CHUYỆN KỲ QUÁI Ở TRUNG QUỐC: ‘HỌC VIỆN NƯỚNG THỊT’ BÙNG NỔ BÁO ĐIỀM CHẲNG LÀNH

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
722 Lượt xem video·19 thg 5, 2026
CHUYỆN KỲ QUÁI Ở TRUNG QUỐC: ‘HỌC VIỆN NƯỚNG THỊT’ BÙNG NỔ BÁO ĐIỀM CHẲNG LÀNH
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Chào mừng quý vị trở lại với chương trình Thức Mới, tôi là Lê Minh.
Thưa quý vị, chắc quý vị đồng ý rằng trên đời này miễn là làm ăn chân chính,
bỏ công sức ra để mang lại giá trị cho cộng đồng thì đều đáng quý.
Và làm nghề gì thì cũng đều phải học.
Lào động chân tay thì học trong sưởng nghề, trường nghề.
Và lao động trí ốc thì học trong các trường cao đẳng, đại học hay là học viện.
Thế nhưng ở Trung Quốc đương đại là nơi có sự khác biệt với phần còn lại của thế giới, khác lắm.
Bao gồm cả lĩnh vực giáo dục đào tạo và việc làm.
Chẳng hạn như ở thế giới bên ngoài có học viện ngân hàng, học viện ngoại giao,
học viện tài chính, rồi học viện công nghệ, học viện nghệ thuật, hay là học viện quân sự, v.v.
Thì Trung Quốc có học viện nướng thịt, đào tạo cách nướng thịt.
Đã thế lại đang có tỷ lệ đăng ký đầu vào cao ngất ngưỡng của các thí sinh học cao nữa chứ.
Hôm nay chúng ta hãy cùng nhau xem xét câu chuyện thú vị này có ý nghĩa gì.
Học viện nướng thịt và sự học viện hóa các cơ sở đào tạo.
Tờ Epoch Times hôm 11 tháng 5 dẫn báo cáo của Triều Tân Văn rằng,
Học viện Công nghiệp Nướng Thịt Nhạc Dương, học viện công nghiệp nướng thịt đầu tiên của Trung Quốc
được hành lập vào tháng 7 năm 2025, đã bắt đầu khởi động lớp tuyển sinh đào tạo
nhân tài cao cấp từ ngày 9 tháng 3 năm nay.
Học viện này cung cấp khóa đào tạo kỹ năng nướng thịt trong vòng một tháng,
học phí là 5.800 nhân dân tệ, sau khi tốt nghiệp có thể nhận được chứng chỉ
hành nghề nướng thịt do chính quyền cấp phát.
Học viện nướng thịt tuyển sinh trên phạm bi Toàn quốc.
Đến khi kết thúc thời gian đăng ký vào ngày 4 tháng 9 năm 2025,
số người báo danh đã vượt qua 4.000 người, vượt xa dự kiến.
Tuy nhiên phía nhà trường cuối cùng chỉ tuyển chọn 30 người, tỷ lệ trúng tuyển chưa đầy 0,75%.
Điều gây bất ngờ thứ hai là số thí sinh trên Toàn quốc còn đông hơn số thí sinh địa phương.
Và điều bất ngờ thứ ba đó là trong số những người đăng ký không thiếu những sinh viên đã tốt
nghiệp Đại học hệ chính quy, có sinh viên tốt nghiệp Đại học từ Đại học Công nghệ Vũ Hán,
có sinh viên tốt nghiệp hệ đào tạo thứ ba từ Học viện Thụ Đạt thuộc Đại học Sư phạm Hồ Nam.
Trong khi đó, định hướng của Học viện nướng thịt Nhạc Dương chỉ là trình độ trung cấp nghề.
Những thông tin này được cung cấp bởi ông Khương Thông Phúc,
phó hiệu trường Đại học M Nhạc Dương, cũng là người thúc đẩy việc thành lập Học viện Nướng thịt Nhạc Dương.
Học viện này là sản phẩm hợp tác giữa Đại học M Nhạc Dương và Hiệp hội Nướng thịt Thành phố Nhạc Dương.
Các báo cáo liên quan đã gây ra những cuộc thảo luận sôi nổi trên mạng xã hội.
Có người cho rằng, học phí trong một tháng mà lên tới 5.800 nhân dân tệ,
dường như có dấu hiệu cắt hẻ, tức là gặt hái lợi ích từ người dân.
Cũng có những người trong ngày nướng thịt cho rằng,
các trường phái nướng thịt ở các địa phương tại Trung Quốc có sự khác biệt cực lớn.
Việc thành lập một học viện nướng thịt tại một địa phương đơn lẻ, khó có thể đại diện cho toàn bộ văn hóa ngành nghề.
Chỉ riêng địa phương Nhạc Dương này đã có hơn 2.000 cửa hàng nướng thịt và 50.000 người hành nghề.
Có phải chính quyền Nhạc Dương chơi trội, riêng mình mở học viện để đào tạo ngành nướng thịt hay không?
Không đâu. Đây là hiện tượng toàn xã hội, khi mà trên khắp Trung Quốc đều xuất hiện những học viện kỳ lạ tương tự.
Chẳng hẳn vào tháng 12 năm 2025, Sở Giáo dục tỉnh Quảng Đông và Tập đoàn Kinh Đông
đã thành lập Học viện SIPER hiện đại đầu tiên của Trung Quốc, đào tạo nhân viên ra đồ ăn SIPER
và nhân viên chuyển phát nhanh toàn thời gian.
Tháng 9 năm 2025, Học viện Kỹ thuật Nghề nghiệp Thẩm Dương tỉnh Liêu Ninh đã thành lập
Học viện Công nghiệp Quản lý Sức khỏe và Giải trí Tắm Hơi, được cư dân mạng gọi vui là
Học viện Kỳ cỏ đầu tiên của Trung Quốc. Trước đó còn có Học viện Cam Dốn ở Cám Châu, Giang Tây,
Học viện Tôm Hùm ở Tiềm Giang, Hồ Bắc, Học viện Cá Nướng ở Vạn Châu, Trung Khánh,
cũng như Học viện Bún Ốc ở Liễu Châu, Quảng Tây.
Tại tỉnh Quảng Tây, đặc biệt ở thành phố Nam Ninh, có Học viện Trà Sữa tại Trung Khánh,
thu phù quần lấu, các trường dạy nghề đã nâng cấp bộ môn lẩu thành một Học viện Công nghiệp lẩu riêng biệt.
Với sự thống trị của thương mai điện tử qua livestream trên các nền tảng Toyin, Taobao Live,
hàng loạt trường đại học và cao đẳng nghề tại Nghĩa Âu, Triết Giang và Quảng Châu đã thành lập các Học viện livestream.
Còn ở tại các đô thị lớn như là Thượng Hải, Bắc Kinh, nơi nền kinh tế thú cưng đang bùng nổ,
xuất hiện các Học viện chăm sóc thú cưng đào tạo từ tâm lý học hành vì thú cưng,
làm đẹp trên sâu, cho đến dinh dưỡng học cho chó mèo.
Đây là một trong những ngành nghề hiếm hoi mà cử nhân đại học sẵn sàng tham gia vì mức thu nhập cao so với mặt bảng chung.
Tại một số tỉnh như là Hồ Nam hay Phúc Kiến, các trường nghề đã thành lập các Học viện chuyên về dịch vụ tăng lễ hiện đại,
nơi này đào tạo trang điểm tử thi kỹ thuật cao, điều hành lễ tăng công nghệ số, tăng lễ trực tuyến và tư vấn tâm lý cho người thân.
Tóm lại, cứ mở ngành đào tạo đi, nhà nước sẽ cho lên đời thành Học viện hết.
Hiện tượng này ẩn chứa thông điệp gì về xã hội Trung Quốc đương đại nhỉ?
Những vấn đề xã hội đang sau hiện tượng kỳ lạ này.
Từ Học viện hay Academy trong Anh ngữ, có nguồn gốc từ Hy Lạp cổ đại.
Trong tiếng Hy Lạp cổ là Akademia. Đây là tên của một khu vườn hoặc khu rừng nhỏ nằm bên ngoài thành Athens,
nơi nhà triết học nổi tiếng Plato đã thành lập trường học của mình vào năm 387 trước công nguyên.
Khu vườn này được đặt theo tên của một anh hùng huyền thoại người Athens, có tên là Akademos.
Ban đầu nó là nơi Plato giảng bài, không phải giảng những thứ tầm thường, mà là triết học, mẹ của mọi môn học.
Bên cạnh đó, nó là nơi mà các nhà triết học Hy Lạp thuộc các trường phái tụ học để thảo luận và nghiên cứu.
Dù có tính ước lệ lịch sử, kiệt tác trường học Athens của đại danh họa phục hưng Raphael
có thể tạm dùng để hình dung một cảnh tượng thường thấy trong Academy của Plato,
nơi các bộ óc vĩ đại nhất của Hy Lạp cổ đại đương thời tập trung để thảo luận những vấn đề cao siêu.
Cũng vào khoảng thời gian đó, học việt đầu tiên của Trung Hoa cổ đại là Tắc Hạ Học Cung ở nước Tề,
cũng là nơi tập trung những nhà tư tưởng vĩ đại thời tiên tần như là Mạnh Tử, Tuân Tử, Châu Diễm,
Thuần Vu Khôn, v.v. để luận đạo trị quốc. Cho nên, ở cả hai cái nôi văn minh cổ đại Đông và Tây,
học việt đều là nơi con người tách rời khỏi những nhu cầu vật chất tầm thường để vươn tới cái đạo.
Ở đó, những bộ óc ưu tú nhất của xã hội bàn về công lý, về bàn thể luận, về cách trị quốc bình thiên hạng, v.v.
Học việt khi đó là đỉnh tháp của cấu trúc xã hội.
Sau này, vào thời cận và hiện đại, các viện hàn lâm, viện nghiên cứu đóng vai trò là động cơ của tiến bộ.
Dù tính tư tưởng có thể loãng đi so với thời cổ, nhưng giá trị cốt lói vẫn là khám phá cây mới và dẫn dắt nhân loại.
Nhưng chưa bao giờ thấy có học viện nào nghiên cứu cách nướng thịt, nướng cá, cách nấu bún ốc, pha trà sữa,
bắt nồi lẩu, cách tắm rửa, hay cách giao hàng, hay là chăm chó mèo, v.v. cho đến gần đây ở Trung Quốc.
Như đã nói, nghề gì cũng đều đáng quý miễn là làm ăn chân chính, giao dịch trong sạch,
và chẳng có gì phải xấu hổ khi đi học nướng thịt.
Điều bất thường ở đây thuộc về chính quyền các cấp của Trung Quốc,
thay vì gọi đúng tên của sự vật, chẳng hạn như là cơ sở học nghề,
thì họ lại cho phép sử dụng cái tên học viện cho những công việc bất xứng này.
Nghe có vẻ như một câu chuyện trào phúng khi tỷ lệ trúng tuyển của một học viện nướng thịt lại thấp kỷ lục,
trước đây 0,75%, 30 trúng tuyển trên 4.000 người đăng ký.
Con số vốn chỉ thường thấy ở các kỳ thi công chức cấp cao hay các đại học thuộc nhóm Ivolich.
Nhưng đó là một thực tế khác nghiệt, một công việc khói bụi và dầu mỡ,
hoàn toàn tách biệt với lộ trình học vấn hay họa lộ truyền thống.
Dù có mức học phí đắt đỏ trong bối cảnh thắt lưng bột bụng,
vẫn thu hút lượng lớn người đăng ký từ khắp cả nước, bao gồm cả những người có học vị cao.
Thật là cười ra nước mắt.
Nguyên nhân không gì khác ngoài cuộc khủng hoảng thừa chầm trọng trên thị trường lao động,
đặc biệt là nhóm lao động tri thức.
Khi môi trường kinh doanh nội địa ngày càng thắt chặt,
quan hệ quốc tế dặn nứt và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng của các tập đoàn nước ngoài diễn ra mạnh mẽ,
nên kinh tế bốn dựa vào xuất khẩu này đang dư thừa một lượng lớn lao động cổ cồn trắng không tìm thấy lối ra.
Hệ luyện này trên thực tế đã được cảnh báo từ nhiều năm trước.
Vào giữa năm 2023, giáo sư Chuong Dan Dan từ Đại học Bắc Kinh từng gây dúng động dư luận khi khẳng định
có khoảng 16 triệu thanh niên đang trong tình trạng tự nguyện rơi bỏ thị trường lao động hoặc sống dựa vào cha mẹ.
Con gọi là hiện tượng thanh niên toàn thời gian.
Ba khẳng định nếu tính cả nhóm này, tỷ lệ thất nghiệp thực tế ở thanh niên Trung Quốc có thể lên tới 46,5%
thay vì con số hơn 20% mà chính phủ công bố.
Phản ứng trước những dữ liệu gây sốc này, chỉ một tháng sau, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc
NBS đã quyết định ngừng công bố dữ liệu thất nghiệp thanh niên trong nhiều tháng để tối hưu hóa phương pháp thống kê.
Khi số liệu xuất hiện trở lại, nó đã được làm đẹp bằng cách thay đổi định nghĩa.
Chỉ cần làm việc tối thiểu một giờ mỗi tuần hoặc tham gia vào các loại hình làm việc linh hoạt
như là chạy xe công nghệ, livestream, bán hàng hay buôn bán vỉa hè,
sinh viên tốt nghiệp đã được nghĩa nhiên tính là có việc làm một định.
Tuy nhiên, những phủ phép thống kê ấy không thể khỏa lấp được thực tại khắc nghiệt vào năm 2026.
Sau nhiều năm đối đầu trong các cuộc thương chiến dai dặn và sự dịch chuyển khó đảo ngược
của chuỗi cung ứng toàn cầu khỏi Trung Quốc, nền kinh tế xuất khẩu,
vốn lật sưng sống của quốc gia này đã chịu những tổn thương sâu sắc.
Các hãng xưởng nước ngoài rút đi không chỉ mang theo dòng vốn
mà còn xóa sổ hàng triệu vị trí quản lý và kỹ thuật chung cao cấp.
Thế là trong cơn bão ấy xuất hiện những học viện nướng thịt, học viện shipper,
học viện kỳ cọ, v.v. Nó là minh chứng cho thấy một thế hệ thanh niên từng được kỳ vọng
sẽ dẫn dắt của cách mạng công nghệ, nay lại phải chen chân danh giật một suốt học ngày nướng thịt
hay kỳ cọ lưng. Khi chiếc áo của con trắng trở nên quá rẻ mạt
trong một nền kinh tế đang còn lại, trí thức trẻ phải cởi nó ra để khoác lên mình tấm áo
cổ cồn xanh và tràn xuống các ngành dịch vụ tay chân vốn trước đây dành cho lao động phổ thông.
Đường phố bụi bập vô tình trở thành bến đỗ cuối cùng cho những bằng cấp cử nhân,
thạc sĩ đang dần mất giá. Động lực cầu sinh sẽ thay cho mơ cao ước giải.
Vìa hè nhét nhại thay cho văn phòng máy lạnh. Vì thịt than hoa sẽ thay cho máy móc tối tật.
Khởi nghiệp công nghệ hay tài chính ư? Làm giàu nhanh ư? Chuyên môn cao để được trọng đại ư?
Hãy quên đi tham vọng. Trước mắt hãy lo kiếm được gì bỏ vào miệng đã,
bởi vì đây là chuyện sinh tử rồi. Nhưng không chỉ trí thức trẻ đối mặt sinh tử,
mà chính quyền Bắc Kinh cũng đang như ngồi trên một quả bom hẹn giờ.
Bởi lẽ sự ổn định của thể chế này từ lâu đã dựa trên một cam kết ngầm về sự thịnh vượng.
Người dân chấp nhận sự quản lý hà khắc để đổi lấy một tương lai kinh tế sán lạn hơn
cho con em mình, giống như tinh thần mà Đặng Tiểu Bình đã từng truyền đạt với dân chúng.
Ưu tiên kinh tế, gạt bỏ tranh luận ý thức hệ. Nhưng khi mà chiếc bánh kinh tế ngừng nở ra,
thậm chí co lại, và quan trọng hơn, khi nước thang thăng tiến xã hội bị gãy vụn ngay dưới chân
thế hệ trẻ, bản khế ước ngầm ấy bắt đầu xuất hiện những vết dạng không thể cứu vãn.
Bắt đầu là xuất hiện những người nằm thẳng, họ từ chối kết hôn, từ chối mua nhà,
từ chối tiêu dùng, từ chối công hiến. Điều này tạo ra một vòng xoáy suy thoái. Không tiêu dùng
thì doanh nghiệp không bán được hàng, thì tiếp tục xa thải nhân viên, thì số người nằm thẳng
sẽ ngày càng nhiều hơn. Một thế hệ không có hy vọng sẽ trở thành gánh nặng cho hệ thống
an sinh xã hội và làm suy giảm sức mạnh quốc gia về giải hạng.
Khi việc nằm thẳng không còn đủ để xoa dịu nỗi đau thực tế, biết đâu nó có thể
chuyển hóa thành sự thù hận đối với xã hội, những người mà họ cho rằng đang sống tốt hơn mình.
Thất nghiệp là ngòi nổ phổ biến nhất trong các vụ án trả thù xã hội gần đây,
đang xảy ra ngày càng nhiều với những hậu quả ghê rợn, khi mà nền kinh tế chậm lại và các
ngành công nghiệp xa thải hàng loạt, và nhiều cá nhân rơ vào tình trạng mất phương hướng hoàn toàn.
Nếu không nằm thẳng, không trả thù xã hội, thì những người trí thức phẫn nộ, có tiếng nói
và khả năng kết nối, vẫn luôn là mối lo ngại lớn nhất đối với bất kỳ hệ thống quản trị nào.
Chính quyền Bắc Kinh có lẽ cũng ở trong tâm trạng này. Khi một lượng lớn thanh niên có trình độ,
nhưng thất nghiệp tụ hợp lại, nguy cơ xảy ra các biến động xã hội là rất cao.
Những người này có tư duy phản biện, kỹ năng sử dụng công nghệ và sự nhạy bén về thông tin.
Nếu họ cảm thấy tương lai bị đóng sập, sự bất mãn có thể chuyển hóa từ kinh tế sang các yêu sách khác.
Để ngăn chặn sự bất đổn, các mô hình như học viện nướng thịt hay kinh tế vỉa hè
đóng vai trò như một chiếc van xả áp suất, đồng thời cũng là nét tô son điểm phấn
cho các con số báo cáo về thất nghiệp.
Và lại, thay vì để thanh niên thất nghiệp tụ tập ở các thành phố lớn và lên mạng chỉ trích,
việc để họ vào các khóa học nghề hoặc là khuyến khích về quê khởi nghiệp
sẽ giúp phân tán nguồn lực tiềm tàng cách bất đổn.
Thế là xuất hiện học viện cam rốn, học viện tôm hù.
Mở các học viện này là một công mấy việc, cũng tiện để chính quyền chứng tỏ rằng
họ đang tích cực giải quyết vấn đề, từ đó vớt vát hình ảnh trong mắt người dân.
Vấn đề là phải làm sao cho người ta thấy rằng nướng thịt, giao hàng, kỳ gọ lưng
hay pha chả sữa v.v. cũng hết sức danh giá và được đào tạo bài bản trong học viện hẳn hòi.
Điều này nhằm xoa dịu cái tôi của các cử nhân, thạc sĩ,
giúp họ chấp nhận làm việc tay chân để có thu nhập trước mặt.
Khi hỏi bạn học ở đâu, người này trả lời, tôi học ở học viện ngoại giao.
Người kia bảo, tôi học ở học viện tài chính.
Người no lại nói là tôi học ở học viện công nghệ.
Và có người sẽ trả lời không kém phần oai vệ rằng, tôi học ở học viện nướng thịt.
Và nói thêm, nhưng ở chỗ đó, cũng có nhiều người từng học cùng trường với các bạn đó.
Sức mạnh thực tế của Trung Quốc lộ rõ.
Nhiều người nước ngoài từng ở các thành phố lớn Trung Quốc đã từng bị ấn tượng
bởi vẻ đô sộ hào nhoáng và sức mạnh công nghệ đang được ứng dụng ở đây.
Thế nhưng, những hiện tượng xã hội lại là điều nói lên rõ ràng hơn cả về sức mạnh thực sự của quốc gia này.
Chẳng hẳn những học viện nướng thịt đang bộc lộ một nghịch lý trong sức mạnh của Trung Quốc,
từ công xưởng thế giới chuyển sang nền kinh tế mưu sinh.
Trung Quốc có hệ thống đào tạo tạo ra lượng kỹ sư và cử nhân khổng lồ hàng năm.
Tuy nhiên, việc họ phải đi học nướng thịt cho thấy sức mạnh trí tuệ này đang bị lãng phí,
nền kinh tế không đủ cao cấp để hấp thụ hết chất sám mà hệ thống giáo dục tạo ra.
Khi các ngành công nghệ bị xếp chặt, người dân sẵn sàng hạ mình để làm các nghề dịch vụ tầng đáy.
Mặc dù đây là một loại sức mạnh mềm về nhân lực,
nhưng lại là dấu hiệu của một nền kinh tế đang mất đi động lực tăng trưởng đột phá.
So với các cường quốc khác, sức mạnh của Trung Quốc đang đối mặt với thử thách lớn về chất lượng tăng trưởng.
Chẳng hạn, Hoa Kỳ vẫn duy trì sức mạnh thông qua việc thu hút nhân tài toàn cầu
vào các ngành dẫn dắt tương lai như là AI, bán dẫn, hàng không vũ trụ.
Trung Quốc, ngược lại, đang có dấu hiệu lãng phí nhân tài nội địa khi để cử nhân đi nướng thịt.
Điều này về lâu dài sẽ làm tăng cường khoảng cách công nghệ cốt lõi.
Một người nướng thịt thì nhiều người đang ăn no, nhưng có câu, một người lo bằng một kho người làm.
Việc nướng thịt hãy để người khác, còn những người được đào tạo bài bản lẽ ra có thể công hiến nhiều hơn thế.
Nhưng khi những bộ óc này không có cơ hội để trở thành lớp kế cận lo đại sự xã hội,
quốc kế dân sinh, thì tương lai đất nước sẽ đi về đóng.
Có thể nói là Trung Quốc đang đi vào vết so đổ của Nhật Bản những năm 1990,
trong thập niên mất mát, nhưng với một hệ thống an sinh xã hội yếu hơn và dân số giả hóa nhanh hơn.
Việc tập trung vào kinh tế vỉa hè là giải pháp tình thế để giữ ổn định xã hội,
nhưng nó không phải là vũ khí để cạnh tranh quyền lực toàn cầu.
Việc một cường quốc đang cạnh tranh vị trí số một thế giới,
nhưng lại dầm rộ quảng bá các học viện nướng thịt hay học viện shipper gửi đi một tín hiệu
yếu thế về sức mạnh công nghiệp. Nó cho thấy sự bế tắc trong việc nâng cấp chuỗi gia trị.
Bởi vì khi một quốc gia không thể đưa người có học vào những viện nghiên cứu đồ sộ,
các phòng thí nghiệm hiện đại, các cơ sở sản xuất tối tân, mà lại đưa họ ra vỉa hè với
một tấm măng nướng thịt, thì sức mạnh thực sự của quốc gia đó đang bị bao mòn từ bên trong
bởi những áp lực cấu trúc chưa có lời giải.
Xét về phương diện lịch sử, đây cũng là một cảnh báo mạnh mẽ về một sự khủng hoảng sâu rộng
có thể đe dọa sự tồn vong của chính thể. Trong lịch sử Trung Hoa, mỗi khi những trí thức
bị ruột bỏ, phải làm những việc bất xứng, thì đó là chỉ dấu cho sự bất ổn xã hội.
Vào cuối thời nhà thương, trụ vương hoang dâm hôn ám, trong triều ngoài nội đầy tiếng oán than,
thì trí thức khương thử nhà phải đi buôn thúng bán mẹ.
Thời cuối thời Xuân Thu, xã hội triều tru đạo đức suy hoại, chiến tranh liên biên,
trí thức bách lý hề phải đi chăn trâu, phải xin ăn sống qua ngày.
Thế mà họ đều có tài của bậc tể tướng. Bởi vì tru văn vương, tru vũ vương dùng được khương thử nhà
thì đánh bại thương trụ vương, lập nên triều tru kéo dài suốt 800 năm.
Tần mục công dùng được bách lý hề mà thế nước cường thịnh, trở nên một trong ngũ bá thời Xuân Thu.
Đến những năm 1968-1978, sau cuộc hoành hành của Đại cái mạng Văn hóa,
kiến đạo Lý Tan Hoang, kinh tế suy sục, người thất nghiệp đầy đường và Đảng Cộng sản Trung Quốc
đối mặt với sự sụp đổ về chính danh lãnh đạo, Mao Trành Đông đã vẽ ra phong trào,
Thượng Sơn hạ hương. Cụ thể là Trung Nam Hải đã đưa khoảng 17 triệu thanh niên trí thức
từ thành phố về các vùng nông thôn hẻo lánh để học tập từ nông dân nghèo.
Thực chất đây là một biện pháp giảm áp lực thân nghiệp tại thành phố
và giải tán các nhóm thanh niên có nguy cơ gây bất đổ chính trị.
Điểm khác biệt là thời đó mang tính cưỡng bách, còn hiện nay là sự tự nguyện
trong dấu nháy do áp lực kinh tế.
Đâu phải chỉ ở Trung Quốc, việc này đã từng xảy ra tại Liên Xô và Đông Đức,
khi nhà nước đặt ra những chỉ tiêu khổng lồ cho việc đào tạo kỹ sư và nhà khoa học.
Tại Liên Xô, số lượng kỹ sư tốt nghiệp hàng năm thường cao gấp nhiều lần so với Mỹ
để chứng minh sự ưu việt của chế độ.
Tuy vậy, việc tập trung quá mức vào các ngành kỹ thuật nặng như công nghiệp đóng tàu,
luyện kim, chế tạo máy, khiến thị trường lao động bị mất cân đối.
Khi các dự án vĩ mô hoàn thành hoặc là bị đình trệ, hàng vạn kỹ sư bỗng trở nên dư thừa
so với nhu cầu quản lý thực tế.
Nhưng vì trong hiến pháp của họ, thất nghiệp chính thức bị coi là tệ nạn
của chủ nghĩa tư bản và không được phép tồn tại.
Vậy là nhà nước đã thực hiện việc phân phối lao động cưỡng bách.
Nếu một nhà máy đã đủ cữ sư thiết kế nhưng lại thiếu công nhân đứng máy,
các kỹ sư mới tốt nghiệp sẽ được điều xuống sự sản xuất.
Các đơn vị buộc phải nhận người ngay cả khi không có nhu cầu,
dẫn đến tình trạng thất nghiệp ẩn, tức là người có tên trong bảng lương
nhưng không có việc đúng chuyên bôn để làm.
Điều này tạo ra một tầng lớp xã hội rất đặc biệt.
Những người đứng máy tiện hay là thợ hàn nhưng có kiến thức sâu rộng
về toán học, vật lý, thậm chí là chiết học và văn học cổ điển.
Chẳng hạn như tại các nhà máy ở Đông Đức, không hiếm cảnh công nhân đọc sách
của chiếc da Khan hay là Heizhen trong giờ giải lao.
Họ là những người có tư duy phản biện cao nhưng bị cầm chân trong những công việc lặp đi lặp lại.
Việc không được trọng dụng đúng năng lực tạo ra một sự ước chế tâm lý kéo dài.
Đây cũng chính là lực lượng sau này trở thành nong cốt trong các phong trào đòi cải cách,
vì họ có đủ tri thức để nhận ra những khiêm khuyết của hệ thống.
Và lý sử này dường như đang lặp lại với Trung Quốc.
Tóm lại thưa quý vị, với sự nở rộ như nấm sau mưa của những học viện nướng thịt,
học viện shipper, học viện cá nướng, học viện bún ốc,
học viện công nghiệp quản lý sức khỏe và giải trí tắm hơi hay là
học viện kỳ cọ, học viện cam rốn, học viện tôm hùm, học viện trà sữa,
học viện công nghiệp lẩu, học viện livestream, hay học viện chăm sóc thú cưng, v.v.
Xin phép dừng liệt kê vì bất khả.
Vì nó không chỉ gây cười về sự bất xứng mà còn gây e sợ về sự bất ổn.
Cái tên học viện nướng thịt hay thiêu khảo học viện bao gồm hai mảnh
học viện và nướng thịt ghép lại với nhau, giống như bắt một chiếc cầu
từ trên tháp ngà nghiên cứu hạ thẳng xuống nơi khói bụi lấm lem.
Sự xuất hiện của những danh sưng như là học viện nướng thịt
không chỉ đơn thuần là một hiện tượng lạ lẫm mà còn là một sự xúc phạm nặng nề
đối với tính thiêng liêng của trí thức.
Trong chiều dài lịch sử nhân loại, học viện vốn từng là thánh đường
của những tư tưởng vượt thời đại, là nơi nảy mầm cho những học tuyết dẫn dắt vàn mình.
Việc cưỡng ép gắn kết khái niệm cao khủy này vào những công việc sinh tồn thô sơ
chính là một sự làm nhục đối với học tuần.
Thế nhưng đằng sau, sự lỗ lăng ấy lại ẩn chứa một sự chân thực đến tàn nhẫn.
Một xã hội đang phải vay mượn những mảnh bụn hào nhoáng của quá khứ
để vá viếu vào diện mạo đói kém về cơ hội của hiện tại.
Đó là một nỗ lực tuyệt vọng nhằm dùng lớp sơn son thiết vàng của ngôn từ
để che đậy sự rỗng mục của lõi nền kinh tế.
Thất nghiệp thì là vấn đề nhiều quốc gia phải đối mặt rồi.
Nhưng thất nghiệp ở mức trầm trọng như Trung Quốc và cách cách mà họ đối phó với nó
thì đúng là độc nhất vô nhị.
Sự hài hước trào phúng mà thế giới đang chứng kiến thực chất là hồi chung cảnh báo
về một tiến trình phi học thuận hóa xã hội đầy nguy hiểm.
Khi những bộ óc ưu tú nhất thay vì luận bàn về vận bệnh nhân loại,
giải mã các quy luật vũ trụ hay là kiến tạo những đột phá công nghệ
lại bị buộc phải vùi đầu nghiên cứu độ nóng của than hoa
hay kỹ thuật tối ưu hóa lộ trình giao hàng,
thì đó chính là dấu chấm hết cho sức mạnh mềm của một quốc gia.
Khả năng dẫn dắt quốc tế không thể xây dựng trên những kỹ năng mưu sinh tầng đáy.
Nó sẽ tiêu biến khi tư duy chiến lược bị thay thế bằng bản năng cầu sinh.
Hệ luyện sâu xa nằm ở sự đổ vỡ niềm tin của thế iện trẻ.
Một cuộc khủng hoảng hiện sinh tất yếu sẽ nổ ra khi người trẻ tự hỏi rằng
tại sao tôi phải đánh đổi thanh xuân và trí tuệ qua 4 hay 5 năm đại học
để nghiên cứu khoa học nếu đích đến cuối cùng chỉ là một suất học nướng thịt
có tỷ lệ trọi khốc liệt hơn cả những trường đại học danh giá.
Khi giáo dục không còn là nước thang thăng tiến mà đã trở thành một khoản đầu tư thua lỗ,
sự đứt gãy về động lực xã hội sẽ kéo theo sự sụp đổ
của các giá trị đạo đức và tinh thần trách nhiệm.
Cuối cùng, sự tương phản bi kịch này chính là lăng kính trung thực nhất
soi chiếu vận mệnh của quốc gia.
Quả giới sẽ nhìn thấu qua lớp vỏ hào nhoáng và những bài ca tụng
về năng lực quốc gia để thấy một thực tại rệu rá.
Một xã hội không thể bền vững khi mà tương lai của giới trí thức trẻ
bị hy sinh cho sự ổn định tạ bỡ.
Khi những người nắm giữ chất xám của đất nước không nhìn thấy giá trị thực sự
của hai tử học viện, thì e rằng vận mệnh của chính những nhà quản trị quốc gia đó
cũng sẽ xuống cùng một chỗ với nướng thịt,
với chỗ ngồi trên ghế quyền lực nóng như trên vỉ nướng
và bị hôn đúc trong bầu không khí ngột ngạt của sự bất an
và những lan khói chỉ trích từ di luận.
Tương lai của trí thức trẻ không chỉ là vấn đề dân sinh,
nó chính là lời tiên tri về sự tồn vong chính trị của một hệ thống
đang dần cạn kiệt giấc mơ lớn.
Đến đây thì chương trình ngày hôm nay xin được phép tạm dừng.
Xin mời quý vị chia sẻ quan điểm cá nhân.
Lê My xin chào và hẹn gặp lại.
