Cách Dọn Sạch Rác Tâm Trí Để Đạt Đến Cảnh Giới Vô Tâm Tự Tại

Đình Sự
546 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Kẻ đang hành hạ bạn không cần biết địa chỉ của bạn.
Kẻ đó đã ở trong đầu bạn từ rất lâu rồi, không mất tiền thuê nhà,
không hỏi xin phép, và không có kế hoạch rời đi.
Không phải người đã phản bội.
Không phải người đã bỏ đi không ngoái lại.
Không phải hoàn cảnh không may.
Những người đó, những chuyện đó đã sống tiếp cuộc đời của họ từ lâu rồi.
Còn bạn vẫn đang ở lại trong cái vòng quay đó, một mình.
Kẻ hành hạ bạn chính là bạn.
Là cái cách bạn đang nuôi những suy nghĩ trong đầu,
như người vô tình nuôi một đám khách không ai mời,
nhưng cũng không ai nỡ đuổi.
Cổ Kim Thư Quán hôm nay muốn nói thẳng về điều đó.
Tôi được nghe kể về một người gọi anh là Minh Cho Tiện.
Mình đã li hôn được ba năm.
Cuộc hôn nhân tan vỡ không phải vì phản bội, không phải vì bi kịch lớn.
Chỉ là hai người không còn nhìn về cùng một hướng nữa.
Như hai con đường từng chạy song song rồi từ từ chạy ra,
mỗi ngày một thêm xa.
Đến lúc nhìn lại thì đã quá xa để gọi nhau.
Vậy mà mỗi sáng thức dậy,
điều đầu tiên Minh nghe không phải tiếng chim ngoài cửa sổ,
không phải tiếng xe cộ bắt đầu một ngày mới.
Điều đầu tiên anh nghe là một cuộc cãi vã.
Cuộc cãi vã đó đã xảy ra cách đây ba năm.
Trong căn bếp nhỏ của căn hộ cũ, vào một buổi tối tháng 8,
anh nhớ từng câu nói, từng giọng điệu, từng ánh mắt.
Anh nhớ mình đứng ở đâu trong phòng bếp,
mình mặc áo màu gì, mùi canh trên bếp hôm đó như thế nào.
Và mỗi sáng, bộ não anh chiếu lại đúng cảnh đó.
Đôi khi còn thêm thắt vài chi tiết để cho thêm chân thực,
như đạo diễn đang chỉnh sửa kịch bản
để phiên bản tiếp theo đau hơn phiên bản trước.
Ba năm.
Hơn một nghìn sáng thức dậy với cùng một bộ phim.
Anh Minh biết điều đó không lành mạnh.
Anh biết mình đang mắc kẹt.
Anh đã đọc đủ thứ, đã nghe bạn bè khuyên,
đã tự nhủ với mình hàng trăm lần rằng phải bước tiếp,
nhưng biết và làm được là hai thứ khác nhau hoàn toàn.
Bộ não anh cứ khởi động bộ phim đó mỗi sáng,
không hỏi ý kiến anh, không chờ anh đồng ý.
Đây là thứ mà nhiều người không nhận ra.
Ta không thể ý chí cưỡng bức bộ não ngừng một thứ mà nó đã quen là.
Không phải vì ta yếu đuối,
mà vì bộ não hoạt động theo thói quen,
và thói quen không nghe lý trí.
Nó nghe hành vi, nghe cách ta đáp lại nó mỗi ngày.
Và câu hỏi được đặt ra với anh,
người vợ cũ bây giờ có đang nghĩ đến anh không?
Minh lặng một chút rồi nói, chắc là không.
Cô ấy đã có cuộc sống mới rồi.
Câu hỏi tiếp theo.
Vậy thì trong đầu anh đang có hai người khác nhau.
Một là cô ấy ngoài đời thật,
đang sống cuộc đời của cô ấy ở đâu đó.
Và một là nhân vật trong bộ phim anh tự dựng mỗi sáng.
Anh đang sống cùng nhân vật nào?
Minh không trả lời ngay.
Nhưng đó là lần đầu tiên anh nhận ra,
chưa bao giờ anh nghĩ đến điều đó theo cách như vậy.
Đây là điều ít người nhận ra.
Ta không sống với người,
ta sống với bản phim ta tự dựng về người đó.
Người thật có thể đã thay đổi,
đã đi xa,
đã không còn nhớ gì đến ta.
Nhưng nhân vật trong bộ phim trong đầu ta
thì vẫn nguyên vẹn như hôm đầu tiên,
sẵn sàng xuất hiện bất cứ lúc nào ta không đề phòng.
Và không chỉ người cũ,
cả những lo lắng về tương lai,
cả những phán xét về người xung quanh,
đều là những nhân vật ta tự tạo ra,
tự cho sống trong đầu,
và tự chịu đựng.
Bộ phim đó, ta là đạo diễn,
là diễn viên,
và cũng là người mua vé xem,
mỗi ngày.
Và phần kỳ lạ nhất của tất cả điều này là gì?
Đó là bộ phim trong đầu ta thường không trung thực với thực tế.
Bộ não người ta không hoạt động như máy quay phim chân thực,
ghi lại mọi thứ nguyên trạng.
Nó hoạt động như một biên kịch
đang cố gắng biến một mớ sự kiện rời rạc
thành một câu chuyện mạch lạc có nhân vật,
có thủ phạm,
có nạn nhân,
và có kết cục rõ ràng.
Mà câu chuyện đó, tiện thể,
thường đặt ta vào vị trí trung tâm và yêu ái ta hơn một chút so với thực tế.
Có những điều ta nhớ rõ mồn một từ 10 năm trước,
nhớ đến từng lời,
từng ánh mắt.
Nhưng người kia nếu được hỏi cũng về sự kiện đó,
họ nhớ khác ta hoàn toàn.
Không phải vì một trong hai người nói dối,
mà vì mỗi người đang nhớ bộ phim của mình,
không nhớ sự kiện chung.
Và bộ phim của mỗi người đã được chỉnh sửa qua nhiều lần chiếu,
mỗi lần thêm vào một chi tiết hơi khác,
mỗi lần khiến câu chuyện nghe có lý hơn một chút,
có ý nghĩa hơn một chút.
Điều này không có nghĩa là ta đang tự lừa dối một cách có chủ ý.
Bộ não ta làm điều này tự động,
không hỏi ý kiến ta,
và không thông báo trước.
Nó biên soạn lại ký ức,
thêm thắt vào những chỗ còn mờ nhạt
bằng cách lấp đầy theo hướng có lợi nhất cho câu chuyện đang được kể.
Kết quả là ta sống với một bộ phim ngày càng xa rời sự kiện gốc,
nhưng ngày càng rõ ràng hơn trong đầu ta.
Và kẻ phản diện trong bộ phim đó,
dĩ nhiên,
thường là người khác,
không bao giờ là ta.
Tất nhiên có những trường hợp ta tự đặt mình vào vai nạn nhân thay vì phản diện.
Và đó,
chúng ta sẽ nói đến sau.
Bây giờ,
hãy nói về những thứ đang thuê nhà trong đầu ta.
Có ba loại rác phổ biến nhất đang chiếm chỗ trong đầu người ta.
Và điều thú vị là không loại nào trong số đó tự nhận mình là rác.
Chúng đều nghĩ mình quan trọng.
Đó mới là vấn đề.
Loại thứ nhất, tôi gọi là người canh mộ tự nguyện.
Tại sao tự nguyện?
Vì không ai ép.
Người canh mộ này không được thuê,
không có hợp đồng,
không được trả lương.
Họ đến mỗi ngày vì họ tin rằng phải đến.
Vì nếu không đến thì ai canh?
Vì nếu không nhớ thì sẽ quên mất rằng ở đó từng có điều gì đó.
Đây là điều tôi hay nói với những ai đang ôm rác quá khứ.
Ký ức không cần người canh.
Những gì đã xảy ra đã xảy ra.
Nó không đi đâu cả.
Ta không cần liên tục nghĩ đến nó để nó tiếp tục tồn tại.
Nó tự tồn tại.
Không cần sự giám sát của ta.
Công việc ta đang làm là thừa.
Và ta đang trả giá mà không nhận được gì.
Tôi được nghe về một người phụ nữ gọi chị là Hà.
Chị Hà có một người bạn thân 15 năm.
Từ hồi còn đi học.
Hai người như chị em chia sẻ mọi chuyện.
Bảo vệ nhau qua bao thăng trầm.
Cho đến một ngày.
Trong một cuộc tranh chấp quyền lợi ở chỗ làm chung.
Người bạn đó chọn đứng về phía những người đối nghịch với chị Hà.
Không chỉ chọn phe.
Mà còn nói ra những điều về chị mà chỉ người tin tưởng nhất mới biết.
Chị Hà đau đến mức nào.
Không cần phải mô tả thêm.
Ai đã từng bị người thân tín nhất phản bội đều biết cái cảm giác đó.
Không phải đau bình thường.
Là đau của người bị rút đất ra từ dưới chân.
Không kịp trở tay.
Đó là 4 năm trước.
Và theo những gì được kể lại.
4 năm sau.
Chị vẫn đang kể câu chuyện đó.
Từng chi tiết.
Từng lời nói.
Từng cái nhìn của người bạn cũ trong buổi họp định mệnh đó.
Chị nhớ chị mặc áo gì hôm đó.
Chị nhớ mùi cà phê trong phòng họp.
Chị nhớ cả tiếng ghế kéo khi người bạn đứng dậy.
Để bắt đầu nói những điều chị không bao giờ ngờ tới.
Câu hỏi đặt ra với chị.
Người bạn đó bây giờ thế nào?
Chị Hà nói.
Vẫn đang làm ở đó.
Nghe nói còn lên trước rồi.
Cuộc sống bình thường.
Câu hỏi tiếp theo.
Thế thì ai đang trả giá cho chuyện 4 năm trước?
Chị hay cô ấy?
Chị Hà không nói gì.
Đôi mắt chị đỏ hoe.
Đó là cái bẫy của giác quá khứ.
Ta ôm chặt nó và nghĩ rằng đó là cách ta đòi lại công bằng.
Rằng nếu ta buông thì có nghĩa là kẻ kia thắng.
Nhưng thật ra kẻ kia không quan tâm ta đang giữ gì trong lòng.
Họ đang sống cuộc đời của họ.
Chỉ có ta là người phải gánh cái kho đó qua mỗi buổi sáng,
mỗi bữa ăn, mỗi đêm trước khi ngủ.
Ta ôm cục than nóng và chờ kẻ kia bỏng tay.
Giờ thì hãy so sánh với một người khác.
Gọi chị là Mai.
Chị Mai cũng từng bị phản bội.
Không phải bởi bạn thân mà bởi người em ruột
trong chuyện chia tài sản gia đình sau khi bố mất.
Chuyện đau hơn nhiều.
Vì không chỉ có tiền bạc mà còn có sự tổn thương của máu mổ ruột thịt.
Nhiều người xung quanh nghĩ rằng chị sẽ mang chuyện đó cả đời.
Nhưng khoảng một năm sau,
chị Mai nói một điều mà ai nghe xong cũng nghĩ mãi.
Tôi không tha thứ vì tôi là người tốt.
Tôi tha thứ vì tôi không muốn người em đó
được sống miễn phí trong đầu tôi thêm một ngày nào nữa.
Cô ấy đã lấy phần tài sản của tôi rồi.
Tôi không cho cô ấy lấy thêm thời gian của tôi.
Chị nói điều đó bình tĩnh đến mức không ai nghĩ
đó là lời nói từ người vừa trải qua chuyện như thế.
Không phải vì chị không đau.
Mà vì chị đã quyết định rằng cơn đau đó
không được phép tự mình đặt lịch lên lịch sống của chị mãi mãi.
Hai người phụ nữ, hai câu chuyện phản bội,
hai cách sống với nó.
Không ai trong số họ sai hay đúng hoàn toàn.
Nhưng nhìn vào kết quả sau bốn năm và sau một năm,
ta thấy được điều gì đó rõ ràng hơn
về cái giá của việc giữ rác và cái giá của việc buông.
Buông không phải là yếu đuối.
Buông là chọn lấy lại không gian trong đầu mình.
Và còn một điều quan trọng tôi muốn nói về rác quá khứ
trước khi chuyển sang loại khác.
Không phải tất cả ký ức về quá khứ đều là rác.
Có những ký ức ta cần giữ,
cần học từ, cần trân trọng.
Danh giới không nằm ở chỗ nhớ hay không nhớ.
Danh giới nằm ở chỗ ký ức đó
đang phục vụ ta hay đang thống trị ta.
Ký ức về người đã mất,
về khoảnh khắc đẹp,
về bài học khó,
đó là thứ nuôi dưỡng ta.
Ta giữ chúng và tiếp tục đi được.
Nhưng ký ức đang quay vòng không ngừng,
không giúp ta hiểu thêm gì,
chỉ làm nặng thêm mỗi bước.
Đó là rác tâm trí.
Dù bên ngoài nó mang vỏ của điều quan trọng.
Câu hỏi không phải là có nên nhớ không,
mà là ký ức này đang làm gì với tôi lúc này.
Tôi được kể về một người phụ nữ
gọi chị là Dung,
từng là giáo viên.
Chị mang theo một nỗi đau suốt nhiều năm
từ hồi còn đi học,
khi bị một thầy giáo đối xử
không công bằng trước cả lớp.
Chuyện nhỏ theo tiêu chuẩn người ngoài,
nhưng với chị nó in vào sâu.
15 năm sau,
chị Dung đã là giáo viên,
đứng trước học sinh của mình.
Và chị nói rằng
mỗi khi chị chuẩn bị nói thẳng điều gì với học sinh,
trong đầu chị vẫn có một cái tiếng nhỏ hỏi
Mình có đang làm như thầy đó không?
Cái tiếng nhỏ đó,
suốt 15 năm,
đã khiến chị thận trọng hơn,
nhẹ nhàng hơn với học sinh của mình.
Đây là loại ký ức chị nên giữ,
không phải giữ cơn đau,
không phải giữ sự hoán giận.
Giữ cái hiểu biết mà ký ức đó đã mang lại.
Chị đã chuyển hóa được ký ức đó
từ nguồn đau thành nguồn trí tuệ.
Và đó là sự khác biệt hoàn toàn.
Đó là điều loại rác quá khứ không làm được.
Nó không chuyển hóa,
không trở thành trí tuệ,
chỉ quay vòng.
Nhận ra sự khác biệt đó,
giữa ký ức đang nuôi ta và ký ức đang tiêu hào ta,
là bước đầu tiên của việc dọn rác,
loại rác thứ hai tinh vi hơn,
vì nó không nhìn về quá khứ mà nhìn về tương lai.
Tôi gọi nó là người vay lãi suất cao nhất thế giới.
Không vay tiền,
không vay tình,
mà vay nỗi đau của những điều chưa xảy ra để trả cho hiện tại.
Trả bằng giấc ngủ,
trả bằng nụ cười,
trả bằng những khoảnh khắc đáng lẽ được sống trọn vẹn.
Tôi đọc được câu chuyện của một người đàn ông,
gọi anh là Tuấn.
Anh làm công việc ổn định,
có nhà ở,
có gia đình đề hề.
Nhưng mỗi đêm trước khi ngủ,
đầu anh chạy một bộ kịch bản riêng.
Nếu công ty sa thải thì sao?
Nếu con không thi đỗ thì sao?
Nếu bệnh tật ập đến lúc không có tiền thì sao?
Nếu vợ chồng có chuyện thì sao?
Nếu, nếu, nếu, nếu,
như cái máy không có nút tắt,
cái nếu đó kéo dài từ đêm này sang đêm khác,
từ năm này sang năm khác,
anh Tuấn không ngủ đủ giấc,
anh không ăn ngon,
anh không thể ngồi chơi với con mà không phân tâm,
không thể cười trọn vẹn trong bất kỳ khoảnh khắc vui nào
vì trong đầu lúc nào cũng có một giọng nói nhỏ
thì thầm,
đừng vui quá,
sắp có chuyện đấy.
Có ai đó hỏi anh Tuấn,
trong tất cả những thứ anh lo lắng trong 10 năm qua,
bao nhiêu phần trăm đã thật sự xảy ra?
Anh lặng đi rất lâu,
rồi nói,
chắc khoảng 10%
nếu tính luôn cả những chuyện nhỏ.
Câu hỏi cuối,
vậy 90% còn lại,
anh đã trả bằng gì?
Câu trả lời đó anh không cần nói ra.
Chúng ta đều biết,
cái máy lo lắng trong đầu người ta không phải sinh ra
để dự báo chính xác,
nó sinh ra để cảnh báo nguy hiểm.
Ngày xưa,
khi con người còn phải đối mặt với thú dữ và thiên tai,
cái máy đó cứu mạng người.
Nhưng trong cuộc sống hiện đại,
nó vẫn chạy với cùng một mức độ nhạy bén như thời xa xưa,
báo động với cả những bóng ma không có thật.
Và không ai nghĩ đến việc tắt nó đi,
vì nó luôn có lý do chính đáng để tiếp tục chạy.
Điều khiến giác tương lai nguy hiểm hơn giác quá khứ
ở một điểm,
nó tự mặc áo của trách nhiệm.
Người ôm giác quá khứ
đôi khi còn nhận ra mình đang sống với điều đã qua,
nhưng người ôm giác tương lai thì không.
Vì lo lắng về tương lai
trông giống như người có trách nhiệm,
người nghiêm túc,
người không sống hời hợt.
Ta lo lắng và ta gọi đó là lên kế hoạch.
Ta lo lắng và ta gọi đó là cẩn thận.
Ta lo lắng và ta gọi đó là yêu thương gia đình.
Nhưng có một ranh giới,
đôi khi rất mong manh,
giữa lên kế hoạch thật sự và lo lắng vô ích.
Lên kế hoạch là hỏi,
tôi có thể làm gì hôm nay để chuẩn bị tốt hơn?
Lo lắng vô ích là hỏi,
điều tệ nhất có thể xảy ra không?
Rồi sống mãi trong câu hỏi đó mà không có câu trả lời,
không ra hành động,
chỉ tiếp tục lo.
Anh Tuấn,
sau nhiều năm,
đã học được cách phân biệt hai thứ đó.
Anh kể lại,
mỗi khi tôi bắt đầu lo,
tôi hỏi bản thân một câu,
tôi có làm được gì với điều này không?
Nếu có, tôi làm ngay.
Nếu không, tôi cố nhắc mình rằng
đang có chuyện không phải của mình.
Nhưng tôi đang gánh hộ.
Câu hỏi đó không chữa được lo lắng trong một đêm.
Nhưng nó giúp anh nhận ra được
khi nào mình đang làm việc thật sự,
và khi nào mình chỉ đang chạy máy say không có lý do.
Loại giác thứ ba tinh vi hơn hai loại kia,
vì nó không lộ liễu.
Nó mang vẻ ngoài của người có trách nhiệm,
người quan tâm,
người suy xét kỹ lưỡng.
Tôi gọi nó là thẩm phán không có thẩm quyền.
Biểu hiện của nó như thế này,
ngồi xét xử người khác trong đầu.
Chồng đáng lẽ phải làm thế này.
Vợ đáng lẽ phải hiểu điều đó.
Con đáng lẽ phải biết điều kia.
Đồng nghiệp đáng lẽ không được cư xử như vậy.
Người quen đáng lẽ phải nhận ra cái đó sai.
Phiên tỏa diễn ra không ngừng.
Nguyên đơn, bị đơn, quan tỏa đều là một người,
và người đó là ta.
Có câu chuyện tôi được nghe
về một người phụ nữ đã về hưu,
gọi bà là bà Lan.
Cả ngày bà ngồi xem phim
rồi phán xử từng nhân vật.
Phim kết thúc, bà chuyển sang phán xử
hàng xóm qua cửa sổ.
Hàng xóm đóng cổng,
bà chuyển sang phán xử con cái qua điện thoại.
Con cái ra ngoài,
bà phán xử quan chức qua bản tin buổi tối.
Bà không bao giờ thiếu nguyên liệu.
Nguồn cung là vô tận.
Bà không hạnh phúc,
nhưng bà không hiểu tại sao.
Vì không ai nói với bà rằng
cái công việc thẩm phán đó
không mang lại gì ngoài mệt mỏi.
Ta không có quyền năng thay đổi người khác
bằng việc phán xử họ trong đầu.
Ta chỉ đang tiêu tốn năng lượng của bản thân mà thôi.
Người bị phán xử không biết và không quan tâm.
Chỉ có ta là người ngồi trong cái phòng xử án
chật trội trong đầu đó,
ngày này sang ngày khác,
trong khi cuộc sống bên ngoài vẫn đang chờ.
Thú vị là người ta thường xây dựng
thói quen phán xử như một cách
để tạo khoảng cách an toàn với người khác.
Nếu ta đã tìm được lỗi của họ rồi,
ta không cần phải gần gũi,
không cần phải tin tưởng,
không cần phải dễ bị tổn thương.
Phán xử trở thành một bức tường bảo vệ ta.
Nhưng cũng chính bức tường đó ngăn ta
không thể thật sự kết nối với bất kỳ ai.
Bà Lan không hạnh phúc không phải vì bà xấu tính.
Bà không hạnh phúc vì bà không có người thật sự gần gũi.
Bà đã phán xử tất cả mọi người đủ lâu
để không ai muốn hoặc dám thật sự đến gần.
Và bà đã quen với điều đó đến mức không còn nhận ra.
Đó là cái giá của thói quen phán xử.
Đây là một trong những giác khó bỏ nhất
vì nó được bọc trong cái áo của người thức thời.
Người biết nhìn người.
Người không bị lừa dối lần thứ hai.
Những nhãn hiệu đó nghe rất đàng hoàng và khó từ chối.
Có một điều thú vị là loại giác thứ ba này.
Cái thẩm phán không có thẩm quyền đó
thường gắn chặt với hai loại kia.
Người đang nuôi giác quá khứ
thường phán xử kẻ đã gây ra quá khứ đó.
Người đang nuôi giác tương lai
thường phán xử chính bản thân mình
qua những kịch bản tưởng tượng.
Và cái vòng đó cứ quay.
Ba loại giác nuôi nhau.
Mỗi thứ cho thứ kia thêm lý do để tồn tại.
Tôi được kể về một người đàn ông gọi anh là Hùng.
Anh đã ly hôn, đang nuôi con một mình
và mỗi ngày anh có đủ ba loại giác cùng hoạt động một lúc.
Giác quá khứ nhớ về những năm hôn nhân
và nghiền ngẫm mãi xem đâu là điểm sai đầu tiên.
Giác tương lai lo con lớn lên thiếu mẹ sẽ ảnh hưởng thế nào.
Lo tài chính khi về già không có ai đợi.
Giác phán xét ngồi phán xử người vợ cũ,
phán xử bản thân, phán xử xã hội
vì cách nhìn của người đời với người đàn ông nuôi con một mình.
Ba loại giác chạy đồng thời.
Mỗi thứ tiêu tốn một phần năng lượng
và tổng cộng lại thì hầu như không còn gì
cho những điều đang thật sự ở trước mắt.
Đứa con đang lớn, bữa cơm đang nóng,
buổi tối đang còn đó để cùng ngồi xem một bộ phim hay.
Vậy là ba loại giác quá khứ, tương lai, phán xét
và điểm chung của cả ba là gì?
Chúng đều tự nhận mình là cần thiết.
Chúng đều thuyết phục ta rằng việc giữ chúng là có lý do
và ta đã tin điều đó quá lâu.
Nhưng điều đáng chú ý là ta không nuôi ba loại giác đó
vì ta dại giọt hay yếu đuối.
Ta nuôi chúng vì chúng mang lại thứ gì đó.
Giác quá khứ mang lại cảm giác công bằng.
Ta đã bị hại, ta nhớ điều đó
và bằng cách nhớ ta không bị hại thêm một lần nữa.
Giác tương lai mang lại cảm giác kiểm soát.
Ta đang dự phòng, ta đang chuẩn bị.
Ta không để sự kiện đến mà không cảnh báo.
Giác phán xét mang lại cảm giác trật tự.
Thế giới có người tốt và người xấu,
có đúng và sai
và ta biết danh giới đó ở đâu.
Tất cả những thứ đó đều thật.
Vấn đề không phải là chúng giả tạo.
Vấn đề là cái giá của chúng.
Giữ giác quá khứ để có công bằng
nhưng trả giá bằng hiện tại.
Giữ giác tương lai để có kiểm soát
nhưng trả giá bằng bình an.
Giữ giác phán xét để có trật tự
nhưng trả giá bằng lòng rộng mở.
Và cuối cùng, ta nhìn lại
và thấy rằng mình đã trả giá khá nhiều
cho những thứ mà dù có hay không
cũng không thực sự giúp ích gì.
Nhận ra điều này
không có nghĩa là ta dừng ngay được.
Nhận ra chỉ là bước đầu tiên.
Nhưng bước đầu tiên đó quan trọng hơn ta nghĩ.
Vì trước khi nhận ra,
ta không có lựa chọn.
Sau khi nhận ra, ta có.
Nhưng nếu chỉ nói đến ba loại giác đó,
tôi chưa nói đến gốc rễ của vấn đề.
Vì sao ta khó buông ba loại giác đó đến vậy?
Vì sao biết là có hại nhưng vẫn giữ?
Vì sao nghe người khác phân tích rất rõ
nhưng về đến nhà lại đâu vào đó?
Câu trả lời nằm ở một chỗ không ngờ tới.
Ta giữ chúng vì ta đã đồng hóa mình với chúng.
Ta không còn nghĩ rằng tôi đang có nỗi đau này
mà bắt đầu nghĩ rằng tôi là nỗi đau này.
Không còn tôi đang lo lắng
mà là tôi là người hay lo.
Không còn tôi đã từng bị phản bội
mà là tôi là người đã bị phản bội.
Và điều đó định nghĩa tôi.
Khi nỗi đau trở thành căn tính,
ta không buông được nữa.
Vì buông nỗi đau lúc đó có nghĩa là mất chính mình.
Tôi được nghe kể về một người
gọi anh là Khoa.
Anh Khoa từng có một công ty nhỏ
làm được vài năm thì phá sản
vì thua lỗ trong giai đoạn kinh tế khó khăn.
Không phải lỗi hoàn toàn của anh.
Nhiều người cùng hoàn cảnh.
Nhưng anh không nhìn nó theo cách đó.
Mỗi lần gặp gỡ ai,
anh Khoa đều kể câu chuyện phá sản.
Kể ở đám tiệc, kể ở bàn nhậu,
kể với người mới quen chưa được 15 phút.
Câu chuyện đó được mài nhẵn qua nhiều lần
kể đến mức mỗi chi tiết
đều được đặt đúng chỗ,
mỗi cảm xúc đều được nêu đúng lúc.
Anh kể rất giỏi.
Người nghe luôn ổ à,
luôn tỏ ra thông cảm.
Và điều đó, mỗi lần diễn ra,
lại nuôi thêm cái câu chuyện đó thêm một chút.
Ba năm sau vụ phá sản,
anh Khoa vẫn là người vừa phá sản.
Không phải vì chưa có cơ hội làm lại,
mà vì trong đầu anh,
cái danh hiệu đó đã trở thành thứ duy nhất anh có.
Bỏ nó đi thì anh là ai?
Câu hỏi đó đáng sợ hơn cả việc tiếp tục gánh nó.
Cái bẫy ở đây,
tinh vi đến mức nhiều người không nhận ra.
Ta đang dùng nỗi đau để kể câu chuyện
về bản thân mình.
Ta dùng nó như bằng chứng cho sự thất bại,
hoặc như bằng chứng cho sự oan ức,
hoặc như lý do giải thích
tại sao cuộc đời ta không như ý.
Câu chuyện đó, dù đau, dù nặng,
nhưng ít nhất nó có trật tự.
Nó cho ta biết mình là ai.
Và não người ta thích sự trật tự đó
hơn là cái khoảng trống chưa được điền vào.
Buồn nỗi đau có nghĩa là đối mặt với khoảng trống đó.
Và khoảng trống,
đối với nhiều người,
còn đáng sợ hơn nỗi đau.
Có một kiểu người hay xuất hiện
trong những câu chuyện như thế này
và tôi gọi họ là người mang chân dung nạn nhân
như thẻ căn cước.
Không phải vì họ thích đau,
mà vì câu chuyện về nỗi đau của họ
đã làm cho họ nhận được thứ họ cần.
Sự chú ý, sự thông cảm,
lý do để không bị yêu cầu điều gì.
Và đặc biệt là một câu trả lời cho câu hỏi
tại sao cuộc đời tôi lại như thế này.
Ta dùng nỗi đau để giải thích.
Ta dùng nỗi đau để biện hộ.
Ta dùng nỗi đau để được miễn trừ
khỏi những kỳ vọng mà ta không muốn đáp lại.
Và cái vòng đó cứ khép lại.
Càng giữ nỗi đau, ta càng có lý do
để không thay đổi. Càng không thay đổi,
ta càng cần nỗi đau để giải thích
vì sao không thay đổi.
Người xưa gọi điều này là chấp ngã.
Không phải chỉ là tự cao hay kiêu ngạo
theo nghĩa thông thường.
Chấp ngã, theo nghĩa sâu hơn,
là bám chặt vào một hình ảnh về bản thân
dù hình ảnh đó đang làm hại ta.
Vì bỏ hình ảnh đó đi có nghĩa là
không còn biết mình là ai nữa.
Ta bám vào nỗi đau không phải vì ta thích đau.
Ta bám vào nó vì nó là thứ ta có.
Và mất thứ ta có,
dù thứ đó nặng đến mấy,
vẫn đáng sợ hơn không có gì.
Câu hỏi thật sự không phải là
tại sao ta khó buông.
Câu hỏi thật sự là nếu không còn
cái nỗi đau đó, ta sẽ kể câu chuyện gì
về mình? Đây là câu hỏi đáng sợ,
nhưng cũng là câu hỏi giải phóng.
Vì khi ta dám đặt ra câu hỏi đó
và thật sự ngồi với nó,
ta thường khám phá ra rằng
có rất nhiều thứ khác để kể.
Ngoài câu chuyện về nỗi đau,
những điều ta đã làm,
những người ta đã yêu thương,
những khoảnh khắc ta đã thật sự hiện diện,
những lần ta đã tiếp tục đi dù mệt mỏi,
những điều nhỏ bé mà ta đã tạo ra
trong thế giới này,
không liên quan gì đến cái đã mất hay cái chưa đến.
Câu chuyện về bạn rộng hơn
câu chuyện về nỗi đau của bạn rất nhiều.
Chỉ là đôi khi ta quên mất điều đó.
Người xưa nhìn thấy tất cả điều này
và họ không cần tên gọi nào
từ phương Tây.
Họ nhìn thấy từ hàng nghìn năm trước
trong những tu viện không có điện,
trong những buổi thiền lạng lẽ
dưới ánh đèn dầu.
Có một câu chuyện trong dòng thiền tông
mà tôi muốn kể lại cho bạn nghe.
Không phải vì nó liên quan đến tôn giáo
mà vì nó nói thẳng vào đúng điều ta đang nói.
Đó là câu chuyện về hai bài kệ.
Vào khoảng thế kỷ thứ bảy sau Tây Lịch
ở Trung Hoa,
có một vị thiền sư tên là Hoàng Nhẫn
đang tìm người truyền tâm Pháp.
Nôm na là tìm người kế thừa hiểu được
cốt lõi của giáo lý
mà ông đã gìn giữ suốt đời.
Trong số đệ tử của ông,
người được coi là xuất sắc nhất là Thần Tú,
một học trò giỏi giang, thông minh,
hiểu giáo lý sâu sắc
và được cả chúng tăng kính chậm.
Hoàng Nhẫn ra thử thách
ai muốn truyền thừa thì viết kệ,
đặt nơi công khai.
Nếu kệ thể hiện được chân tâm
thì sẽ được truyền y bát.
Thần Tú viết bài kệ của mình
Đã ý như thế này,
thân người như cây bổ đề,
tâm như gương sáng,
phải thường xuyên lau trùi
để bụi không đóng lại.
Cả tu viện đọc xong đều tấm tắc.
Bài kệ hay, chuẩn mực,
không chê được chỗ nào.
Nhưng khi Hoàng Nhẫn đọc,
ông lặng thinh.
Hôm sau, có người đọc to bài kệ đó
trước mặt một người giã gạo trong bếp.
Người đó là Huệ Năng,
một người xuất thân nghèo khó,
không biết chữ,
vào tu viện làm công việc giã gạo
để có chỗ ở và học đạo.
Nghe xong bài kệ,
Huệ Năng nhờ người đọc cho nghe thêm vài lần
rồi xin người đó dẫn ra trước bức tường
và nhờ người đó viết lên tường bài kệ của mình.
Bài kệ đó như thế này,
tạm dịch ý,
bổ đề vốn không phải cây,
gương sáng vốn không phải đài,
vốn xưa không một vật,
bụi bậm bám vào đâu.
Hoàng Nhẫn đọc xong,
gọi Huệ Năng vào gặp riêng
và trao truyền y bát cho người giã gạo mù chữ đó.
Tại sao?
Vì bài kệ của thần tú,
dù hay, nhưng vẫn đặt nền trên một giả định
có một cái gương cần lau,
nghĩa là vẫn tin rằng
tâm ta vốn dĩ dơ bẩn
và công việc tu hành là không ngừng lau chùi cho sạch.
Đó là một cách nhìn,
nhưng không phải cách nhìn cốt lõi.
Bài kệ của Huệ Năng nói điều khác,
không có gương để lau
vì tâm vốn thanh tịnh từ đầu.
Bụi bậm không phải bản chất của tâm,
chúng chỉ là khách đến rồi đi,
ta không cần lau chùi không ngừng,
ta cần nhận ra rằng mình đang tự mang bụi về nhà
và gọi nó là của mình.
Ba loại giác ta nói đến lúc nãy,
quá khứ, tương lai, phán xét,
đó là bụi,
nhưng ta không phải là bụi.
Cái nhầm lẫn căn bản nhất,
cái điều tạo ra tất cả mọi sự hành hạ
đang diễn ra trong đầu ta,
chính là ta cứ nghĩ rằng bụi là ta.
Sự khác biệt giữa Thần Tú và Huệ Năng
không phải là ai chăm chỉ hơn,
ai tu hành giỏi hơn.
Thần Tú là người cực kỳ tinh tấn,
tu hành đúng phép, không ai chê vào đâu được.
Nhưng Thần Tú vẫn đang đứng
ở góc nhìn của người,
cần phải làm gì đó để đạt được
một trạng thái tốt hơn.
Huệ Năng đứng ở góc nhìn khác hẳn,
trạng thái tốt đó không cần đạt được
vì nó đã ở đó từ đầu rồi.
Nghe thì có vẻ giống nhau về kết quả,
nhưng thật ra khác hoàn toàn trong trải nghiệm sống.
Người nào đó theo cách của Thần Tú
sẽ không bao giờ ngừng lo lắng
rằng mình chưa lau đủ sạch.
Sẽ luôn có thêm bụi để lau,
luôn có thêm suy nghĩ cần kiểm soát,
luôn có thêm khoảnh khắc cảm thấy
mình chưa đủ bình an.
Đó là một hành trình không có điểm đến.
Còn người theo cách của Huệ Năng
sẽ nhận ra rằng cái bình an
không phải là trạng thái cần chinh phục,
mà là nền tảng sẵn có.
Chỉ cần không tự chất bụi lên,
không phải đạt đến,
mà là nhận ra và trở về.
Áp dụng vào đời thường,
điều này trông như thế nào?
Nó trông như sự khác biệt giữa người cố gắng
không nghĩ đến điều đó nữa
và người nhận ra rằng suy nghĩ đang xuất hiện
nhưng quyết định không theo nó.
Một người đang chiến đấu với đầu mình,
người kia đang quan sát đầu mình,
và quan sát thì khác với chiến đấu rất nhiều.
Có một câu chuyện khác trong dòng Thiền Tông
mà tôi nghĩ còn trực tiếp hơn.
Huệ Khả là một học trò
có tâm huyết tìm đến Bồ Đề Đạt Ma.
Vị Tổ sư đã từ Ấn Độ
sang Trung Hoa truyền bá thiền Pháp.
Đạt Ma nổi tiếng là người không dễ dạy bảo bất kỳ ai.
Ông ngồi thiền quay mặt vào vách tường
và không chấp nhận học trò bình thường.
Huệ Khả đứng chờ bên ngoài
trong đêm tuyết lạnh,
chờ qua một đêm dài không dám bỏ đi.
Sáng ra, tuyết đã ngập ngang gối.
Đạt Ma hỏi ông chờ để làm gì?
Huệ Khả nói, tâm con không an.
Xin Thầy an tâm cho con.
Đạt Ma nói, đem tâm ra đây,
ta an cho.
Sau đó, Huệ Khả ngồi lại tìm kiếm.
Tìm trong suy nghĩ,
tìm trong cảm giác, tìm trong ký ức,
tìm ở mọi nơi anh có thể tưởng tượng ra.
Một lúc sau, Huệ Khả nói,
con tìm tâm mà không thấy.
Đạt Ma nói, ta đã an tâm cho người rồi.
Đó là cả bài học trong một trao đổi ngắn.
Câu chuyện đó đến nay
vẫn được nhắc đến
không phải vì nó kỳ lạ,
mà vì nó chạm vào điều rất thật
mà ai trong số chúng ta cũng từng trải qua.
Ta đến gặp ai đó và nói,
tôi lo lắng quá, hãy giúp tôi bớt lo.
Ta đến gặp ai đó và nói,
tôi đau quá, hãy làm tôi bớt đau.
Ta đến đọc một cuốn sách,
nghe một bài giảng, xem một video
với hy vọng rằng ai đó sẽ lấy đi
thứ đang làm ta khó chịu.
Nhưng Đạt Ma không làm thế.
Ông hỏi một câu hoàn toàn khác,
đem cái tâm không an đó ra đây.
Không phải để an ủi, không phải để chữa lành,
mà để Huệ Khả phải tự đối mặt
với câu hỏi,
cái mà anh gọi là tâm bất an đó,
thật ra nó là gì?
Và khi Huệ Khả thật sự tìm kiếm,
thật sự nhìn thẳng vào nó,
anh không tìm thấy một cái gì cụ thể
có thể cầm lên và chỉ ra
nỗi bất an không có hình thủ,
không có biên giới, không thể nắm bắt được.
Thứ anh nghĩ là tâm mình thật ra là
một mớ suy nghĩ, cảm giác,
ký ức, dự tính đang chạy qua nhau
không ngừng, và không cái nào trong số đó
là anh thật sự.
Cái khoảnh khắc không tìm thấy đó,
Đạt Ma nói, chính là an tâm,
không phải vì mọi thứ đã dừng lại,
mà vì anh đã thấy rằng
không có thứ gì trong đó cần phải sợ
theo cái cách anh đang sợ.
Tâm không an, không phải vì tâm vốn bất an,
tâm không an vì ta liên tục
đưa những thứ vào trong đó
và gọi chúng là tâm.
Khi Huệ Khả tìm kiếm và không thấy được một cái gì
cụ thể có thể nắm lấy
và gọi là tâm bất an,
chính cái khoảnh khắc không tìm thấy đó
đã là câu trả lời.
Ta hay nghĩ rằng nội tâm mình lộn xộn
vì bản chất của mình như vậy,
vì mình là kiểu người hay lo,
vì mình là người đã trải qua quá nhiều,
vì đó là tính cách, vì đó là số phận.
Nhưng người xưa nhìn vào và nói
không phải thế, cái lộn xộn đó
không phải bản chất của anh,
anh đã để người thuê nhà vào ở quá lâu
đến mức anh tưởng đó là mình.
Có một điều tôi hay nghĩ đến,
mỗi khi nghe những câu chuyện như thế này,
hãy để ý cách ta nói về bản thân mình.
Không phải trong những cuộc trò chuyện quan trọng,
mà trong những lời tự nhủ rất nhỏ.
Bình thường, hằng ngày, tôi là người hay lo lắng,
hay dạo này tôi đang lo lắng nhiều,
tôi là người không may mắn,
hay gần đây tôi gặp nhiều chuyện không thuận,
tôi là người dễ bị tổn thương,
hay chuyện đó làm tôi tổn thương.
Sự khác biệt giữa tôi là
và tôi đang hay tôi gặp
có vẻ như chỉ là cách dùng từ,
nhưng thật ra nó là ranh giới
giữa việc ta mô tả
một trạng thái tạm thời
và việc ta tuyên bố đó là căn tính của mình.
Khi ta nói tôi là người hay lo đủ nhiều lần,
bộ não ta dần dần tin điều đó
là sự thật cố định, không thay đổi được
và từ đó mọi bằng chứng về lo lắng
đều được ghi nhận
trong khi những khoảnh khắc không lo lắng
bị bỏ qua.
Ngôn ngữ ta dùng để nói về mình
đôi khi quan trọng hơn ta nghĩ.
Vậy thì vô niệm là gì?
Từ trong thiền tông hay bị hiểu nhầm ghê gớm.
Nhiều người nghĩ vô niệm là không nghĩ gì,
là trống không, là ngồi như tảng đá,
không có phản ứng.
Hiểu như vậy thì sẽ loay hoay cả đời
mà không hiểu được thiền.
Vô niệm không phải không có suy nghĩ.
Vô niệm là suy nghĩ đến rồi đi
mà ta không bị kéo theo,
không bị nó cuốn vào,
không bị nó đặt tên cho mình,
không bị nó rán nhãn lên toàn bộ con người ta.
Trong Kinh Pháp Bảo Đàn,
Huệ Năng giải thích điều này rõ hơn.
Vô niệm không phải là ngồi như cỗ gỗ,
ngồi yên hoàn toàn không có suy nghĩ.
Theo Huệ Năng, không phải là thiền
mà là bị kẹt.
Vô niệm đúng nghĩa là đối với mọi cảnh
mà tâm không nhiễm.
Tức là vẫn gặp cảnh,
vẫn nhìn thấy,
vẫn trải nghiệm,
nhưng tâm không bị cảnh đó kéo đi
mà mất chính mình.
Chữ nhiễm trong câu đó rất quan trọng.
Nhiễm không phải là tiếp xúc.
Nhiễm là bị dính vào,
bị mang đi,
bị thấm vào đến mức không còn phân biệt được đâu là mình
và đâu là thứ đang đến từ bên ngoài.
Ta đã chạm vào nỗi đau.
Điều đó bình thường.
Nhưng khi nỗi đau bắt đầu định nghĩa ta,
đó là lúc nhiễm xảy ra.
Vô niệm là khi ta không bị nhiễm,
không phải khi ta không tiếp xúc.
Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi xem
một bộ phim chiếu rạp.
Bạn hoàn toàn có thể cảm nhận được cảm xúc trong phim,
hồi hộp theo nhân vật,
buồn khi nhân vật gặp bi kịch,
vui khi có cảnh đẹp.
Nhưng bạn biết đó là phim.
Bạn không nhảy lên màn hình can thiệp.
Bạn không đứng lên tuyên bố rằng mình chính là nhân vật đó.
Khi phim chiếu xong,
bạn ra về.
Cuộc sống của bạn tiếp tục.
Vô niệm giống như là người xem phim biết mình đang xem phim.
Suy nghĩ vẫn đến.
Cảm xúc vẫn xuất hiện.
Không ai cấm và cũng không ai chặn được.
Nhưng ta không đồng hóa với chúng nữa.
Ta không gọi chúng là ta.
Ta nhìn chúng đến rồi đi,
như mây qua trời,
như khách vào quán rồi ra.
Không cần mời thêm cũng không cần đuổi.
Tôi được nghe về một người phụ nữ,
gọi chị là Ngân,
từng nổi tiếng trong nhóm bạn bè là người hay lo lắng.
Lo từ chuyện lớn đến chuyện nhỏ.
Lo cho con,
lo cho gia đình,
lo cho sức khỏe,
lo cho tương lai.
Bạn bè hay đùa rằng nếu chị Ngân chưa lo,
thì có nghĩa là chưa có gì để lo.
Một lần chị kể lại điều đã thay đổi suy nghĩ của chị.
Chị nói,
có một hôm tôi ngồi nhìn vào cái lo lắng trong đầu mình,
không cố dừng nó lại,
không cố gạt nó đi.
Chị ngồi nhìn,
và tôi nhận ra rằng cái lo lắng đó không phải là tôi.
Nó là một làn sóng đang chạy qua.
Tôi là cái nơi mà làn sóng đó đang chạy qua,
không phải là làn sóng.
Khoảng cách đó chính là thứ người xưa gọi là vô niệm,
không phải trống không,
không phải tê liệt,
mà là tự do,
đủ để không bị kéo đi.
Có một hình ảnh tôi thấy diễn tả điều này rất chuẩn.
Hãy tưởng tượng bầu trời và mây.
Bầu trời không tạo ra mây,
không giữ mây lại,
cũng không đuổi mây đi.
Mây tự đến, tự tạo hình,
tự tan biến theo gió.
Bầu trời vẫn là bầu trời,
trước khi mây đến và sau khi mây tan.
Tâm ta cũng vậy, suy nghĩ đến như mây,
cảm xúc đến như mây.
Chúng đến và đi theo quy luật riêng của chúng.
Ta không phải là suy nghĩ đó,
cũng như bầu trời không phải là đám mây.
Ta là nơi suy nghĩ đang đi qua.
Vấn đề xảy ra khi ta quên mất mình là bầu trời
và bắt đầu nghĩ mình là đám mây.
Khi một đám mây đen xuất hiện,
ta nghĩ đó là bản chất của ta.
Khi mây tan đi, ta không tin,
cứ chờ đám mây tiếp theo về
để xác nhận lại.
Và cứ thế, ta sống trong cái vòng đó,
quên mất rằng phía trên tất cả những đám mây đó
vẫn luôn là bầu trời xanh,
không thay đổi.
Người xưa dùng chữ bản lai diện mộc
để nói về điều này khôn mặt thật
trước khi cha mẹ sinh ra ta.
Không phải câu hỏi về chiết học chiều tượng,
mà là câu hỏi rất cụ thể.
Ai là ta trước tất cả những câu chuyện,
những tên gọi, những nỗi đau,
những thành bại mà ta đã tích lũy theo 5 tháng?
Câu trả lời không nằm trong sách,
nó nằm trong chính khoảnh khắc
ta ngừng theo mây
và nhớ lại mình là bầu trời.
Chị Ngân nói điều đó không phải là trải nghiệm kỳ diệu gì,
không phải giác ngộ,
không phải thiền định cao siêu.
Chỉ là một khoảnh khắc nhỏ,
nhưng từ đó chị bắt đầu có một khoảng cách nhỏ
giữa mình và những suy nghĩ.
Khoảng cách đó, dù nhỏ,
đã thay đổi rất nhiều.
Và điều chị chia sẻ tiếp theo
khiến tôi nghĩ lâu nhất.
Chị nói rằng trước đây,
mỗi buổi sáng chị thức dậy
là bắt đầu chuẩn bị tinh thần
cho một ngày đầy lo lắng.
Sau này, chị vẫn lo lắng,
vẫn có những suy nghĩ cũ tìm về.
Nhưng điểm khác là chị không còn nghĩ rằng
đó là tất cả những gì chị có trong ngày đó.
Chị biết rằng đó chỉ là đám mây,
và bên kia đám mây,
bầu trời vẫn ở đó.
Nhưng có một câu hỏi ta cần đặt ra thẳng thắn.
Nếu buông những suy nghĩ đó đi,
nếu không còn giữ nỗi đau như căn tính,
nếu không còn bận tâm đến những gì
người khác làm hay không làm,
thì ta còn lại gì?
Đây là câu hỏi nhiều người sợ hỏi
vì không biết câu trả lời.
Và chính cái sợ đó giữ ta ở lại
với những giác tâm trí quen thuộc.
Câu trả lời mà người xưa đưa ra
không phải là ta sẽ trở thành vô cảm,
không còn quan tâm, không còn cảm nhận được gì.
Câu trả lời là khi tâm trống
mới có chỗ cho những điều
thật sự quan trọng đến.
Đây là điều tôi muốn nhấn mạnh
vì nhiều người hiểu lầm
tâm trống không phải là không có cảm xúc,
người có tâm trống không phải là người lạnh lùng,
không quan tâm, không yêu thương.
Ngược lại, người có tâm trống
thường có thể quan tâm sâu hơn,
yêu thương chân thật hơn
vì họ không bị ba lô rác làm cản trở.
Ta không thể lắng nghe ai thật sự
khi trong đầu ta đang chạy bộ phim riêng của mình.
Ta không thể yêu thương ai toàn vẹn
khi phần lớn năng lượng ta đang dùng
để nuôi những người thuê nhà không mời.
Ta không thể hiện diện thật sự
trong khoảnh khắc này
khi tâm ta đang ở năm ngoái hoặc năm sau.
Khi tâm trống đi,
ta bắt đầu nghe được những gì
người trước mặt đang thật sự nói,
thấy được những gì đang thật sự ở đây
ngay lúc này
và kết nối được với những điều đó
theo cách mà trước đây
dù cố gắng đến đâu,
ta cũng không làm được vì không có chỗ.
Có câu chuyện của một người phụ nữ
gọi chị là Linh
9 năm với người Anh
họ đã lừa chị trong một chuyện tiền bạc
không phải chuyện nhỏ
số tiền đủ lớn để ảnh hưởng
đến cuộc sống của chị trong nhiều năm
và không phải chỉ tiền
còn là sự phản bội của máu mù
9 năm chị không tha
9 năm chị không nói chuyện với người đó
không giữ chung bất kỳ buổi họp mặt
gia đình nào có mặt người đó
9 năm chị nhai đi nhai lại câu chuyện đó
trong đầu như cái cối say không rửng
một ngày, không phải vì ngộ ra điều gì lớn lao
cũng không phải vì được ai khuyên nhủ
chị Linh nhận ra rằng
mình đã mất 9 năm sống trong cái nhà tù
mà chính mình đã xây
với người giam giữ mình cũng chính là mình
chị không tha thứ người Anh
họ theo nghĩa là chị đột nhiên nghĩ người đó tốt
chị không gặp lại người đó
không điện thoại, không hòa giải
chị chỉ đơn giản là đặt câu chuyện đó xuống
quyết định rằng mình sẽ không mang nó theo nữa
điều thú vị là cái quyết định đó của chị
không đến từ một buổi sáng đẹp trời
hay một khoảnh khắc giác ngộ lớn lao
nó đến từ một buổi họp mặt gia đình
mà chị buộc phải có mặt
và chị nhìn thấy người Anh họ đó
đang ngồi cười nói bình thường với những người khác
hoàn toàn bình thường
như chưa có chuyện gì
và chị nhận ra một điều
9 năm chị đã mang câu chuyện đó như vũ khí
như bằng chứng, như thứ bảo vệ
chị khỏi bị tổn thương lần nữa
nhưng người duy nhất bị vũ khí đó thương là chị
tháng đầu tiên sau quyết định đó
chị Linh nói là có những buổi sáng thức dậy
mà không có cái cối say trong đầu
lần đầu tiên sau 9 năm
chị nói chị không ngờ sự nhẹ nhõm đó
lại lớn đến vậy
như người đã mang một cái ba lô đầy đá
suốt 9 năm mà không biết là đang mang
rồi một ngày đặt xuống
và câu chị nói tôi nhớ nhất
không phải tôi tha thứ cho anh ấy
tôi tha thứ cho chính mình
rằng mình không cần phải tiếp tục trả giá cho chuyện của người khác
có một người khác nữa
gọi anh là Bình
anh Bình từng khởi nghiệp và thất bại
không phải thất bại nhẹ nhàng
mà là nợ nần mất bạn bè
mất niềm tin vào chính mình
trong 2 năm sau thất bại đó
anh gần như không làm gì được
vì cứ mỗi lần chuẩn bị bắt đầu điều gì mới
câu chuyện cũ lại kéo về
mày từng thất bại rồi
mày lại thất bại thôi
mày không phải người có thể làm được điều lớn
điều thay đổi anh không phải là anh ngừng
nghĩ đến thất bại cũ
mà là anh học được cách tách sự kiện ra khỏi
câu chuyện anh kể về sự kiện đó
sự kiện là anh khởi nghiệp
và công ty đóng cửa vì nhiều lý do khác nhau
câu chuyện là
anh là kẻ thất bại
anh không đủ năng lực
anh không xứng đáng thử lại
sự kiện thì đã xảy ra
không thay đổi được
nhưng câu chuyện anh kể về sự kiện đó
đó là thứ anh có thể chọn lại
không phải chọn câu chuyện là quan giả tạo
không phải tự thuyết phục mình rằng thất bại là tốt
mà đơn giản là không để câu chuyện về thất bại đó
trở thành câu chuyện duy nhất
anh được kể về bản thân mình
anh Bình hiện tại đang điều hành một công việc nhỏ
không to lớn
không hoành tráng
nhưng anh nói rằng lần này anh làm
mà không mang cái ba lô đá đó theo
và cảm giác đó khác hoàn toàn
có người nghe đến đây sẽ hỏi
nhưng nếu ta không mang theo bài học từ thất bại
ta sẽ không học được gì sao
đây là một câu hỏi hay
và câu trả lời nằm ở sự phân biệt rõ ràng
giữa học từ kinh nghiệm
và bị đè bẹp bởi kinh nghiệm
học từ kinh nghiệm có nghĩa là nhìn lại sự kiện đủ lâu
để hiểu được điều gì đã xảy ra
rút ra được bài học cụ thể
và mang bài học đó tiến về phía trước
bị đè bẹp bởi kinh nghiệm
có nghĩa là nhìn lại sự kiện không ngừng
nghền nát nó
nhưng không đi đến kết luận nào
không có hành động nào thay đổi
chỉ ngày càng chìm sâu hơn vào nó
một bên là ta đứng ở hiện tại
và nhìn về quá khứ để học
một bên là ta bị nhốt ở quá khứ
và không thể thoát ra
anh Bình học từ thất bại của mình
anh biết điều gì anh đã làm sai
anh biết điều gì anh cần làm khác đi
nhưng anh không sống ở đó nữa
đó là sự khác biệt
vậy thì ta làm gì với tất cả những điều này
người xưa không để lại cho ta
một danh sách bước thực hành
họ để lại cho ta những điểm nhìn
những góc quan sát có thể thay đổi
cách ta đứng trước chính mình
và đây là điều kỳ lạ của việc thay đổi góc nhìn
ta không cần chiến đấu
không cần đè nén
không cần ép bản thân ngừng nghĩ hay ngừng cảm
ta chỉ cần đứng ở một chỗ khác một chút
và khi đứng ở chỗ khác
ta thấy khác
khi thấy khác, mọi thứ tự nhiên thay đổi
tôi muốn chia sẻ 3 cách nhìn
mà tôi nghĩ có ích cho những ai đang mang rác tâm trí trong đầu
không phải vì chúng là liều thuốc
mà vì chúng là những bước đặt chân đầu tiên
cách nhìn thứ nhất
nhận ra và gọi đúng tên
khi một suy nghĩ khó chịu xuất hiện
thay vì bị nó cuốn đi
ta dừng lại và nói
dù chỉ trong đầu
à, đây là suy nghĩ lo lắng
về tương lai đang xuất hiện
hoặc đây là câu chuyện cũ đang trỗi dậy lần nữa
hoặc tôi đang phán xử
người đó trong đầu
nghe đơn giản đến mức nhiều người không tin là có ích
nhưng hãy thử một lần
lần sau khi một lo lắng hay một ký ức
khó chịu xuất hiện
thay vì chìm vào nó
hãy bước ra một bước và nói với chính mình
suy nghĩ này đang ở đây
chỉ vậy thôi
điều kỳ lạ thường xảy ra là khi ta gọi tên nó
sức mạnh của nó bớt đi một chút
không phải biến mất hoàn toàn
nhưng bớt ngập lột ta hơn
vì ta đã tạo ra khoảng cách
ta không còn là suy nghĩ đó nữa
ta là người đang nhìn thấy suy nghĩ đó
và người nhìn thấy thì không bị cuốn theo theo
cùng một cách như người đang ở trong đó
người xưa gọi đây là nhìn thấy tâm động
mà không bị tâm động dắt đi
không chống lại sự chuyển động
chỉ không bị dắt theo nó
có một điều nhỏ mà tôi hay gợi ý
với những ai muốn thử
lần sau khi một suy nghĩ khó chịu đến
thay vì chiến đấu với nó hay chìm vào nó
hãy đặt cho nó một cái tên không chính thức
ví dụ
cái cối say đang quay lại rồi
hay cái phim cũ chiếu tập mới rồi
hay đơn giản hơn
suy nghĩ này đang ở đây
cái tên đó không quan trọng phải đúng hay hay
điều quan trọng là bằng việc đặt tên
ta đang nhìn nó từ bên ngoài
thay vì ở trong đó
và cái khoảng cách nhỏ
đó là tất cả những gì ta cần để bắt đầu
anh Hùng
người đàn ông nuôi con một mình được nhắc đến lúc nãy
kể lại rằng điều giúp anh nhất
không phải là cố gắng
không nghĩ đến những thứ nặng nề đó
mà là học cách nhận ra khi nào mình đang trôi vào đó
anh kể tôi không ngăn được sóng
nhưng tôi có thể nhận ra khi nào
mình đang bắt đầu đuổi theo sóng
khoảnh khắc nhận ra đó
dù ngắn là đủ để anh trở về
cách nhìn thứ hai
tách sự kiện ra khỏi câu chuyện về sự kiện
sự kiện là thứ đã xảy ra
câu chuyện là thứ ta thêm vào quanh sự kiện đó
bao gồm ý nghĩa ta gán
hệ quả ta tưởng tượng
phán xét ta đưa ra về bản thân
và về người khác
mỗi khi một suy nghĩ nặng nề xuất hiện
ta có thể hỏi
phần nào là sự kiện thật sự đã xảy ra
và phần nào là câu chuyện tôi đang thêm vào
không phải để phủ nhận cảm xúc
mà để thấy rõ hơn đang có gì trong đầu mình
khi chị Hà phân biệt được giữa bạn
tôi đã nói điều đó trong buổi họp
và bạn tôi là kẻ phản bội
sự kiện là những gì đã thật sự xảy ra
câu chuyện là những gì ta thêm vào quanh nó
và điều quan trọng nhất là
ta có thể không chọn được sự kiện
nhưng ta có thể chọn câu chuyện ta kể về nó
không phải chọn câu chuyện đẹp đẽ hơn
hay lạc quan giả tạo
mà chọn câu chuyện trung thực hơn
và rộng hơn
câu chuyện không đặt toàn bộ ý nghĩa cuộc đời ta
vào một sự kiện duy nhất
đây không phải là phủ nhận nỗi đau
đây là từ chối cho phép một sự kiện
trở thành tất cả câu chuyện của ta
cách nhìn thứ ba
là cái mà Huệ Năng gọi là đối cảnh vô tâm
tạm giải thích là
đối diện với mọi cảnh mà tâm không bị kéo theo
không phải không có cảm xúc
không phải không phản ứng
mà là phản ứng xong thì thôi
không mang theo
gặp chuyện buồn
buồn xong rồi tiếp tục
gặp chuyện vui
vui xong rồi tiếp tục
không để buồn cũ trồng lên vui mới
không để vui mới che lấp lo lắng
chưa giải quyết
nôm na như người đứng bên bờ sông nhìn nước chảy
nước chảy qua, ta thấy
nhưng ta không nhảy vào theo từng làn sóng
điều này nghe dễ nhưng không dễ thực hành
vì bộ não ta không quen với nó
ta quen phản ứng
quen tham gia
quen có ý kiến về mọi thứ diễn ra trong đầu
ngồi yên và chỉ quan sát mà không can thiệp
với nhiều người
ngay lần đầu thử sẽ cảm thấy lạ lẫm đến mức khó chịu
nhưng đây là điều tôi nhận thấy
người ta không cần phải làm điều này hoàn hảo
để thấy được sự khác biệt
chỉ cần một lần trong ngày
một khoảnh khắc ngắn
nhận ra rằng mình đang có suy nghĩ đó
mà không ngay lập tức bị cuốn vào nó
một khoảnh khắc đó cũng đủ để nhắc nhở
rằng ta không phải là suy nghĩ của mình
và theo thời gian
những khoảnh khắc như thế nhiều dần lên
chị Ngân kể lại rằng chị không thiền
không học khoa học gì
không có thể hướng dẫn
chị chỉ đơn giản là
sau một lần vô tình nhận ra khoảng cách
giữa mình và suy nghĩ
bắt đầu chú ý đến khoảng cách đó hơn mỗi ngày
như người mới phát hiện ra cơ bắp
mà trước đây không biết là có
bắt đầu tập sử dụng nó
ba cách nhìn này không phải kỹ thuật
không phải bài tập
chúng là những chỗ đứng khác
nhìn cùng một thứ từ góc khác
và đôi khi chỉ cần nhìn từ góc khác là đủ
để mọi thứ thay đổi
tôi muốn kể một câu chuyện cuối cùng
anh Minh, người tôi nhắc đến ngay từ đầu bài
người đã sống với bộ phim buổi sáng trong 3 năm
cuối cùng cũng thay đổi
không phải vì ai đó chữa lành cho anh
không phải vì có phép màu gì
mà vì một buổi sáng
anh bắt đầu để ý rằng
cái bộ phim đó chiếu từng giây từng giây
anh quan sát nó và lần đầu tiên trong 3 năm
anh nghĩ cái này không phải thật
đây là bộ phim tôi tự làm
không phải thực tế đang xảy ra
khoảnh khắc đó ngắn
bộ phim vẫn tiếp tục sau đó
nhưng nó khác
vì lần đầu tiên anh đứng ngoài nhìn vào
thay vì đứng trong chiếu
và theo những gì được kể lại
không phải ngày hôm đó mọi thứ biến mất
còn rất nhiều buổi sáng sau đó vẫn nặng nề
nhưng từ cái khoảnh khắc nhỏ đó
anh bắt đầu có thêm khoảnh khắc nhỏ khác
rồi thêm nữa
và dần dần cái bộ phim buổi sáng
không còn là thứ đầu tiên anh nghe khi thức dậy nữa
không phải vì người vợ cũ thay đổi
không phải vì quá khứ thay đổi
mà vì anh đã nhận ra rằng
mình không cần phải là đạo diễn, diễn viên
và khán giả của cùng một bộ phim mãi mãi
có một người khác ở đầu kia
của hành trình đó
mà tôi được nghe kể
gọi ba là bà Thảo
bà đã trải qua những chuyện mà nếu kể ra
có thể khiến nhiều người nghĩ bà hoàn toàn có quyền
oán giận cả đời
mất con sớm, trồng bệnh nặng, tài sản tiêu tan
trong một biến cố không ai dự đoán trước
nhưng trong câu chuyện đó
điều người ta nhận ra đầu tiên về bà là ánh mắt
không phải ánh mắt của người đã quên đi
không phải ánh mắt của người chưa bao giờ đau
mà là ánh mắt của người đã đi qua
và không mang lại tất cả theo
bà nói rằng
tôi đã mang hết mọi thứ
theo một thời gian rất dài
đến một lúc tôi nhận ra rằng
những gì tôi mang không làm cho người đã mất trở lại
không làm cho người còn sống cảm thấy được yêu thương hơn
không làm cho ngày mai tốt hơn ngày hôm nay
nó chỉ làm nặng thêm mỗi bước đi của tôi
và bà nói thêm một câu
mà tôi nghĩ là câu tóm gọn được
tôi nghĩ cả bài này tốt hơn tôi
tôi không từ bỏ ký ức
tôi từ bỏ cái trọng lượng tôi đã tự buộc vào ký ức
có một điều tôi muốn để lại với bạn
trước khi kết thúc bài này
người xưa không hứa hẹn với ta rằng
tâm sẽ trở nên thanh thản mãi mãi
nếu ta học đủ, tu đủ
hay nghe đủ bài giảng
những gì họ để lại không phải là bản đồ
đến một nơi yên tĩnh không có sóng gió
họ để lại cho ta một cái gì đó thực tế hơn
hiểu rằng ta không phải là sóng
ta là biển
biển vẫn có sóng
nhưng biển không bị sóng cuốn đi
kẻ hành hạ bạn như đã nói từ đầu
sống trong đầu bạn không tốn tiền thuê nhà
nhưng điều đó cũng có nghĩa là
bạn là người duy nhất có quyền
quyết định ai được ở trong đó
không phải quyết định một lần cho xong
không phải một buổi thiền hay một bài nghe là đủ
mà là mỗi ngày
mỗi lần một suy nghĩ nặng nề tìm về
ta lại có một cơ hội nhỏ để nhận ra
đây là khách hay là chủ nhà
nếu là khách ta không cần đuổi vội
nhưng ta cũng không cần mời thêm trà
Huệ Năng nói
vốn xưa không một vật
không phải bảo ta đừng cảm xúc, đừng nhớ, đừng lo
mà bảo ta đừng nhầm bụi với gương
đừng nhầm khách với chủ nhà
bạn không phải là những suy nghĩ đó
bạn là nơi những suy nghĩ đó đang đi qua
điều này nghe như triết học cao siêu
nhưng thật ra nó rất gần với cuộc sống bình thường
có những buổi sáng
bạn thức dậy với đầu óc thanh thản
không có nặng nề gì
bạn không cần làm gì, không cần đạt được gì
chỉ đơn giản là thức dậy và thấy mình ổn
những buổi sáng đó không phải ngẫu nhiên
không phải vì hôm qua không có chuyện gì
mà vì trong đêm đó
tâm bạn nghỉ ngơi thật sự
không ai thuê nhà trong đó
không bộ phim nào chiếu
cái trạng thái đó không phải là đích đến cần đạt
không phải là thành tích cần giữ
đó là bản chất nền tảng của bạn
và nó có thể có mặt thường xuyên hơn
nếu ta bớt dần việc mời thêm người thuê nhà vào
câu hỏi tôi muốn gửi lại cho bạn
không phải là câu hỏi lý thuyết
đó là câu hỏi bạn có thể mang về
và hỏi chính mình tối nay
hoặc sáng mai khi thức dậy
người thuê nhà nào đang ở lâu nhất trong đầu bạn
và bạn đã cho họ ở đó với lý do gì
không phải câu hỏi về người đó
câu hỏi về lý do của bạn
vì lý do đó, khi nhìn thẳng vào
đôi khi tự tan biến ngay
trong khoảnh khắc được nhìn thấy
không cần trả lời ngay, không cần trả lời với ai
chỉ cần hỏi thật
đến đây, thời lượng của cổ Kim Thư Quán
trong bài này đã hết
nếu bài chia sẻ này có một điều gì đó
đáng để bạn dừng lại và suy ngẫm
hãy để lại bình luận bên dưới
chia sẻ góc nhìn của bạn
mỗi câu chuyện khác nhau, mỗi cách nhìn khác nhau
đều là những mảnh ghép quý giá
giúp người xem sau hiểu sâu hơn
và nếu bạn biết ai đó
đang mang một cái ba lô nặng trong đầu
hãy chia sẻ bài này đến họ
đôi khi người ta không cần lời khuyên
chỉ cần biết rằng điều mình đang trải qua
đã được người xưa nhìn thấy
và đặt tên từ lâu
hẹn gặp lại bạn trong bài viết tiếp theo
của cổ Kim Thư Quán
