Thiển Đàm về sự nguy hại của Tâm Tật Đố

Quý vị thân mến, tật đố có lẽ là một trong những ác tâm lớn nhất trong bản tính con người. Nó sinh ra từ việc không thể chấp nhận được sự thật rằng người khác có thể vượt trội hơn chúng ta về kỹ năng, thành tựu, tố chất, phẩm hạnh, phúc khí hay hoàn cảnh sống. Trong hán tự, cả hai chữ tật và đố đều có bộ nữ đứng đầu, khiến nhiều người nhầm tưởng tánh đố kỵ thường chỉ có ở nữ giới. Kỳ thật không phải vậy. Bộ nữ ở đây có dụng ý là nội tâm non nớt, yếu đuối, dễ bất an. Còn chữ tật nghĩa là ốm đau, bệnh tật. Tức là, từ xưa, cổ nhân đã nhìn nhận rằng tật đố chính là một loại bệnh. Thấy người khác có thứ gì tốt thì trong tâm lo lắng tới mức sinh bệnh. Ngày ăn không ngon, đêm ngủ không yên. Ở một khí cảnh khác, người có tâm tật đố rất sợ đối diện với những thiếu sót, khuyết điển của bản thân. Thay vì nỗ lực để tiến bộ, họ lại mong người khác thất bại hoặc gặp khó khăn để tự tôm của mình được xoa dịu cảm giác thua kém. Đây là biểu hiện của một cái tôi hẹp hòi ích kỷ, một loại tâm lý méo mó, không ngây chính. Rồi từ tâm tật đố này sẽ sinh ra tâm oán hận và đổ lỗi. Cho rằng những khổ đau và thất bại của mình đều do người khác gây ra. Cảm thấy cuộc đời luôn luôn bất công với mình. Nếu một người có tâm lý tự ti sâu sắc, họ cũng rất dễ nảy sinh tâm tật đố. Vì càng cảm thấy bản thân kiếm cõi, họ càng khó chịu và bực bội khi thấy người khác thành công hoặc hạnh phúc hơn mình. Do đó, muốn lại bỏ tâm tật đố, mỗi người cần học cách yêu thương bản thân và hài lòng với những gì mình đang có. Từ đó, dần xây dựng tự tôm lành mạnh. Chỉ khi có tự tôm lành mạnh, người ta mới biết trân quý chính mình, thay vì chú tâm vào thành quả và cuộc sống của người khác. Khi một người không thể trừ bỏ tâm tật đố, thì rất dễ làm ra những việc hại người hại mình, thậm chí thương thiên hại lý. Trong Đông Chu Liệt Quốc có kể lại một câu chuyện như thế này. Vào thời chiến quốc, ở vùng Dương Thành, địa phận Nhà Chu, có một nơi gọi là Quỹ Cốc. Nơi đây, núi cao rừng rậm, âm khí tối tâm. Trong núi có một đạo sĩ ẩn cư, tự gọi mình là Quỹ Cốc Tử. Quỹ Cốc tiên sinh thi thoảng xuống chợ xem toán mệnh. Nói đầu chúng đó, nên rất nhiều người mến tài thuật của ông kéo nhau đến sinh học. Quỹ Cốc tiên sinh nhìn xem tư chất từng người. Ai phù hợp thuật nào thì truyền thụ cho thuật ấy. Vừa để gây dựng một số nhân tài sau này giúp việc cho bảy nước. Vừa để xem người nào có tiên quốc đạo căng thì đổ cho họ cùng về tiên cảnh. Quỹ Cốc tiên sinh ở đó không biết bao nhiêu năm. Người đến không biết bao nhiêu mà kể. Ai đến cũng vậy, mà ai đi cũng không giữ. Trong số những đệ tử này có hai người cùng nổi tiếng là Tôn Tẩn và Bàn Quyên. Hai người kết nhịa anh em cùng học môn binh pháp. Bàn Quyên học được ba năm, tự thấy mình tài giỏi. Lại vừa lúc nước ngụy xúc nhiều tiền của để chiêu dụ hiền tài. Liền nóng lòng xuống núi cầu công danh. Sư phụ thấy ông như vậy cũng không giữ. Chỉ toán cho một quẻ và phán rằng. Bàn Quyên thành danh ở nước ngụy nhưng chỉ vinh hiển được 12 năm. Sau này vì lừa dối người nên bị người lừa dối lại. Cho nên phải lấy việc đó mà răng mình. Và tặng cho ông ta 8 chữ. Gặp dê thì tươi, gặp ngựa thì héo. Bàn Quyên lại tả sư phụ rồi xuống núi. Tôn Tẩn theo đưa tiễn. Trước khi rời đi, Bàn Quyên phát thệ rằng. Sau này thành danh ở đất ngụy nhất định sẽ tiến cử Tôn Tẩn. Nếu trái lời thề sẽ chết dưới muôn vàng mũi tên. Quỹ cốc tiên sinh nói với Tôn Tẩn rằng. Bàn Quyên không thể làm đại tướng. Sau đó trao cho Tôn Tẩn một cuốn binh pháp đã được chú giải. Đây vốn là cuốn sách do ông nội Tôn Tẩn tên là Tôn Vũ truyền lại. Ông hỏi sư phụ vì sao không truyền cho cả Bàn Quyên. Sư phụ nói. Có được cuốn sách này, khéo dùng thì sẽ làm lợi cho thiên hạ. Không khéo dùng thì sẽ gây hại cho bá tánh. Bàn Quyên không phải người tốt. Lẽ nào ta lại truyền cho hắn được? Tôn Tẩn mang sách về nghiên cứu ba ngày. Sau đó sư phụ thu hồi rồi hỏi lại từng chương. Tôn Tẩn đáp không sót chữ nào. Sư phụ rất hài lòng. Nói về Bàn Quyên sau khi từ biệt Tôn Tẩn liền đi thẳng tới nước Nguy. Vào ý kiến Nguy Huệ Vương. Vừa hay lúc ấy ngự thiện dân lên món dê hầm. Bàn Quyên như mở cờ trong bụng. Hẳn đúng là như lời sư phụ dặn. Gặp dê thì cười. Nguy Huệ Vương thấy Bàn Quyên tinh thông binh pháp. Tướng mạo đường đường thì niềm nở tiếp đón. Đối đải vô cùng trọng thị. Về sau Bàn Quyên lập được nhiều công lao. Huệ Vương hết sức trọng dụng. Tuy nhiên hắn hoàn toàn không có ý định tiến cử Tôn Tẩn. Bây giờ mặt địch là bằng hữu của quỷ cốc tiên sinh. Nhưng lúc chu du thiên hạ nên ghé vào thăm. Lại gặp ngay Tôn Tẩn. Cả hai cùng đàm luận hợp ý nhau lắm. Mặt địch khuyên Tôn Tẩn xuống núi giúp đời. Tôn Tẩn cũng thành thật nói rằng đang chờ Bàn Quyên tiến cử. Mặt địch biết khi ấy Bàn Quyên đã làm tướng nước ngụy rồi. Ông bèn xuống núi gặp Bàn Quyên để xem ý ông ta thế nào. Thấy ông ta cậy tài, nói quá không biết thẹn. Hiểu rằng Bàn Quyên không hề muốn tiến cử Tôn Tẩn. Mặt địch cứ thế đi thẳng vào ý kiến Huệ Vương. Bày ra nhiều binh pháp khiến Huệ Vương mừng lắm. Muốn giữ lại làm quang. Mặt địch từ chối và tiến cử Tôn Tẩn. Khen ngợi rằng thiên hạ khó ai bằng. Huệ Vương cho gọi Bàn Quyên vào hỏi vì sao cùng là đồng môn mà Bàn Quyên lại không tiến cử Tôn Tẩn. Bàn Quyên lấy lý do Tôn Tẩn là người nước tề, sợ Tôn Tẩn hai lòng nên không tiến cử. Tuy nhiên Huệ Vương nhắc mực muốn gặp Tôn Tẩn nên Bàn Quyên đành phải viết thư mời Tôn Tẩn vào triều. Trước khi Tôn Tẩn xuống núi, Quỹ Cóc Tiên Sinh cũng xem cho ông một quẻ, phán rằng Tôn Tẩn sẽ chịu cảnh tật nguyền nhưng tinh thần chịu giá rét tuyết xương thì không rơi rụng, dẫu bị người làm hại cũng không hề gì. Về sau, ác có danh tiếng lẫy lừng nhưng phải qua hai lần cất nhắc mới thành tự. Cuối cùng sẽ làm nên ở quê cũ nước tề. Sau đó Quỹ Cóc Tiên Sinh đưa cho Tôn Tẩn một phong thư dặn rằng khi nào cùng đường bế tắc mới được mở ra xem. Tôn Tẩn lại tạ sư phụ rồi theo sứ giả nước ngụy xuống núi chầu vua. Tôn Tẩn vào ý kiến Huệ Vương được phong làm phó quân sư dưới Bàn Quyên một bậc. Tuy nhiên Bàn Quyên biết rõ Tôn Tẩn tài trí hơn mình sợ rằng binh quyền sẽ bị chia hai muốn một mình giữ cả. Bèn dối gạt rằng Tôn Tẩn là bậc anh không thể làm phó tướng giờ để Tôn Tẩn làm khách khanh đợi sau này Lập Công sẽ mời Tôn Tẩn làm quân sư lúc ấy Bàn Quyên xin nhường chức. Huệ Vương đồng ý. Ngày nọ Huệ Vương muốn thử tài Tôn Tẩn bèn bày cuộc duyệt binh ở Thao Trường. Tôn Tẩn và Bàn Quyên cùng diễn binh pháp. Những trận mà Bàn Quyên bày Tôn Tẩn xem qua rồi nói ngay là trận này trận chia trận nào nên phá bằng thích nào. Đến khi Tôn Tẩn bày trận thì Bàn Quyên mù mịch không biết giải thế nào. Bàn Quyên nghĩ thầm Tôn Tẩn quả thực tài năng hơn mình nếu không trừ đi thì sợ sau này sẽ bị đè bẹp. Bèn bày ra một kế hắn cho người giả làm thân quyến của Tôn Tẩn viết thư mời ông về nước tề phụng sự. Tôn Tẩn nhận được thư cũng không nghi ngờ gì bèn viết thư hồi đáp và từ chối ý tốt của người ta. Bàn Quyên đem thư ấy thêm vào mấy chữ đại ý là Tôn Tẩn muốn bỏ ngụy theo tề rồi mang thư ấy dân lên Huệ Vương nói rằng Tôn Tẩn lòng vẫn không quên quê cũ có ý phản ngụy. Huệ Vương ban đầu không tin Tôn Tẩn hai lòng nhưng Bàn Quyên dùng nhiều cách lừa gạt khiến Huệ Vương không tin dùng Tôn Tẩn nữa sai người bắt ông trị tội. Bàn Quyên chưa muốn giết Tôn Tẩn vì muốn lấy được 13 thiên binh pháp mà sư phụ đã truyền cho ông. Do đó hắn nói với Huệ Vương rằng Tôn Tẩn chưa đáng tội chết chỉ cần chặt chân, thích bốn chữ tư thông ngoại quốc lên mặt để Tôn Tẩn thành người tàn phế không thể về nước tề mà cũng chẳng phò ai được nữa. Huệ Vương khen phải Bàn Quyên trở về giả lòng đau khổ nói với Tôn Tẩn rằng vừa định giết ông nhưng Bàn Quyên xin cho chỉ bị chặt chân thích chữ mạng vẫn giữ được. Tôn Tẩn không hề biết mọi mối họa đều do một tay Bàn Quyên gây ra. Sau đó Tôn Tẩn bị chặt xương bánh chè đầu gối thích chữ lên mặt trở thành người tàn phế mỗi ngày chịu ơn ba bữa ở nhà Bàn Quyên. Hắn nhờ Tôn Tẩn truyền lại 13 thiên binh pháp mà sư phụ đã chú giải. Tôn Tẩn khẳng khái nhận lời. Sau đó sai một người hậu tới giúp ghi chép lại. Người hậu này thấy Tôn Tẩn lòng dạ ngay thẳng lại biết được Bàn Quyên không hề có ý tốt với ông. Hắn chỉ đợi ông viết xong binh pháp sẽ không cho ăn uống nữa để ông phải chết đói. Bèn nói lại với Tôn Tẩn. Khi ấy Tôn Tẩn mới hiểu ra mọi chuyện. Ông nghĩ Bàn Quyên đã bức nghĩa bức nhân như thế thì không thể truyền lại binh pháp. Nhưng nếu không viết tiếp thì Bàn Quyên sẽ sai người giết chết ông này. Tôn Tẩn đã tàn phế ở nhà Bàn Quyên bị theo dõi sát sao không cách nào trốn đi được. Ông nghỉ mãi mà không có kế thoát thân. Mới nhớ ra sư phụ từng trao cho một phong thư dặn khi cùng đường thì mở ra xem. Tôn Tẩn mở thư xem trong ấy viết ba chữ giả cách điên. Tôn Tẩn hiểu ra cứ theo kế ấy mà làm. Bàn Quyên đương nhiên không tin Tôn Tẩn bị điên. Hắn thử rất nhiều cách cho đến khi xác định được Tôn Tẩn điên thật mới thả lỏng cho ông. Nhưng vẫn sai quan binh theo dõi. Mỗi sáng đều phải đến trình báo xem Tôn Tẩn ở đâu. Tôn Tẩn có khi ngủ ngoài chuồng heo. Có khi lê lết đầu đường xóa chợ. Dân chúng thương tình ông là khách khanh lại tàn phế nên thường cho cơm ăn. Tôn Tẩn khi ăn khi không miệng lãm nhảm liên hồi. Không ai biết là ông giả điên. Bấy giờ Mặt địch sang chơi nước tề làm khách ở nhà điền kỵ. Khi ấy có người học trò tên là Cầm Hoạt cũng vừa mới từ nước Nguyễn đến. Mặt địch hỏi thăm Tôn Tẩn ở nước Nguyễn có được như ý không? Cầm Hoạt thuộc lại việc Tôn Tẩn bị chặt chân đã hóa điên ở nước Nguyễn rồi. Mặt địch thang ta vốn muốn tiến cử ông ấy nào ngờ lại thành hại ông ấy. Sau đó Mặt địch đem tài học của Tôn Tẩn và việc bàn quyên tật đố hại Tôn Tẩn thành tàn phế kể cho điền kỵ nghe. Điền kỵ liền vào tâu với Tề Uy Vương xin đón Tôn Tẩn về làm quân sư cho nước Tề. Bàn quyên không muốn Tôn Tẩn làm tướng nước Nguyễn thì đương nhiên cũng không muốn ông làm tướng nước Tề. Do đó điền kỵ phải bày mưu sai thuần vu khôn và Cầm Hoạt sang nước Nguyễn giả dân trà rồi lấy đưa Tôn Tẩn về nước. Khi Cầm Hoạt tới gặp Tôn Tẩn thấy ông mặc mũi vô hồn ngồi giữa lưng vào thành diến mắt nhìn trân trân không nói gì. Cầm Hoạt rơi nước mắt hỏi Tôn Khanh khổ đến thế ư? Ngại có biết Cầm Hoạt này không? Thầy tôi đã kể nỗi oan của Tôn Khanh với vua Tề. Vua Tề thương cảm lắm. Này sai thuần vu khôn đến đây không phải để dân trà mà là muốn đưa Tôn Khanh về nước Tề đó. Tôn Tẩn nghe thấy thế nước mắt rơi như mưa hồi lâu mới lên tiếng. Tôi những tưởng mình sẽ phải bỏ mạng ngoài đường rồi. Không ngờ lại có cơ hội này. Nhưng bạn quyên nghi ngờ lắm không đưa tôi đi được đâu. Cầm Hoạt nói đã có kế sách dặn Tôn Tẩn cứ ở đây đợi. Khi Cầm Hoạt về nước sẽ đưa Tôn Tẩn theo cùng. Đêm hôm sau Cầm Hoạt lén dấu Tôn Tẩn trong xe phủ kính lại lấy quần áo của ông đưa cho một người hầu mặt làm đầu bù tóc rối mặc mũi lắm lem ngồi y chỗ cũ. Quan địa phương không biết cứ thế trình báo lên. Bạn quyên cũng không nghi ngờ gì. Thuần vu khôn đưa được Tôn Tẩn về nước Tề. Đích thân điền kỵ ra đón trước mười dặm. Thay y phục sạch sẽ cho ông đổi xe êm đưa thẳng vào triều. Tề uy vương hỏi về binh pháp, muốn mời Tôn Tẩn làm tướng ngay. Nhưng ông từ chối mà rằng hạ thần chưa có công lao gì không dám nhận chức. Vả lại nếu bạn quyên biết thần làm quang nước Tề ác sẽ sinh lòng ganh ghét. Chi bằng cứ tạm giấu đi, đợi khi có việc thì thần sinh ra sức giúp. Vua Tề đồng ý. Không lâu sau, bạn quyên được ngụy huệ vương giao cho chất đại tướng, cầm quân đi đánh nước Triệu. Vua Triệu phải cầu cứu nước Tề. Khi ấy, Tề uy vương muốn sai điền kỵ đi cứu Hàm Đan, kinh đô nước Triệu. Nhưng Tôn Tẩn nhăn rằng tướng nước Triệu không chống nổi bạn quyên đâu. Quân ta dẫu đến được Hàm Đan thì thành đã bị hạ rồi. Chi bằng cứ đóng quân giữa đường rồi phao tin rằng ta muốn đánh vào kinh đô nước Nguỵ. Bạn quyên tức phải quay về. Bây giờ ta sẽ đón đánh, thế nào cũng thắng. Đây chính là kế vây Nguỵ cứu Triệu nổi tiếng trong lịch sử. Quả nhiên bạn quyên trúng kế. Khi hây tinh nước Tề tấn công nước Nguỵ, hắn bèn vội vàng rút quân về. Khi gần đến Quế Lăng thì bị quân Tề mai phục. Lại thấy cờ quân Tề đều viết chữ Tôn Quân Sư, liền hoảng sợ nghĩ thầm. Tên tạng phế đó quả đã chạy sang Tề rồi. Bạn quyên đại bại ở Quế Lăng. Binh sĩ tử trận nhiều vô số kể. Tôn Tẫn nể tình đồng môn, tha cho bạn quyên một mạng, không giết chết hắn mà để mặt cho hắn chạy về nước Nguỵ. Không lâu sau, bạn quyên lại xin quân đi đánh nước Hàn để phá cái thế hàng triệu hợp lực đánh Nguỵ. Nguỵ Huệ Vương đồng ý. Nước Hàn bèn sai người sang nước Tề cầu cứu. Vua Tề hỏi Tôn Tẫn. Ông bèn hiến kế rằng Trước ta cứu Triệu cũng chưa hề đến đất Triệu. Nay ta cứu Hàn cũng không cần phải đến đất Hàn. Cứ đánh thẳng vào nước Nguỵ thôi. Điền Kỵ theo lời dẫn ba quân tiến vào nước Nguỵ. Bạn quyên đang đánh nước Hàn. Nghe tin nước Tề tấn công nước mình. Đành phải bỏ Hàn. Vội vàng dẫn quân trở về. Tôn Tẫn biết quân Nguỵ vốn khinh thường quân Tề hèn nhát. Bèn nói với Điền Kỵ bày kế rút bết để dụ bạn quyên mắc bẫy. Nghĩa là cứ ngày hôm sau thì lại cho làm ít bếp ở doanh trại hơn so với ngày hôm trước. Ngày đầu làm 10 vạn cái. Ngày hôm sau còn 5 vạn cái. Và đến hôm sau nữa còn 3 vạn cái. Kế rút bếp khiến bạn quyên tưởng rằng quân Tề vì sợ hãi đã bỏ trốn quá nữa. Vì vậy hắn bỏ lại bộ binh. Chỉ dẫn theo tinh binh thúc quân bất chấp mỏi mệt đuổi theo quân Tề. Tôn Tẫn đoán biết bạn quyên sẽ cho truy binh đuổi theo suốt ngày đêm. Như thế khí chúng tất kiêu sức chúng tất mỏi lúc ấy sẽ dăng bẫy đón đánh ở mã lăng. Đây là một thung lũng sâu và hẹp, dễ tiếng khó lùi, thích hợp để mai phục. Ông sai người chặt hết cây cối xung quanh, vứt ngỗ ngang để chặn đường. Chỉ để lại một cái cây to nhất, lại cạo sạch lớp vỏ ngoài dùng thang viết lên 6 chữ. Bạn quyên chết dưới cây này. Sau đó, Tôn Tẫn sai bộ tướng chọn ra 5.000 quân cung nỏ vàng trận ở 2 bên trái phải. Khi nào thấy dưới góc cây có ánh đuốt thì đồng loạt bắn tên. Lại nói bạn quyên thúc quân đi suốt ngày đêm. Đến được mã lăng thì trời đã tối. Bây giờ là hạ tuần tháng 10. Trời không trăng, không sao. Bạn quyên thấy cây cối chặt vứt ngỗ ngang. Nghĩ là quân tề cố ý chặn đường liền sai binh lính dọn dẹp. Hắn thấy xót lại một góc cây to bị cạo trắng, có đề chữ nhưng trời tối nhìn không rõ là viết chữ gì. Bèn sai lính hậu đốt đút. Bạn quyên cầm đút đi tới chỗ góc cây soi thấy 6 chữ ấy liền thốt lên. Thôi, ta mắc mưu tên tàn phế kia rồi. Quân tề thấy dưới góc cây có ngọn đút sáng biết là tín hiệu tấn công đồng loạt bắn tên như mưa. Bạn quyên trọng thương rút kiếm tự vẫn trước khi chết còn than rằng Toại khiếu thủ tử thành danh. Thế là ta đã làm hắn nổi danh rồi. Bạn quyên đến chết vẫn tật đố với tôn tận vẫn không thể chấp nhận được việc người khác tài trí hơn mình. Hắn chết đúng như lời đã thề trước khi xuống núi rằng nếu phản bội lời thề sẽ chết dưới muôn vàng mũi tên. Và cũng ứng với lời quỷ có tiên sinh từng toán mệnh cho hắn. Vì lừa người nên bị người lừa lại. Gặp dê thì cười, gặp ngựa thì héo. Bởi vì bạn quyên chính là chết ở trận mã lăng. Mà tôn tận sau đó cũng thoái danh về núi. Một năm sau không ai còn thấy ông đâu nữa. Dân gian truyền rằng quỷ có tiên sinh đã tới đón ông đi tu tiên rồi. Điển cố này là một trong vô số những bài học lịch sử được ghi chép lại để săn dạy con cháu đời sau rằng đời người điều gì nên có được thì sẽ có được không nên có được thì sẽ không có được cho nên mới có câu sinh tử hữu mệnh phú quý tại thiên con người nên vui với bổn phận không so sánh hơn thua một lòng tu dưỡng bản thân thì nội tâm mới có thể thanh tỉnh tường hòa. Từ đó mới có được cuộc sống an nhiên tự tại tranh thắng hay hơn thua chỉ cho thấy tâm thái của một người không biết an phận truy cầu quá phận Chúng ta hẳn còn nhớ chuyện thân công báo luôn tìm cách cản trở Khương Tử Nha hoàn thành sứ mệnh mà sư phụ giao phó Ông ta cho rằng mình có bản sự lớn hơn Khương Tử Nha Tại sao Khương Tử Nha lại được đi phong thần Trong 36 đạo quân tấn công Tây Kỳ thì có tới 21 đạo quân là do thân công báo lùi kéo dẫn động khiến rất nhiều tiên nhân đạo sĩ triệt giáo mất mạng Trong triết lý Phật gia tự đố là một loại ác tâm mà người tu luyện nhất định phải tu bỏ nếu không vĩnh viễn cũng không thể tu thành bởi vì ở tầng sâu xa hơn tật đố là một loại tư tâm tích kỹ chỉ một mực cầu lợi cho mình chứ không mong làm lợi cho người mà Phật gia lại giảng phổ độ chúng sinh nghĩa là cứu giúp độ hóa chúng sinh nếu một người chỉ mong bảo vệ lợi ích bản thân luôn lo sợ thua kém người khác thì làm sao tâm lượng có thể rộng rãi khoáng đạt và tự bi cho được làm sao có thể đặt người khác lên trước bản thân làm sao thực hành được lòng từ mà Phật gia tuyên giảng Cảm ơn quý vị đã lắng nghe, quan tâm và chia sẻ radio của nàng sen kể chuyện Đừng quên nhấn follow để đón xem video mới vào thứ bảy hàng tuần Hẹn gặp lại quý vị ở những chương trình lần sau Thân ái và chào tạm biệt