Lê Quý Đôn - Thiên Chương - P2/3

Kẻ Học Trò
781 người theo dõi
25 Lượt xem video·17 thg 4, 2026
Thờ văn của đế vương và công khanh Triều Nhà Trần đã thấy chép trong việc âm thi tập, còn thơ văn nhà Lý thì không khảo cứu được, tôi nhân xem quyển thiền huyền tập Anh, thấy có vài ba bài, nay chép ra đây.
Lý Thái Tông có câu kệ rằng
Bát nhá chân vô tông, nhân không ngã diệt không, quá biện vị lai Phật, Pháp tính bản lai đồng.
Dịch Nghĩa
Chí tuệ thật không có tung tích. Người không hư, ta cũng không hư. Các vị Phật quá khứ hiện tại hay vị lai, cần nguyện Pháp tính xưa nay vẫn giống nhau.
Bài Truy Tán Cổ Châu Hương Pháp Vân Tử
Tỉ Ni Đa Thiển Sư, tức là Truy Tán Thiển Sư Tỉ Ni Đa ở Chùa Pháp Vân Hương Cổ Châu
Phi tích lai Nam Quốc, văn quân cổ tập thiền, ứng khai chư Phật tín, viễn hợp nhất tâm nguyên, kiều kiều lăng giả nguyệt, phân phân bát nhã thuyền, hà thị tái đắc kiến, tường giữ thoại trùng huyền.
Tạm Dịch
Cầm tích trượng qua chơi Nam Quốc, nghe nhà sư lẩu thuộc đạo thiền, mở mang phép Phật thâm huyền, cao xa hòa hợp tâm nguyên một màu.
Nguyệt lăng giả lào lào ánh sáng, thuyền bát nhã thoang thoảng mùi hương, bao giờ lại tiếp dung cuông, cùng nhau đảm luận mọi đường huyền vi.
Lý Nhân Tông có bài kẹ, tặng thiền sư Vạn Hạnh.
Vạn Hạnh dung tam tế, chân phủ cổ sống thi, hương quan danh cổ Pháp, trụ tích Trấn Vương Kỳ.
Tạm Dịch
Vạn Hạnh dung hòa ba giáo lý, diễn câu sống cổ đúng từng ly, quê hương cổ Pháp tên ghi tạc, trấn giữ kinh đô, gậy trụ trì.
Bài Thơ
Tán trùng giác hải thiền sư và thông huyền chân nhân.
Giác hải tâm như hải, thông huyền đạo hữu huyền, thần thông kiêm biến hóa, nhất Phật, nhất thần tiên.
Tạm Dịch
Giác hải lòng như biển, thông huyền đạo cung huyền, thần thông kiêm biến hóa, một Phật, một thần tiên.
Đoàn văn khâm, thượng thư bộ công, có bài thơ, tặng không lộ quảng trí thiền sư.
Trụ tích Nguy Phong bái lục Trần, mặc cư huyết mộng vấn phù vân, ẩn cần vô kế tham trừng thập, sách bản Trâm Anh tại lộ quần.
Tạm Dịch
Treo gậy non cao phủi bụi Trần, hỏi chi mộng ảo tựa phù vân, cố theo trừng thập, khôn tìm trước, hạng ngũ Trâm Anh bó buộc thân.
Bài thơ, viếng quảng trí thiền sư.
Lâm loan hổi thủ độn kinh thành, Phật tụ cao sơn viễn cánh hinh, kỷ nguyện tính câu su trượng tịch, hốt văn di lý iểm thiền quinh,
trai đình ưu điểu không đè nguyệt, mộ tháp thủy nhân vị tác minh, đạo lữ bất tu thương vĩnh biệt, viện tiền sơn thủy thị chân hình.
Tạm Dịch
Về rừng núi tránh nơi thành thị, dạo non cao hương vị càng xa, học thiền muốn mặc cà xa, chợt nghe chút dép cửa đà khóa im,
sân chay tính tiếng chim gọi nguyệt, tháp trơ vơ ai viết bài minh, bạn tu lọ phải thương tình, nước non trước viện ấy hình chân tu.
Bài thơ, viếng chân không thiền sư, ở núi phả lại thuộc phủ Lan.
Hạnh cao chiều giá, chấn thanh phong, tích chú như vân, mộ tập long, nhân vũ hốt kinh, băng tuệ đóng, đạo lâm trường thán, yển chinh tùng.
Vân oanh bích thào, thiêm tân tháp, thủy tiếu thanh sơn, nhận cựu dung, tịch tịch thiền quan, thủy cánh khấu, kinh qua sầu thính, mộ thiên trung.
Tạm Dịch
Vàng dậy xa gần, phẩm hạnh trong, mây xum tích trượng muốn theo dòng, bàng hoàng cửa Phật, rơi xà cái, ngao ngán rừng thiền, đổ gốc thông.
Cỏ biếc mây quanh, thêm mộ tháp, non xanh nước quấn nhớ hình dung, cửa chùa vắng vẻ, nào ai biết, chiều đến nghe chuông, luống chạnh lòng.
Lại bài, gửi tính giới thiền sư, ở núi Bí Linh, thuộc Nghệ An.
Thu lại lương khí, sảng hung khâm, bắt đầu tài cao, đối nguyệt ngâm, kham tiếu thiền ra, si độn khách, vị tương hạ ngữ, dĩ truyền tâm.
Tạm Dịch
Thu về thoảng mát lòng ai, trông trăng ngâm vịnh, trổ tài thiên nhiên, đáng cười si độn khách thiền, lấy gì tâm ấn để truyền cho nhau.
Sách Quảng Tây Thông Chí Chép
Tiến phụng xứ nước An Nam, đẻ nhà trạm Quế Lâm, bên dưới chua là của Lê Chắc, bài thơ rằng
Dương liễu trường đình hữu đoàn đình, xuân phòng suy bái trước giang thành, vô nhân tương thức khách đối khách, hữu sự khả chi tình đạc tình.
Thiên lý hương tâm hồ điệp mộng, nhất thuyền khách tự giá cô thanh, bất chi ủng tiết minh chiêu khứ, hữu thị yên ba kỷ nhật trình.
Tạm Dịch
Dương liễu vấn dài, mấy dặm trường, giang thành cờ mở, gió đưa hương, khách cùng tiếp khách không quen biết, lòng tự hỏi lòng, khá tỏ tường.
Dấp điệp quê hương, ngàn dặm cách, tiếng chim đất khách, chiếc thuyền buông, cầm cờ mai lại ra đi nữa, sóng gió nào hay, mấy chặn đường.
Lại một bài nữa
Đạp tận thôi ngôi, lộ kỷ thiên, đỉnh xa nghịch lữ, tự biển biển, an nguy phi ngá, sở năng cập, ngữ mặc tủy nhân, thâm khả liên.
Kiều phá hương sầu, tang lạc tửu, ngầm tiêu khách hận, thảo đường thiên, tự liên bổ quốc, vô ti phát, lưỡng độ xuân phong, mã nhất tiên.
Tạm Dịch
Đi hết non cao vạn rậm đường, dừng xe quán khách được thanh thang, yên nguy tự phận nào từng biết, kín hở theo người thật đáng thương.
Tang lạc uống tan sầu cố quốc, thảo đường ngâm hết giận tha hương, tự thương báo nước không tơ tóc, mấy độ gió xuân ngựa một cương.
Trọng Việt âm thi tập cũng có chép bài thơ này, nhưng nói là để chạm quê lâm khi đi sang phương Bắc. Việt âm thi tập không chép tên tác giả, trọng ấy lại có chép 3 bài thơ nữa.
Kiên Biểu tập 7 chép
Sứ thần giao chỉ vào chơi Tây Hồ ở Hàng Châu có làm bài tứ tuyệt rằng
Nhất châu dương liễu kỷ châu hoa, túy ẩm hồ biên mãi tở ra, ngã quốc phồn hoa bất như thử, xuân lai biến địa thị tang ma.
Bài này không rõ tên tác giả.
Tạm Dịch
Một tròm dương liễu mấy tròm hoa, rượu bán bên hồ chén khước mê, phồn thịnh nước mình đâu giống thế, dầu gai đầy nổi buổi xuân về.
Kiên Biểu là bộ sách gồm 66 quyển, do Chử Nhân Hoạch Nhà Thanh biên soạn.
Tập Kiên Biểu chép về việc Lê Quý Ly cũng có phần lạ, sách ấy chép rằng
Con cháu họ Trần làm vua nước Giao Chỉ, lúc ấy có người ở Giang Tây tên là Lê Quý Ly.
Khi còn bé sang nước ấy buôn bán, ở thuyền trên bờ, thấy trên bãi cát có câu rằng
Quảng Hàn cung Lý Nhất Chi Mai, tức là một cạnh mai trong cung Quảng Hàn.
Sau Quý Ly mon men được làm quan, một hôm vua nhà Trần nghỉ mắt ở điện Thanh Thở, sân điện có hàng ngàn cây quế, nhà vua ra câu đối rằng
Thanh Thở điện tiền thiên thụ quế, tức là ngàn gốc quế trước điện Thanh Thở, bẩy tôi chưa ai kịp đối.
Quý Ly nhớ lại câu đã trông thấy trên bãi cát khi trước, liền đem câu ấy đối lại.
Nhà vua giật mình nói, sao nhà ngươi biết được việc trong cung của ta?
Quý Ly cứ thực tình tâu bài.
Vua nói, đấy là số trời, bởi vì nhà vua có một cô con gái tên là Nhất Chi Mai dựng cung Quảng Hàn để cho ở.
Nhân câu đối ấy, nhà vua để đem cô gái này gã cho Quý Ly.
Truyền kỳ mạng lục phần nhiều là ngụ ngôn, cho nên ít người tin.
Nhưng kim hoa thi thoại nói là của Phù Phu Nhân thì có người thật.
Cứ xem trích diễm thi tập có chép thơ của Nguyễn Hạ Huệ và chua rằng.
Nguyễn Hạ Huệ tên tự là Quỳnh Hương, người giá lựu khê huệ An Lạc, là vợ viên giáo thụ Phù Thúc Hành.
Quỳnh Hương thông hiểu âm luật, có tập Mai Trang Liêu Hành Ở Đời.
Nay trong tập ấy thấy có chép hai bài.
Thái Liên Khúc, Tường Khan Lục Mấn Niên, Vô Sử Thái Khê Liên, Tiểu Cô Kiểu Bất Ngứ, Đái Tiếu Học Xanh Thuyền.
Và Liên Hoa Viễn Cận Hương, Thái Thái Tổng Sơn Nương, Mạc Khiển Phong Suy Mấn, Bằng Kỳ Nguyên Tư Lương.
Tạm dịch
Kìa kìa cô à tóc xanh, trong khi nhàn dỗi da gành hái sen, dịu dàng kín đáo thuyền quyên, miệng hoa trúng chím ngồi thuyền tập bơi.
Xa gần thoang thoảng mùi sen, hái hoa nhăn nhàn cô em quê mùa, tóc mây đừng để gió đưa, nước giá băng tuyết vẫn thừa hương bay.
Nay ở xã Phủ Lỗ huyện Kim Hoa, có Đền Thờ Phù Học Sĩ.
Huyện Kim Hoa tức là huyện Đông Anh ngoại thành Hà Nội.
Bài tựa trong trích diễm thi tập, do ông Hoàng Đức Lương Đời Hồng Đức viên soạn.
Mỗi khi tôi đọc, không bao giờ là tôi không than thở hai ba lần.
Bài tựa ông viết, thờ văn không lưu truyền hết ở đời là vì nhiều lý do.
Đối với thờ văn, cổ nhân ví như khoái trá, ví như gấm vóc.
Khoái trá là vì rất ngon trên đời, gấm vóc là màu rất đẹp trên đời.
Phàm người có miệng, có mắt, ai cũng quý trọng mà không vứt bỏ khinh thường.
Đến như văn thơ thì lại là sắc đẹp ngoài cả sắc đẹp, vị ngon ngoài cả vị ngon.
Không thể đeo mắt tầm thường mà xem, miệng tầm thường mà nếm được.
Chỉ có thi nhân là có thể xem mà biết được sắc đẹp, ăn mà biết được vị ngon ấy mà thôi.
Đấy là lý do thứ nhất làm cho thơ văn không lưu truyền hết ở trên đời.
Nước ta từ nhà Lý, nhà Trần dựng nước đến nay vẫn có tiếng là nước văn hiến.
Những bậc thi nhân, tài tử đều đem sở trường của mình thổ lộ ra lời nói.
Có lẽ nào không có người hay, nhưng bậc danh nho làm quan to ở trong quán các
hoặc vì bận việc không dỗi thị giờ để biến tập, còn viên quan nhàn tản chức thấp
cùng những người phải lật đật về khoa trường thì đều không để ý đến.
Đấy là lý do thứ hai làm cho thơ văn không lưu truyền hết ở trên đời.
Dán hoặc cũng có thích thơ văn nhưng lại ngại về công việc nặng nề,
tài lực kém còi nên đều làm được nửa trừng rồi lại bỏ dở.
Đấy là lý do thứ ba làm cho thơ văn không lưu truyền hết ở trên đời.
Sách vở về đời nhà Lý, nhà Trần phần nhiều chỉ thấy công việc nhà chùa là được lưu hành.
Như thế đâu phải vì lòng tôn sùng nho học không sâu sắc bằng tôn sùng Phật học
mà chỉ vì nhà chùa không ngăn cấm cho nên sách được khắc vào ván
để chuyển mãi lại đời sau.
Còn như thơ văn nếu chưa được lệnh vua chúa không dám khắc ván lưu hành.
Đấy là lý do thứ tư làm cho thơ văn không lưu truyền hết ở trên đời.
Vì bốn lý do kể trên bó buộc trải qua mấy triều đại lâu dài,
dẫu đến những vật bền như đá như vàng,
lại được quỷ thần phù hộ, cũng còn tan nát trôi chìm,
huống chi bàn thảo xót lại tờ giấy mong manh,
để trong cái nếp cái hòm, trải qua mấy lần binh lửa
thì còn giữ mãi thế nào được mà không rách nát tan tành.
Đức lương này học làm thơ chỉ chung vào thơ bách ra đời nhà đường,
còn như thơ văn thời lý thời trần thì không khảo cứu vào đâu được.
Mỗi khi nhặt nhạnh ở giấy tàn vách nát được một vài câu,
thường cầm sách than thờ, có ý đổ lối bậy cho hiển nhân quân tử lúc bấy giờ.
Thàn ôi, một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm,
có lẽ nào không có quyền sách nào có thể làm căn bản,
mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà đường.
Như thế, chả đáng thương xót lắm sao?
Thàn ôi, ông Hoảng Đức Lương nhặt nhạnh thơ văn cổ,
viên tập thành 15 cuốn sách,
cũng chỉ có thể nói là mới được 1-2 phần trong trăm ngàn phần mà thôi.
Thế mà nay còn lại không được một nửa,
thì người sau lại càng đáng than tiếc đến mức nào.
Thể lệ chiều nhà Trần, nếu chưa được chỉ chuẩn của vua,
thì thơ văn không dám khắc ván lưu hành.
Đến như ngày nay phố phường khắc sách không bị ngăn cấm,
mà sao sách cổ cũng vẫn vắng teo.
Hoảng Đức Lương, người xã Ngọ Cầu, huyện Gia Lâm,
đổ Hoảng Giáp qua Mậu Tuất năm Hồng Đức,
tức năm 1478,
đến năm Mậu Thân 1488,
phụng mạnh sung sứ bộ,
sự nghiệp không truyền lại,
nhưng xem tuyển tập của ông,
thì tất nhiên ông là tay danh sĩ.
Trịc diễm thi tập,
chọn lọc thơ văn đĩnh đạc cao siêu của tiền bối về chiều nhà Trần
và hồi lê sơ,
lại có dẫn cả thơ văn của thi nhân Trung Quốc.
Việc này không cần biện bạch làm gì,
nhưng xem giới thiệu họ tên các tác giả,
cũng có thể tưởng tượng được lúc bấy giờ,
văn vận phổn thỉnh,
chứ tác phong phú.
Trong thi tập,
có chép đến tập đoán sách của sư Pháp Loa,
tập Ngọc Tiên của sư Huyền Quang về chiều nhà Trần
và tập Tiết Trai của Lê Thiếu Dĩnh,
tập Tiên Sơn của Nguyễn Vĩnh Tích,
Trí Hải tập của Phùng Thạc,
Vân Biểu tập của Doãn Hành,
Tống Khê tập của Vương Sư Bá,
Phục Hiên tập của Trần Khàn,
Tố Cầm tập của Vũ Quỳnh,
Cưu Đài tập của Nguyễn Húc về Bản Triều.
Những sách kể trên nay đều không còn.
Từ lúc Bản Triều Trung Hưng đến nay,
tiền bối đều có thi tập,
phần nhiều là những bài đề vịnh,
tặng đáp,
làm trong khi Phụng Mạnh đi sứ,
Phùng Khắc Khoan,
có Sứ Hoa Thủ Trạch tập,
Đặng Đình Tướng,
có Trúc Trai tập,
Nguyễn Quý Đức và Nguyễn Đình Sách,
có Hoa Trinh thi tập,
Lê Anh Tuấn và Nguyễn Công Cơ,
có Sứ Hoa tập,
Nguyễn Công Hãng,
có Tinh Sa tập,
Phạm Khiêm Ích,
có Sứ Chỉnh tập,
Ngô Đình Thạc,
có Hoảng Hoa,
Nhã Vịnh,
Lê Hữu Kiều,
có Hiệu Tần tập,
Nguyễn Kiều và Nguyễn Tông Quai,
có Sứ Hoa Tùng Vịnh,
Phùng Khắc Khoan,
hiệu là Nghị Trai,
có Huấn Đồng thi tập,
biên soạn từ năm Quang Hưng thứ 6,
tức năm 1583,
lúc ấy Bản Triều chưa khôi phục được
Kinh Thành Thăng Long,
ông là Bậc Túc Nho,
giữ chức vụ nặng nề,
mà đề vịnh về tuyết thời,
thiết hậu,
Cây Cỏ Cầm Trùng,
gồm 172 bài,
để dạy bọn hậu sinh,
ý tứ cách điệu nhản nhã,
không một chút gì tỏ ra trạng thái vội vàng,
bối rối,
như thế chả phải là người tài cán
có thể trông cậy được hay sao?
Bài tựa trong thi tập,
nói về phép làm thơ,
ông thuật lại đầy đủ những lời cổ ngữ,
rất bổ ích cho việc xem xét,
tìm tòi,
này chép ra đây.
Tôi nghe Đức Khổng Tử nói,
tiểu tử sao không học thi văn?
Nhưng thi văn có phải tiểu tử
dễ mà học được đâu.
Tất phải có bậc đại nhân
lưu ý về văn mạc dạy bảo,
cho đại thể thi văn mới được.
Nay tìm trong lời dạy của người đời cổ,
Chú Văn Công bàn về thi văn nói,
học giả làm thơ,
trước hết phải lập ý,
ý đã đúng,
rồi sau mới theo thể thơ mà sử dụng.
Thủy Thiên Cấm Ngữ,
của Phạm Đức Khi,
ở Thanh Giang nói,
làm thơ trước hết phải lập ý,
như người làm nhà,
khuôn thước hình thẻ
tất phải chứa sẵn trong bụng,
sau sẽ dùng đến búa diều.
Cách cục làm thơ,
câu phá đè,
hoặc mở đầu bằng đối cảnh,
hoặc mở đầu bằng thức sự,
hoặc theo đầu đè để làm câu mở đầu,
hoặc dùng ý liên hợp với đầu đè
để làm câu mở đầu.
Cần phải đột ngột cao xa,
như gió to cuốn sóng lên,
thế muốn ngập trời.
Cầu hạm liên,
hoặc tả ý,
hoặc tả cảnh,
hoặc chép việc,
hoặc dùng việc để dẫn chứng.
Cần phải liên tiếp với câu phá,
như hạt ngọc ở hàm con rồng,
lúc nào cũng ôm khư khư,
không bỏ.
Cầu cảnh liên,
hoặc tả ý,
hoặc tả cảnh,
hoặc chép việc,
hoặc dùng việc để dẫn chứng.
Cùng với ý câu trên hô ứng nhau,
tránh trùng điệp nhau.
Cần phải biến hóa,
như tiếng xét bất thình lình phá tan quả núi,
làm cho người xem thơ phải hoảng sợ.
Câu kết,
hoặc theo đầu đè để thúc kết,
hoặc mở ra một đường,
hoặc nối theo ý câu trên,
hoặc dùng sự việc
và làm câu buông thống
để tán đàn,
như con thuyền diễm khê
Phạm Đức Kỳ lại nói,
thơ cần phải trình bày
có đầu mối,
dụng ý sâu xa,
luyện câu trang nhã,
chữ dùng đúng,
âm hưởng vang.
Câu kết lại càng khó.
Người làm thơ
mà không làm được câu kết đẹp đẽ,
thì có thể biết được người ấy
tương lai không thành đạt được.
Bàn về thơ,
Chú Hối Âm nói,
hai câu đối nhau cho đẹp đẽ,
có thể dễ làm được,
nhưng khó làm được câu kết hay.
Về phép làm thơ,
Bạch Cứ Dị nói,
luyện câu không bằng luyện chữ,
luyện chữ không bằng luyện ý,
luyện ý không bằng luyện cách.
Và lại thơ,
có cách khen mà bên trong ngụ ý chê,
có cách chê mà bên trong ngụ ý khen,
có cách trước hỏi sau đáp,
có cách cảm đời nay nhớ đời xưa,
có cách tạo ý trong một câu,
có cách lập ý trong hai câu.
Các phép đều đủ,
khó có thể trình bày hết được.
Thơ của Bạch Cứ Dị,
có ý trong, có ý ngoài.
Về phép đặt câu,
như Phạm Đức Kỳ,
có câu dùng lối vấn đáp,
có câu trên ba chữ, dưới ba chữ,
có câu trên bốn chữ, dưới bốn chữ,
có câu trên thưa dưới gọi,
có câu trên gọi dưới thưa,
có câu như gió đi mây theo,
có câu đảo điên dối loạn,
có câu nói ngược mà lẽ xuôi,
hoặc hai câu, hoặc một câu.
Về phép làm thơ,
phải dùng chữ điêu luyện cân đối với nhau,
trước hết phải nghĩ chữ đối nhau,
rồi sau sẽ sáng tác cả câu,
không nên nghĩ từng câu một.
Thượng quan nhà Đường nói
Thơ có sáu thể đối nhau
Thứ nhất chính đối,
thứ hai đồng loại đối,
thứ ba liên châu đối,
thứ tư song thang đối,
thứ năm diệp vận đối,
thứ sáu song nghĩ đối.
Lại nói, thơ có tám thể đối nhau,
đích danh đối, dị loại đối,
song thanh đối, điệp vận đối,
liên cẩm đối, song nghĩ đối,
hồi văn đối, cách cú đối.
Lại nói,
người đối khéo có tá vận đối.
Xà Trung Kim Tập nói
Phàm làm thơ,
dùng được sự thật vào tự nhãn,
tức là chữ cốt yêu,
thì câu thơ mới được cứng cáp.
Lại nói, tự nhãn nên dùng
chữ có âm hưởng.
Phan Phần Chí nói,
dùng chữ cần chữ có âm hưởng,
đấy là chỗ dùng công.
Lại nói, tự nhãn dùng chữ biến ảo,
cũng là phép ảo tự,
ảo cú của lỗ trực.
Lại có người dùng chữ mẫu tử
để đặt câu.
Cũng có người dùng hư tử để đặt câu.
Lại có người dùng biển trong kinh hoặc sử
để đặt vào ba chữ cuối một câu.
Lại có người đặt câu
như nối đầu mối với nhau.
Lại có người đặt câu lối gãy lưng ong.
Ngoài ra, thể cách các nhà thơ rất nhiều,
khó có thể trình bày hết được.
Ở đây chỉ thuật lại
sơ lược cốt cách thơ văn,
để khuyên dạy hậu sinh
đường trổ tài bay nhảy mà thôi.
Hạm liên,
tức là câu thứ ba và câu thứ bốn
trong bài thơ. Cảnh liên,
tức là câu thứ năm và câu thứ sáu
trong bài thơ. Bạch Cư Dị,
hiệu là Lạc Thiên,
một nhà thơ nổi tiếng đời đường.
Tiểu sinh các anh,
nếu muốn học làm thơ, tất phải
theo cổ nhân từng bước, lấy đáy làm khuôn mẫu,
ra công mải rũa lâu ngày.
Tự nhiên phép luật và âm vận
hợp thơ cổ.
Ngày trước, ông Hối Am bàn luận
về thơ có nói, xem thơ
nên dùng hết mục lục, người học
làm thơ nên đọc kỹ câu này.
Mai Doãn Thường,
người xã An Toàn, huyện La Sơn,
tự đặt tên hiệu là Mai Hồ,
Đỗ Hương Cống, từng giữ chức chi phủ.
Sau cáo quan về nhà,
phóng túng tâm tình ở nơi sơn thủy,
thích rượu, giỏi thơ,
lúc mất tuổi ngoài 70,
trước tác tập Tàng Chuyết, cũng có
phong cốt nhà thơ.
Lệ Hiễu Kiều, thượng thư đề tựa
Thơ văn để nói trí hướng của mình,
sau khi Tam Bách Thiên ra đời,
các nhà thơ đều vinh ngọc
tính tình cả. Duy cổ nhân
tính tình chân thật, khoáng đạt,
cho nên điệu cười, tiếng nói,
cũng có thể thành văn chương,
tình và cảnh đều thấu đáo,
thơ như thế thật là chát việt,
không thể theo kịp được.
Đến thơ cận thẻ nhà đường,
thì Trung Đúc thẻ tỉ, thẻ hứng,
ở bên trong tự sự, mô tả vật lý
ở bên ngoài hình thần,
nói một câu có thể tỏ được trăm ý,
xem kỹ lưỡng có thể viết được môn cảnh.
Nghệ thuật thi văn đến thế
thật là thần diệu. Người làm thơ hay,
được như thế, tất phải là
người tải hoa tình tứ vượt bậc,
bụng dạ Trung Đúc bao la,
mà lại là người học vấn đầy đủ,
kiến văn rộng rãi. Nếu không như thế,
thì quê mùa nông cản,
làm thơ chỉ nói một cách trung trung,
như thế có thể gọi là
thơ thế nào được?
Này, làm thơ,
nếu lập ý không linh hoạt,
thì mắc vào bệnh phủ phiếm,
luyện cách điệu không trăng nhá,
thì mắc vào bệnh quê mùa,
đặt câu không sắc xào,
thì mắc vào bệnh thô lỗ kém còi,
dùng chữ không có âm hưởng,
thì mắc vào bệnh tầm thường tục tàn.
Thơ văn có thể nói dễ được đâu.
Thơ cận thẻ, khác với thơ cổ thẻ.
Thơ cổ thẻ,
về số chữ trong câu thơ,
hoặc ba chữ,
hoặc bốn, năm, sáu, bảy chữ.
Về số câu thơ không có hạn định,
vần thơ, hoặc dùng vần bằng,
hoặc dùng vần chắc,
hoặc đương vần này chuyển sang vần khác.
Còn thơ cận thẻ,
thì hoặc tứ tuyệt, hoặc bát cú.
Số chữ số câu có hạn định,
vần bằng, vần chắc,
cũng có phép tắt nhất định,
mà phần nhiều dùng vần bằng.
Thẻ thơ này bắt đầu từ đời nhà đường.
Thẻ tỉ, thẻ hứng.
Theo tập trú trong Mao Thi,
thì thẻ tỉ là đem vật kia
vi với vật này,
như thờ Trung Tư trong Kinh Thi.
Thẻ hứng là bắt đầu nói vật khác,
để gọi lời ca vịnh ở những câu sau,
như thờ Quan Thư trong Kinh Thi.
Lại theo Tử Hải,
thì thấy việc sai trái lúc đương thời,
nhưng không dám nói rõ,
nên mượn việc khác để nói,
gọi là thẻ tỉ.
Thấy điều hay lúc đương thời,
nhưng không muốn nói rõ,
ngại rằng sẽ mang tiếng siểm nịnh,
nên lấy việc khác để khuyên,
gọi là thẻ hứng vậy.
Tôi không được minh mẫn,
lúc nhỏ thô lỗ vụng về,
lúc lớn may mắn thi đỗ,
rồi từ đấy theo đòi về văn thư sổ sách việc công,
còn về thơ văn không để ý.
Thôi sao, nhưng mỗi khi
thấy thơ văn của bằng bối đương thời,
phàm những câu tân kỳ,
những lời bóng bày,
không bao giờ là không gõ nhịp,
để ngâm nga thưởng thức.
Năm Bính Dần, tức năm 1746,
phụng mạnh giữa chức tham thị
ở Nhật Nam, nhận được tập thơ
của ông Mai Doãn Thường, hiệu Mai Hồ,
chi phủ trưởng Yên Cũ.
Tôi thắp đèn để xem,
thì thấy ý tứ linh hoạt tân kỳ,
cách vận đẹp đẽ trang nhá,
đặt câu sắc xảo mối mè,
dùng chữ tinh tế sáng sủa,
nói cao mà không phải là phiếm,
nói gần mà không phải là quê,
cũng như trong mình sẵn nhạc thiều,
gặp đám liền tưng bừng tấu khúc,
trong tay mang hoa đẹp,
đến đâu cũng gieo rắc cảnh xuân,
tức như bài học đường nhảnh hứng
và thẩm ước đồ,
đã phô bày hết các đồ quý báu.
Ngoài ra, những bài tức cảnh hứng hoài
hoặc nhân việc ứng tiếp,
đều là những bài đáng ghi chép lại,
đến như thẻ hồi văn,
là thẻ thức rất khó trong thi thẻ,
thế mà ông cũng ra tay một cách dễ dàng.
Thì tứ của ông Mai Hồ,
có lẽ đã đến lúc ba lần đổi lông,
năm lần rửa tủy trăng.
Tôi vẫn được nghe nói,
ông là con cà của cụ Doãn Mậu,
một đại danh nho ngày trước.
Ông tài cao học rộng,
đã đảm đương trách nhiệm một quần,
liền lấy cơ ốm yếu tử quan,
trong bụng tôi đã cho ông là người cao thường.
Này được xem thơ văn ông,
xét chỉ hướng ông,
thì đúng như câu nói,
mắt thấy hơn là tai nghe,
thật là đáng khen, đáng kính lắm.
Nhưng tôi còn có điều xin khuyên ông,
này nghĩa lý không củng toàn,
văn trường không bỏ bến,
ông đã bao phụ tài tình,
lại không chán nàn về việc học,
đã tình lại mong đi đến chỗ tinh hơn,
đã cao lại mong tiến lên bậc cao hơn,
tứ thơ bay vào mây gió,
lời thơ mở được núi non,
xà có thể ngang vai với các đại gia
đời tam đường ở Trung Quốc,
gần có thể sánh vẻ đẹp với các danh công
kiệt tác ở nước ta.
Đấy là điều mà tôi mong mỏi ở ông Mai Hổ lắm.
Tôi vốn không phải nhà thơ,
xem tập thơ này cũng như người
chỉ mới biết một phần nào của con báo mà thôi.
Vậy trình bày một chút ý kiến
ở đầu sách, xin nhất chính
các bậc cao nhã chi âm.
Triều Hồng Đức,
văn giáo phát đạt, các quan về
hàng võ đều phải đọc sách,
không những các viên quan to như
Đồ Đốc Lê Hoàng Dục, Lê Niệm,
mà cả đến người không có tiếng ở đương thời
cũng có những câu đề vịnh thanh tân
có thể truyền tụng, như
Núi Kính Chủ có bài thơ khắc vào đá
của Phò má Đô Uý
tử Nham bá Lê Quyền.
Bài thơ như sau
Đoạn cuối bài ký nói
Thánh Tông Bản Triều ngự chế bài
Phú, Lam Sơn Lương Thủy
có ý để so sánh với bài
Phú Lưỡng Đô và bài Phú Tam Đô
tuy ít dùng chứ lạ lùng hiểm hốc
nhưng khí cốt hào mại cao siêu
lợi văn bay bướm sinh đọc
không kém gì cổ nhân
Văn thẻ Phú về Triều Nhà Trần
phần nhiều khôi kỳ hùng vĩ
liều loát đẹp đẽ
âm vận cách điệu giống như thẻ văn nhà Tống
nay chỉ còn soát lại
được mười ba bài
chép trong quần hiền Phú Tập mà thôi
bài Phú Thang Bản
bài Phú Đồng Hổ Wút
hai bài này không rõ tên tác giả
bài Phú Quan Chu Nhạc của Nguyễn Nhữ Bật
bài Phú Bàn Khê Điếu Hoàng
của Trần Công Cận
bài Phú Trảm Xạ Kiếm của Sử Hy Nhan
bài Phú Cần Chính Lâu của Nguyễn Pháp
bài Phú Thiên Thu Kim Giám
của Phạm Kính Khê
bài Phú Ngọc Tỉnh Liên của Mạc Đĩnh Chi
bài Phú Bạch Đằng Giang
của Trương Hán Siêu
bài Phú Thiên Hưng Chấn của Nguyễn Bá Thông
bài Phú Cảnh Tinh của Đào Sư Tích
bài Phú Diệp Mã Nhi
của Nguyễn Phi Khanh và Đoàn Xuân Lôi
Quần Hiền Phú Tập
do Hoàng Sần Phu Biên Soạn
từ Hội Quốc Sơ
có 108 bài do Nguyễn Thiên Túng Đề Tửa
Sách Kiên Biểu Dư Tập
của Chử Giá Hiên nói
nước An Nam xa cách Trung Quốc
hàng mấy ngàn dặm
tuy đứng vẻ danh nghĩa thì theo giáo hóa Trung Quốc
nhưng thực ra thì họ tự làm chủ một nước
đặt tiên hiên hiểu
dựng phép tắc
trong nước chia làm nhiều đạo
giống như các tỉnh phiên chấn của Trung Quốc vậy
trong các đạo có một đạo là An Bang
xem quyền hương thí lục của đạo này
để là khoa thi Tân Mão
năm Hồng Đức thứ 2
tức năm 1471 thì thấy
trường thứ nhất
thi 4 bài Kinh Nghĩa về Tứ Thư
5 bài Kinh Nghĩa về Ngũ Kinh
trường nhì thi Chiếu Chế và Biểu
mỗi môn 1 bài
trường 3 thi Thơ và Phú
mỗi môn 1 bài
trường 4 thi 1 bài văn sách trường Thiên
phép tắc thi lấy nhân tài
lại có phần tường tận hơn Trung Quốc
những liên cú trong bài Biểu bài Phú
có rất nhiều câu hay
Nguyễn Thiên Túng
tên tự là ước phủ
người xã Thiết Bình huyện Tử Sơn tỉnh Bắc Ninh
đỗ khoa Minh Kinh Niên Hiệu Thuận Thiên
làm quan đến quốc tử giám trợ giáo
An Bang bây giờ thuộc tỉnh Quảng Ninh
Trần Văn Mô
biên tập những bài Khánh Hạ và Tạ Từ
của Trâm Quan cùng những bài Biểu
về việc bang giao hoặc nghĩ cổ
từ năm Thuận Thiên đến năm Diên Ninh
gồm 341 bài
Nhàn đề là
Quốc Triều Biểu Trương Tập
Thể chế hồn hậu và thỉnh thoảng cũng có câu tươi đẹp
Thể Văn Tứ Lục Hồi Triều Nhà Trần
còn thấy chép trong tập này
chỉ có 7 bài
Bài Biểu Tạ ơn về việc ban cho Mũ Sam
Hàng Đại Liêu của Mạc Đĩnh Chi
Bài Biểu Tạ ơn về việc ban cho
Nghiên Lục Kim của Lê Bá Quát
Bài Biểu Tạ ơn về việc được
Thăng Hẳn Lâm Viện Trực Học Sĩ
của Trương Hán Siêu
Bài Biểu Tạ ơn Thiên Triều
tức là Triều Đình Phong Kiến Trung Quốc
ban cho Phò Sách Đại Quang Minh Tạ
của tác giả vô danh
Bài Biểu Tạ ơn về việc Vương Cơ Hạ Giá
của tác giả vô danh
Nghĩ soạn Bài Biểu về việc Tô Thức Tạ ơn Vua
ban cho Mực Song Tích của tác giả vô danh
Bài Biểu Tạ ơn
Bài Biểu Tạ ơn về việc cho phép
Tể Thần xem nhã nhạc của Lê Khán
Triều Nhà Hồ
Thời đại nhà Đường, nhà Tống
các quan được thăng chức hoặc từ
hoặc tạ ơn đều có dân tờ biểu
Còn như gặp ngày Quốc Hánh hoặc Đại Lễ
thì các quan trong Triều cùng làm chung
một bài biểu chúc mừng
Các quan ở địa phương bên ngoài
thì mỗi viên quan chính chức
đều dân biểu chúc mừng
Đến Thái Tổ nhà Minh
tính hay kiêng kỵ
Lúc ấy viên quan đứng đầu trong Triều
e rằng tờ biểu của các quan
sẽ có chữ trái ý vua
do đấy xin định thẻ lệ
bỏ bớt thẻ văn biển ngẫu trong tờ biểu tạ ơn
Gặp lễ tiết vui mừng
thì soạn thành một bản nhất định
Các quan cứ theo thẻ thức ấy sao lục tâu lên
Triều Nhà Trần nước ta
tạ từ, biểu trương
phần nhiều còn theo như nhà Đường, nhà Tống
hổi quốc sơ vẫn theo như thế
từ năm Quang Thuận trở về sau
mới bỏ bớt
Bản Triều về hai tiết Chính Nguyên
và Thanh Hòa
tức là tiết Chính Nguyên là tiết đầu năm
mồng một tháng riêng âm lịch
Tiết Thanh Hòa tức là tiết đầu hè
mồng một tháng tư âm lịch
Cử hành lễ đại Triều Hội
Khoảng đế Ngự Bảo Tọa
Phường Nhà Cử Nhạc Tâu Khúc Văn Quang
hát rằng
Kiền Khôn Nhật Nguyệt Minh
Bát Phương Tứ Hải Khánh Lai Đình
Lòng Lâu Trung Phượng Các Phiến
Khai Khởi Huy Linh
Thánh Đức Cảm Thiên Địa
Hồng Phúc Bảo Hương Hinh
Thụy Khí Quang Minh Chiếu
Bệ Hạ Vĩnh Khang Ninh
Nghĩa là
Kiền Khôn Nhật Nguyệt Xoay Sang
Tám Phương Bốn Biển Vui Mừng Về Chầu
Chuông Lâu Rồng
Quản Gác Phượng
Mở Rộng Huy Linh
Thánh Đức Cảm Động Trời Đất
Phúc Lớn Giữ Được Thơm Tho
Điềm Lành Xoay Sang Láng
Bệ Hạ Khỏe Mạnh Yên Ninh Lâu Dài
Khúc Hát Khi Vui Trở Về Công Rằng
Lòng Phi Định Vạn Phương
Thụ Mạnh Chính Kỷ Cương
Di Luân Du Trật Tự
Tứ Hải Để Phụng Khang
Nghĩa là
Dồng Bay Định Muôn Phương
Chịu Mạnh Trời Dựng Kỷ Cương
Luân Thường Theo Trật Tự
Bốn Biển Giàu Có Yên Lành
Hai Khúc Hát Trên Đến Nay Tương Truyền
Soạn Ra Từ Hồi Quốc Sơ
Tháng Tám Năm Mộ Ngọ Ninh Hiệu Cản Long
Tức Là Năm 1738
Lệ Hiễu Kiều
Sứ Thần Nước Ta Sang Chúc Mừng Lễ Đăng Cực
Tức Là Cao Tông Nhả Thanh Lên Nôi Vua
Lúc Đến Hội Đồng Quán Ở Bắc Kinh
Thì Trước Đây Đã Có Sứ Thần
Nước Lưu Cầu Đóng Ở Đấy
Mới Ra Về
Thơ Đè Ở Tường
Vết Mực Còn Mới
Lời Thơ Cũng Thanh Thoát Đáng Khen
Thơ Rằng
Phần Mình Tạc Già Tại Gia Hương
Triệu Nhập Vương Môn Tứ Tử Tương
Hiểu Dốc Hốt Kinh Nhân Hảo Mộng
Tỉnh Lai Tản Nguyệt Chiếu Đông Sương
Tạm Dịch Là
Rõ Ràng Đêm Trước Ở Quê Nhà
Triệu Đến Cung Đình Dự Tiệc Hoa
Còi Sớm Giật Mình Tan Giấc Mọng
Mái Đông Tỉnh Giấc Ánh Trăng Tà
Mùa Đông Năm Canh Thìn
Tôi Đến Bắc Kinh
Có Cửa Nhân Nước Lưu Cầu
Là Trịnh Hiếu Đức
Và Thái Thế Sương Đến Quán Xin Được Tương Kiến
Hai Người Đều Ngoài 20 Tuổi
Có Vẻ Thanh Tú
Nói Là Mới Đến Bắc Kinh Vào Học Ở Quốc Tử Giám
Hỏi Đến Đã Bao Lâu
Nói Đến Từ Mùa Đông Năm Trước
Hỏi Có Ứng Thí Ở Bắc Kinh Không
Nói Khi Học Xong Sẽ Vẻ Nước Ứng Thí
Nước Cao Ly
Về Thời Đại Nhà Đường Gọi Là An Đông Đô Hộ Phủ
Đến Thời Thạch Tấn
Vương Kiến Mới Khôi Phục Được
Và Dựng Thành Một Nước
Kiềm Tính Cả Tân La Và Bách Tế
Trải Qua Các Triều Đại Tống Và Nguyên
Đến Đầu Đời Minh Thành Tổ
Triều Đại Do Vương Kiến Dựng Lên Mới Mất
Họ Lý Lên Thay
Quốc Hiệu Vẫn Theo Như Cổ Gọi Là Triều Tiên
Trải Qua Từ Đời Nhà Đại Minh
Đến Triều Đại Hiện Nay
Thế Là Trong Khoảng 900 Năm
Trong Nước Mới Có 2 Lần Thay Đổi Triều Đại
Về Điểm Này Trung Quốc
Cũng Đáng Lấy Làm Hổ Thẹn
Người Triều Tiên Tính Tình Mềm Mỏng Cẩn Thận
Thích Đọc Sách Nhiều Văn Học
Ươn Lễ Phép
Sứ Thần Nước Ta Khi Đi Triều Công Đến Bắc Kinh
Thỉnh Thoảng Được Gặp Sứ Thần Triều Tiên
Cũng Có Thơ Văn Tạc Đáp
Như Khoảng Niên Hiệu Vạn Lịch Nhà Minh
Phùng Khắc Khoan Cùng Sứ Thần Triều Tiên
Là Bọn Lý Tói Quang Sướng Hòa
Tói Quang Lại Đề Tựa Tập Thơ Của Ông Phùng
Mùa Đông Năm Canh Thìn
Niên Hiệu Cảnh Hưng
Tức Năm 1760
Tôi Cùng Trần Huy Mật, Trịnh Xuân Thụ
Đến Yên Kinh
Hôm Chửa Tịch Được Gặp Sứ Thần Nước Ấy
Là Hồng Khải Hy, Triệu Vinh Tiến
Và Lý Huy Trung Ở Hồng Lộ Quán
Trải Chiếu Mới Nhau Ngồi
Sau Khi Trở Về Sứ Quán
Họ Liền Sai Hai Thiếu Khanh
Đem Phẩm Vật Địa Phương Cho Chúng Tôi
Sang Đầu Năm Mới Lại Sai Ba Người Con
Là Hồng Toàn Hối, Triệu Quang Quỳ
Và Lý Trích Phượng
Đến Trúc Tết
Chúng Tôi Ở Yên Kinh Hai Tháng
Những Thư Từ Lặt Vặt Trao Đổi Lẫn Nhau
Có Nhiều Điều Đáng Lấy Làm Thích Ý
Cuối Năm Ngày Chử Tịch Đưa Thư Nói
Chúng Tôi Từng Xem Địa Đồ
Và Kinh Sách Được Biết Quý Quốc
Nhưng Vì Đông Nam Xa Cách
Dầu Đến Châu Ngựa Là Giống Có Đặc Tính Chạy Dông
Mà Vẫn Không Gặp Được Nhau
Mới Rồi Được Ngồi Trung Chiếu Ở Hồng Lô Tự
Thực Vượt Ra Ngoài Ý Tưởng
Tuy Lược Đầu Chưa Quen Thuộc
Mà Trong Bụng Rất Kính Mến
Khi Tàn Cuộc Nói Chuyện Người Theo Hầu
Có Trao Cho Tôi Bức Giấy Nhỏ
Về Sứ Quán Mở Ra Xem
Có Thể Do Được Ý Tứ Trịnh Trọng
Trong Lúc Ngồi Đông Người
Quý Báu Cảm Tạ Kể Sao Cho Xiết
Việc Mong Có Một Lần Đến Quý Quán
Để Lại Được Chim Ngưỡng Tôn Dung
Chúng Tôi Há Lại Không Có Bụng
Nghĩ Như Thế Hay Sao
Nhưng Vì Thể Lệ Bó Buộc
Hai Bên Chúng Ta Cùng Như Nhau
Thật Là Đáng Tiếc
Quạt Xấy Là Thổ Sản Nước Tôi
Cho Nên Gọi Là Có Một Chút Để Làm Kỷ Niệm
Theo Như Dì Ý
Lụa Nước Ngô Gai Nước Chỉnh
Chết Trong Tả Chuyện
Không Biết Ngài Có Vui Lòng Nhận Cho Không
Đầu Năm
Ngày Nguyên Đán Đưa Thư Nói
Trước Đây Tiếp Được Lời Phúc Đáp Quý Báu
Đến Nay Cầm Lấy Ngẫm Nghĩ
Biết Rằng Tinh Thần Lưu Luyến Với Nhau
Thì Dầu Nước Yên Nước Việt
Cũng Không Có Gì Là Xa Cách
Sau Đó Lại Được Người Theo Hầu Của Ngài
Mang Thư Đến Thăm
Để Rõ Sức Khỏe Trong Dịp Năm Mới
Thật Là Vui Mừng Khôn Xiết
Chúng Tôi Chẳng Qua Là Người Xa Cách Ngoài Ba Ngàn Dặm
Mà Ở Nơi Đất Khách
Gặp Năm Mới
Còn Không Xiết Bồn Trồn
Về Lòng Riêng Nhớ Nước Nhớ Nhà
Huống Hồ Các Ngày Lặn Lội Nước Non
Hàng Năm Hàng Tháng
Ngỡ Đầu Trong Vẻ Phương Nam
Thì Làm Thế Nào Mà Nén Được Tấm Lòng Tưởng Nhớ
Tôi Muốn Đến Ngay Quý Quán
Bọc Bạch Ra Ngỏi Bút Đầu Lưỡi
Để Biết Văn Hiến Phương Nam
Nhưng Vừa Bó Bột Về Thẻ Lệ
Lại Vừa Lúc Công Việc Bận Rộn
Thành Ra Không Thỏa Mán Được Ý Định Của Tôi
Đúng Như Câu Người Ta Nói Sát Cánh Nhau
Mà Thành Lỡ Nhịp
Thật Là Đáng Tiếc
Phẩm Vận Được Ngài Có Thỉnh Tỉnh Ban Cho
Tôi Xin Nhận Lĩnh Đủ Số
Và Trân Trọng Tạ Ơn
Bởi Vì Tử Chối Là Không Tôn Kính
Tôi Đã Học Được Lời Dạy Của Thầy Mạnh Tử Nước Châu
Tùy Thế Mà Tôi Tự Nghĩ
Vẫn Không Yên Tâm
Xin Ngài Xét Cho
Lời Tiểu Dẫn Của Hồng Thượng Thư
Tức Hồng Khải Hy
Phúc Đáp Bài Thơ Của Trần Chính Sứ
Tức Trần Huy Mật Rằng
Ở Nơi Đất Khách Được Tiếp Dung Nhan
Do Đấy Mà Nguôi Được Sự Sầu Não
Bài Thơ Gửi Ngày Mồng Bảy Tháng Riêng
Thịnh Tình Đẩy Dẫy
Tôi Kính Cẩn Ngâm Đọc
Tự Nhiên Giăng Lợi Thơm Tho
Tôi Lúc Bé Học Tập Nghề Nhỏ Mọn Tử Trương
Lúc Lớn Bỏ Giờ
Nay Kính Đọc Bài Thơ Tươi Đẹp
Không Khác Gì Khúc Nhạc Thổi Vào Hang Sâu
Vậy Xin Kính Đáp Lại
Để Hợp Với Sự Gặp Mặt
Ở Nơi Muôn Rạm Đường Trường
Lời Tiểu Dẫn Đáp Lại
Bài Thơ Của Tôi Rằng
Trông Thấy Dung Nghi Thanh Nhá
Còn Đinh Ninh Khi Nhớ Trong Lòng
Nay Nhận Được Bài Thơ Tươi Đẹp
Không Khác Gì Được Thửa Tiếp Bóng Ráng Thanh Tao
Bài Thơ Ấy Ý Tứ Sát
Âm Điệu Hay
Làm Cho Người Ta Đọc Đi Đọc Lại Hai Ba Lần
Dường Như Bắt Được Viết Ngọc Quý
Về Nghề Làm Thơ Tôi Vẫn Biến Nhát
Đi Đường Trường Hàng Ba Ngàn Rằm
Mà Tự Thèn Không Có Lấy Một Bài Thơ
Nay Được Tiếp Thịnh Tình
Không Lẽ Cô Phụ Bụng Tốt
Vì Thế Quên Cả Vụng Về Quê Cạch
Kính Xin Nối Điêu
Chỉ E Bị Chú Nhò Dưới Mùng Cười Khúc Khích
Lời Tiểu Dẫn Đáp Lại
Bài Thơ Của Trịnh Phó Sứ
Tức Trịnh Xuân Thụ Rằng
Ngọt Đèn Lẻ Loi Ở Nơi Quán Khách
Chỉ Ngâm Thơ Của Cao Thực Châu
Tiết Đạo Hành
Buồn Không Có Gì Để Tiêu Khiền
Bỗng Nhận Được Bài Thơ Tươi Đẹp
Có Thể Khôi Khỏa Được Sự Tưởng Nhớ
Khi Gặp Mặt Ở Quán Hồng Lô
Mở Thơ Để Suy Nghĩ Ngâm Nga
Vui Sướng Như Người Được Của
Nay Xin Bắt Trước Vẻ Nhân Tây Tử
Để Giúp Vào Vật Liệu
Dùng Đậy Lọ Tương
Lời Tiểu Dẫn Đáp Lại Bài Thơ
Của Trần Chính Sứ Rằng
Thơ Từ Cửi Đến Luôn Luôn
Tâm Linh Được Thông Suốt
Không Phải Như Người Ta Nói
Nhà Gần Mà Người Xa Vậy
Chúng Ta Như Bẻo Mây Tan Hợp
Việc Ấy Không Cần Nói Đến Làm Gì
Mà Gai Nước Chỉnh Luộn Nước Ngô
Cũng Chưa Từng Có Để Tặng Đáp
Duy Mỗi Lần Tỏ Rõ Tâm Tình
Cũng Có Thể Lưu Lại Được Quang Cành
Trong Dưới Mực
Tôi Bận Việc Vạt Suốt Ngày
Không Mấy Lúc Chống Cái Gậy Khô
Và Đi Dạo Chơi Được
Thành Ra Không Tránh Khỏi Cái Lỗi Họa Vần Khí Chậm
Thật Đúng Như Câu Nói
Người Hay Kẻ Giở Cách Nhau Hàng 30 Dặm Đường
Lời Tiểu Dẫn Đáp Lại Thơ
Của Tôi Rằng
Thần Thương Thủy
Gài Đàn Trên Sông Thu Giang
Khúc Đàn Đã Kết Thúc Mà Vẫn Không Thấy Người
Cổ Nhân Dùng Điện Này
Ví Vế Thơ Văn Tột Bậc
Ý Nói Thơ Văn Đến Chỗ Thần Kỳ Độc Đáo
Này Túc Hà Dùng Ngõi Bút
Mô Tà Cảnh Hư Không
Thấu Xuất Một Điểm Linh Tính Không Ngại Tần Phiền
Tôi Hai Ba Lần Đọc Thơ Văn
Gửi Đến Khôn Xuyết Nhảy Múa Vui Mừng
Rất Biết Rằng
Lời Tựa Của Huyền Yến Không Lòng Tăng
Giá Trị Bài Phú Tam Đô
Giọng Quê Cạch Ở Thôn Quê
Khó Có Thể Họa Được Khúc Dương Xuân Bạch Tuyết
Nhưng Không Dám Hoàn Toàn Cô Phụ
Lòng Chu Chuân Của Ngài
Này Xin Đem Hết Tài Nghệ Con Lừa Đáp Lại
Mong Ngài Vui Lòng Nhận Cho
Thì May Mắn Lắm
Lời Tiểu Dẫn Của Lý Học Sĩ
Tức Lý Huy Trung
Đáp Lại Thơ Của Ba Sứ Thần Rằng
Phương Sa Gặp Nhau
Nghiêng Cây Lọng Cùng Nhau Nói Chuyện
Đấy Không Phải Là Sự Tầm Thường
Khi Xếp Ban Thứ Ở Sân Rồng
Được Thử Tiếp Dung Nghi Thanh Nhá
Nhưng Tiếc Vì Mấy Câu Chuyện Sơ Qua
Không Khác Gì Trông Bóng Dưới Nước
Về Nằm Xuông Nơi Công Quán
Ái Náy Suốt Ngày
May Được Người Giúp Việc Ngày Hạ Cố
Ban Cho Lời Văn Sinh Tươi
Gặp Gỡ Phương Trời Được Lời Vàng Ngọc Phương Nam Vang Đến
Ngầm Ngà Mang Vẻ Đông Thổ
Trân Tàng Trong Nhiếp Trong Dương
Sướng Có Họa Không
Muôn Giọng Không Bỏ
Lời Vắn Tình Dài Tinh Thần Cùng Tỏ
Những Chứ Tác Nông Cạn
Như Quẩn Thư Khảo Biện
Thánh Mô Hiền Phạm Lục
Và Tiêu Tương Bách Vịnh Thi
Làm Trong Khi Đi Đường
Đều Được Hồng Thượng Thư
Viết Giúp Lời Giới Thiệu Trên Đầu Sách
Lý Học Sĩ Cũng Làm Bài Tựa Tập Thơ Bách Vịnh
Sau Đây Tôi Có Đưa Cho Quan
Không Sai Bạn Tống
Là Lan Trung Tần Triệu Trâm
Xem Tần Khen Là Văn Chương
Có Khí Tượng Cao Siêu
Hình Sắc Rực Rỡ
Năm Quý Tiện
Bạn Đồng Khoa Với Tôi Là Ông Nguyễn Giao
Phụng Mạnh Đi Sứ
Khi Đến Bắc Kinh Có Gặp Lý Trí Trung
Phó Sứ Nước Ấy
Nói Là Cháu Học Sĩ Lý Huy Trung
Lại Nói Chuyện Chú Ông Ta Đã Cùng Thị Giảng
Lê Quế Đường Quý Quốc
Kiệt Nghĩa Tường Trì Nơi Đất Khách
Và Trao Đổi Văn Thơ Với Nhau
Lý Trí Trung Lại Đưa Danh Thiếp Nhỏ
Cho Sứ Thần Nước Ta Tỏ Ý Hỏi Thăm Tôi
Hiện Nay Giữa Trước Gì
Và Kính Chúc Bình Yên
