Sức mạnh của 'Khoảng Trống' — Tại sao đời người càng vơi càng nhẹ?

Đình Sự
546 người theo dõi
Có một cảm giác thường trực mà rất nhiều người bước qua ngưỡng cửa tuổi 40 hay 50 trật nhận ra, khi bóng chiều trạng vạn hát qua không cửa sổ.
Đó là sự mệt mỏi dã rời, một sự mệt nhòi không đến từ việc lao động cật lực mà đến từ một cảm giác ngột ngạt không thể gọi tên.
Nhìn quanh căn nhà phố khang trang, mọi thứ đều đồ sổ và đắt tiền.
Tủ quần áo chất đầy những bộ cánh chỉ mặc đôi lần.
Danh bạ điện thoại lưu hàng ngàn số liên lạc của đủ mọi giới chức.
Lịch làm việc trong tuần kín mít những cuộc hẹn, những trầu ngoại giao, những toàn tính cho tương lai của mình và của cả con cái.
Ở nửa đầu cuộc đời, chúng ta vận hành với một hệ tư duy mặc định, đó là phép cộng.
Ta tin rằng ngày mai phải có nhiều thứ hơn ngày hôm qua.
Thêm một tấm bằng chứng nhận, thêm mảnh đất, thêm chút danh vọng lấp lánh để che đỡ sự bất an.
Nhưng nghiệt ngã thay, càng gắng sức nhồi nhét cho đầy các ngăn kéo cuộc đời, ta lại càng thấy mình kiệt quệ.
Đôi vai rũ xuống dưới sức nặng của những món đồ ta sở hữu.
Ta bỗng thèm khát vô cùng một buổi chiều không vướng bệnh.
Một góc sân tĩnh tại không tiếng chuông điện thoại rục rã.
Một khoảng trống rỗng để cho đôi mắt và tâm hồn được nghỉ ngơi.
Cổ Kim Thư Quán hôm nay muốn cùng quý vị lật mở lại những trang sách ố vàng ngàn năm để thẩm thấu một trong những trí tuệ vĩ đại nhất của cổ nhân Phương Đông.
Trí tuệ về sức mạnh của khoảng trống để tự giải mã cho chính mình câu hỏi đầy tranh trở.
Tại sao đời người càng vơi nhẹ lại càng thanh thản cất cánh bay lên?
Khoa học tâm lý hiện đại đã gọi tên hiện trạng ngột ngạt này bằng khái niệm quá tải nhận thức.
Bộ não con người giống như một bộ máy vận hành.
Nếu mở cùng lúc quá nhiều khoảng lưu trữ, giác tâm trí sẽ tích tụ theo từng giờ từng phút.
Những mối âu lo vô định.
Những tiếc nuối về một cơ hội làm ăn vụt mất.
Những rằn vặt vì một lời nói lỡ miệng.
Tất cả tren trúc đùn đẩy nhau trong một không gian tâm lý giới hạn.
Mỗi giác thải suy nghĩ đều ăn mòn một chút sinh lực.
Buộc trái tim đập rộn thêm một nhịp.
Buộc hệ thần kinh căng ra để kiểm soát.
Chúng ta ra mình trong lòng sát chật nít những thứ hỗn độn ấy.
Rồi tự hỏi tại sao giấc ngủ đêm nay chẳng chọc chọc trờn.
Dù đệm rất êm và quạt gió vù vù mát rượi.
Người ta luôn mang nỗi sợ nguyên thủy về sự trống rỗng.
Sợ mất mát.
Sợ một ngày trắng tay nên liên tục thu vén cho đầy túi tham.
Nhưng cổ nhân lại dạy ngược lại.
Muốn chữa được thứ lớn lao tuôn chảy giặt rào.
Bản thể trước tiên phải dọn cho mình rỗng rang, xốp nhẹ.
Trong vô vàn chặng đường tìm kiếm sự giải thoát.
Các bậc thiền sư xa xưa đã để lại một giai thoại thấm đẫm tầng nghĩa về chiết lý chức tách rỗng.
Chuyện kể rằng có một vị học giả danh tiếng lẫy lừng ở một vương triều nọ.
Ông thông tỏ kinh thư lục nghệ.
Nếm trải qua muôn vạn cuốn sách.
Trên môi luôn tự hào về độ uyên thâm của mình.
Nghe danh một vị thiền sư ẩn tu trên đỉnh núi cao.
Vị học giả khăn gói tìm tới với mục đích đàm đạo.
Nhưng kỳ thực là để khoe khoang và củng cố cái tôi vĩ đại của chính mình.
Vừa bước chân vào mái hiên chùa lá.
Vị học giả đã không ngớt lời thao thao bất tuyệt.
Ông ta nói về những chiết lý mình từng nghiên cứu.
Nhận xét đúng sai về các trường phái tư tưởng.
Và phô diễn sự tranh biện sắc xảo chẳng nể năng ai.
Vị thiền sư đón khách bằng sự tĩnh tại như mặt hồ gương.
Ngài không đáp trả nửa lời.
Đôi mắt chỉ khép hờ.
Đôi tay gầy guộc chậm chậm nhóm lửa đun sôi một ấm nước suối trong veo.
Khi mùi trà xanh tỏa hương thoang thoảng xua đi cái dét mướt trên đỉnh núi.
Thiền sư đặt chiếc tách xứ trắng mút trước mặt người khách.
Và thủng thẳng nghiêng vòi ấm.
Trà chảy tuôn xuống.
Chiếc tách vơi quá nửa.
Rồi dần mấp mẽ vành miệng.
Vị học giả liếc mắt nhìn.
Bụng bào dạ lão hòa thượng này chắc hẳn đã lú lẫn.
Rót trà mà không biết điểm dừng.
Nhưng chớ chêu thay.
Dòng nước nóng bỏng rát vẫn tiếp tục rót xuống.
Cha chan ra khỏi bờ tách.
Chút giặt vào mặt bàn gỗ.
Kêu xèo xèo.
Lấp xấp chảy tăng tỏng xuống sàn nhà tĩnh mịch.
Thậm chí còn văng tung tué vào gấu áo lụa đắt tiền của vị khách quý.
Không thể duy trì được phép tắc nín nhịn thêm phút giây nào nữa.
Vị học giả giật này mình nhổm dậy.
Hoảng hốt kêu lên mong trở lão dừng tay.
Tách trà đã đầy ứ nự rồi.
Không thể chứa thêm được dẫu chỉ một giọt nhỏ xíu nào nữa đâu.
Thiền sư lúc này mới nhẹ nhàng nhấc bỏng ấm trà ra.
Khói vẫn lượn lờ trong một nụ cười thảt nhiên.
Ngài từ tốn điềm đạo buông lời rằng Ngài cũng giống như chiếc tách xứ này vậy.
Tâm trí của Ngài đã bị nhét vô vàn những quan điểm định kiến bám rễ sâu sắc.
Và cả sự kiêu mạn về cách tôi bành trớn khôn củng.
Chiếc tách khi đã đầy áp nước.
Thì dòng thảo mộc có trong chẻo đến mấy giót vào cũng chỉ là đồ vứt bỏ.
Nếu không tự đổ sạch thứ nước cáu cạn khủ rích trong lòng.
Làm rỗng bớt những mớ bỏng bong chi thức nhồi nhét.
Thì làm sao có thể giót thêm nửa giọt trí tuệ nào tươi mới hơn.
Nhìn sâu vào bức tranh tách trà tràn nước bốc khói.
Ta bỗng thấy bóng hình mình yên hẳn trên dòng trà trực trào.
Sự mãn nguyện kiêu hãnh vì tấm bằng cấp hay chức vị hiện tại.
Đã vội vàng đóng sập cánh cửa học hỏi.
Việc luôn giữ khư khư ý kiến cá nhân đã tước đoạt khoảng không gian để lòng chắc ẩn thấu hiểu nảy mầm.
Giữa những cuộc đối thoại nảy lửa trong trốn gia đình.
Hai người bạn đời thường dương cái tôi lên sắc nhọn.
Ai cũng tin chắc mình chịu đựng vô vàn ốt ức thiệt thòi.
Người chồng ôm nỗi bực dọc vì gánh vác áp lực tiền bạc ngoài thương trường mệt mỏi.
Người vợ nén chặt trong lòng ngực những tuổi hờn vuôn vén củi gạo mắm muối hàng đêm.
Cả hai trái tim trật nít những tảng đá oán hờn nặng trịch.
Đụng cọ sát vào nhau là tué lửa đứt vật rỉ máu.
Làm sao còn lọt khe một chút khoảng không tĩnh lặng nào để ánh sáng lọt vào soi rọi sự hy sinh thầm lặng của đối phương.
Tâm hồn con người vốn mong manh hữu hạn.
Hết ta cố chấp nhồi nhét muôn vàn tham lam oán giận.
Ta lập tức tự tước đi một diện tích mênh mông của sự khoan dung hỷ xả.
Khi một người che mắt tin rằng mình đã biết hết mọi lý lẽ trần gian.
Người đó tự khóa chặt tâm trí mình vào chiếc lồng sát ngục tù.
Làm giỗng không nhằm mục đích tước đi sự hiểu biết.
Mà là hành trình gột rửa vần độc, lưu thông huyết quản tinh thần đón sinh khí diệu kỳ đến chữa lạnh.
Học thuyết giỗng lặng ấy không phải ngẫu nhiên mà có.
Nó được đúc kết từ trí tuệ siêu phàm của lão tử.
Khắc họa sâu đậm trong pho mộc bản linh thiêng đạo đức kinh.
Ngay từ chương thứ bốn, lão tử giỗng giạc sướng lên bốn chữ kinh thiên động địa.
Đó là đạo sung như rộng chi.
Chữ sung ở đây mang âm vang khổng lồ của một khoảng trống huyền vi, sự hư không chưa mang hình tướng.
Đạo vận hành vũ trụ không nương tựa vào sắc diện vật chất.
Nó tựa như chiếc vực thẳm hút không đáy, vô hình vô ảnh.
Nhưng nghịch lý vĩ đại hiện lộ ở chỗ.
Dẫu muôn vạn lớp sinh linh luôn chuyển dùng vực sâu ấy, múc cạn tài nguyên hàng vạn kỳ nguyên.
Vực sâu ấy vĩnh viễn không bao giờ vơi cạn hay phình chân thêm.
Giữa trốn phàm trần ưa chuộng mâm cao cỗ đầy,
Bậc Thánh Nhân Lão Tử lại ca ngợi duy nhất một trạng thái nguyên sơ của sự chống rỗng hòa điệu cùng hư không vũ trụ.
Kéo chiếc lý vĩ mô này đậu xuống ngang tầm mắt thực tiễn trong chương 11,
Lão Tử đã dùng hình dạng công cụ mộc mạc nhất để xé toạc tấm màn bí ẩn về giá trị thiết thực của khoảng không.
Ngài chỉ ra hình ảnh người thợ gốm nhào nặng, đất xét đúc hình nên chiếc vỏ dâng nước.
Cục đất dẻo quánh, người thợ dùng tay vuốt lượn thành khối tròn bên sườn, chạm khắc họa tiết hoa văn lên hông mượt mà.
Thế nhưng, nếu cái vỏ ấy rập khuôn nguyên khối đặc sệt không có lõi, thì lấy diện tích nào để chất chiêu dòng nước ngọt trong?
Không gian đầu tích chữ từng hạt lúa vàng cứu vớt sinh linh qua kỳ giáp hạt.
Tiêu chí cốt tủy quy định sự sống hữu ích giá trị vô ngần của vật rộng,
tuyệt nhiên không trú ngụ ở dải đất xét đắp ngoài lóp ngóp hữu hình, mà nằm sâu tại vùng lõm khuyết vô hình nằm ngoan ngoãn trong lòng vách thành chiếc vỏ.
Suy ngẫm kỹ hơn về anh thợ mọc cưa gỗ bào đục cất ván để dựng lên một nếp nhà che mưa che nắng,
trụ cột chống đỡ bão dông làm bằng thân gỗ muồng rắn chắc, gạch ngói đắp quanh vách tường nung đỏ rực nghìn độ.
Nhưng lão tử lại trỏ tay dẹp gọn đi tất cả nền tảng đặc cứng ấy,
hướng ánh nhìn rồn vào ô cửa sổ trống trải và cánh cửa ra vào để đi lại lướt qua.
Những trồng lam gạch chất cao khớc vây vòng quanh tạo thành lớp khiên bảo vệ, ta mạn phép khoanh tròn điểm nhãn là một cái co hiểu vi.
Nhưng để tòa ốc ấy được công nhận là nơi trốn đi về nương thả sức ngủ vùi cho con người,
vách ngăn chật trội phải biết nhường đường, khuét ra một vùng lõm trống rỗng không vật cả để gió lùa vô hình, ánh sáng soi chiếu mơn man qua mái ngói rêu phong.
Lão tử khép lại mệnh đề bằng trầm ngôn đúc tạc tàng băng vạn kỳ, quy luật rằng sự hiểu biết về cái có mang lại phương tiện tồn tại,
nhưng thâm hiểu về cái không mới thực sự đánh thức nguồn gọi hiệu dụng cốt tủy trần tòn.
Trong quá trình mưu sinh đua tranh, những vật ngoại thân ta tạo về ngỡ mang danh trở che quyền bính,
nhưng lại là chiếc lồng vàng siết ngạt cổ nếu thiếu vắng sự trống rỗng thông tuệ.
Chiếc lý ấy đâu chỉ là tàn tích phủ mờ trong các bụi kinh sách áo tư ngàn năm,
nó hiện lộng ngay đây, chọc soi sắc bén vào thế giới đô thị quay cuồng nhộn nhịp thời điểm hiện tại.
Quý vị cứ tự hình dung về một tòa dinh thự phồn hoa lộng lẫy nhất ngự trị giữa đỉnh đồi đô hội.
Nếu chủ nhân bị che mắt bởi mộng mị phô trương, vung tiền núi thu mua khiêng về hàng tá phủ điêu tượng ngọc,
tranh treo bọc vàng chật cứng từ phòng khách hắt ra lấp kín mặt tiền sảnh đường,
giấc mộng phong thủy nguy nga đó lập tức trở thành lăng tầm ngộp thở, bức bối nhức nhối.
Bức tranh ảo uy quyền phô diễn đồ đạc ấy chính là phế tích nấm mồ trói nghét lợm rọng mỏi mệt tột độ.
Bất kỳ ai lỡ bước chân vào vòng từ trường ngột ngạt ấy,
chỉ cuống cuồng tháo chạy lùi tìm oxy dưỡng khí cõi tính bình đạc,
phải giúp lòng can đảm dọn dẹp hiện vật nặng trình trịch lố lăng,
thiết lập trả lại một mặt phẳng sàn thanh thang,
một chiếc vách gạch thô mộc đơn điệu hứng dọi một tia trăng thanh mảnh,
khơi thông khoảng hiên lộng gió tạt ngang vô ngã,
tư ra sẽ lại bừng sinh khí nhã xốp thanh mát ngỡ ngàng,
đôi mắt người trút xuống gánh nặng hào nhoáng để tận hưởng sự thanh sạch tự do,
xoa dịu đôi vai nhọc nhằn.
Khoảng trống rỗng mới chính là nhà thiết kế lỗi lạc nhất để linh hồn dung dưỡng bay bỏng,
dẫu có ở túp lèo rơm hay cung ngọc lầu vàng đi trăng nữa.
Không chỉ trong kiến trúc hay vật dụng, học thuyết không gian trống của lão tử càng tỏa sáng rực rỡ
khi ta bước qua nghệ thuật đối nhân xử thế và quản trị con người.
Điểm yếu chết người của một nhà lãnh đạo độc đoán
chính là cố lấp kín mọi kẻ hở bằng luật lệ gò ép và quy trình quản trị lạnh tanh.
Tại một trốn văn phòng rộn rã thương trường khốc liệt,
viễn cảnh quen thuộc là viễn quản lý kêu ngạo,
thao túng, nắm chọn quyền, sinh sát, quyết định,
từng dấu chấm dấu phải báo cáo,
bè chạch triệt tiêu những trồi non ý tưởng sáng tạo vươn xa của cấp dưới.
Họ chói buộc cả một đoàn quân vào những cỗ máy khom lưng,
tuân thủ răm rắp một cách giọt khuôn,
gieo mầm cảnh cỗi vô hồn lên ý chí bứt phá.
Lối mòn chi ly ấy sẽ tàn bạt sức sáng tạo của tập thể,
chỉ còn xót lại những hình hài thoi thóp mòn mỏi ngục tù đếm thời gian.
Ngược lại, những tầm vóc lãnh đạo tài ba
thường hiểu thấu sức mạnh vô bờ
biến đến từ nghệ thuật buông lòng và ủy quyền trao ban tự chủ.
Buông nới một khoảng không tự chỉ nhất định,
lùi lại một bước phía sau hàng rào kỷ luật
là để cấp dưới được quyền xài cánh quẫy đạt,
múa võ thể hiện trọn vẹn sức vật vinh quang.
Nhưng nếu chỉ làm trống không gian vật lý và công sở,
đó mới chỉ là tàng băng nổi của đại dương tâm hồn.
Để đạt tới cảnh giới thanh thản tột độ trọn vẹn tận xương tùy,
một người cần phải luyện thực hành cái được gọi là dọn dẹp khoảng trống tự ngã.
Tự ngã ở đây chính là cái vỏ bọc hào quang,
cái tôi huyễn hoặc ta khoác lên mình
để lừa gạt phòng vệ trước nhân tình thế thái bạt mạng.
Nhờ vậy mà Trang tử Vĩ Đại,
một bậc thức giả tiêu giao,
đã kể lại câu chuyện về chiếc thuyền trống lướt trên sông Sương Mù.
Chuyện rằng có một ngư phủ đang thong thả lèo lái
chiếc thuyền nhỏ trên mặt sông mênh mang,
sương giác gợn sóng lăm tăm lấp lóa ánh bỉnh minh.
Một bóng thuyền đen đúa nào đó
trồm tới lao sầm sập về phía trước,
đâm chuối thẳng vào mạng thuyền của anh đánh cá.
Dù vốn dịu hiền nhẫn nhịn,
nhưng tức thì gã chài trồm dậy,
tung chuối chửi rùa cây đọc điếc tai
về tay lái đỏ vụng về ngớ ngẩn, gây hấn húc và thô bạo.
Sự sân hận rội, bừng bừng, bóp nghẹt,
tĩnh tại sớm mai trong nháy mắt.
Thế nhưng, khi sương lạnh tản mát trôi giặt bay đi,
anh đánh cá điếng người nhận ra trên chiếc thuyền kia vắng hoe,
điều hưu, không một bóng người cầm lái.
Nó chỉ là một chiếc thuyền không neo,
trôi giặt vô định, bị gió lùa,
đứt dây giật, gãy trồm trên sóng đập vào anh.
Tức thì, toàn bộ cơn thịnh nộ
lôi đình tan biến bóc hơi,
không còn một mảy may dấu vết,
chẳng có cái tôi nào cãi lộn,
chửi rùa với một chiếc thuyền cô độc,
dẫu không vô thường.
Trang tử nhẹ, khẽ đưa bờ môi mìm cười,
kết luận triết lý tột bậc.
Nếu ta có thể xem mình như chiếc thuyền không ấy,
thả trôi nhàn tản vào giữa dòng đời lốc xoáy đục trong,
ai dùng lời độc địa công kích,
ta chỉ coi đó là ngọn gió thốc tạt mạng thuyền trơn tuột văng ra,
thì đâu có chỗ cho phiền não nanh nọc oán trướng bám gọng đậu dễ nhen sầu.
Khi ta làm cái tôi trống không,
biến nó trở nên tàn tàng hư,
ảnh mờ phai tàng tàng với sóng cuộn thị phi,
những sự tấn công rạch ròi,
bỗng chốc trở nên lạc lõng,
lệch hướng lao sầm vào khoảng vô thanh,
tịch mịch nhạt nhòa,
rồi rơi toạch rụng xuống hố sâu,
dĩ vãng rêu phong.
Trở lại nguyên bản với bốn chữ danh đời lừng danh bạc đỉnh
ở cuối chương bốn đạo đức kinh
của bậc tiên đạo lão tử truyền khẩu,
Tòa Kỳ Nhuệ,
Giải Kỳ Phân,
Hòa Kỳ Quang,
Đồng Kỳ Trần.
Đó chính là bức tâm thư căn dặn,
Tòa Kỳ Nhuệ có nghĩa là
giấu đi sự giành rẽ, sắc bén,
sắc bén nhọn hoắt ham hở hơn người,
bào mòn nơi cùn đi mũi nhọn,
đố kị bùa vây khoe khoang,
thị uy làm rách toạc ra thịt người đời,
đau rát.
Sự ngạo mạn dương vây khoe khoang tài nghệ,
chỉ hút gọi phong ba canh đua,
ném đâm giáo nhọn.
Giải Kỳ Phân
chính là sự tinh tuyển,
tháo gỡ, dối ghen,
nhiễu nhường,
xích mích, xích mích,
chấp nệ, tị hiểm hơn thua,
tước lọc tranh công danh nảy lửa,
đoạt tranh cớp mọc,
lùi một bước biển rộng trời cao.
Hòa Kỳ Khoang là thu cất thứ hào khoang,
lấp lóa sáng ngợp,
chiếu lóa tạt mắt trói,
ganh ghét, ghen tị,
nhức nhối của đám đông tà tâm u hoài.
Chăn hòa quyện cùng thiê sáng,
lặng lẽ, lan tỏa,
hơi ấm, ôn hòa, nhân ái,
dưỡng dục, đồn bọc, tử bi.
Và Đồng Kỳ Trần mang ý nghĩa hòa mình
là một với cả lớp bụi thế gian,
là tả muôn sầu, muôn nẻo,
u minh, bụi trần,
không phân biệt cao thấp sang hèn,
giữ trọn trái tim thiện,
lương ung dung, tự đắc, thản nhiên,
đối diện mọi xói lở,
nhấp nhô, cõi mộng,
trầm luân, thăng trầm,
hợp tan, ly hợp.
Rốt cuộc lại,
khi ta chấp nhận dọn sạch khoang chứa
để khoang không lên tiếng
lấp đầy linh hồn ngục tối,
ướt hận dành vật lo âu,
ta không đánh mất điều gì cả,
mà chúng ta đang khơi dậy
dòng năng lượng nguyên sinh thanh thản,
bất tiệu diệu kỳ,
để nương buồm căng sức gió dòng
ra biển lớn bát ngát.
Tại cổ Kim Thư Quán,
chúng tôi luôn hy vọng
sau mỗi dịp hội ngộ hàn thuyên
qua lăng kính đạo lý
minh sư vĩ nhân truyền thế,
quý vị sẽ thong dòng dọn bớt đi
được vài chiếc tủ chất chứa ngồn ngang,
phiền trợt quá khứ bi lụy đau đáu triển miên.
Để buổi sáng mai này,
khi kéo dèm mở rộng bờ cửa nhỏ
đón lấy ngọn gió giao thoa
mới mẻ bình minh hừng đông,
bờ vai ta thấy nhẹ
với tột độ thanh tịnh an nhiên,
tĩnh lặng như làn mây trắng
bồng bềnh hững hờ
bay vút không trời cõi không.
Cảm tạ quý bằng hiểu
đã ân cần nới chút thời gian
đồng hành thừa ngoạn
trong miền giao thoa cổ Kim sâu sắc này.
Nếu lòng bỗng gợi
tìm thấy bến đỗ lắng động tơ vương
ở trốn rừng chân tĩnh lặng này,
hãy mỉm cười đăng ký kênh
và kết duyên chia sẻ dư âm ấm áp nhé.
Chào tạm biệt
và chờ đón cơ hội kết duyên
tương phủng nơi ngã rẽ chương hồi tiếp theo.
