Vì sao nghệ thuật thời nay không thể tạo ra các tác phẩm tuyệt mỹ?

Nàng Sen kể chuyện
223 người theo dõi
5.8K Lượt xem video·26 thg 4, 2026
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe, quan tâm, và đăng ký theo dõi kênh Nàng Sen kể chuyện!
Hoan nghênh quý vị ghé thăm chúng tôi tại các nền tảng:
» Fanpage: https://www.facebook.com/profile.php?id=61584950553154
» Ganjingworld: https://www.ganjingworld.com/vi-VN/channel/1hcr1uhc4m34tZ0aA9tMZwBCx1m60c
»Youtube:https://www.youtube.com/@N%C3%A0ngSenk%E1%BB%83chuy%E1%BB%87n
» Spotify: https://open.spotify.com/show/4W3yJP6GTUcXGxR8jTgdme
Kính chúc mọi điều bình an và tốt lành đến quý vị và người thân!
Lưu ý: Bản quyền thuộc về Nàng Sen kể chuyện. Hoan nghênh chia sẻ.Vui lòng không đăng lại (reup), cắt ghép/chỉnh sửa video khi chưa có sự chấp thuận của chúng tôi.
Vì sao nghệ thuật thời nay không thể tạo ra các tác phẩm tuyệt mỹ?
Chào mừng quý khán thính giả đến với chương trình Nàng Sen kể chuyện.
Quý vị thân mến, giống như bản tính con người luôn tồn tại hai mặt, thiện, ác.
Nhạy thuật cũng là sự biểu hiện của hai căn tính ấy.
Trong suốt hành trình sinh mệnh, mỗi người đều cần phải phát huy tính thiện,
loại trừ tính ác, để từ đó hoàn thiện nhân cách bản thân.
Có như vậy, con người mới xứng với những gì mà Thần đã ban tặng và phó thác.
Trong hành trình sáng tạo nghệ thuật cũng vậy,
người nghệ sĩ phải liên tục rèn giũa kỹ năng để theo đuổi sự hoàng mỹ
và tác chủng mực nghệ thuật phổ quát,
vốn luôn hướng thượng nhằm giúp con người thăng hoa cảnh giới tinh thần.
Thời xưa, dù ở phương Đông hay phương Tây,
các văn nhân, họa sĩ đều là những người tu dưỡng trong đạo,
có tiêu chuẩn đạo đức cao thượng.
Khi sáng tác nghệ thuật, họ luôn thể hiện sự kính úy sâu sắc đối với Thần,
Phật, vạn vật và thiên nhiên,
cho thấy phẩm hạnh đã qua trao dồi và hung đúc.
Bất cứ ai khi chim ngưỡng các tác phẩm của họ đều sẽ khởi lên thiện niệm,
cảm nhận được sự thù thắng vẽ đẹp, sự tròn đầy và phong phú trong từng nét bút.
Ở đó không có sự gai gốc, rối rắm hay tâm tối như các tác phẩm nghệ thuật đương đại.
Trải qua hàng ngàn năm,
các tác phẩm hội họa và thi ca cổ điển vẫn trường tồn cùng năm tháng,
mang đến những giá trị thẩm mỹ nghệ thuật siêu việt
và giúp định hình nên cảm quan nghệ thuật của toàn nhân loại.
Nhưng, nghệ thuật đương đại trong thế kỷ 20 đến 21
lại gần như không tạo ra được kỳ các nào có tầm phốc và giá trị vĩnh cửu
như các thời kỳ trước đó.
Giáo sư, họa sĩ Robert Flochak từng đặt ra một câu hỏi như thế này.
Tại sao nghệ thuật hiện đại lại tệ hại đến vậy?
Ông dẫn ví dụ về nhiều tác phẩm hội họa bậc thầy
đã giúp truyền cảm hứng và nâng cao tinh thần cho chúng ta,
giúp chúng ta trở nên sâu sắc hơn.
Tuy nhiên, trong thế kỷ 20, có một chuyện kỳ lạ đã xảy ra.
Tính uyên thâm, sự truyền cảm, tính thẩm mỹ
đã bị cái xấu xí, sự khác biệt và tính mới mẻ xoán ngôi.
Ngày nay, sự ngớ ngẩn, vô tri và dơ bẩn
lại được đưa lên điện đài nghệ thuật như những tác phẩm đáng giá.
Việc hướng thượng, truy cầu sự thập toàn thập mỹ trong nghệ thuật
bị đảo ngược hoàn toàn.
Các chuẩn mực phổ quát trong nghệ thuật
đã xa suốt tới mức không ai có thể tưởng tượng nổi.
Mọi chuyện bắt đầu vào cuối thế kỷ 19
khi trường phái ấn tượng ra đời tại Pháp.
Bây giờ, có một nhóm họa sĩ trẻ
chối bỏ các quy tắc hội họa hàng lâm nhiêm ngặt
chống lại các chuẩn mực nghệ thuật cổ điển
và bắt đầu mở màng cho nghệ thuật hiện đại.
Các bức tranh theo trường phái ấn tượng
thường được vẽ rất nhanh để ghi lại tổng quan khung cảnh
thể hiện một cái nhìn mới mẻ, không định kiến.
Điều này hoàn toàn trái ngược với tiêu chuẩn hội họa cổ điển
nơi các tác phẩm đòi hỏi nhiều năm làm việc cần mẫn
trau chút kỹ thuật và tinh chỉnh từng chi tiết.
Ban đầu, những thế hệ đầu tiên của trường phái ấn tượng
vẫn tạo ra các tác phẩm có giá trị
vẫn giữ được tính thẩm mỹ và nguyên tắc cơ bản trong hội họa.
Nhưng càng về sau, cứ mỗi thế hệ mới
chuẩn mực lại suy thoái thêm một chút
cho đến khi không còn chuẩn mực nào nữa.
Và khi không còn chuẩn mực thẩm mỹ,
chúng ta sẽ không thể nào xác định được đâu là phẩm chất, đâu là phế phẩm.
Thời kỳ Phục Hưng, Baroque hay Tân Cổ Điển,
nghệ thuật có tiêu chuẩn rất rõ ràng về cái đẹp,
sự cân đối, kỹ thuật hoàn hảo và ý nghĩa nhân văn.
Nhưng ngày nay, khái niệm thẩm mỹ
đã bị chủ quan hóa đến mức méo mó.
Thậm chí, nhiều người còn cho rằng
cái gì cũng là nghệ thuật hay vẽ đẹp
nằm trong mắt người thưởng lãm,
khiến do các giá trị thẩm mỹ truyền thống
bị xem nhẹ, bị bài xích.
Các kiệt tác vĩ đại trong quá khứ
thường gắn liền với đức tinh tôn giáo,
triết lý nhân sinh sâu sắc
hoặc lý tưởng cao đẹp về con người.
Trong khi nghệ thuật đương đại
phần lớn mang tính hoài nghi,
phá vỡ các quy phạm chủng tắc,
thể hiện sự bi quan hoặc vô thần.
Điều này đối với nhân loại mà nói
thì không có điểm nào tốt.
Một trong những danh họa vĩ đại nhất
trong thời kỳ Phục Hưng là Michelangelo.
Ông đã mất nhiều năm
để hoàn thành bức bích họa
The Creation of Adam
trên trần nhà nguyện Sistine ở Vatican.
Bức tranh đồ sổ này
có hơn 300 nhân vật,
mô tả các cảnh trong sáng thế ký
và phân cảnh Chúa tạo ra Adam
Còn trong kiệt tác The Last Judgment
sự phán xét cuối cùng,
ông khát hỏa gần 400 nhân vật
tái hiện cảnh Thiên Chúa Gián Lâm
và mọi linh hồn con người
đều phải hiện diện để đón nhận phán xét.
Trong bức tranh này,
Michelangelo miêu tả con người
trần trụi trước mắt Thiên Chúa
không một ai có thể che giấu được tội lỗi của mình.
Có thể nói, Michelangelo
đã thành công trong việc tái hiện
thiên quốc của người phương Tây.
Nếu không nhờ đức tin dẫn dắt
thì làm sao ông biết được điều đó?
Có một điều thú vị trong bức bích họa
Sự Tạo Dựng Adam
Khi Michelangelo khát hỏa
cảnh Thiên Chúa cố vương ngón tay
về phía Adam như đang tìm cách cứu rỗi
nhưng Adam với cái nhìn lãnh đạm
và bàn tay rủ xuống
không chút cố gắng để níu lấy
ngón tay của Thiên Chúa.
Thời nay, giới mộ điệu có rất nhiều cách
để diễn giải phân cảnh này.
Tuy nhiên, nhiều người tin rằng
đây giống như một lời tiên tri
mà Michelangelo dành cho nhân loại tương lai
rằng con người đang dần đánh mất
kết nối với Thần.
Thiên Chúa đã vương tay ra
nhưng loài người có sẵn lòng đáp lại.
Tương tự phương Tây, đệ thuật phương Đông
đặc biệt là Trung Hoa cổ đại
nổi bật nhất cũng là các tác phẩm
miêu tả về Thần, Phật trong các ngôi chùa cổ.
Dường như chúng ta có thể nhìn thấy
Thiên Quốc của người phương Đông
ở Đôn Hoàng trong hang đá Mạc Cao.
Hang Mạc Cao hay còn gọi là
Thiên Phật Động
là một hệ thống gồm 492 ngôi đền.
Ở đó, các bộ kinh sách như
được chuyển thể thành tranh bích họa
vô cùng tráng quan và thụ thắng.
Trong bức tranh Kinh Quán Vô Lượng Thọ
chúng ta thấy cảnh Phi Thiên
bay lượng trên không trung
mây ngũ sắt cát tường đưa Phi Thiên xà xuống
tay rải hoa khắp bầu trời
hoặc Phi Thiên tấu nhạc
bằng các loại nhạc cụ truyền thống
như tì bà, tiêu, sáo.
Các vị Đại Phật, Bồ Tát,
La Hán, Thiên Nữ, v.v.
tần tần lớp lớp kinh diễm uy nghiêm.
Tương truyền có một vị thiền sư
khi đi qua nơi này
đã nhìn thấy hào quang của hàng ngàn vị Phật
tỏa sáng trên vách núi.
Vì vậy, ông quyết định
tạo tác hang động đầu tiên
để làm nơi tu hành.
Trải qua nhiều triều đại
như Bắc Ngụy, Đường, Nguyên
các thế hệ tăng nhân và nghệ nhân
lại tiếp tục mở rộng
tạo nên quần thể hàng trăm hang động
hàng ngàn bức tượng điêu khắc
và tranh bích họa
có đủ các loại hình nghệ thuật khác nhau.
Hang Mạc Cao cũng trở thành bảo tàng sống
tái hiện lịch sử, tính ngưỡng
và đời sống xã hội
suốt hơn một thiên niên kỷ.
Khi quý vị đặt chân tới những thanh địa Phật giáo
như Mạc Cao hay các vương cung thanh đường
quý vị sẽ luôn trải nghiệm được
một không gian tỉnh tại, uy nghi và thù thắng.
Mọi vọng niệm trần tục
dường như đều bị chính khí ở đây thanh tẩy.
Ở trong không gian thuần tịnh như vậy
con người có thể tìm lại bản ngã chân chính
bởi vì mỗi một kiệt tác
đều mang theo năng lượng tinh thần
đức tin và phẩm hạnh
của người sáng tạo ra chúng.
Trung Quốc vốn được xem là mảnh đất thần châu
là nền văn hóa bán thần
do đó trong hội họa
nhấn mạnh vào thần vận và nội hàm
chú trọng tả ý, biểu đạt ra
khí chất thanh cao.
Chẳng hạn như kiệt tác Thiên Lý Giang Sơn
Non Song Ngàn Dặm
của Vương Hi Mạnh.
Ông đã hoàn thành bức tranh này trong 6 tháng
tác phẩm dài gần 12 mét
trên nền vải lụa với chất liệu màu
làm bằng nọc trai và vỏ sò
để màu sắc không bị phai sau hàng ngàn năm.
Khi hoàn thành bức tranh này
Vương Hi Mạnh chỉ mới 18 tuổi.
Cho đến nay Thiên Lý Giang Sơn
vẫn là họa phẩm đồ sổ nhất
của nền hội họa Trung Hoa
và cũng là bảo vật quốc gia
được lưu giữ tại bảo tàng Cố Cung.
Khi chìm ngưỡng bức tranh này
ngay đến Hoàng đế Tống Huy Tông
cũng phải kinh ngạc tháng phục
dù ông là thầy của Vương Hi Mạnh.
Mọi chi tiết trên bức tranh đều hoàng mỹ
từ núi đồi, làng mạc, cây cầu
sóng nước, những con thuyền trên sông
và chim trên trời.
Bóng người ẩn hiện khắp nơi.
Từng chi tiết nhỏ đều cho thấy
sự tỉ mỹ và cầu kỳ
với sắc xanh và vàng nâu kinh diễm.
Năm 23 tuổi, Vương Hi Mạnh qua đời.
Tương truyền rằng sau khi hoàn thành
Thiên Lý Giang Sơn
ông đã đi khắp ngõ hẻm
để quan sát cuộc sống của người dân.
Bây giờ, cuối thời Bắc Tống
vua quan không lo triệu chính
khiến dân chúng sống cảnh lầm than.
Vương Hi Mạnh đã vẽ bức tranh
nghình dặm người chết đói
tặng cho vua Tống Huy Tông.
Nhà vua rất tức giận
ra lệnh đốt bức tranh thành trò
và xử tử Vương Hi Mạnh.
Đêm trước ngày hành hình
Vương Hi Mạnh biến mất không vết tích.
Người xưa cho rằng
có lẽ ông cũng là người tu đạo
nên đã rời đi rồi.
Và Thiên Lý Giang Sơn
cũng là bức tranh duy nhất
của Vương Hi Mạnh được lưu truyền
cho tới ngày nay.
Kiệt tác Thiên Lý Giang Sơn
thực sự có thể cho chúng ta thấy
cảnh giới tinh thần của một người
có thể khoáng đạt, tự tại
và thanh tao đến thế nào.
Nhưng thời nay, khát vọng Vương tới
sự hoàn hảo và xuất sắc trong nghệ thuật
đã bị mài mòn.
Có họa sĩ nổi danh thế giới
nhưng toàn bộ tác phẩm của ông
đều là những hình nhân với ngũ quang
và tứ chi lệch lạc
được chấp dép bằng các hình khối vô hồn
có khi chân mọc đặn sau lưng
có khi tay cong queo đứt gãy
và được đặt tên chung là trường phái lập thể.
Nếu không có người diễn giải
thì không ai biết được đó là gì.
Hoàn toàn đánh mất trưởng mực phổ quát
của nghệ thuật cổ điển
vốn là đỉnh cao hoàng mỹ
của nền nghệ thuật nhân loại.
Tất nhiên, nghệ thuật là tự do
và con người có quyền tự do sáng tạo.
Nhưng tự do khác với buôn thả
và phóng túng
khi một người hoàn toàn đánh mất lý trí
buôn thả dục phỏng
điều đó chỉ cho thấy họ đang bất lực
trước mong muốn khiến bản thân tốt đẹp hơn.
Trong sách Sáng Thế Ký viết rằng
Thiên Chúa tạo ra con người
phỏng theo hình dáng của Ngài
có linh hồn và mang theo phẩm giá của Ngài.
Còn trong văn hóa Trung Hoa
Nữ Oa là vị thần Thủy Tổ
tạo ra loài người.
Bà đến bên dòng sông Hoàng Hà
nhìn thấy bóng mình phản chiếu trên mặt nước
và quyết định tạo ra một tạo Phật
có hình dáng giống mình
rồi thổi linh hồn vào đó.
Cho nên, từ cổ trí kim
con người luôn được xem là
tinh anh của vạn vật.
Không chỉ có tri giác, xúc cảm
mà còn có quy phạm đạo đức
của một vị thần
mang hình dáng của một vị thần.
Do đó, mọi loại hình nghệ thuật
đều khởi nguồn từ sự kính úy
đối với thần Phật
biết ơn và ngưỡng phọng thần
đồng thời trân trọng sinh mệnh
mà thần tạo ra.
Vậy thì, những bức tranh khắc hỏa con người
với hình thủ biến dị méo mó như vậy
liệu có phải là một sự bất kính
đối với thần hay không?
Nếu các tác phẩm cổ điển
có thể tạo ra năng lượng thuần chính
giúp nâng đỡ tinh thần
và thăng hoa cảnh giới đạo đức nhân loại
thì các tác phẩm đương đại này
đang tạo ra điều gì?
Liệu nó có thể mang lại điều gì tốt đẹp không?
Trong bài giảng của mình
giáo sư Robert Florchak cũng đề cập rằng
ông từng ra một bài kiểm tra
cho các sinh viên cao học
Tất cả đều rất tài năng
và được đào tạo bài bản.
Đề bài là Hãy phân tích bức họa sau đây
của Jackson Pollock
và giải thích vì sao nó đẹp.
Ông không hề báo trước rằng
tác phẩm đó thực ra là một bức hình
chụp chiếc tạp dề dính màu lem lút
mà ông mặc khi ngồi vẽ.
Các sinh viên này hăng hái đưa ra
những bài luận đầy hùng hồn
để diễn đạt về vẽ đẹp
và ẩn ý đằng sau tác phẩm.
Có nghĩa là nay cả sinh viên cao học
cũng đã bị nghệ thuật hiện đại
làm cho hổ đồ,
không còn biết thế nào là chủng mực thẩm mỹ
và nội dung mà một tác phẩm hội họa
Giáo sư Robert Florchak nói rằng
ông không trách các sinh viên của mình.
Nếu ông ở vào vị trí của họ
có lẽ ông cũng sẽ như họ
bởi vì gần như không thể phân biệt được
tranh của Jackson Pollock
với cái tạp dề vấy bẩn của ông.
Ngày nay người ta dường như không phân biệt được
cái gì là đẹp và không đẹp.
Ranh giới giữa những thứ giả tà
và chân chính đã bị xóa nhòa.
Khi quý vị đứng trước một tác phẩm trừ tượng
và chê bức tranh đó xấu,
người ta sẽ nói quý vị không có con mắt nghệ thuật.
Còn nếu khi quý vị khen ngợi
và tôn vinh hội họa cổ điển
vì những đòi hỏi và tiêu chuẩn khắc khe,
người ta sẽ bài xích quý vị.
Nếu trước kia nghệ thuật là nơi
tái hiện những giá trị vĩnh cửu và toàn vẹn
từ lịch sử, văn học, đức tiên hay thần thoại,
thì ngày nay không ít nghệ sĩ
chỉ mượn tác phẩm của mình
để đưa ra những tuyên ngôn gây sóc.
Quý vị hẳn còn nhớ
tác phẩm điêu khắc Đức Mẹ Sầu Bi
của Michelangelo
miêu tả phân cảnh Đức Mẹ ôm
thánh thể Chúa Giê-xu trong lòng.
Cả ánh mắt và khung mặt Đức Mẹ
đều tác lên sự tỉnh tại,
vô oán, vô ưu,
chỉ có lòng tự bi vô hạn.
Dù Đức Mẹ không rơi lệ,
nhưng lại khiến bất cứ ai khi nhìn vào
đều phải rơi lệ.
Chính lòng từ của Ngài
đã cảm hóa người xem,
khiến thiện niệm của họ khởi lên.
Tác phẩm này làm bằng đá cẩm thạch.
Từ đường nghét thánh thể
cho đến sự mềm mại
uyển chuyển trên trang phục
đều được khắc họa vô cùng tinh tế
và sóng động như thật.
Thế nhưng tại Bảo tàng nghệ thuật Los Angeles
người ta lại cho trưng bày
một tảng đá gồ ghề nặng 340 tấn
hoàn toàn không có hình thù gì
và gọi đó là tác phẩm nghệ thuật.
Nó được đặt tên là
Levitated Mass của nghệ sĩ Michael Heizer
với chi phí bỏ ra khoảng 10 triệu đô la Mỹ
để đưa được tảng đá vô tri đó
tới Viện Bảo tàng.
Đây chẳng phải là biểu hiện
cho sự thoái trào của nghệ thuật
và nhân tính hay sao?
Đạo đức sẽ ảnh hưởng tới nghệ thuật
và nghệ thuật ngược lại
cũng phản ánh vào đời sống xã hội
tác động lên tinh thần con người.
Các danh họa thời cổ đại
luôn nỗ lực tu dưỡng đức hạnh
và không ngừng theo đuổi
sự hoàng mỹ trong nghệ thuật.
Khi chìm ngưỡng các tác phẩm của họ
ta đều có thể cảm nhận được
lối sống và đạo đức của chính tác giả.
Ở đó biểu thị sự khiêm cung,
kính úy, thần thánh, trang nghiêm
thực sự đạt tuyết thuần thiện, thuần mỹ.
Đó thực sự là những tác phẩm
truyền cảm hứng.
Vậy thì nếu nghệ thuật hiện đại
thiếu đi chủng mực thẩm mỹ
và quy phạm đạo đức
thì chúng sẽ sản sinh năng lượng bất chính
những thứ tà không giúp con người
thăng hoa về mặt tinh thần.
Thậm chí chúng còn đang tạo nghiệp.
Đó không phải là nghệ thuật
mà là sự sa đoạ.
Có lẽ lý do khiến nghệ thuật
thời nay không thể tạo ra
các tác phẩm tuyệt mỹ là bởi vì
con người ngày càng không tính thần,
ngày càng rời xa các giá trị đạo đức
mà thần truyền cho con người.
Tuy nhiên giáo sư Robert Florzac
có lời khuyên rằng
chúng ta không cần phải trở thành nạn nhân
của những thị hiếu quái dị đó.
Chúng ta có quyền khước từ
những thứ xấu xí,
những thứ trái ngược
với các giá trị thẩm mỹ truyền thống.
Nếu chúng ta không mua các tác phẩm đó
thì chúng sẽ không bán được,
không còn thị trường nào cho chúng.
Chúng ta có thể ủng hộ cho các tổ chức
đang hồi sinh trưởng mực thẩm mỹ phổ quát
và ủng hộ việc giảng dạy
bộ môn thưởng thức nghệ thuật cổ điển
trong các trường học
để từ đó định hình tư duy thẩm mỹ đúng đắn
cho các thế hệ tiếp theo.
Hãy tôn vinh những tác phẩm
mà chúng ta biết là tốt lành
và phớt lờ những thứ không phải vậy.
Quý vị thân mến,
nếu một ngày quý vị đứng trước
một bức tranh của trường phái hiện đại nào đó
nhưng lại không cảm thấy đẹp,
không cảm thấy rung động,
mong quý vị đừng bối rối.
Đó có thể là vì cảnh giới tinh thần của quý vị
không ở đó mà cao hơn thế.
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe,
quan tâm và chia sẻ radio của Nàng Sen kể chuyện.
Đừng quên nhấn follow
để đón xem video mới vào thứ Bảy hàng tuần.
Hẹn gặp lại quý vị ở những chương trình lần sau.
Thân ái và chào tạm biệt!
