Sao miền tây lại có 13 tỉnh, mà ngày xưa người ta gọi là Nam Kỳ Lục Tỉnh? Đây không chỉ là câu hỏi “tại sao”, mà còn là một câu chuyện về vùng miền và hành trình mở đất phương Nam. Trong tập kể chuyện xưa này, Nụ Cười Miền Tây cùng quý vị tìm lại nguồn gốc của cái tên “Lục Tỉnh” — một cách gọi quen thuộc nhưng ít ai hiểu rõ.
Thiệt ra, sao miền tây lại có cách gọi Lục Tỉnh, là vì từ thời vua Minh Mạng, vùng đất Nam Bộ được chia thành 6 tỉnh lớn. Từ đó, người dân quen miệng gọi là Nam Kỳ Lục Tỉnh. Nhưng tại sao sau này lại thành 13 tỉnh như bây giờ? Đó là do nhiều lần chia tách, thay đổi theo thời gian.
Qua câu chuyện vùng miền này, quý vị sẽ thấy được một phần lịch sử mở cõi, nơi con người theo sông nước mà đi, mà sống, mà lập làng. Kể chuyện xưa không phải để nhớ cho buồn, mà để hiểu thêm về gốc rễ của miền Tây hôm nay.
📌 Nếu quý vị từng nghe ông bà nhắc tới “Lục Tỉnh”, hay có câu chuyện vùng miền nào muốn kể lại, hãy chia sẻ dưới phần bình luận nghen.
Quý vị có để ý không?
Nhắc tới miền Tây, ai cũng nói gọn một câu
13 tỉnh miền Tây, nghe quen dữ lắm
Nhưng thiệt ra, cái con số 13 đó, nó từ đâu ra vậy?
Và lạ một chuyện, hồi xưa ông bà mình không gọi miền Tây là 13 tỉnh
mà lại quen miệng gọi một cái tên rất đặc biệt
Nam Kỳ lục tỉnh
Lục tỉnh tức là 6 tỉnh
Ủa, miền Tây bây giờ 13 tỉnh, vậy 6 tỉnh đó từ đâu ra?
Thiệt ra, đằng sau cái tên lục tỉnh là cả một câu chuyện dài của lịch sử mở đất phương Nam
Nhắc tới miền Tây xưa, nhiều người nhớ liền mấy hình ảnh quen thuộc
Sông dài nước chảy, ghe xuồng qua lại
Vườn cây ăn trái, xanh âm, hai bên bờ rạch
Có câu cả giàu quen lắm
Uống nước đồng nai, ăn gạo ba thắt
Ba thắt là vùng sóc trăng ngày nay
Câu nói đó vừa nghe qua tưởng đơn giản
Nhưng thiệt ra, nó cho thấy một điều
Miền Tây từ lâu đã là vùng đất rất trụ phú
Đất tốt nước nhiều, cá tôm đầy sông rạch
Chính vì vậy, khi người Việt xuống khai phá phương Nam
Triều Đình phải tìm cách chia đất để quản lý
Và từ đó, câu chuyện lục tỉnh bắt đầu
Thiệt ra ban đầu, vùng đất miền Nam không gọi là tỉnh
Mà gọi là trấn
Thời đầu nhà Nguyễn, vùng đất gia đình đồng nai
Được chia thành 5 trấn
Gồm có Biên Hòa, Phiên An, Định Tường, Vĩnh Thanh và Hạ Tiên
Đó là cách tổ chức hành chính từ thời vua Gia Long
Nhưng chỉ vài chục năm sau
Triều Đình lại có một cuộc cải cách lớn
Đến thời vua Minh Mạng, Triều Đình quyết định thay đổi cách chia đất
Chữ trấn được bỏ đi, đổi thành tỉnh
Từ đó, Nam Bộ được chia thành 6 tỉnh lớn
Người ta gọi chung là Nam Kỳ Lục Tỉnh
Gồm có Biên Hòa, Gia Định, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang và Hạ Tiên
Nghe là 6 tỉnh, nhưng thiệt ra mỗi tỉnh hồi đó rộng dữ lắm
Rộng tới mức nhiều tỉnh miền Tây ngày nay chỉ là một phần nhỏ của tỉnh xưa
Ví dụ như An Giang ngày xưa không chỉ là vùng Châu Đốc, Long Xuyên như bây giờ
Mà còn bao gồm luôn cả vùng Cần Thơ, Sóc Trăng và Xa Đét
Còn tỉnh Vĩnh Long ngày trước cũng rộng dữ lắm
Bao gồm cả Bến Tre, Trà Vinh ngày nay
Cho nên khi nghe chữ lục tỉnh, mình đừng nghĩ nó nhỏ
Thiệt ra đó là 6 vùng đất rất lớn, trải dại khắp miền Tây Nam Bộ
Sau này khi Thực chân Pháp chiếm Nam Kỳ, họ lại chia nhỏ vùng đất này thêm một lần nữa
Ban đầu từ 6 tỉnh họ tách ra thành 20 tỉnh, sau đó thêm Vũng Tàu thành 21 tỉnh
Để người dân dễ nhớ các tên tỉnh, ngày xưa còn có một bài vẹ rất vui miệng
Người ta đọc như vầy
Gia Châu Hà Rạch Trà, Xa Bến Long Tân Sóc, Thủ Tây Biên Mỹ Bà, Chợ Vĩnh Gò Cần Bạc
Để chỉ 20 tỉnh
Gia Định, Châu Đốc, Hà Tiên, Rạch Giá, Trà Vinh
Sau đó là Xa Đét, Bến Tre, Long Xuyên, Tân An, Sóc Trăng
Tiếp theo là Thủ Dầu Một, Tây Ninh, Biên Hòa, Mỹ Tho, Bà Rịa
Và cuối cùng là Chợ Lớn, Vĩnh Long, Gò Công, Cần Thơ và Bạc Liêu
Chỉ cần đọc hết bài vẹ đó là nhớ được gần hết tên tỉnh của Nam Kỳ thời Pháp
Rồi theo thời gian, các tỉnh lại tiếp tục chia ra, nhập lại rồi chia tiếp
Lâu dần mới hình thành 13 tỉnh như bây giờ
Bây giờ lại tiếp tục nhập lại
Nhưng nếu nghĩ kỹ thì hầu hết các tỉnh hiện nay đều là con cháu của lục tỉnh ngày xưa
Ví dụ như từ Định Tường thì sinh ra Tiền Giang, Long An, Gò Công
Từ Vĩnh Long ngày xưa thì tách ra Bến Tre, Trà Vinh
Từ An Giang xưa thì hình thành An Giang, Cần Thơ, Sóc Trăng
Cho nên dù miền Tây bây giờ có 13 tỉnh
Nhưng cái gốc lịch sự của nó vẫn nằm trong lục tỉnh ngày trước
Miền Tây mình còn có một điều rất thú vị nữa
Nhiều địa danh có nguồn gốc từ tiếng Khmer
Ví dụ như Sóc Trăng từ chữ Khmer Srok Khlen nghĩa là kho bạc
Từ Bạc Liêu từ chữ Pô Liêu chỉ vùng có nhiều cây tầm vồ
Còn Cà Mau bắt nguồn từ chữ Tức Khmer nghĩa là vùng nước đen
Những cái tên đó cho thấy miền Tây không chỉ là vùng đất của người Việt
Mà còn là nơi nhiều nền văn hóa gặp nhau, sống chung với nhau từ rất lâu rồi
Cho nên khi ông bà mình nói Nam Kỳ lục tỉnh
Đó không chỉ là cách đếm tỉnh mà là cách gọi của một thời lịch sử
Một thời khi miền Tây còn là vùng đất mới, sông rạch còn hoang vu
Và những đoàn người bắt đầu xuống đây khai phá
Sáu tỉnh đó chính là cái góc từ đó sinh ra miền Tây hôm nay
Thôi, bữa nay tôi kể tới đây thôi
Tôi hỏi thiệt quý vị một câu
Hồi nhỏ quý vị có từng nghe người lớn nhắc tới chữ lục tỉnh chưa?
Hay có câu chuyện nào liên quan tới mấy tỉnh miền Tây mình?
Nếu nhớ ra, quý vị để lại vài dòng dưới phần bình luận nghe
Biết đâu từ những câu chuyện đó, mình lại hiểu thêm một chút về miền Tây của mình
Hẹn gặp lại quý vị trong những câu chuyện sau của Nụ Cười Miền Tây