Lão Tử: Vận Mệnh – Mệnh Do Trời, Vận Do Ta | Triết Lý Cổ Nhân

Đình Sự
546 người theo dõi
Người đời khổ nhất không phải vì không biết mình sẽ đi về đâu,
mà vì cả đời cứ muốn giành lấy những thứ vốn không thuộc quyền mình quyết định.
Có người trách trời vì sinh ra không gặp thời.
Có người trách đời vì cố mãi mà vẫn long đong.
Nhưng rất ít người chịu ngồi yên để hiểu một điều sâu hơn.
Trong một đời người, có phần là mệnh, nhưng cũng có phần là vận.
Mệnh là cái trời trao lúc khởi đầu,
còn vận là con đường tự mình đi ra từ tâm, từ đức, từ cách sống mỗi ngày.
Lão tử không dạy con người oán số,
cũng không dạy con người ngông cuồng đòi thắng trời.
Điều người xưa muốn nhắc là biết điều gì nên thuận,
biết điều gì phải sửa, biết điều gì cần chờ,
biết điều gì không thể cưỡng cầu.
Người nông thì gặp nghịt cảnh liền đổ hết cho số phận.
Người cạn thì có chút thành công đã tưởng mình mạnh hơn thiên ý.
Chỉ người thật sự hiểu đạo mới biết,
sống ở đời không phải để tranh hơn với trời đất,
mà là để giữ tâm mình cho đúng,
giữ đường mình cho thẳng, rồi thuận theo thời mà đi.
Bởi vậy, hiểu vận mệnh không phải để bói toán cho tương lai,
mà để nhìn lại chính mình trong hiện tại.
Khi hiểu mệnh do trời, ta bớt oán thàn.
Khi hiểu vận do ta, ta bớt buông xuổi.
Và khi hiểu được cả hai,
con người mới dần sống an hơn giữa biến động,
vững hơn giữa được mất,
sáng hơn giữa những ngả rẽ của kiếp người.
Đó mới là chỗ sâu nhất của câu.
Mệnh do trời, vận do ta, chương 1.
Mệnh do trời, có những thứ sinh ra đã không nằm trong tay ta.
Con người sống ở đời thường có một ảo tưởng rất lớn.
Cứ cố gắng đủ nhiều thì sẽ nắm được mọi thứ trong tay.
Nhưng đi qua vài mùa đổi thay,
ai rồi cũng phải học một bài học âm thầm mà sâu sắc.
Có những điều, ngay từ lúc cất tiếng khóc đầu tiên,
đã không do mình chọn.
Không ai chọn được mình sinh ra ở đâu,
trong gia cảnh nào,
mang thân thể khỏe mạnh hay yếu ớt,
gặp thời hay lỡ thời,
được nâng đỡ hay phải tự mình lội qua sỏi đá.
Đó là phần góc ban đầu của một đời người,
thứ mà người xưa gọi là mệnh.
Hiểu đến đây,
lòng người bớt ngạo mạn cũng bớt oán than
vì biết rằng trên đầu mỗi người đều có một phần thuộc về trời.
Không phải cứ muốn là đội, cứ tranh là được.
Người không hiểu mệnh thường sống trong hai cực đoàn.
Một là kiêu căng,
tưởng mọi điều mình có đều do tài mình mà nên.
Từ đó xem thừa người khác không biết rằng
đôi khi cái mình gọi là bản lĩnh
lại đang được chống lưng bởi hoàn cảnh thuận.
Sức khỏe tốt,
thời vận hanh thông và phúc phần đi trước.
Hai là bi lụy,
thấy mình thiệt thòi hơn người
thì xinh tâm bất mãn,
trách trời, trách đời, trách người,
mà quên rằng oán than chỉ làm tâm thêm loạn,
khí thêm suy,
chứ không khiến mệnh đội khác.
Đạo gia không dạy con người ngằng mặt thách trời,
cũng không dạy cuối đầu tuyệt vọng.
Đạo chỉ dạy con người nhìn thẳng vào thực tại,
nhận ra cái gì là phần trời đã đặt,
cái gì là phần mình còn có thể tu sửa,
để không tiêu hao cả đời vào những cuộc cưỡng cầu vô ích.
Mệnh là cái nền ban đầu của đời người,
giống như hạt giống được gieo xuống một mảnh đất nhất định.
Có hạt rơi vào đất tốt,
mưa thuận gió hòa,
nên sớm nảy mầm.
Có hạt rơi vào sỏi đá,
phải tự chắt chiêu từng giọt ẩm mà lớn lên.
Có hạt chưa kịp sanh,
đã gặp rét muộn.
Có hạt lặng lẽ,
nằm dưới lớp đất lâu hơn người khác,
mới đến ngày đội lên ánh sáng.
Cái khác nhau ấy,
không phải vì hạt nào cũng kém,
mà bởi thời thế, đất và khí không giống nhau.
Nhìn được điều này,
con người sẽ bớt lấy đời mình so với đời người khác.
Bởi nhiều nỗi khổ không sinh ra từ thiếu thốn,
mà sinh ra từ so đỏ.
Thấy người khác đi nhanh,
mình sốt ruột.
Thấy người khác dễ dàng,
mình tùy lòng.
Thấy người khác được nâng đỡ,
mình út ức.
Nhưng mỗi người mang một mệnh khác nhau,
đi trên một con đường khác nhau,
nên dùng bước chân của người khác để đo đời mình,
vốn đã là một sự lạch lạc ngay từ đầu.
Người hiểu đạo càng sống lâu càng thấy,
đời người không phải chỉ do nỗ lực mà thành.
Nỗ lực rất quan trọng,
nhưng nỗ lực không đứng ngoài mệnh.
Có người vừa sinh ra đã được dạy dỗ cẩn thận,
nên tâm tính ổn hơn,
tầm nhìn rộng hơn,
đường đi cũng ít khúc khỉu hơn.
Có người lớn lên giữa đổ vỡ,
thiếu chỗ nương tựa,
nên chỉ để giữ lòng mình không lệch,
đã mất nhiều sức hơn người khác.
Có người thân thể sung mãn,
làm gì cũng có lực.
Có người mang bệnh trong người,
mới đi hết một đoạn ngắn đã mỏi mệt.
Nếu không hiểu phần tranh lệch ấy,
con người sẽ rất dễ phán xét nhau bằng sự nông cản.
Người đứng nơi sáng thường tưởng ai ở trong tối
là vì không chịu bước ra,
mà không biết có những người đã phải dùng toàn bộ sức lực
chỉ để không ngá quỷ.
Hiểu mệnh vì thế cũng là học lòng tử bi.
Khi biết mỗi người đều mang một phần số trời riêng,
ta sẽ bớt khắt khe với người
và cũng bớt cay nghiệt với chính mình.
Nhưng hiểu mệnh không phải để ngồi yên rồi gọi đó là thuận trời.
Đây là chỗ rất nhiều người hiểu sai.
Họ nghe nói mệnh do trời,
liền vin vào đó để buông bỏ ý chí,
đổ lỗi cho số phận,
lấy thiên ý che cho sự người biến và yếu đuối của mình.
Đó không phải là hiểu mệnh,
mà là trốn tránh.
Người thật sự hiểu mệnh không buông xuôi,
mà tỉnh táo.
Họ biết cái gì là giới hạn của hiện tại,
nên không mơ tưởng viền vong.
Họ biết mình thiếu gì,
yếu gì, kém gì,
nên không tự lừa dối bản thân.
Họ biết có những cánh cửa dùng sức đập mãi cũng không mở,
nên không phí đời trong cố chấp.
Nhưng đồng thời,
họ cũng biết trong phần trời định
vẫn có chỗ cho con người tu thân,
dưỡng đức,
chờ thời,
sửa mình.
Thuận trời không phải nằm im,
thuận trời là biết nước chảy hướng nào để treo cho đúng,
biết gió đổi chiều lúc nào để hạ buồm hay căng buồm,
biết khi nào nên tiến,
khi nào nên lui,
khi nào nên im lặng tích lực.
Cái sâu của đạo gia nằm ở chỗ này,
không chống trời,
nhưng cũng không bỏ mình.
Người thô thì hãy nghiệt ý là trách số,
người cạn,
thì hãy gặp thuận lợi lại tưởng mình hơn trời.
Chỉ người thật sự từng va vào đời đủ sâu mới hiểu,
phần khôn ngoan nhất
không nằm ở chỗ thắng được tất cả,
mà ở chỗ nhận ra giới hạn
để sống đúng với lẽ vận hành.
Một người biết mình sinh ra không có nhiều hậu thuẫn
thì học cách đi chậm mà chắc.
Một người biết thân thể mình không bằng người
thì học cách giữ gìn khí lực.
Một người biết thời chưa tới
thì học cách lặng lẽ tích đức,
tích trí,
tích nhẫn.
Đó không phải đầu hàng,
mà là hiểu lẽ trời
để khỏi tự làm hỏng đời mình.
Có những cánh cửa trong đời
thật sự không mở ra bằng cố chấp.
Càng nóng vội càng dễ sai,
càng cưỡng cầu càng dễ lạc hướng.
Người đời thường tưởng cứ đập mạnh hơn
là cửa sẽ bật ra.
Nhưng nhiều cánh cửa chỉ mở khi tâm đã đủ tính,
trí đã đủ sáng,
đức đã đủ dày
và thời đã thật sự chín.
Cho nên người trưởng thành không còn hỏi mãi
vì sao mình không có cái người khác có.
Họ bắt đầu hỏi điều quan trọng hơn.
Trời đang dạy mình bài học gì qua hoàn cảnh này?
Và trong cái mệnh mình đang mang
mình nên sống ra sao cho khỏi phụ trời đất?
Câu hỏi ấy vừa khiêm nhường, vừa sâu sắc
bởi nó đưa con người ra khỏi tâm tranh giành,
trở về với tâm thấu hiểu.
Hiểu mệnh là bước đầu tiên để hiểu mình.
Khi chưa hiểu mệnh,
con người thường sống trong mộng tưởng về sự toàn năng,
cứ tưởng mình có thể bẻ cong mọi quy luật theo ý thích.
Đến khi vấp ngá,
mới thấy đời không vận hành theo lòng ham muốn của một cá nhân.
Nhưng nếu nhờ những va chạm ấy mà lòng người lắng xuống,
cái tôi bất ngông,
ánh nhìn bất lệch,
thì đó lại là một cái được rất lớn.
Vì từ chỗ biết có những thứ không nằm trong tay ta,
con người mới bắt đầu học được sự khiêm,
sự nhẫn,
sự thuận
và sự tỉnh.
Mà đó mới chính là nền móng của trí tuệ.
Người không hiểu trời thì dễ cuồng.
Người không hiểu mình thì dễ loạn.
Chỉ người biết trong đời có phần
thuộc về thiên ý mới thôi phí sức oán than,
và từ đó giữ được tâm bình trước những điều không thể đổi.
Đến được chỗ ấy,
con người không còn bị mệnh đè nặng,
mà bắt đầu biết sống hòa với mệnh
như nước thuận lòng sông,
như cây thuận mùa mà lớn,
không gấp gáp,
không cưỡng cầu,
nhưng cũng không hề buông rơi chính mình.
Trường hai,
vận do ta,
cùng một cái mệnh,
nhưng mỗi người đi ra một số phận khác nhau.
Nhiều người nghe đến chữ mệnh,
rồi tưởng đời người đã đóng lại từ lúc sinh ra.
Như thế mọi nẻo đi đã được viết sẵn,
mình chỉ việc bước theo mà không thể đổi rời.
Nhưng người hiểu đạo thì biết,
mệnh chỉ là cái nền,
còn vận mới là dòng chảy.
Nền có thể cao thấp,
khác nhau,
nhưng nước chảy theo hướng nào,
trong hay đục,
êm hay siết,
nhiều khi lại do chính cách con người sống mỗi ngày mà thành.
Bởi vậy mới có chuyện cùng một xuất phát,
cùng một hoàn cảnh ban đầu,
mà có người đi lên,
có người đi xuống,
có người càng sống càng sáng đường,
có người càng đi càng tự làm hẹp lối về.
Khác biệt ấy không hoàn toàn nằm ở trời,
mà nằm ở phần động bên trong mỗi con người.
Vận không phải là một thứ gì huyền hoặc treo lơ lửng ngoài thân,
càng không phải món quà ngẫu nhiên lúc có lúc không.
Vận là cái đang chuyển trong tâm,
trong khí,
trong cách nghĩ,
cách nói,
cách chọn,
cách xử sự với đời.
Người đời thường chỉ nhìn kết quả bên ngoài mà gọi tên vận tốt hay vận xấu,
nhưng đạo gia nhìn sâu hơn vào góc.
Một người tâm tính nôn nóng,
thấy lợi là lao vào,
gặp chuyện là mất bình tĩnh,
nghe vài lời trái ý là nổi sân,
thì dù đang có thời tốt cũng dễ tự tay làm hỏng.
Một người biết giữ lòng ổn định,
biết lui một bước khi cần,
biết nhịn một lời để tránh họa,
biết bỏ cái nhỏ để giữ cái lớn,
thì dù khởi đầu chưa thuận,
đường đi về sau vẫn có thể chuyển dần.
Vận vì thế,
không chỉ là thứ xảy đến với ta,
mà còn là thứ được tạo nên từ chính ta.
Có người cả đời cứ thích hỏi
vì sao mình không gặp may như người khác,
nhưng lại ít khi ngồi xuống
mà nhìn xem lòng mình đang mang thứ khí gì.
Tâm đầy ganh hơn thua
thì khó hút được người lành.
Miệng quen nói lời cay nghiệt
thì khó giữ được hòa khí.
Thói quen làm việc cầu thả
thì khó tạo ra kết quả vững bền.
Cách sống chỉ biết lấy lợi trước mắt
thì sớm muộn cũng tự làm mỏng phúc của mình.
Người hiểu lẽ vận hành
không vội đổ cho số,
mà quay về soi sữa chính mình trước.
Bởi họ biết vận xấu
nhiều khi không đến từ một biến cố lớn,
mà được tích tụ từ những lệch lạc nhỏ
lặp đi lặp lại mỗi ngày.
Một cái tâm không chỉnh,
một lời nói không giữ,
một lựa chọn không ngay,
lâu ngày sẽ thành hướng đi lệch.
Đời người trượt xuống
thường không phải vì một lần ngã mạnh
mà vì từng chút chút một rời xa
cái đúng mà không hay.
Cho nên nói vận do ta
không phải để tâng bốc ý chí con người
đến mức phủ nhận thiên thời,
mà để nhắc rằng
trong phần đời đang chuyển động
ta có trách nhiệm rất lớn.
Cùng gặp nghịch cảnh,
có người lấy đó làm cớ buông mình,
có người lấy đó làm dịp luyện tâm.
Cùng chịu thiệt thòi,
có người xinh oán,
có người xinh nhẫn.
Cùng đứng trước cám dỗ,
có người đổi hết phẩm giá
để lấy chút lợi ngắn hạn,
có người biết rừng để giữ lấy nền lâu dài.
Chính những chỗ tường nhỏ ấy
lại là nơi bẻ hướng vận mệnh.
Vị vận không đổi bằng lời cầu,
mà đổi bằng sự chuyển của tâm tính
và cách sống.
Hôm nay bớt nóng một chút,
ngày mai bớt chấp một chút,
gặp người biết mềm lời hơn,
gặp việc biết sáng trí hơn,
dần dần con đường quanh mình cũng khác đi.
Người xưa nói, xửa mình là gốc,
không phải lời khuyên đạo đức xuông,
mà là chỗ thấu hiểu rất sâu về lệ biến hóa.
Khi tâm loạn, khí loạn,
khí loạn thì lời nói, ánh mắt,
quyết định, hành động đều dễ sai.
Khi tâm yên, khí hỏa,
khí hỏa thì con người tự nhiên
bớt hấp tấp, bớt cực đoan,
nhìn sự việc rõ hơn, xử lý cũng đúng hơn.
Nhiều người cứ đi tìm cách đổi vận
ở bên ngoài, mà quên rằng
gốc của vận lại nằm trong cái trường khí
mình đem vào cuộc sống mỗi ngày.
Người sống ngay thẳng thì dần gặp sự tin cậy.
Người sống điềm tĩnh
thì dần giữ được cơ hội.
Người sống có chừng mực thì dần tránh được tai hỏa.
Người biết tích đức âm thầm
thì dần có quý nhân mà không cần tìm kiếm.
Đó không phải mê tín
mà là sự phản hồi tự nhiên
của đời sống, đối với một nội tâm
đã được chỉnh cho đúng.
Cũng vì không hiểu chỗ này
nên nhiều người chỉ mong vận đến nhanh
mà không chịu thành người xứng với vận tốt.
Họ muốn cơ hội lớn
nhưng tâm chưa đủ vững.
Họ muốn được trọng dụng nhưng khí chất còn nông.
Họ muốn đường mở ra
nhưng đức chưa dày, trí chưa sáng,
lòng còn đầy tham nóng.
Đến khi có chút thuận lợi lại không giữ nổi
giống như tay chưa vững mà cầm vật quý
sớm muộn, cũng đánh rơi.
Người thật sự hiểu đạo
không vội xin đời cho mình thư lớn hơn
mà lặng lẽ làm cho mình sâu hơn.
Vì họ biết
vận tốt không phải chỉ là gặp đúng lúc
mà còn là đủ sức đứng vững
khi lúc đó đến.
Không ít người tưởng mình thiếu may mắn
nhưng thật ra điều họ thiếu là sự tu dưỡng
để chứa được phần phúc lớn hơn.
Chữ thuận thời trong đạo gia
cũng rất quan trọng.
Vận do ta nhưng không phải cứ cố là thành
cứ muốn là được.
Cái ta có thể làm là sửa mình cho đúng
chuẩn bị cho đầy, giữ tâm cho sáng
còn khi nào tiến, khi nào dừng
khi nào chờ, khi nào đổi hướng
lại cần một cái nhìn hòa với thời.
Người khôn không ép mầm non nở
giữa mùa đông, cũng không ngủ quên
khi xuân đã tới.
Họ biết thời chưa đến thì dưỡng,
thời đến rồi thì hành, thời qua rồi thì buông.
Chính cái biết tín lui ấy
làm cho vận của họ ít va đập hơn
ít tổn hào hơn.
Không phải họ may hơn người, mà vì họ
không dùng cái tôi để chống lại nhịp vận hành
của đời. Nhìn cho ký
vận tốt thật sự thường không một nào.
Nó không nhất thiết là
giàu sang ngay lập tức, danh vọng
đến dồn dập hay mọi sự trôi chảy
không vướng. Vận tốt
nhiều khi là tâm ngày một sáng hơn,
người quanh mình ngày một lành hơn,
việc làm ngày một chắc hơn, đường đi
tuy không nhanh nhưng không lệch,
không phải trả giá bằng những
đồ vỡ quá lớn.
Một đời như vậy đã là có phúc,
bởi cái đáng sợ nhất không phải
là đi chậm mà là đi sai,
không phải là thiếu một thời
mà là tự đánh mất gốc của mình
chỉ để đổi lấy chút thuận lợi ngắn ngủi.
Cùng một cái mệnh,
nhưng mỗi người đi ra một số vận khác nhau
là vì không phải ai cũng biết
tự uốn mình theo đảo.
Có người sống để mặc lòng tham, cơn giận,
sự hơn thua kéo đi,
nên vận dần dối.
Có người chịu khó gọt vớt cái thừa trong mình,
giữ lại cái thật,
cái đúng, cái bền,
nên vận dần sáng.
Đời người xoay chuyển từ những điều rất nhỏ như thế.
Khi một người biết sửa tâm mình cho tĩnh,
sửa thân mình cho chính,
sửa lời mình cho hòa,
sửa cách sống mình cho hợp lẽ,
thì vận khí không cần cưỡng ép cũng tự đổi,
đường không tự nhiên mà mở.
Nhưng khi con người sống đúng,
nhiều chỗ vốn tưởng bế tắc lại lặng lẽ xuất hiện lối đi.
Đó mới là chỗ sâu của câu vận do tà.
Không phải lấy sức người mà thắng trời,
mà là lấy sự tình thức,
để tự đưa mình về đúng với nhịp của đảo.
Rồi từ đó,
đời tự nhiên chuyển theo một cách rất sâu,
rất kín, nhưng rất thật.
Trường 3, muốn đổi vận,
trước hết phải đổi mình.
Người thắng mệnh không phải người chống trời,
mà là người hiểu đảo.
Người đời khi gặp bế tắc,
thường có một thói quen rất phổ biến,
vội nhìn ra bên ngoài.
Họ nghĩ mình chưa gặp đúng người,
chưa vào đúng chỗ,
chưa nắm đúng cơ hội,
chưa đứng đúng thời,
nên mới long đong như vậy.
Thế là họ đổi việc, đổi nơi,
đổi quan hệ, đổi hướng đi,
thậm chí đổi cả mục tiêu sống,
nhưng đi một vòng lớn,
rồi vẫn thấy đời mình lặp lại những va vấp cũ.
Đó là vì cái cần đổi nhất lại chưa hề đổi.
Đạo gia nhìn rất sâu vào điểm này,
muốn đổi vận, trước hết phải đổi mình.
Nếu góc bên trong vẫn cũ,
thì cảnh ngoài có đổi bao nhiêu.
Kết cục nhiều khi cũng chỉ là
một dạng lặp lại khác của chính mình mà thôi.
Nhiều người tưởng vận xấu
là do đời ép,
do người hại, do thời không nâng,
nhưng thật ra không ít bất thuận
lại khởi từ từ nội tâm chưa được chính.
Một cái tâm nóng này
rất dễ phá hỏng những việc lẽ ra có thể thành.
Chỉ vì không nhịn được một lúc,
nói sai một lời,
phản ứng sớm một bước,
mà mất đi một mối quan hệ,
hỏng đi một cơ hội,
làm lệch cả một hướng đi.
Một lòng tham không biết dừng cũng vậy.
Ban đầu chỉ là muốn hơn một chút,
được nhanh một chút, nắm chắc một chút.
Nhưng càng tham thì mắt càng mở,
trí càng ngắn, quyết định càng dễ lệch.
Đến lúc chốt họa,
người ta thường đổ cho số
mà quên rằng nhiều tai họa
vốn đã được gieo từ lúc lòng mình không còn biết đủ.
Cái loạn lớn bên ngoài
rất nhiều khi bắt đầu
từ một cái loạn nhỏ bên trong
mà con người không chịu nhìn thẳng.
Đạo gia không dạy con người
đi tranh với trời để cướp lấy một đời khác,
mà dạy con người
trở về chỉnh lại gốc của mình
để thuận được với nhịp vận hành sâu kín
của đời sống.
Bởi người chống trời thường chỉ thêm mỏi mệt,
còn người hiểu đạo thì biết
chỗ nào nên dụng lực, chỗ nào nên buông,
chỗ nào nên chở.
Đây không phải là sự thụ động,
mà là trí tuệ.
Nước không đập vào đá để chứng minh mình mạnh,
nhưng cứ chạy đúng cách
thì lâu ngày đá cũng mòn.
Cây không kéo trời xuống để lớn nhanh hơn,
nhưng bám dễ sâu, giữ thân vững,
đợi đúng mùa thì tự nhiên đâm hoa.
Con người cũng vậy.
Cách thật sự đổi vận
không phải là sự hấp tấp tìm đường tắt,
mà là sự âm thầm sửa lại tâm mình,
khí mình, cách sống mình cho hợp
với lẽ đạo.
Muốn chuyển vận, điều đầu tiên phải học
là tĩnh tâm.
Tâm không tĩnh thì nhìn sai người,
đoán sai việc, chọn sai đường.
Khi lòng còn đầy nôn nóng,
con người rất dễ tưởng thứ lấp lánh
là cơ hội, tưởng lời ngọt là
chân thành, tưởng cái đến nhanh là cái nên giữ.
Nhưng càng nóng
thì càng bị cái trước mắt kéo đi,
càng khó thấy cái sâu và cái xa.
Người thật sự có trí
không quyết việc lớn trong lúc lòng đang dối.
Họ để mình lắng lại,
để cơn nóng qua đi,
để ánh nhìn trở về sáng hơn,
rồi mới hành động.
Chỉ riêng việc biết dừng tâm
trước khi dừng việc cũng đã cứu con người
khỏi rất nhiều lần tự làm hỏng vận của mình.
Sau chữ tĩnh
là chữ nhẫn.
Nhẫn trong tinh thần đạo gia
không phải là cắn răng chịu đựng trong ức ức,
mà là khả năng giữ lòng không loạn khi việc chưa thuận.
Người nông nổi
thường muốn gì cũng phải có ngay,
làm gì cũng phải thấy kết quả nhanh.
Nên khi đời chưa mở cửa
thì sinh chán, sinh bực,
sinh nghi ngờ chính mình.
Nhưng nhiều thứ trong đời không đến
vì chưa đúng lúc,
không phải vì hoàn toàn không thuộc về ta.
Nếu không có sức nhẫn,
người ta sẽ dễ bỏ cuộc ngay trước ngưỡng cửa chuyển mình.
Rất nhiều vận tốt
không đến với người thiếu năng lực,
mà không đến với người thiếu độ chính.
Mà độ chính không được tạo ra
trong lúc thuận lợi.
Nó được hun lên từ những ngày lặng lẽ chịu khó,
chịu chậm, chịu khó mà không than,
chịu khó mà không loạn.
Biết lui
cũng là một dạng trí tuệ rất cao.
Người đời thường nghĩ lui là thua.
Nhưng trong đạo gia,
có lúc lui mới là cách giữ mình để khỏi hỏng cả cuộc cờ.
Khi thế chưa thuận
mà cứ cố tiến,
cách trả giá thường không chỉ là thất bại,
mà còn là tổn khí, tổn tâm,
tổn đức, tổn cả niềm tin vào chính mình.
Có những thời điểm
lui một bước không phải để tự bỏ,
mà để nhìn rõ hơn, dưỡng sâu hơn,
chờ đầy hơn.
Mũi tên muốn bay xa phải kéo lui,
nước muốn tụ thành lực
phải có đoạn lặng dưới sâu.
Con người muốn đổi vận cũng thế.
Không phải lúc nào tiếng mạnh cũng là khôn.
Có khi biết dừng, biết tránh, biết im,
biết nhẫn
mới là đang giữ cho vận của mình khỏi gáy.
Rồi đến chữ chờ.
Chờ trong cái nhìn của người hiểu đạo
không phải là ngồi yên phó mặt,
mà là chuẩn bị trong im lặng cho đến khi thời thực sự chín.
Người nóng lòng
thường tưởng chờ là láng phí,
nên chưa đủ lực đã vội thể hiện.
Chưa đủ sáng đã vội quyết.
Chưa đủ đức đã vội đứng vào chỗ lớn.
Kết quả là cái đến quá sớm
lại hóa thành gánh nặng.
Người hiểu sâu thì khác.
Họ biết thời chưa tới thì lo sửa mình,
dưỡng trí, bồi đức, giữ khí.
Họ không sốt ruột với những gì chưa mở
vì hiểu rằng cánh cửa mở
sai thời điểm nhiều khi không phải phúc
mà là họa.
Chờ đúng lúc không làm con người chậm đi,
mà làm cho mỗi bước đi sau đó ít lệch hơn,
ít đổ vỡ hơn.
Nhưng muốn đổi vận bền
chỉ sửa hành vi bên ngoài là chưa đủ,
còn phải tích đức.
Đây là điều nhiều người hiện đại xem nhẹ
vì họ chỉ tin vào kỹ năng,
vào chiến lược, vào sự lanh lợi.
Những thứ ấy
có thể giúp con người đi nhanh một đoạn
nhưng không chắc giúp họ đi lâu.
Đức mới là cái giữ cho đường không nghiêng.
Một người quen sống ngay,
biết giữ lời,
không lợi dụng người khác lúc họ yếu,
không vì lợi nhỏ mà đánh mất lòng ngay thẳng
thì dần dần tự tạo cho mình
một trường khí khác.
Người lành sẽ muốn gần,
cơ hội sạch sẽ sẽ muốn đến,
quý nhân cũng dễ xuất hiện hơn.
Không phải vì trời thiên vị
mà vì đời sống tự có sự cảm ứng
rất sâu với cái tâm chính.
Người không có đức có thể gặp may nhất thời
nhưng khó giữ được lâu.
Người có đức nhiều khi đến chậm
nhưng đến rồi thường bền.
Khi tâm đổi, khí đổi, khí đổi,
cách sống đổi, cách sống đổi
thì vẫn cũng dần đổi.
Đó không phải là thứ đổi trong một đêm
càng không phải thứ nhìn thấy ngay bằng mắt nóng vội.
Nó giống như nước thấm vào đất,
giống như cây dày dễ dễ
dưới lòng đất trước khi cảnh lá bật lên.
Ban đầu chỉ là bớt nóng một chút,
bớt tham một chút,
bớt nói lời thừa một chút,
biết nhịn khi cần, biết lui đúng lúc,
biết giữ lòng sạch giữa chỗ tối
nhưng lâu dần những thay đổi nhỏ ấy
sẽ bẻ hướng cả đời người.
Đường đi sẽ khác,
người gặp sẽ khác,
việc đến cũng khác,
không phải vì phép màu từ đâu rơi xuống
mà vì chính con người ấy đã trở thành
một phiên bản khác của mình,
xứng đáng với một vận trình khác.
Người thắng mệnh không phải là người
cứng đầu chống lại mọi sắp đặt của trời,
càng không phải người dùng mu mẹo
để cưỡng ép đời theo ý mình.
Người thắng mệnh thật sự là người hiểu đạo,
nên biết trở về sửa cái có thể sửa,
chấp nhận cái không thể cưỡng,
dưỡng cái cần dưỡng,
chờ cái cần chở.
Họ không oán trách hoàn cảnh,
cũng không mê mội chạy theo vận may.
Họ lặng lẽ là một việc khó hơn rất nhiều,
trình lại chính mình.
Và chính từ chỗ đó, đời bắt đầu chuyển.
Không ồn ảo, không phô trương,
nhưng ngày một sáng hơn,
vững hơn, thuận hơn.
Đó mới là cách đổi vận sâu nhất,
không thắng trời bằng sức mạnh,
mà hòa được với lẽ trời bằng một nội tâm
đã được gọt rũa đến chính.
Trường 4, cảnh giới cao nhất của hiệu vận mệnh,
biết thuận trời nhưng không phó mặt,
biết tận lực nhưng không cưỡng cầu,
hiểu đến tận cùng chuyện vận mệnh,
con người mới dần bước ra khỏi
hai cực đoan lớn nhất của đời sống.
Một là phó mặt tất cả cho số,
coi mình như chiếc lá khô
bị gió cuốn đi đâu thì đi,
không cần tu sửa, không cần tình thức,
không cần gánh lấy phần trách nhiệm
của chính mình.
Hai là chống lại mọi giới hạn của đời
bằng một cái tôi quá mạnh,
muốn bẻ dòng nước theo ý mình,
muốn ép mọi việc phải diễn ra
đúng như lòng mình mong,
để rồi càng cố càng mệt,
càng tranh càng tổn, càng nắm càng mất.
Hai lối ấy nhìn tưởng khác nhau,
nhưng gốc đều giống nhau
ở chỗ không thật sự hiểu đạo.
Một bên là buông xuôi vì yếu,
một bên là cưỡng cầu vì ngạo,
cả hai đều khiến lòng người xa khỏi sự quân bình.
Người hiểu đạo thì không sống như vậy.
Họ nhìn đời bằng một con mắt sâu hơn,
nên biết trong mọi sự
luôn có hai phần song hành.
Có phần thuộc về trời,
căn cơ, thời thế,
hoàn cảnh, những điều đến
và đi không hoàn toàn theo ý muốn của con người.
Nhưng cũng có phần thuộc về ta,
cách nghĩ, cách sống,
cách dẫm, cách đối diện
với thuận nghịch,
cách hành xử khi được và khi mất.
Chính vì thấy rõ hai phần ấy,
nên họ không oán trách số mệnh,
mà cũng không mê mội tôn thờ bản thân.
Họ không xem mình nhỏ bé
đến mức bất lực trước đời,
nhưng cũng không xem mình lớn
đến mức sửa được mọi quy luật của trời đất.
Họ chỉ lặng lẽ giữ
cái phần thuộc về mình cho thật ngay,
thật sáng, thật đúng,
rồi để phần thuộc về trời
tự vận hành theo lẽ của nó.
Cái sâu nhất của người hiểu vận mệnh
không nằm ở chỗ đoán đúng tương lai,
cũng không nằm ở chỗ xoay chuyển được
bao nhiêu biến động bên ngoài.
Cái sâu nhất nằm ở nội tâm,
không còn hoảng loạn trước những điều không thể nắm giữ.
Khi chưa hiểu đạo,
con người rất dễ lấy kết quả bên ngoài
làm thước đo cho cả đời mình.
Được thì vui quá mức,
mất thì đau quá mức,
thuận thì tưởng mình cao hơn người,
nghịch thì tưởng trời bất công với mình.
Vì vậy tâm cứ lúc lên lúc xuống,
lúc căng lúc gáy, lúc phấn khích lúc ưu ất,
không bao giờ thật sự yên.
Một đời như vậy
tuy có thể có thành tựu, nhưng rất khó gọi là sáng suốt,
càng khó gọi là tự tải.
Người hiểu sâu thì khác,
họ vẫn làm, vẫn cố gắng,
vẫn tận lực với bổn phận của mình,
nhưng lòng không treo hết sinh mệnh vào thành bài.
Họ biết thành có lý của thành,
bài có lý của bài,
được có nguyên nhân của được,
mất cũng có bài học của mất.
Càng hiểu như vậy,
tâm càng ít bị ngoại cảnh dắt đi.
Thuận trời nhưng không phó mặt là một cảnh giới rất cao,
vì nó đòi hỏi con người
vừa phải khiêm, vừa phải tỉnh.
Khiêm để nhận ra có những điều
không thuộc quyền mình quyết định.
Tỉnh để biết trong mọi hoàn cảnh
vẫn luôn có một phần
cần mình lựa chọn cho đúng.
Người nông cản thường nghe chữ
Thuận rồi tưởng là buông tay.
Nhưng Thuận trong tinh thần láo tử
không phải là nằm yên mặc kệ.
Thuận là biết mình đang đứng trong
một dòng chảy lớn hơn bản thân,
nên không dại rột chống lại quy luật.
Nước chảy thấp không phải vì yếu,
mà vì hiểu nơi nào là đường đi của mình.
Mềm không phải là hèn,
mà là một dạng khôn ngoan
biết tránh chỗ gãy đổ.
Người thuận đạo không lười biến,
cũng không lánh đời.
Họ chỉ không dùng cái tôi nóng vội
để phá hỏng nhịp vận hành tự nhiên
của sự việc.
Việc nên làm vẫn làm,
điều nên sửa vẫn sửa,
trách nhiệm nên gánh vẫn gánh,
nhưng bên trong không còn sự cưỡng ép
đầy đau đớn.
Còn tận lực nhưng không cưỡng cầu lại
là chỗ phân biệt rất rõ
giữa người có trí và người chỉ có ý trí.
Người chỉ có ý trí thường nghĩ
ý cứ gồng lên là đủ, cứ ép mình,
ép người, ép hoàn cảnh là sẽ thành.
Họ quen lấy sức mạnh
để đối phó với mọi thứ
nên khi không được như ý thì hoặc bực tức
hoặc tuyệt vọng.
Người có trí thì khác.
Họ hiểu tận lực là phần bồn phận của mình
còn kết quả đến đâu lại còn phụ thuộc
vào nhiều duyên khác.
Vì thế họ hết lòng mà không nặng lòng.
Họ chăm chỉ nhưng không gấp gáp.
Họ quyết liệt nhưng không cực đoan.
Họ mong điều tốt
nhưng không sống chết bám chặt
vào một kết cục duy nhất.
Chính nhờ không cưỡng cầu
nên khi việc đổi chiều
họ vẫn còn đủ sáng suốt để thích nghi.
Khi cửa này đóng lại
họ vẫn còn đủ bình tâm để nhận ra cửa khác.
Người cưỡng cầu thì thường chỉ thấy một đường
nên đường ấy tắt
là lòng cũng tắt.
Người hiểu đạo thì giữ lòng rộng hơn
nên dù việc chưa thành
tâm vẫn chưa đến mức cùng đường.
Cảnh giới cao nhất của hiểu vận mệnh
vì thế không phải là có khả năng
né hết tai ương hay giữ mãi mọi điều như ý.
Không ai sống trên đời
mà tránh được hoàn toàn mất mát,
biến động, chia lìa hay bất như ý.
Cái quý là qua tất cả những điều ấy
lòng mình có còn giữ được gốc hay không?
Được mà không kiêu
mất mà không loạn
thuận mà không buông thả
nghịch mà không oán than
đó mới là chỗ công phu thật sự.
Người có gốc đạo
không vì vài lần thuận lợi mà quên tu mình
cũng không vì vài phen thất bại
mà đánh mất niềm tin vào lẽ sống.
Họ đi qua biến động như cây lớn đi qua bốn mùa
xuân đến thì nảy lọc
đông về thì lặng rễ
không vì một mùa tàn mà tưởng đời đã hết
cũng không vì một mùa nở
mà tưởng mình bất diệt.
Cũng bởi vậy người thật sự hiểu mạnh do trời
vận do ta thường không thích
nói nhiều về tài xoay chuyển số phận.
Họ càng sâu càng ít khoe.
Họ biết cái gì đến với mình hôm nay
có thể không chỉ do công sức hiện tại
mà còn nhờ phúc phận, nhờ duyên, nhờ thời.
Họ cũng biết cái chưa đến
không hẳn là vì mình vô dụng
mà có khi vì giờ chưa chín.
Cho nên họ không ồn ào
tuyên bố mình thắng mạnh
cũng không bi lụy nhận mình thua đời.
Họ chỉ lặng lẽ tu tâm, tích đức
sửa thân, dưỡng trí, sống ngay
trong từng việc nhỏ.
Khi có thời thì làm, khi chưa tới thời thì dưỡng
khi cần lùi thì lùi, khi cần tiến
thì tiến.
Nhìn từ ngoài cuộc sống ấy có vẻ không kịch tính
không dữ dội nhưng lại rất vững
và chính cái vững đó mới là
phúc lớn của một đời người.
Hiệu vận mạnh ở tầng cao nhất là hiểu cách
sống sao cho mình không phản lại trời
mà cũng không phản lại chính mình.
Không chống trời bằng ngông cuồng
không bỏ mình bằng phó mặt
không lấy được mất làm
cội gốc, không lấy thành bại
làm toàn bộ ý nghĩa của đời sống.
Điều quan trọng nhất không phải là
ép đời đi đúng theo ý ta
mà là giữa mọi đổi thay của đời
ta vẫn giữ được lòng mình sáng
khí mình hỏa, đức mình còn
hướng đi mình không lệch.
Khi đến được chỗ ấy
con người không còn sống trong nỗi sợ hãi
trước số mệnh nữa
họ cũng không còn bị ám ảnh bởi chuyện phải
chứng minh mình mạnh đến đâu
họ chỉ an nhiên sống đúng, lặng lẽ hành đúng
rồi đề đời tự mở ra theo nhịp của nó
đó mới là cái tự do sâu nhất
và cũng là cái cao nhất
mà người hiểu đạo có thể chạm tới.
Người hiểu vận mạnh
không phải là người biết trước hết mọi chuyện
mà là người đi qua mọi chuyện
mà lòng vẫn không mất phương hướng
biết có phần không thể chọn nên không oán
biết có phần có thể sửa
nên không buông, biết lúc nào
nên hết lòng, nên tận lực mà không cưỡng cầu
biết lúc nào nên lùi
nên im, nên chờ
để giữ cho tâm không loạn
khí không hao, đức không mòn
đó không phải sự yếu đuối
mà là bản lĩnh rất sâu của người đã hiểu đạo
Đời người
cuối cùng thắng thua không nằm
ở chỗ đổi được bao nhiêu thứ bên ngoài
mà ở chỗ giữa muôn lần biến động
mình còn giữ được bao nhiêu phần sáng suốt bên trong
khi còn tranh với trời
lòng còn mệt
khi còn oán số, tâm còn khổ
chỉ đến lúc biết thuận lẽ mà sống
biết sửa mình mà đi
con người mới thật sự bước ra khỏi
sự rối ren của vận mạnh để trở về
với cái gốc yên ổn nhất trong chính mình
và có lẽ
điều đáng quý nhất không phải là một đời không sóng gió
mà là sau tất cả những thăng trầm
ta vẫn hiểu thêm về trời
hiểu thêm về người
và hiểu rõ hơn con đường mình nên bước
đến được chỗ ấy rồi
mỗi được mất đi qua
đều không còn chỉ là biến cố
mà trở thành một phần của sự khai mở
mà một khi lòng người đã sáng ra
được điều đó
thì rất nhiều câu hỏi khác của kiếp người
cũng bắt đầu có lời đáp
