Nội dung chính: 0:00 Điểm tin 0:54 Vô nhân đạo: Cơn ác mộng quét nhận diện gương mặt ở Trung Quốc, từ nhà vệ sinh cho tới những ký túc xá bốc cháy. 7:26 Bắc Kinh áp đặt kiểm soát tài chính kiểu thiết quân luật: Tầng lớp trung lưu bị cấm đầu tư vào cổ phiếu Mỹ, dòng vốn bị khóa chặt trong Trung Quốc. 12:11 Ngành phim ngắn Trung Quốc lao dốc tự do: Kinh phí chỉ 70 USD, diễn viên không được trả công và bị AI nuốt chửng. 17:16 Người dân Trung Quốc đang thức tỉnh: Làn sóng cảm tạ Đài Loan, Nhật Bản và Ấn Độ chạm đúng nỗi sợ lớn nhất của Tập Cận Bình. 22:44 Hàng trăm thợ mỏ Trung Quốc mắc kẹt trong vùng bùng phát Ebola, nỗi lo dâng cao về các “tuyến đường xám” đưa virus quay trở lại Trung Quốc.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video này phân tích những cuộc khủng hoảng đa diện tại Trung Quốc, từ sự kiểm soát cực đoan thông qua công nghệ nhận diện khuôn mặt, các biện pháp thắt chặt tài chính ngăn chặn dòng vốn ra nước ngoài, cho đến sự suy thoái của ngành phim ngắn. Đồng thời, video cảnh báo về sự thức tỉnh chính trị của người dân và nguy cơ bùng phát dịch Ebola từ Congo.
Vô nhân đạo, cơn ác mộng quét nhận diện vương mặt ở Trung Quốc, từ nhà vệ sinh cho tới những ký thúc xá bốc cháy.
Bắc Kinh áp đặt kiểm soát tài chính kiểu thiết quân luật, tầng lớp trung lưu bị cấm đầu tư vào cổ phiếu Mỹ, dòng vốn bị khóa chặt trong Trung Quốc.
Ngành phim ngắn Trung Quốc lao dốc tự do, kinh phí chỉ 70 đô la, diễn viên không được trả công và bị AI nốt dừng.
Người dân Trung Quốc đang thức tỉnh, lan sóng cảm tạ Đài Loan, Nhật Bản và Ấn Độ chạm đúng nỗi sợ lớn nhất của Tập Cận Bình.
Hàng trăm thợ mỏ Trung Quốc mắc kẹt trong vùng bùng phát Ebola, nỗi lo dâng cao về các tuyến đường sám đưa virus quay trở lại Trung Quốc.
Xin kính chào quý khán kính giá thân mến của Không Trìa Mới. Xin kính chúc quý vị một buổi tối an lành và nhiều niềm vui.
Sau đây là phần nội dung chương trình tối nay, xin kính mời quý vị cùng theo dõi.
Vô nhân đạo, cơn ác mộng quét nhận diện gương mặt ở Trung Quốc từ nhà vệ sinh cho tới những ký túc xá bốc cháy.
Thưa quý vị, gần đây, một phụ nữ ở Thượng Hải đã lên tiếng về trải nghiệm đầy bất an của mình với hệ thống nhận diện gương mặt tại gà tàu điện ngầm Longdorot.
Khi cần đi vệ sinh, do nhà vệ sinh nằm ngoài khu vực đã xót vé, cô buộc phải quét gương mặt để ra cổng.
Nhân viên nhà ca nói với cô rằng khi quay lại chỉ cần quét nhận diện gương mặt thêm một lần nữa thì hệ thống sẽ tự động gửi ghi nhận ra ngoài.
Người phụ nữ họ chung cảm thấy vô cùng bất an và khó hiểu.
Cô thàng thương nói đây là một rủi ro lớn đối với quyền riêng tư và cho rằng nhận diện gương mặt không nên bị sử dụng trong những tình huống như vậy.
Đơn vị vận hành tàu điện ngầm biện hộ cho hệ thống này nói rằng nó chỉ được thiết kế để ngăn việc tính ký hai lần và khẳng định dữ liệu không bị lưu trữ hoặc dùng cho bất kỳ mục đích nào khác.
Tuy nhiên, nhiều cơ dân mạng đặt câu hỏi liệu có thực sự cần thiết phải quét nhận diện gương mặt chỉ để đi vệ sinh hay không?
Có người còn châm biếm cay đắng, lỡ hệ thống nhận diện thành công nhưng người thì biến mất sau khi đi vệ sinh xong thì sao?
Tình hình còn đáng sợ hơn nhiều khi mạng người bị đặt vào tình thế nguy cấp.
Ngày 25 tháng 5 năm 2024, một khu ký túc xá của Đại học Truyền thông Trung Quốc bốc cháy.
Sinh viên cho biết trung báo khói không hoạt động, bình sữa cháy bị hỏng, con cửa thoát hiểm cẩn cấp thì bị khóa.
Họ không thể thoát ra vì phải xếp hàng quét nhận diện gương mặt từng người một.
Một bi kịch tương tự xảy ra vào ngày 10 tháng 11 năm 2024 tại khí túc xá của Đại học Công nghệ Tề Lỗ ở tỉnh Sơn Đông.
Sinh viên bị mắc kẹt sau các cổng xoay, buộc phải quét mặt từng người để ra ngoài, trong khi nhân viên khí túc xá thì chạy thoát trước.
Đến ngày 3 tháng 1 năm 2025, sinh viên tại một trường cao đẳng sư phạm ở An Huy than phiên rằng dù đại dịch đã qua từ lâu,
khuôn viên trường vẫn bị phòng tỏa nghiêm ngặt và việc ra vào vẫn phải quét mặt.
Công nghệ này cũng khiến người khuyết tật rơi vào cảnh không còn lối thoát.
Ngày 4 tháng 5 năm 2025, một cụ ông mù 80 tuổi họ quan ở Sương Châu tới một trung tâm viễn thông để làm lại xin điện thoại,
nhưng bị từ chối phục vụ vì không thể hoàn tất bước quét nhận diện gương mặt.
Dù đã xuất trình giấy chứng nhận khuyết tật, nhân viên vẫn khẳng khẳng rằng thủ tục này là bắt buộc.
Cuối cùng, ông buộc phải đăng ký xin dưới tên của người thân.
Trong lĩnh vực giáo dục, việc sử dụng nhận diện khuôn mặt ngày càng trở nên cực đoan.
Tháng 4 năm 2025, tại một triển lãm thiết bị giáo dục ở Thành Đô,
một công ty công nghệ đã trình diễn hệ thống điểm danh nhận diện khuôn mặt 360 độ.
Phụ huynh và giáo viên sẽ lập tức nhận được thông báo nếu học sinh trốn học.
Đến tháng 8 năm 2025, một trường trung học ở huyện Đô An, Quảng Tây đã ép học sinh dùng hình thức thanh toán
bằng khuôn mặt để mua bữa ăn, làm bùng phát phản ứng dữ dội từ học sinh và phụ huynh.
Đến tháng 10 năm 2025, một công ty ở Giang Tô còn quảng bá một hệ thống nhận diện khuôn mặt lầm
có thể tự động theo dõi học sinh có trở về ký túc xá đúng giờ hay không.
Tôi gửi báo cáo theo thời gian thực cho giáo viên.
Ngay cả quan chức Trung Quốc cũng biến hệ thống này thành một trò cười đen tối.
Nhiều cán bộ trong một khu dân cư Ồn Châu bị phát hiện dùng mặt nạ silicone
để giả mạo việc điểm danh bằng nhận diện khuôn mặt.
Một bí thư đảng ủy địa phương được cho là đã cầm đầu nhóm này
hay phiên nhau đưa ra các loại mặt nạ khác nhau trước camera để quét.
Khi vụ bê bối bị phanh phui, phản hồi chính thức rất mơ hồ và sự tiệc nhanh chóng bị trôn vùi.
Nhận diện khuôn mặt trong nhiều năm qua đã thâm nhập sâu vào mọi ngóc ngách của đời sống tự nhiệt ở Trung Quốc.
Kể từ khi được cảnh sát giao thông Thượng Hải ký điểm sử dụng vào năm 2016
để phát hiện tài xế không thấp dây an toàn hoặc dùng điện thoại, công nghệ này đã lan ra khắp nơi,
từ việc lên máy bay ở sân bay Hồng Tiều cho đến vào khu dân cư,
phòng tập thể thao và kiểm tra điểm danh ở trường học.
Tuy nhiên, nó cũng vấp phải phản ứng dữ dội.
Năm 2019, Giáo sư Quách Bình đã khởi kiện một công viên động vật hoang dã ở Hàng Châu
vì yêu cầu ông quét mặt để sử dụng vé năm.
Cuối cùng, tòa án buộc công viên phải bồi thương cho ông và xóa dữ liệu khuôn mặt của ông.
Giáo sư Lương Ứng của Đại học Thanh Hoa cũng từng công khai phản đối
về kế hoạch áp dụng nhận diệt khuôn mặt trong hệ thống tàu điện ngầm Bắc Kinh,
cho rằng việc thu thập dữ liệu sinh chắc học nhạy cảm sẽ biến mọi công dân thành đối tượng bị nghi ngờ.
Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đổ nguồn lực khổng lồ trong suốt hai thập nhiên qua
để xây dựng một bộ máy giám sát toàn diện.
Hiện Trung Quốc có hơn 700 triệu camera giám sát,
kết hợp với nhận diện khuôn mặt, phân tích ráng đi,
thanh toán bằng mã QR và chế độ đăng ký tên thật trên mọi ứng dụng.
Chí quyền đã dựng lên một mạng lưới giám sát bao trùm có tên là Dự án Mắt Sáng.
Trong thời kỳ COVID-19, các biện pháp theo dõi còn bị xếp chặt hơn nữa.
Gần đây, hệ thống này còn được dùng để giám sát sinh viên nước ngoài,
thí giả và người ngoại quốc, đặc biệt là công dân đến từ các nước thuộc khối Five Eyes.
Khi kinh tế Trung Quốc trao đảo, những công cụ giám sát này còn trở thành một nguồn thu,
nhà bình luận Thịnh Tuyết nhận xét rằng,
giới chức địa phương đang biến giám sát thành một thứ kinh tế tiền phạt.
Người dẫn chương trình cấp cao Brad Baier của Fox News đã tận mắt chứng kiến điều này
ở Bắc Kinh và từng nói rằng Big Brother đang dõi theo,
đồng thời chỉ vào số lượng camera dày đặc chỉ trên một góc phố.
Vượt ra ngoài biên giới, đàn cộng dân Trung Quốc còn tích cực
xuất cảng công nghệ giám sát của mình ra khắp thế giới.
Các tập đoàn lớn trong ngành như HiVision và Tauqua Technology,
dù đã bị Hoa Kỳ và nhiều nước phương Tây khác trừng phạt vì vi phạm nhân quyền,
vẫn tiếp tục bán thiết bị khắp Ả Châu, Phi Châu, Mỹ Latin và Iran,
nơi công nghệ này đã được dùng để đán nát người biểu tình.
Từ việc phải quét nhện diện gương mặt chỉ để vào nhà vệ sinh,
cho tới việc không thể thoát ra khỏi tòa nhà đang cháy,
từ chuyện từ chối phục vụ người mù cho đến việc theo dõi từng bước đi của học sinh,
tất cả những điều đó đã vơi bày bản chất cực kỳ vô nhân đạo của hệ thống
nhận diện gương mặt tại Trung Quốc. Nó không chỉ là một công cụ an ninh nữa,
mà đã trở thành một cơ chế kiểm soát tàn nhẫn, bao trùm mọi mặt của Đảng Cậu giảm Trung Quốc.
Nó đang biến đất nước này thành một nhà nước giám sát kiểu 1984 ngoài đời thực,
nơi quyền diện tư cá nhân và các quyền tự do căn bản bị xóa bỏ một cách có hệ thống.
Còn mọi công dân đều bị đối xử như những kẻ tình nghi dưới sự theo dõi thường trực.
Bắc Kinh áp đặt kiểm soát tài chính kiểu thiết quân luật, tầng lớp trung lưu bị cấm đầu tư vào
cổ phiếu Mỹ, dòng vốn bị khóa chặt trong Trung Quốc.
Thưa quý vị, trong một diễn biến lớn tại Trung Quốc, UBTSC đã mở một đợt trấn áp mạnh tay
nhằm vào ba công ty môi giới xuyên biên giới lớn là Tiger Brokers và Future Securities
và Long Bridge Securities. Bắt đầu từ ngày 22 tháng 5, các nền tảng này bị cấm cho phép
nhà đầu tư Trung Quốc Đại lục mua mới hoặc nạp thêm tiền vào các thị trường hải ngoại,
đặc biệt là cổ phiếu Mỹ. Nhà đầu tư chỉ còn được phép bán ra và rút tiền.
UBTSC cáo buộc ba công ty này hoạt động trái phép tại Trung Quốc Đại lục, vi phạm các quy định
về trứng khoán, quỹ đầu tư và hợp đồng tương lai. Họ đang đối mặt với các khoản phạt rất lớn
và nguy cơ bị tịch thu tài sản. Riêng Tiger Brokers và Future Securities đã bị áp các hình phạt
với tổng số tiền gần 2,3 tỷ nhân dân tệ, khoảng 8,93 nghìn tỷ đồng. Ngay sau thông báo này,
cổ phiếu niêm yết tại Mỹ của Tiger đã lao dốc 45% trong giao dịch trước giờ mở cửa,
còn Future Holdings giảm hơn 30%. Đây không phải là một hành động quản lý thông thường.
Theo các nhà bình luận, đây là một chiến dịch phối hợp cấp quốc gia với sự tham gia của ít nhất
8 cơ quan chính phủ, trong đó có Bộ Công an, Ngân hàng Trung ương, Cục quản lý ngoại hối nhà nước
và Cục quản lý không gian mạng. Mục tiêu thật sự là chặn các kênh chuyển vốn ra nước ngoài,
không bị kiểm soát và ngăn công dân Trung Quốc đưa tiền ra hải ngoại.
Trong vài năm qua, Tiger, Future và Longbridge đã trở thành lựa chọn phổ biến đối với
tầng lớp trung lưu Trung Quốc và các nhà đầu tư cá nhân trẻ tuổi. Thông qua ứng dụng,
trong web và mạng xã hội, họ giúp người dùng tại đại lục mở tài khoản và giao dịch
cổ phiếu Hồng Kông cũng như cổ phiếu Mỹ. Future có quan hệ chặt chẽ với Tencent,
Tiger được Xiaomi hậu thuẫn, còn Longbridge có liên hệ với Alibaba. Trước đây, Bắc Kinh
từng dung thứ cho sự phát triển của họ, nhưng một khi các nền tảng này lớn mạnh và thu hút
lượng vô đáng kể, nhà chức trách lập tức ra tài xếp lại. Nhà bình luận Đường Tịnh Viễn mô tả
động thái này là một cuộc truy quét tài chính có hệ thống. Bắc Kinh không chỉ muốn chặn dòng vốn
tháo chạy, mà còn muốn ép tiền của tầng lớp trung lưu quay trở lại thị trường cổ phiếu A trong nước,
nơi các nhà đầu tư có hậu thuẫn nhà nước sẽ được hưởng lợi. Một nhân vật tài chính cao cấp,
là thu nhân, nhận định rằng hành động này nhằm giảm bớt áp lực tài khoá nghiêm trọng.
Khi thâm hụt ngân sách của chính quyền Trung ương đã lên mức kỷ lục, còn các chính quyền địa phương thì
phụ thuộc nặng nề vào Bắc Kinh để được cứu trợ. Dòng vốn dòng chảy ra khỏi Trung Quốc trong năm
2025 vào khoảng 760 tỷ đô la, tương đương khoảng 20 triệu tỷ đồng, và một số ước tính còn cho rằng
con số thực tế vượt quá 1.000 tỷ đô la, tức hơn 26 triệu tỷ đồng. Nhà chức trách lo ngại không
chỉ việc đầu tư vào cổ phiếu Mỹ, mà còn lo tầng lớp trung lưu chuyển tài sản ra nước ngoài.
Việc xếp chặt lần này cho thấy quyền sở hữu tài sản tư nhân tại Trung Quốc không hề được bảo
vệ thực sự. Đây là một tiến hiệu rõ ràng rằng, khu khủng hoảng kinh tế của đất nước này nghiêm
trọng hơn rất nhiều so với những gì chính thức thừa nhận. Các hành động của Ủy ban Điều tiết
Trương khoán Trung Quốc còn nhận được sự hỗ trợ từ Ủy ban Trương khoán và Hợp đồng Tương lai
Hồng Kông. Cơ quan đã xếp chặt quy định mở tài khoản đối với nhà đầu tư đại lục. Điều này
tiếp tục làm sói mòn phần vị thế còn xoát lại của Hồng Kông, với tư cách là một trung tâm tài
chính quốc tế. Trên mạng xã hội Trung Quốc, người dân phản ứng bằng sự mỉa mai và phẫn nộ.
Nhiều người gọi thẳng chiến dịch này là hành vi cướp bóc của nhà chức trách. Họ lo rằng những
biện pháp hiện nay mới chỉ là món khai vị. Và tiếp theo, có thể sẽ là các cuộc truy tố hồi tố
nhằm vào từng nhà đầu tư cá nhân. Có người châm biếm tình cảnh này bằng câu,
họ đã đập nát hết mọi đường sống, vậy mà người ta vẫn không chịu chui vào cái lối họ ép.
Các nhà phân tích độc lập như Trương Phong và Tân Bằng chỉ ra rằng dưới chiêu bài thực tị pháp
luật và bảo vệ nhà đầu tư, Đảng Cộng sản Trung Quốc thực chất đang xếp chặt kiểm soát dòng
vốn để duy trì quyền lực. Mọi chính sách đều được thiết kế nhằm tập trung nguồn lực và chuẩn
bị cho các kịch bản thời chiến, kể cả dưới danh nghĩa Thống nhất Đài Loan.
Hiện giờ nhà đầu tư chỉ còn được phép bán ra, tức là thanh lý 1 triệu. Nhiều người đang cuốn
cuồng tìm các kênh thay thế như ChartSwap hoặc Interactive Brokers, dù nghe cả những nền tảng
này cũng đã bắt đầu xếp chặt việc xác minh danh tính. Các chuyên gia cảnh báo rằng không gian
cho đầu tư tự do đang thu hẹp lại rất nhanh. Ngành phim ngắn Trung Quốc lao dốc tự do,
kinh phí chỉ 70 đô la, diễn viên không được trả công và bị AI nốt trừng.
Thưa quý vị, ngành điện ảnh và truyền hình Trung Quốc đang sụp đổ. Điều từng được xem là
chiếc vào cầu sinh cho những diễn viên thật vật nay đã biến thành cơn ác mộng. Đặc biệt,
phim ngắn đã rơi xuống tận đáy, kinh phí cho mỗi dự án có khi chỉ còn 500 nhân dân tệ,
tức khoảng 70 đô la. Nữ chính bị gạch khỏi kịch bản ngay giữa lúc quay,
còn cả ekip thì bị quỳt tiền. Đây không còn là những trường hợp cá biệt nữa,
mà đã trở thành thực trạng hàng ngày ở hoành điếm và trên khắp giới làm video ngắn của Trung Quốc.
Gần đây một nữ chính đã đứng ra vạch trần sự thật xấu xí này. Cô cho biết nhiều đoạn phim
vận hành với kinh phí chỉ vài trăm tới hơn 1.000 nhân dân tệ. Với các diễn viên vài phụ nhỏ,
tình cảnh còn tệ hơn. Người mới thường bị rất vòng quanh bằng những lời hứa suông.
Một diễn viên cay đắng nói, tôi mất 10 năm mới hiểu ra rằng bước vào nghề diễn thì không hẳn khó,
làm diễn viên giỏi cũng không hẳn quá khó. Nhưng bây giờ tất cả những điều đó đều chẳng còn ý nghĩa gì
nữa. Ngành này đã trở nên phi lý tới mức lố vịt, thu nhập thì bắp banh. Hôm nay có việc,
ngày mai có thể chết đói. Vài năm trước, chỉ một bộ phim cũng có thể giúp diễn viên kiếm được 300.000-400.000
dân tệ. Chỉ cần ba hoặc bốn dự án một năm là có thể sống ổn. Nhưng bây giờ, áp lực đã trở
nên nghẹt thở. Nhiều diễn viên nằm thào thức suốt đêm. Đến cả trong mơ, họ cũng không còn thấy mình
đang làm việc nữa. Sự cạnh tranh thì vừa tàn nhẫn vừa hạ nhục. Diễn viên chen chúc ở các buổi thử
vai như đám đông tranh nhau mua trứng giảm giá trong siêu thị. Hàng trăm người kéo tới chỉ để dành một
vài phụ vô danh. Những dự án tử tế phần lớn đã được giữ sẵn cho người trong cuộc. Người ngoài
muốn chen chen vào thì phải chấp nhận những điều kiện lố bịch chỉ để có một cơ hội đặt chân qua
cửa. Gần đây, có đoàn phim trả 150 nhân dân tệ, tức 21 đô la, mỗi ngày cho vai chính. Còn vai
phụ thì chỉ 100 nhân dân tệ. Trong cơn tuyệt vọng, nhiều diễn viên không còn cách nào khác ngoài
việc chấp nhận. Còn tệ hơn nữa là tình trạng cắt tay đột ngột diễn ra tràn lan. Có những đoàn
phim hoạt động với kinh tí chỉ 500 nhân dân tệ, đã đơn giản xóa luôn nữ chính khỏi kịch bản.
Giải thích trong câu chuyện rằng cô bị bọn buôn người đánh rồi phải nhập việt. Diễn viên học
thuộc lời thoại hoàn tất hóa trang. Vậy mà sáng ngày hôm sau đã bị báo thay người, chỉ vì nhà
đầu tư muốn một người trẻ hơn. Có trường hợp một nữ diễn viên 30 tuổi bị từ chối chỉ vì bị
cho là quá già để đóng vai mẹ của một nhân vật mới ngoài 20 tuổi. Điều kiện quay phim thì khắc nghiệt.
Diễn viên và ekip thường xuyên phải thức trắng đêm, kéo theo những ca làm việc dài tới 20 giờ.
Mưa lấm lem bùn dứt, mưa gió mà vẫn bị ép quay tiếp. Diễn viên quần chúng bị coi như lao
động dùng một lần rồi bỏ. Một người trong nghề cho biết, thì riêng trong nhóm người anh ta quen,
đã có 5 thành viên ekip, trong đó có trợ lý đạo diễn và chuyên viên hóa trang,
gục ngã vì kiệt sức chỉ trong vòng một năm qua. Sự bóc lột đã ăn sâu vào chính hệ thống này.
Diễn viên bị ép ký hợp đồng quản lý, nhựng lại 30-40% thu nhập, cộng thêm các hợp đồng
độc quyền nền tảng kéo dài 8 năm. Ngay cả khi giành được một vai phụ số 3 với thù lao 100.000
nhân dân tệ, sau khi bị cắt xén, diễn viên có khi chỉ còn giữ được 30.000 nhân dân tệ,
mà vẫn có thể bị trói chặt vào đúng dự án đó suốt cả năm, thậm chí nhiều lúc còn lỗ ngược.
Mối quan hệ và nguồn lực lấn át tất cả, tài năng hay ngoại hình đều chẳng có ý nghĩa gì
nếu không có một ông bố quyền lực, hoặc các nhà đầu tư lắm tiền đứng sau. Cấu trúc kiềm tự
tháp của ngành này dồn toàn bộ cơ hội vào tay một tầng lớp tinh hòa cực nhỏ.
Giờ đây, trí tuệ nhân tạo đang ráng phú đòn cuối cùng. Nhiều công ty đã chuyển hẳn sang làm
phim ngắn do AI tạo ra, vì rẻ và ngay càng chân thực. Nội dung ngắn bị thay thế trước tiên vì đây
là dạng nội dung đơn giản nhất và dễ bị thay thế nhất. Diễn viên thật đang mất việc hàng loạt. Không
còn vai để diễn, nhiều người phải chuyển sang bán gà nướng cay, mi lạnh, bóng bay,
thậm chí trồng mía để sống qua ngày. Một diễn viên phụ kỳ cụ sau 7 hoặc 8 năm
lan lộn trong nghề, tôi nhận rằng lần thứ ba anh thừa sức ở Hoành Điếm đang kết thúc trong thất bại.
Anh nói, tôi không kiếm già tiền nữa, tôi phải buông giấc mơ của mình. Nhiều người giờ phải đối
mặt với thực tế là họ còn phải nuôi cha mẹ già và con nhỏ. Tương lai trước mắt vô cùng ảm đạm.
Vô cùng hàng nay phơi bày sự rụm đổ hoàn toàn trong lĩnh vực phim ngắn tại Trung Quốc.
Những diễn viên tầng dưới không có tiếng nói, họ chỉ là nguồn lực có thể vứt bỏ. Kinh phí cực thấp,
lịch quay hạ khắc, tình trạng quyệt lương tràn lan, hợp đồng bốc lột và sự trỗi dậy quá
nhanh của AI đã dụn họ tới bờ vực. Trước những biến đổi ấy, nhiều người cảm thấy hoàn toàn bất lực.
Những người từng mơ trở thành gương mặt quen thuộc trên màn ảnh, giờ chỉ còn biết buông ra một câu,
chúng tôi xong rồi. Điều họ đang trải qua không phải là một giai đoạn xa suốt tạm thời,
mà là một cuộc sụp đổ toàn diện của cả ngành. Người dân Trung Quốc đang thức tỉnh,
lan sóng cảm tạ Đài Loan, Nhật Bản và Ấn Độ chạm đúng nỗi sợ lớn nhất của Tập Cận Bình.
Thưa quý vị, ngày 22, một tai nạn mỏ than thảm khốc xảy ra tại huyện Tẩm Nguyên,
tỉnh Sân Tây, Trung Quốc khiến nhiều người thiệt mạng và vô số gia đình chìm trong tăng tóc.
Trước thảm kịch này, Tổng thống Đài Loan Lai Thang Đức, Thủ tướng Nhật Bản Shanae Takachi và
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã nhanh chóng bày tỏ niềm đau buồn sâu sắc,
thuê lời chiêu buồn, đồng thời đề nghị hỗ trợ nhân đạo. Điều nổi bật giữa bầu không khí
đau thương ấy là phản ứng chia rẽ rõ rệt bên trong Trung Quốc đại lục.
Trong khi những tiểu phấn hồng bị tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc đầu độc và các tài
khoản dư luận viên do Đảng Kiểm soát ảo ạt tấn công, lăng mạng các nhà lãnh đạo nước ngoài này,
khi một số lượng lớn cư dân mạng Trung Quốc lại công khai bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với
cả ba người. Ngay trong một khoảnh khắc đó, bản chất thật của mỗi bên đã bộc lộ rất rõ,
ai đứng về phía lương chi và ai không đứng về phía lương chi, người ta đều có thể nhìn ra.
Khác với trước đây, nhiều cư dân mạng Trung Quốc đã bắt đầu trực tiếp nhắn gửi tới Tổng thống
Lai Thang Đức, Thủ tướng Takachi và Thủ tướng Modi lấy danh nghĩa cá nhân cũng như thay mặt cho
người dân Trung Quốc để náo lên những suy nghĩ chân thật của mình. Tổng thống Lai Thang Đức
nhanh chóng đăng trên nền tảng X. Chúng tôi vô cùng đau buồn trước vụ tài nạn mỏ
than nghiêm trọng ở Sân Tây, gây thương vong lớn. Tôi xin gửi lời thiêu buồn sâu sắc tới những người
đã thiệt mạng, cùng sự cảm thông chân thành từ những người bị thương và gia đình họ. Đài
Loan sẵn sàng cung cấp hỗ trợ nhân đạo nếu cần. Hoàn cảnh riêng của ông Lai khiến phản
bộ càng trở nên đặc biệt dài dất. Sinh ra trong nghèo khó, ông mất ta, một thợ mò than,
trong một tài nạn mỏ chỉ ít lâu sau khi ông chào đời. Ông và các anh chị em đã được mẹ nuôi lớn
ở vùng nông thôn Tân Bắc. Vì vậy, ông hiểu nỗi đau mà các gia đình nạn nhân đang phải gánh
chịu hơn hầu hết mọi người. Mặc dù vậy, ông vẫn phải hứng chịu một làn sóng sủi bới và công
kích dữ dội từ những tiểu phấn hồng. Trái lại, nhiều cơ dân mạng Trung Quốc để lại những lời nhắn
đầy xúc động. Có người viết, thay mặt toàn thể người dân Trung Quốc, tôi xin lỗi Đài Loan. Đối diện
với một Trung Quốc thù địch, lúc nào cũng đe dọa xâm lược Đài Loan. Vậy mà khi thảm họa xảy ra,
Đài Loan vẫn chọn lòng chắc ẩn thay vì chế diễu. Khoảng cách giữa hai bên thật quá lớn.
Một người khác nói, cảm ơn Tổng thống Lai Thành Đức. Xin đừng quên lý tưởng ban đầu của ông. Hãy
dẫn dắt người dân Đài Loan tới một cuộc sống tốt đẹp hơn và đứng vững trước áp lực. Dân chủ
và tự do quả thật mang lại một tương lai tươi sáng hơn. Những người khác thì chỉ thẳng vào
căn nguyên của vấn đề. Mỗi khi Đài Loan hay Nhật Bản gặp thiên tai, những tiếng nói dân tùy,
cực đoan ở Trung Quốc luôn hả hề trước bất hạnh của người khác. Đây là kết quả của nền giáo dục
hận thù do Đảng Cộng sản Trung Quốc tạo ra. Thù đã làm mèo mó tư tưởng và giá trị của người Trung Quốc.
Có người còn nói trực diện hơn. Cảm ơn Tổng thống Lai. Chúng tôi hy vọng một ngày nào đó Đài Loan
sẽ thống nhất Trung Quốc để những bi kịch như thế này bớt xảy ra. Nhiều người cũng nhắc nhở đừng
để tâm tới đám dư luận viên độc địa đó. Chúng hoặc là bị Đảng Cộng sản Trung Quốc tẩy não,
hoặc là những kẻ được trả tiền để tuyên truyền trò chế độ. Những lời bình luận này cho thấy một sự
thức tỉnh rất rõ trong người dân Trung Quốc bình thường. Họ nhìn ra sự đối lập xấu xắc. Đài Loan
và Trung Quốc đại lục chỉ cách nhau một eo biển hẹp, nhưng lại thuộc về hai thế giới hoàn toàn các
nhau. Trong khi Đảng Cộng sản Trung Quốc kiểm duyệt thông tin, che đậy sự thật và thao túng con số
thương vong, thì các nhà lãnh đạo dân chủ lại bày tỏ quan tâm chân thành và đề nghị giúp đỡ công
chút gió dự. Trong một khoảnh khắc ấy, ai là thiện, ai là ác đã hiện ra hết sức rõ ràng.
Mặc dù cư dân mạng Trung Quốc đại lục không có lá phiếu, nhưng những bình luận của họ trên mạng đã
trở thành lá phiếu thật sự của họ, là cách bộc lộ trung thực nhất tiếng lòng của chính mình. Và trong
khoảnh khắc này, họ đã hoàn toàn từ bỏ chế độ của Tập Cận Bình. Đây chính là viễn cảnh khiến
Tập Cận Bình kiếp sợ nhất. Nguyên mô của vụ tai nạn này nghiêm trọng tới mức đã khiến lãnh đạo
Đài Loan, Nhật Bản và Ấn Độ trực tiếp lên tiếng. Cả Thủ tướng Takashi lẫn Thủ tướng Modi đều
đăng lời chia buồn bằng tiếng Trung, và nhận được làn sóng cảm ơn rồn rập từ những người dùng nói tiếng Trung.
Nhiều người nhắc lại hình ảnh nữ sinh Nhật Bản năm 2020 đứng trên một con phố ở Tokyo,
cầm biểu ngữ viết rằng, núi sông tuy khác nhưng cùng trùng trăng trời, quyên góp trò vụ hán.
Hình ảnh đầy tính nhân văn ấy đã khiến vô số người Trung Quốc xúc động sầu sắc.
Đồng thời, cơ dân mạng cũng đặt ra những câu hỏi sầu hơn về nguyên nhân thực sự
phía sau những thảm họa lập đi lập lại này. Từ thảm họa Mò Than Lão Bạch Động năm 1960 và nạn đói
trong thời đại nhảy vọt làm hàng chục triệu người chết, cho tới vụ vỡ đập bản kiều do con người gây ra,
trận động đất Đường Sơn bị che giấu và trận lũ Hà Bắc năm 2023 do cố ý xả lũ.
Tất cả đều là những thảm kịch do quyết định của con người tạo ra. Người ta hân nay đang hỏi,
chúng ta có phải chịu thêm bao nhiêu thảm họa do con người gây ra nữa?
Suốt cuộc ai mới là kẻ phải chịu trách nhiệm cho tất cả những bi kịch này?
Thông qua vụ việc này, người dân Trung Quốc đang dùng chính tiếng nói của mình để tuyên bố một sự
thật rõ ràng. Đảng Cộng sản Trung Quốc không đại diện cho người dân Trung Quốc. Sự thức tình âm thầm
nhưng ngày càng lớn này đang trở thành một cách mới để họ lên tiếng. Đó chính là thông điệp mạnh
mẽ mà câu chuyện này mang theo. Hàng trăm thợ mỏ Trung Quốc mắc kẹt trong vùng bùng phát Ebola,
nỗi lo dâng cao về các tuyến đường sám đưa virus quay trở lại Trung Quốc.
Thưa quý vị, ngày 17 tháng 5, Tổ chức Y tế Thế giới chính thức tuyên bố đợt bùng phát Ebola ở Trung
Phi là một tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế, tức mức cảnh báo y tế
toàn cầu cao nhất. Đây không phải là chủng Zairet quen thuộc, loại đã có vaccine, mà là chủng
Vodipugio, một biến thể đã hơn 10 năm không xuất hiện và hiện chưa có vaccine nào. Điều đặc biệt
đáng lo ngại là loại virus này đã âm thầm lây lan ở miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo trong ít
nhất hai tháng trước khi bị phát hiện. Đến ngày 20 tháng 5, số ca nghi nhiễm đã tăng lên 600,
với 139 ca tử vong nghi do Ebola. Cộng hòa Dân chủ Congo đã xác nhận 51 ca, trong khi nước
láng giềng Uganda xác nhận 2 ca. Chủng Vodipugio có tỷ lệ tử vong khoảng 25-40%,
thấp hơn đáng kể so với mức 70-90% của chủng Zairet, cùng hạn hơn.
Chính mức độ gây chết người thấp hơn này lại khiến các triệu chứng ban đầu,
nhiều sốt, đau đầu và miệt lả có vẻ không quá nghiêm trọng, tạo điều kiện cho người nhiễm vẫn
đủ sức di chuyển, băng qua biên giới và âm thầm phát tán virus mà không bị phát hiện.
Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài tới 21 ngày, càng lan tăng mức độ nguy hiểm. Tâm dịch nằm đúng
ở khu vực trọng yếu của ngành khai khoáng toàn cầu. Cộng hòa Dân chủ Congo cung cấp hơn 80%
cobalt của thế giới, vật liệu thèn chốt cho xe điện và các ngành công nghệ cao. Hàng chục
nghìn thợ mỏ Trung Quốc đang tập trung tại khu vực này. Trong số đó, dễ bị tổn thương nhất là
những thợ mỏ quy mô nhỏ hoạt động ngoài hệ thống chính thức ở các tỉnh Ituri và Bakifu đầy
xung đột. Cũng chính là nơi dịch bệnh bùng phát nghiêm trọng nhất. Khác với các kỹ sư và nhân
viên của những doanh nghiệp nhà nước lớn như CMOC và tử kim khoáng nghiệp, vốn được bảo vệ tương đối
tốt và hoạt động ở các khu vực phía Nam ổn định hơn, những thợ mỏ Trung Quốc độc lập này
chủ yếu đến từ huyện Thượng Lâm của Quảng Tây, Châu Thử của Hồ Nam hoặc Hác Long Giang lại
tàn mát khắp các bãi đảo vàng thủ công nguy hiểm sâu trong rừng rậm. Họ sống và làm việc trong
điều kiện vệ sinh rất kén, tiếp xúc cực gần với lao động địa phương Congo, giữa những vùng vẫn
liên tục có xung đột vũ trang. Các tổ chức y tế đã ghi nhận những ca Ebola được xác nhận gần
các xưởng chế biến vàng thô sơ và các điểm khai thác trái phép. Nỗi lo lớn nhất nằm ở chỗ,
điều gì sẽ xảy ra nếu những thợ mỏ này bị nhiễm bệnh? Phản ứng đầu tiên của họ thường là bỏ
chạy về Trung Quốc. Với hệ thống y tế địa phương gần như không tồn tại, cộng thêm giao tranh vũ trang
hàng ngày vẫn tiếp diễn, ở lại đối với họ chẳng khác nào chờ chết. Trước ngày 18 tháng 5,
khi Tổng cục Hải quan Trung Quốc siết sạch kiểm soát biên giới, đã tồn tại một khoảng trống kéo
dài từ 40 đến 50 ngày mà hầu như không có bất kỳ biện pháp sàn lọc hiệu quả nào. Trong khoảng
thời gian đó, rất có thể nhiều người đã trở về qua các tuyến đường sám. Những tuyến đường sám này
được thiết kế để lách hoàn toàn hệ thống giám sát dữ liệu lớn của Trung Quốc. Thay vì bay thẳng,
thợ mỏ sẽ dùng tiền mặt mua các chặng vé riêng lẻ từ Uganda tới Dubai, từ Dubai tới Kuala
Lumpur, rồi từ Kuala Lumpur về Nam Ninh hoặc Quảng Châu. Khi nhập cảnh vào Trung Quốc, hệ thống
chỉ ghi nhận điểm cưới hành cuối cùng là Malaysia, hoàn toàn không lưu dấu vết về nơi xuất phát
thực sự là ổ dịch Ebola. Trong giai đoạn ủ bệnh, khi chưa có triệu chứng, may quét thân nhiệt và
các bước kiểm tra thông thường ở cửa khẩu sẽ không phát hiện được gì. Một khi đã trở về những quê
nhà ở nông thôn như Thượng Lâm, Quảng Tây hoặc các huyện miền núi ở Hồ Nam, nguy cơ bùng phát dịch
cục bộ sẽ trở nên rất thật. Bác sĩ ở cấp làng xã rất có thể sẽ chẳng đoán nhầm bệnh thành suốt
dết phi trâu tái pháp hoặc cúm theo mùa. Nếu lây lan chéo có thể xảy ra trong bệnh viện tuyến cơ sở
và lan sang đội ngũ nhân viên y tế tuyến đầu, thì hệ thống dưới sự cái trị của Đảng Cậu Sản Trung Quốc
rất có thể sẽ quay trở lại đúng lối phản ứng quen thuộc, đặt duy ổn lên trên hết và chai dấu
thông tin để tránh xảy ra sự bố chính trị trong nhiệm kỳ của một quan tức nào đó.
Kiểu phản ứng này đã lặp đi lặp lại nhiều lần, từ SARS cho tới giai đoạn đầu của Covid-19 ở
Bố Hán. Phản ứng bản năng của bộ máy quan liêu thiếm khi là minh bạch và hành động quyết đoán,
mà thường là che đậy để giữ bề ngoài ổn định và bảo vệ hình ảnh chính trị.
Bắc Kinh hiện vẫn khẳng định chưa có ca Ebola nào xuất hiện ở Trung Quốc. Tuy nhiên,
đến khi truyền thông nhà nước công bố ca đầu tiên, thì rất có thể virus đã âm thầm lây lan trong
bóng tối suốt nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Đợt bống phát này một lần nữa quây bày những điểm
yếu trí tử trong chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu và mức độ rủi ro rất cao do lực lượng
lao động kỳ chính thức khổng lồ của Trung Quốc tại Phi châu tạo ra. Hàng chục nghìn thợ mỏ Trung Quốc
độc lập đã trở thành một quả bom nổ chậm tiên tàng. Nếu hệ thống y tế công cộng và bộ máy cai trị
của Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn tiếp tục coi ổn định quan trọng hơn sự thật và tính minh bạch,
thì hậu quả có thể còn nghiêm trọng hơn cả chính virus.
Chương trình tối nay của NewSky TV xin được khép lại tại đây.
Mai Ly xin thân thành cảm ơn quý vị khán giả đã quan tâm theo dõi và ủng hộ chương trình.
Đừng quên gặp lại chúng tôi qua bản tin trưa và chương trình bình luận trên sâu hàng ngày trên kênh Không Trôi Mới.
Cũng như hãy bấm nút đăng ký kênh và nút chuông thông báo bên cạnh để đón xem nhiều video khác nhé!
Một lần nữa, xin chúc quý vị một buổi tối ấm áp đầy yêu thương.
Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị trong những chương trình lần sau!