thì cú sốc khí hậu nó sẽ chuyển thành đói nghèo, di cư và bất ổn xã hội.
Đây là những nơi mà tác động của El Nino nó không chỉ được đo bằng lượng mưa thiếu hụt,
mà bằng số bữa ăn bị cắt giảm, số gia đình phải rời bỏ quê hương và số cộng đồng rơi vào khủng hoảng.
Ngược lại, tại Peru và Ecuador, El Nino thường gây ra nguy cơ theo hướng khác.
Không phải thiếu nước mà là quá nhiều nước.
Khi nước biển ấm bất thường rồn về phía đông Thái Bình Dương,
vùng ven biển Nam Mỹ có thể hứng chịu mưa lớn, lũ lụt và sạt lở.
Cầu đường, nhà cửa, hệ thống nước sạch và nông nghiệp ven biển đều có thể bị phá hủy.
Đồng thời nước ấm lên nó cũng làm đảo lộn hệ sinh Thái Biển,
ảnh hưởng đến nguồn cá và sinh kế của người dân.
Còn nói riêng với Việt Nam mà nói thì ảnh hưởng thường thấy nhất đó là nắng nóng gai gắt hơn,
mưa đến muộn hoặc là kết thúc sớm, lượng mưa giảm ở nhiều nơi, hạn hán, thiếu nước,
sâm nhập mặn và áp lực lên nông nghiệp, thủy điện, sinh hoạt.
Thưa quý vị, thú thực khi mà nghe nói là thế giới có thể phải đối mặt với khủng hoảng lương thực do Enino
thì nhiều người có lẽ là đến lúc này sẽ đặt ra câu hỏi là
chẳng phải là nhân loại đang sống trong thời đại khủng hoảng thừa đó sao?
Siêu thị đầy hàng, nhà máy vẫn sản xuất, kho bãi vẫn chất đống,
còn thực phẩm thì đều bị vứt bỏ mỗi ngày.
Thì tại sao một hiện tượng khí hậu lại có thể khiến chúng ta lo sợ về việc thiếu miếng ăn,
thiếu nước uống, thiếu năng lượng và bất ổn xã hội đây?
Thế có phải là ta lo xa quá hay không?
Nhưng mà thưa quý vị, chúng tôi cũng xin được chia sẻ thế này.
Có một nghình đi lớn của thời đại hiện nay đó là
nhân loại có thể đang thừa rất nhiều thứ,
nhưng không hẳn đang thừa những thứ cần thiết nhất để chống chọi với khủng hoảng.
Cái gọi là khủng hoảng thừa trong kinh tế thường là tình trạng sản xuất vượt quá sức mùa của thị trường.
Hàng hóa có thể rất nhiều nhưng không phải ai cũng đủ tiền mua.
Lương thực có thể tồn tại ở đâu đó trong hệ thống,
nhưng không chắc đến được tay người đói.
Nhà máy thì có thể dư công suất,
nhưng nếu năng lượng đắt đỏ, vận tải tắc nghẽn,
nguyên liệu thiếu hụt,
thì cái sự dư thừa ấy không cứu được những người mà đang ở
vào hoàn cảnh khó khăn và những nơi đang ở trong khủng hoảng.
Nói cơ khác thì khủng hoảng thừa nó là sự thừa trong logic thị trường,
còn khủng hoảng do Enino thì lại là sự thiếu hụt trong logic sinh tồn.
Một bên là hàng hóa không bán được vì người dân không đủ sức mua
hoặc là nhu cầu bị bóc nẹt.
Bên kia là nước không rơi xuống đúng thời điểm,
đất không đủ ẩm để mà gieo trồng,
cây không thể ra hoa kết trái bình thường,
sông hồ cạn kiệt,
thủy điện thiếu nước,
rừng khô dễ cháy và giá lương thực tăng lên
vì sản xuất thực tế bị tổn thương.
Đây là hai loại khủng hoảng hoàn toàn khác nhau.
Trong khủng hoảng thừa,
vấn đề nằm nhiều ở phân phối,
lợi nhuận,
sức mua và tru kỳ kinh tế.
Trong khủng hoảng Enino,
vấn đề nó bắt đầu từ nền tảng vật chất của sự sống,
nước,
mùa vụ,
nhiệt độ,
đất đai và hệ sinh thái.
Một cánh đồng bị hạn hán
nó không thể được giải cứu
chỉ bằng cái việc nói rằng
thế giới đang thừa hàng tiêu dùng đó.
Đừng lo.
Một vùng trồng lúa bị xâm nhập mặn,
không thể phục hồi ngay
chỉ vì ở nơi khác còn tồn kho thực phẩm.
Một quốc gia nghèo nhập khẩu lương thực,
không thể dễ dàng mua đủ gạo,
ngô,
dầu ăn
nếu như đồng tiền mất giá.
Giá vẫn tải tăng,
năng lượng khan hiếm
và các nước xuất khẩu bắt đầu giữ hàng lại
cho thị trường nội địa.
Đây chính là điểm khiến Enino
trở thành một cú sốc nguy hiểm.
Nó không chỉ làm giảm sản lượng,
mà có thể làm dung truyền điểm tin
của cả một hệ thống cụ ngưỡng nữa.
Thưa quý vị,
thế giới hiện đại nó vận hành
bằng những chuỗi liên kết rất là dài.
Một bữa ăn trên bàn
nó có thể phụ thuộc vào mưa
ở một cái nơi khác,
phân bón từ một quốc gia khác,
nhiên liệu từ một khu vực đang xung đột,
tàu biển đi qua một cái tuyến vận tải hẹp
và đồng tiền của nước nhập khẩu.
Khi mọi thứ bình thường
thì hệ thống ấy nó tạo ra cảm giác dư thừa.
Nhưng khi Enino làm thời tiết lạch nhịp,
chiến tranh làm năng lượng đắt đỏ,
lãng phát làm người nghèo mất sức mua,
thì sự dư thừa bề mặt
có thể biến mất rất nhanh.
Nếu đang nói là khủng hoảng thừa
nó còn có một cái mặt
rất là mỉa mai đó là
thế giới có thể thừa thực phẩm
ở khâu lãng phí
nhưng lại thiếu thực phẩm
ở cái nơi con người cần nó nhất.
Hàng triệu tấn thức ăn
có thể bị bỏ đi ở đô thị.
Trong khi ở một cái vùng hạn hán
thì người nông dân không đủ lúa,
không đủ giống cho mùa sáu.
Trái cây có thể bị hủy hoại
bởi vì không đạt chuẩn thương mại.
Trong khi trẻ em ở vùng nghèo thiếu dinh dưỡng.
Khi mà Enino xuất hiện
thì nó đã phơi bày một cái sự mong manh đó.
Nó buộc chúng ta phải nhận ra
rằng nền văn minh hiện đại
có thể rất giỏi trong cái việc sản xuất hàng hóa
nhưng mà lại không chắc đã đủ giỏi
trong việc bảo vệ những cái điều căn bản nhất
cho sự sinh tồn là nguồn nước,
đất nông nghiệp, hệ thống giữ chữ lương thực,
năng lượng ổn định
và mạng lưới cứu trợ cho người yêu thế.
Một xã hội có thể có trung tâm thương mại sáng đèn
nhưng nếu hạn hán kéo dài,
giá điện tăng,
thực phẩm leo thang
và người nghèo bị đẩy ra khỏi khả năng mua sắm
thì cái vẻ ngoài dư thứ ấy
nó không còn nhiều ý nghĩa nữa rồi.
Bởi vậy, điều đáng sợ
không nằm ở việc thế giới hôm nay
có vẻ thiếu hay là thừa trên giấy tờ
mà đáng sợ là Enino có thể biến
sự dư thừa giả tạo của nền kinh tế
thành sự thiếu hụt thật
trong đời sống.
Nó nhắc chúng ta rằng
sự no đủ của nhân loại
không được đo bằng số hàng hóa trong siêu thị
và bằng khả năng bảo đảm
cho mọi người có nước sạch,
lương thực, năng lượng và an toàn
khi mà khí hậu trở nên bất thường.
Hôm nay chúng tôi chia sẻ với quý vị câu chuyện
về Enino, cũng không ngoài mục đích là
có lẽ là cảnh tình
cho chúng ta về sự mong manh
của đời sống hiện đại.
Chỉ một thay đổi khí hậu rất nhỏ thôi
nó cũng có thể dẫn đến những thảm hóa
thực sự. Tất nhiên bây giờ
thì không phải nói ra để dọa ai
mà chúng ta đang nhìn thấy một nguy cơ
như vậy. Ngày càng các
hiện tượng thời tiết sẽ ngày càng cực đoan hơn
và đây vẫn chưa
phải là câu chuyện cuối cùng.
Đến đây thì chúng tôi cũng xin được dừng lời
để quý vị có thể tiếp tục
chia sẻ và bình luận.
Xin chào và hẹn gặp lại!
