Bí ẩn về các Lạt Ma Tây Tạng: Khi khoa học đối diện với điều không thể giải thích?

Bí ẩn về các lạc ma Tây Tạng khi khoa học đối diện với điều không thể giải thích. Chào mừng quý vị và các bạn quay trở lại với Nàng Sen kể chuyện. Quý vị thân mến, chúng ta hãy thử tưởng tượng mình đang đứng giữa một cao nguyên lạnh giá của Tây Tạng. Trước mặt là vách núi dần đứng. Giữa chân vách núi là một tảng đá khổng lồ. Không có cần cẩu, không có dây kéo, không máy móc hiện đại. Chỉ có những nhà sư xếp thành từng hàng phía sau một dàn nhạc cụ kỳ lạ, bao gồm trống và những chiếc càng đồng dài. Khi các nhà sư bắt đầu tụng niệm, đánh trống và thổi càng theo một nhịp điệu nhất định, tảng đá đột nhiên rung chuyển, rồi bị nhấc bổng khỏi mặt đất, bay về phía vách núi và rơi xuống một vị trí cao hơn. Câu chuyện này được ghi lại từ lời kể của một nhà khoa học tên John, tiến sĩ y khoa tại Trường Đại học Oxford, nước Anh, vào năm 1939. Sau đó được kỹ sư hàng không người Thủy Điển Henry Carlson thuật lại trong cuốn sách nổi tiếng The Lost Techniques – Kỹ thuật Thất truyền xuất bản vào năm 1961. Cần phải nói thêm rằng, sự kiện này được tiến sĩ John ghi hình bằng máy quay phim và máy ảnh. Nhưng về sau, các cuốn phim tài liệu bị một hiệp hội thu giữ và chưa từng được công bố công khai. Cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng khoa học độc lập đủ mạnh để khẳng định rằng, các nhà sư Tây Tạng thực sự có thể dùng âm thanh để nâng những tảng đá nặng hàng tấn lên vách núi. Nhưng chính điều này lại mở ra một câu hỏi lớn hơn. Nếu một câu chuyện khó tin như vậy vẫn tồn tại dài dãn suốt gần một thế kỷ, thì phải chăng ở sau lớp vỡ bọc huyền thoại vẫn còn những hiện tượng siêu nhiên có thật mà khoa học hiện đại chưa thể giải mã? Hôm nay Nàng Sen mời quý vị cùng bước vào thế giới của các lạc ma Tây Tạng, nơi những hiện tượng thân học vượt ra khỏi nhận thức phổ biến của nhân loại đã được các nhà khoa học nghiên cứu xác nhận và công bố trên các tạp chí khoa học hàng đầu thế giới. Tây Tạng huyền bí Khi quý vị dạo bước trên những cung đường nhỏ quanh Lhasa, rất có thể quý vị sẽ vô tình bắt gặp những tín đồ Phật giáo đang thực hành nghi lễ tam bộ nhất bái hoặc chứng kiến dòng người hành hương đi vòng quanh núi Thiên Kalash về phía Tây. Điều gì khiến một hành giả kiên trì thực hành các nghi lễ khổ hạnh như vậy trong suốt cuộc đời mình? Điều gì khiến đức tin của họ mạnh mẽ đến vậy? Phải chăng ở Tây Tạng đã từng xuất hiện rất nhiều thánh tích mà chính những người thực hành tâm linh nơi đây đã tận mắt chứng kiến? Chúng ta hãy cùng điểm qua một chút về các tính ngưỡng ở Tây Tạng. Tây Tạng có hai dòng tôn giáo chính là Phật giáo Tây Tạng hay còn gọi là Lạc Ma Giáo và Đạo Bon, một tôn giáo bản địa cổ xưa. Trong Phật giáo Tây Tạng lại phân thành 4 tông phái lớn với các phương pháp tu tập và hành trị riêng biệt, đó là Cổ Mật, Bạch Mật, Hoa Mật và Hoàng Mật, rồi từ các tông phái này lại phân nhánh ra nhiều tông phái khác. Trải qua hàng thế kỷ truyền thừa và phát triển, mỗi tông phái đều để lại vô số ghi chép và những hiện tượng bí ẩn siêu thường. Trong số đó, có nhiều hiện tượng đã vượt khỏi phạm vi của tiếng ngưỡng và khoa học, đặt ra nhiều thách thức mới cho những kiến giải của nhân loại. Đầu tiên phải kể đến là thực hành thâm mồm nội hỏa. Vào năm 1981, bác sĩ tiêm mạch Herbert Benson của trường y Harvard, sau này là giáo sư y khoa và giám đốc danh dự của viện Benson Henry, đã lên đường đến Himalaya, mang theo các thiết bị đo nhiệt độ cơ thể để kiểm chứng xem khả năng tự làm ấm cơ thể của các nhà sư tu luyện nội hỏa là thật hay chỉ là lời đồn thổi. Tại đây, giáo sư Benson được tiếp cận ba nhà sư thành thạo phương pháp nội hỏa. Ông gắn thiết bị cảm biến nhiệt vào các đầu ngón tay, ngón chân của họ, rồi cuốn quanh người họ những tấm khăn đã nhúng ướt trong nước lạnh, và sắp xếp họ ngồi trong một căn phòng có nhiệt độ rất thấp. Điều xảy ra sau đó đã khiến ông Benson phải kinh ngạc. Các nhà sư đã nâng nhiệt độ ở đầu ngón tay và ngón chân lên 8,3 độ C, chỉ bằng sức mạnh của thiền định, không dùng bất kỳ nguồn nhiệt nào từ bên ngoài. Những tấm khăn ướt cuốn quanh người họ dần bốc hơi rồi khô hẳn, ngay giữa cái lạnh cắt da cắt thịt của vùng nguyên núi Bắc Ấn Độ. Nghiên cứu của bác sĩ Benson sau đó được công bố trên tạp chí Nature vào năm 1982, một trong những tạp chí khoa học uy tín nhất thế giới. Hơn 30 năm sau, vào năm 2013, nhà khoa học thần kinh nhận thức tiến sĩ Maria Kozavnitskov thuộc Đại học Quốc gia Singapore đã thực hiện một nghiên cứu độc lập khác trên các nhà sư nội hỏa giai dạng kinh nghiệm ở miền đông Tây Tạng. Kết quả nghiên cứu lần này một lần nữa lại củng cố thêm những gì ông Benson từng ghi nhận trước đó. Các nhà sư thực sự có khả năng nâng nhiệt độ cơ thể lên mức gần như phát số, cao nhất đạt tới 38,3 độ C, bằng sự kết hợp giữa quán tưởng và kỹ thuật hô hấp đặc biệt. Tiến sĩ Maria đã thực hiện khảo sát này trên hai nhóm người. Nhóm thứ nhất là 10 hành giả Tomo đã tu tập từ 6 đến 32 năm tại các tu viện miền đông Tây Tạng, ở độ cao trên 4.200 mét, nhiệt độ phòng khoảng 0 độ C. Nhóm này thực hành kết hợp cả quán tưởng và kỹ thuật hơi thở. Nhóm thứ hai là những người phương Tây chỉ thực hành kỹ thuật thở, không quán tưởng. Kết quả cho thấy, những hành giả kết hợp cả hai yếu tố quán tưởng và hơi thở mới đẩy được nhiệt độ lên mức cao nhất. Còn nhóm chỉ thực hành hơi thở thì nhiệt độ tăng ở mức trung bình. Đồng thời có sự gia tăng sóng não alpha, beta, gamma trong lúc thực hành nội hỏa. Vậy chẳng phải tâm thức của chúng ta có thể điều chỉnh được cơ thể vật lý hay sao? Theo các nhà nghiên cứu, khi thực hành Tomo, hệ thần kinh giao cảm của người tu luyện, vốn phụ trách phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy, bị kích hoạt theo một cách rất đặc biệt. Kết hợp với kỹ thuật hít thở sâu, giữ hơi và tập trung ý niệm tới một điểm năng lượng cụ thể trong cơ thể, mà truyền thống Tây Tạng gọi là các luân sa. Sự kết hợp này tạo ra một dạng sinh nhiệt chủ động mà y học hiện đại vẫn chưa thể tìm ra cơ chế. Dẫu vậy, mục đích chính của phương pháp thiền nội hỏa không phải để tạo ra nhiệt lượng, mà là để kiểm soát và chuyển hóa năng lượng vi tế trong cơ thể, đốt cháy các chấp trước, phiền não, tạo ra trạng thái an lạc và trí tuệ để hỗ trợ chứng ngộ. Khả năng làm tăng nhiệt độ cơ thể chỉ là phản ứng phụ trong quá trình này và phần nào giúp các hành giả thiền định trong thời tiết rét bút cực độ ở cao nguyên thanh tạng. Nhưng, nội hỏa vẫn chưa phải là hiện tượng gây chấn động nhất trong cộng đồng khoa học phương Tây. Thất đam, tử định Vào ngày 28 tháng 8 năm 2014, tại thị trấn nhỏ Madison, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ, một vị lạc ma tên là Gishi Londoksoba qua đời ở tuổi 91. Theo tiêu chuẩn y học phương Tây, tim của ông đã ngừng đập và ông được xác nhận là đã tử vong. Ông Soba từng là một trong những vị giáo thầy dạy đạo cho Đức Đạt Lai Lạc Ma khi còn ở Tây Tạng, trước khi di cư sang Mỹ vào năm 1967 và đồng sáng lập Trung tâm Phật giáo Deer Park, đồng thời giảng dạy về nghiên cứu Nam Á tại Đại học Wisconsin Medicine. Qua nhiều năm sống tại Mỹ, ông trở thành bạn thân của nhà khoa học thần kinh nổi tiếng giáo sư Richard Davidson. Ba ngày sau khi lạc ma Soba qua đời, thì giáo sư Davidson đã đến thăm biến. Lúc này, thi thể của lạc ma Soba được đặt tựa lưng vào tường trong tư thế ngồi thiền. Làn da vẫn tươi tắn, không hề có dấu hiệu phân hủy, cơ thể hoàn toàn không có mùi. Hai ngày sau, ông Davidson quay lại lần nữa. Thi thể vẫn không có bất kỳ thay đổi nào. Trong Phật giáo Tây Tạng, đây chính là hiện tượng thật đàm, nghĩa là tử định. Tức là ý thức của người tu hành vẫn còn an trú trong thân sát sau khi các dấu hiệu sinh tồn theo y học phương Tây đã chấm dứt hoàn toàn. Chỉ khi nào cơ thể bắt đầu có mùi và các dấu hiệu phân hủy thông thường xuất hiện, người ta mới tin rằng ý thức đã thực sự rời khỏi thể sát và trạng thái tử định đã kết thúc. Từ câu chuyện của Lạc Ma Sopa, giáo sư Davidson và Đức Đạt La Lạc Ma đã thành lập dự án thật đàm tại Đại học Wisconsin-Madison. Vào năm 2018, dự án này có thêm sự hợp tác của một nhóm các nhà khoa học Nga, dẫn đầu là giáo sư, tiến sĩ vật lý lý thuyết và giải phẫu thần kinh Shatolov-Mevedev. Năm 2021, nhóm nghiên cứu này công bố báo cáo khoa học đầu tiên trên tạp chí Frontiers in Psychology. Họ đã dùng thiết bị điện não đồ để đo hoạt động não bộ ở những nhà sư, được xác nhận là đã tử vong theo tiêu chuẩn lâm sàng, nhưng vẫn đang trong trạng thái tử định. Kết quả là, các nhà nghiên cứu không đo được sóng não, nghĩa là bộ não đã ngừng hoạt động, các nhà sư đã viên tịch. Nhưng điều bí ẩn là, quá trình phân hủy tự nhiên của cơ thể họ bị trì hoãn một cách bất thường. Cơ thể vẫn ấm và vẫn hồng hào, không có mùi, kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần sau đó. Trong khi một thi thể bình thường ở nhiệt độ phòng sẽ bắt đầu có dấu hiệu phân hủy chỉ trong vòng vài giờ cho đến một ngày. Đây chính là nghịch lý khiến cho giới khoa học đau đầu. Không đo được dấu hiệu của ý thức, não đã chết, nhưng cơ thể lại phản ứng như thể một tiến trình sinh học đặc biệt nào đó vẫn đang tiếp diễn. Vậy thì, nếu tâm thức đạt đến một cảnh giới cao hơn, thì liệu có hiện tượng nào bí ẩn hơn thế không? Và thưa quý vị, câu trả lời là có. Hiện tượng Hồng Hóa Vào năm 2000, Linh Mục Francis Vitissot thuộc giáo vận Isena Vinapro nước Ý bắt đầu tìm hiểu một câu hỏi đặc biệt. Liệu hiện tượng Hồng Hóa trong Phật giáo Tây Tạng có thể giúp chúng ta hiểu thêm về sự phục sinh của Chúa Giê-xu hay không? Dù hai tiếng ngữ này hoàn toàn khác xa nhau, nhưng ông lại nhận thấy có một điểm chung kỳ lạ. Cơ thể biến mất chỉ để lại ánh sáng. Vì lẽ đó, cha Vitissot đã lên đường đến vùng Kham, miền đông Tây Tạng để nghiên cứu một trường hợp cụ thể. Cái chết của Lạc Ma Khenpo Ajo, một tu sĩ thuộc tông phái Hoàng Mật. Cha Vitissot đã trực tiếp phỏng vấn, ghi âm lời kể của nhiều nhân chứng. Trong đó có cháu trai của Lạc Ma Khenpo Ajo là Lama Nota, nhiều đệ tử và bạn đồng môn của Ngài. Theo những gì các nhân chứng thuộc lại, sau khi Lạc Ma Ajo viên tịch, thì thi thể của Ngài được phủ một tấm vải màu vàng và để nguyên trong lều suốt bảy ngày. Trong thời gian đó, những người tốt trực bên cạnh nhìn thấy nhiều cầu vồng xuất hiện ở quanh nơi tẩm liệm và cơ thể bên dưới tấm vải bắt đầu co nhỏ theo từng ngày. Đến khi tấm vải được mở ra thì không còn thi thể nào ở đó nữa. Thời điểm đó, báo chí địa phương Trung Quốc cũng đưa tin về sự kiện này như sau. Cơ thể co nhỏ lại chỉ còn bằng hạt đậu vào ngày thứ 8 và biến bất hoàn toàn vào ngày thứ 10. Theo truyền thống đại toàn thiện của Phật giáo Tây Tạng, đây chính là hiện tượng hồng hóa, dấu hiệu cho thấy một hành giả đã đạt được chứng ngộ cao nhất khi thân thể bật lý vốn được xem là do tứ đại gồm đất, nước, lửa, gió hợp thành hòa tan trở về bản chất ánh sáng nguyên sơ của tâm thức thay vì trải qua quá trình phân hủy như người bình thường. Tuy hiện tượng hồng hóa trong Phật giáo Tây Tạng chưa có các nghiên cứu khoa học cụ thể, nhưng đã xuất hiện trong nhiều ghi chép cả truyền thống lẫn hiện đại. Vào năm 2006, hiện tượng hồng hóa của Cao Tăng Rinpoche Atom Bạch Lạc cũng từng khiến thế giới xôn xao, bởi vì lần này có hình ảnh và video ghi lại cảnh tượng nút ngàn viên tịch. Cao Tăng Rinpoche Atom Bạch Lạc thuộc Tông Phái Ninh Mã thực hành các pháp tu chuyên sâu của Mật Tông Tây Tạng. Vào ngày 26 tháng 2 năm 2006, Ngài gọi điện cho một đệ tử đang làm việc tại Hồng Kông và thông báo rằng mình sắp viên tịch. Vì đệ tử này sau đó nhanh chóng quay trở về thiện viện và ghi lại khoảnh khắc cuối cùng của sư phụ mình. Ban đầu, lạc ma Atom Bạch Lạc ngồi khoanh chân trên đệm, trông rất bình thẳng. Nhưng một lúc sau, cơ thể của Ngài dần trở nên trong suốt. Sau đó, Ngài biến mất hoàn toàn trước mặt mọi người. Chỉ còn lại chiếc quạt lông công đặt trước mặt vị Cao Tăng. Cùng lúc đó xuất hiện cầu vồng kép bên trên thiện viện, nơi Cao Tăng Rinpoche Atom Bạch Lạc viên tịch. THU KHU TÁI SINH Hiện tượng cuối cùng mà chúng ta nói tới là THU KHU TÁI SINH, hay còn gọi là chuyển sinh ở các lạc ma Tây Tạng. Hệ thống THU KHU là truyền thống tìm kiếm và xác nhận một đứa trẻ, được tin là hóa thân tái sinh của một bị lạc ma đã viên tịch. Tất nhiên, đây không phải là một nghi thức ngẫu hứng, mà là một quy trình được tổ chức nghiêm ngặt kéo dài nhiều năm dưới sự chiếm kiến và giám sát của nhiều Cao Tăng uy tín. Câu chuyện nổi tiếng nhất chính là Đức Đạt Lai Lạc Ma, đời thứ 14 hiện nay, Đăng Châu Gia Mục Thố. Tên khai sinh của ngài là Lamo Thon Duc, sinh năm 1935 tại làng Thả Sờ, vùng Ando, đông bắc Tây Tạng. Sau khi Đức Đạt Lai Lạc Ma, đời thứ 13, Thổ Đăng Gia Mục Thố viên tịch vào năm 1933, một phái đoàn tìm kiếm được cử đi khắp Tây Tạng dựa trên nhiều điềm báo linh thiên, như thi hại của ngài được đặt ngồi, quay mặt về hướng nam, nhưng đã hai lần tự quay đầu sang hướng đông bắc, được giải đoán là dấu hiệu chỉ phương hướng tìm kiếm hóa thân mới. Hai năm sau, tại hồ thiên Lamo Lasso, nhiếp chính vương Renting Rinpoche, khi đó mới 24 tuổi, sau nhiều ngày cầu nguyện và thiên định, ông nhìn thấy trên mặt hồ hiện lên ba chữ Tây Tạng, A, Cao, Ma, cùng hình ảnh một tu viện ba tầng có mái ngói màu xanh ngọc và một con đường nhỏ dẫn từ tu viện này đến một ngọn đồi. Ở đó có một căn nhà nhỏ với mái hiên đặc biệt. Giải mã khải thị, các cao tăng nhận ra chữ A là chỉ vùng Amdo, chữ K để chỉ tu viện Khom Vung, còn chữ Ma có thể là người cần tìm mang một cái tên giống tên con gái. Lần theo những chỉ dẫn tâm linh, một khói đoàn tìm kiếm do Larkman Lama Kelsang Rinpoche dẫn đầu đã cải trang thành người hầu để tránh bị chú ý và lên đường đến làng Thaksa để tìm gặp cậu bé Lamo Thonduk. Khi đó Thonduk mới 2 tuổi đã nhận ra ngay cao tăng Kelsang Rinpoche và gọi ông là Larkman Sera, đúng với tên tu viện của ông. Và lúc này người ta mới hiểu thêm về chữ Ma, tức là trong cái tên Lamo Thonduk của cậu bé có chữ Lamo, có nghĩa là nữ thần, vốn chỉ dùng để đặt tên cho bé gái. Hôm sau, phái đoàn quay trở lại, mang theo một số nhi vật thật của Đạt Larkman đời 13 như chuỗi tràn hạt, trống Damaru, gậy trống, trộn lẫn với nhiều đồ vật giả tương tự khác. Cậu bé đã chọn đúng toàn bộ các món đồ thật mà vị Larkman đời trước từng sử dụng. Cậu vừa cầm lên vừa nói, đây là của con, đây là của con. Và năm 1937, cậu bé chính thức được công nhận là hóa thân của Đạt Larkman đời thứ 13 và đến năm 1940 được tấn phong trở thành Đức Đạt Larkman đời thứ 14, chính là vị lãnh đạo tinh thần của vật giáo Tây Tạng mà chúng ta biết đến ngày nay. Trước đó vào thập niên 60 cũng có một cậu bé được ghi nhận là hóa thân của vị Trongram Gawa đời thứ 3, tông phái bạch giáo, viên tịch vào năm 1959. Trong nhiều tài liệu ghi chép, cậu bé đó là Trongram Gawa Rinpoche, sinh ra trong một gia đình người Serpa tại Nepal. Khi cậu bé mới 18 tháng tuổi, bụng của cậu trở nên trong suốt, cha mẹ đã đưa cậu tới gặp Đại sư Rangchung Gepji Dori, Pháp vương Kamapa đời thứ 16, người đứng đầu bạch giáo, để xin khải thị. Trong buổi gặp mặt, vị Đại sư đã nhận ra Trongram Gawa Rinpoche là hóa thân chuyển sinh của vị Trongram Gawa đời thứ 3, đồng thời là hiện thân của đại thành tự giả Milarepa. Ngài giải thích dấu hiệu buồn trong suốt của cậu bé chính là biểu tượng chứng ngộ đạt cảnh giới đại ấn trong phương pháp thiền định cao cấp nhất của Kim Cương Thừa, còn lưu lại từ kiếp trước. Sau đó, cậu bé được tấn phong là Trongram Gawa đời thứ 4 tại tu viện Romtec. Khi trưởng thành, ngài theo học tại viện Nalanda. Vào năm 2004, ngài nhận bằng tiến sĩ tại trường đại học Harvard, chuyên ngành nghiên cứu Ấn Độ Tây Tạng. Hiện nay, ngài đứng đầu dòng truyền thừa Trongram, cùng hệ thống tu viện, trung tâm thiền định, trường học trải dài khắp châu Á và Hoa Kỳ. Câu chuyện về các lạc ma tái sinh không phải là trường hợp cá biệt, khiến người ta đặt câu hỏi về khả năng ký ức tồn tại qua nhiều kiếp sống. Ở một góc độ khác, ít mang màu sắc tôn giáo hơn. Giới nghiên cứu tâm lý học hiện đại, đặc biệt là công trình kéo dài hơn 40 năm của bác sĩ tâm thần Ian Stevenson tại Đại học Virginia. Cũng từng ghi nhận hàng nghìn trường hợp trẻ em trên khắp thế giới, tự kể lại chi tiết về kiếp sống trước như tên tuổi, địa chỉ nhà, thói quen, sở thích, thậm chí cả nguyên nhân dẫn tới cái chết của một người mà đứa trẻ này chưa từng gặp mặt. Và đây chính là nơi khoa học hiện đại chạm phải giới hạn của chính mình. Nền tảng khoa học thực chứng vốn xây dựng trên giả định rằng ý thức là sản phẩm của bộ não và sẽ chấm dứt hoàn toàn khi cơ thể chết đi. Nên bất kỳ trường hợp nào gợi ý điều ngược lại, dù được ghi chép cẩn thận đến đâu, cũng khó được xem xét một cách cởi mở trong khu khổ khoa học chính thống. Đó là lý do vì sao. Dù có hàng ngàn hồ sơ được thu thập một cách có hệ thống, nhưng hiện tượng trẻ em nhớ được tiền kiếp vẫn đứng trong chênh giữa bằng chứng thực nghiệm và niềm tin cố hữu của khoa học. Vậy thì câu hỏi đặt ra lúc này là ranh giới giữa tính ngưỡng và khoa học nằm ở đâu? Trong quan điểm của Phật giáo nói chung, tất cả những hiện tượng chúng ta vừa nói đến đều không phải là huyền thuật theo nghĩa siêu nhiên tách rời khỏi quy luật tự nhiên, mà là kết quả tự nhiên của việc làm chủ hoàn toàn tâm thức thông qua hàng chục năm tu tập khổ hạnh, thiên định và thực hành đạo đức. Khi tâm thức đạt đến trạng thái tình hóa cao độ, mối quan hệ giữa tâm và thân cũng thay đổi theo cách mà người bình thường không thể lý giải được, trừ khi chính họ cũng tu luyện. Nội hóa, tử định hay hồng hóa chỉ là phản ứng phụ trong quá trình mà một bậc chân tu đi đến cảnh giới giác ngộ. Các vị Lạc Ma không xem những hiện tượng này là mục tiêu cần đạt được để chứng minh bản thân. Điều họ hướng đến vẫn là lòng từ bi và trí huệ, chứ không phải năng lực siêu nhiên. Do đó họ cũng không cần chứng minh điều gì cho bất kỳ ai. Hơn nữa, phần lớn các phương pháp tu luyện ở Tây Tạng đều là khẩu truyền tâm thụ, không rào giảng công khai, càng không phô diễn các hiện tượng siêu thường, nên khoa học không dễ mà tiếp cận được. Cộng thêm điều kiện địa lý khắc nghiệt ở Tây Tạng và sự cô lập kéo dài hàng thế kỷ với phần còn lại của thế giới đã tạo ra một môi trường gần như phòng thiết nghiệm bí mật, nơi các thế hệ hành giả có hàng trăm năm để thực hành kỹ thuật thiền định, kiểm soát thân tâm ở mức độ cực hạn, vốn là những điều mà các nền văn minh sống trong môi trường dễ chịu hơn, có lẽ chưa từng có động lực để khám phá tới cùng. Khoa học hiện đại chỉ mới bùng nổ mạnh từ khoảng năm 1940 đến nay, chưa đầy 100 năm, còn những hiện tượng siêu nhiên trong thần học đã được hàng tỷ tín đồ thực chứng qua hàng thiên niên kỹ. Nếu chúng ta muốn dùng khoa học để chứng minh hết khải những điều siêu thường này, hẳn phải cần rất nhiều thời gian và sự tiến bộ. Do vậy, đanh giới giữa đức tin và khoa học có lẽ sẽ mãi tồn tại song hành cùng với sự phát triển của nhân loại. Tuy nhiên, điều thú vị nhất trong câu chuyện này không nằm ở việc phân định đúng sai, mà nằm ở chính hành trình mà các nhà khoa học như Herbert Benson, Richard Davidson hay Linh Mục Francis Tissot đã chọn. Thay vì vội vàng phán xét, họ chọn cách đến tận nơi, tự mình quan sát và tự mình trải nghiệm. Trên thực tế, giới khoa học, đặc biệt là những người nghiên cứu nghiêm túc lĩnh vực này, đều không hề chế dịu hay bác bỏ những điều bí ẩn trong thần học. Ngược lại, chính thái độ cởi mở, sẵn sàng đưa các thiết bị đo đạt đến những tu viện hẻo lánh nhất đã giúp khoa học đến gần hơn với thần học. Mà nhờ đó chúng ta mới biết có những điều kỳ dịu và không tưởng vẫn đang xảy ra trong thực tế, vượt xa nhận thức cố hữu của con người. Còn quý vị thì sao? Quý vị nghĩ gì về chủ đề hôm nay? Hoàn hệnh quý vị để lại câu trả lời của mình bên dưới phần bình luận để chúng ta cùng suy ngẩm. Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi, đồng hành cùng chúng tôi. Hẹn gặp lại quý vị trong những hành trình khám phá tiếp theo.