SAU VENEZUELA LÀ COLOMBIA, TRUMP ĐÃ LÀM GÌ KHIẾN TỔNG THỐNG PETRO NHƯ NGỒI TRÊN LỬA?

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
942 Lượt xem video·8 thg 1, 2026
SAU VENEZUELA LÀ COLOMBIA, TRUMP ĐÃ LÀM GÌ KHIẾN TỔNG THỐNG PETRO NHƯ NGỒI TRÊN LỬA?
Ngày 6 tháng 1 vừa qua, Tổng thống Colombia Gustavo Petro tiên bố sẽ cầm vũ khí nếu quân đội Mỹ tấn công.
Ông đã đăng tải một bài viết trên X vào sáng sớm cáo buộc Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tin vào thông tin sai lệch chống lại nhà nước
từ một số đại tá tình báo trong lực lượng cảnh sát Colombia, những người mà ông cho biết đã bị xa thải.
Và cái phản ứng dữ dội của Petro không phải là một cơn bốc đồng nhất thời, càng không phải là lời đe dọa quân sự mang tính thực tế đâu.
Đó là một phản ứng chính trị có chủ ý, xuất phát từ cảm giác bị đe dọa sâu sắc về tính chính danh của nhà nước Colombia,
và rộng hơn là nỗi lo bị Washington đặt vào cùng quỹ đạo đối đầu như là câu chuyện đã xảy ra tại Venezuela với nhà lãnh đạo Nicolas Maduro.
Và thưa quý vị, cái điểm mâu chốt nó nằm ở chỗ này nè. Petro không chỉ phản ứng với một lời nói mà phản ứng với cái nguồn thông tin mà phía Mỹ đang sử dụng.
Trong bài đăng trên X thì ông cáo buộc Ngoại trưởng Mỹ tin vào thông tin sai lệch chống lại nhà nước do những đại tá tình báo đã bị xa thải của Colombia cung cấp.
Đối với Petro thì đây không đơn thuần là cái chuyện bất đồng quan điểm, mà là một tín hiệu cực kỳ nguy hiểm.
Nếu Ngoại trưởng Mỹ dựa vào lời của những sĩ quan đã bị thanh chừng để đánh giá tình hình tại Colombia,
thì điều đó đồng nghĩa với việc Washington đang phủ nhận quyền kiểm soát bộ máy an ninh của chính quyền hợp hiến.
Nói cách khác là Hoa Kỳ không tin vào nhà nước Colombia hiện tại, giống như câu chuyện đã xảy ra tại Venezuela.
Từ góc nhìn của Petro, thì đây chính là cái bước đầu tiên trong một kịch bản mà Hoa Kỳ đã từng áp dụng với các chính quyền không thuận chiều ở Mỹ Latin.
Bắt đầu bằng cái việc nghi ngờ tính trinh danh, tiếp theo là gán nhãn nhà nước bị tội phạm hóa,
rồi là mở đường cho trừng phạt, cô lập, thậm chí là can thiệp một quân sự.
Colombia, vốn là đồng minh truyền thống của Hoa Kỳ, dưới thời Petro thì đã không còn đi theo quỹ đảo cũ nữa.
Ông đã tái thiết quan hệ với Venezuela, giảm mức độ phục tùng chiến lược chiến tranh chống ma túy do Washington áp đặt,
và cố gắng xây dựng một chính sách đối ngoại độc lập hơn.
Vì vậy, khi mà ông Rubio công khai dựa vào nguồn tin từ những nhân vật thù địch với chính quyền Petro,
thì ông ta hiểu rằng Colombia đang bị nhìn qua lăng kính giống như Venezuela, một nhà nước bị nghi ngờ từ bên ngoài.
Cho nên cái phản ứng, tôi sẽ cầm vũ khí vì thế nó không nhầm vào khả năng Hoa Kỳ thực sự đem quân sang Colombia.
Petro thừa hiểu điều đó khó xảy ra, và câu nói ấy nó là một cái tuyên bố chính trị mang tính phòng vệ,
nhằm chặn trước cái việc Colombia bị đẩy vào một cái khung diễn ngôn là đối tượng can thiệp.
Nó là cách mà Petro nói rằng là nếu các ông muốn coi Colombia như một mục tiêu,
thì tôi sẽ đáp trả bằng ngôn ngữ chủ quyền, chứ không phải ngôn ngữ ngoại giao mềm mỏng đâu.
Yếu tố cá nhân nó cũng đóng vai trò rất lớn, thưa quý vị.
Petro không phải là một chính trị gia được nuôi dưỡng hoàn toàn trong hệ thống thể chế thân Mỹ.
Ông này từng là du kích M-19, từng sống trong thời kỳ mà các chính quyền Mỹ Latin cánh tả bị đàn áp
dưới danh nghĩa chống ma túy với bàn tay can giữ sâu của Hà Kỳ.
Ký ức chính trị đó nó khiến cho Petro đặc biệt nhạy cảm với những tín hiệu can thiệp từ Washington.
Với ông, lời nói của Rubio không mang màu sắc ngoại giao trung tính mà nó gợi lại một cái thứ ngôn ngữ rất quen thuộc,
đó là ngôn ngữ của cái việc gây sức ép, của thay đổi chế độ,
của việc quyết định số phận chính trị các nước khác từ bên ngoài.
Quan trọng hơn, Petro đang cố tình leo thang bằng lời nói như một chiến thuật.
Ông hiểu rằng leo thang quân sự không có thật, nhưng mà leo thang về diễn nguồn thì lại mang lại lỡi chính trị rõ rệt.
Trong nước, ông tự đặt mình vào vai người bảo vệ chủ quyền trước một cường quốc.
Đối ngoại, ông đẩy Washington vào thế khó. Nếu Mỹ tiếp tục gây sức ép thì họ sẽ bị nhìn nhận như là kẻ bắt nạt.
Còn nếu Mỹ lùi lại thì Petro sẽ ghi điểm như một người đã buộc Hoa Kỳ phải trốn bước.
Đây là cái kiểu đánh phủ đầu bằng ngôn từ cực kỳ quen thuộc trong chính trị Mỹ Latin cánh tả.
Và cái việc ông Petro nhắm thẳng vào ông Rubio cũng không phải ngẫu nhiên đâu.
Rubio là biểu tượng cho đường lối cứng rắn của Mỹ đối với khu vực,
đặc biệt là với các chính quyền cánh tả ở một số nước trong khu vực, trong đó có Venezuela.
Khi cá nhân hóa xung đột với ông Rubio thì Petro đã biến tranh cái ngoại giao thành một cuộc đối đầu ý thức hệ,
gửi thông điệp rằng là Colombia sẽ không quay lại vai trò tiền đồn cho Washington như trước đây nữa.
Vậy thì Colombia sẽ trở thành tiền đồn cho ai đây?
Câu trả lời rất đơn giản thôi thưa quý vị, không ai khác ngoài Trung Quốc.
Colombia dưới thời tổng thống Petro không thân Trung Quốc theo kiểu ý thức hệ,
như là Venezuela hay là Cuba. Cái sự gắn kết hiện nay nó mang tính thực dụng chiến lược hơn,
xuất phát từ việc ông Petro muốn thoát khỏi quỹ đạo phụ thuộc gần như tuyệt đối vào Hoa Kỳ,
trong khi Trung Quốc đang chủ động mờ rộng ảnh hưởng ở Tây bắn cầu bằng những công cụ mềm của mình,
bền và cũng khó đảo ngược. Bắt đầu từ tháng 10 năm 2023,
hai nước đã nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược. Đây là một bước rất quan trọng bởi vì nó biến
hợp tác không còn là những dự án đơn lẻ, mà thành một khung chính trị cấp nhà nước,
giúp cho Trung Quốc dễ mở rộng hợp tác ở nhiều lĩnh vực nhạy cảm hơn, như là hạ tầng,
công nghệ hay tài chính. Và khi đã có đối tác chiến lược, các bộ, ngành, doanh nghiệp nhà nước
và ngân hàng chính sách của Trung Quốc có cái cớ chính danh để đi sâu hơn và đàm phán thuận lợi hơn.
Định điểm là vào năm 2025, Colombia đã gia nhập sáng kiến Vành đai và Con đường BRI và đôi
bên cũng đã ký kết hợp tác trong khuôn khổ BRI sau cuộc gặp lãnh đạo. Reuters thì mô tả đây là bước
củng cố quan hệ kèm các thông điệp khuyến khích đầu tư, hợp tác xây dựng hạ tầng, tăng nhập hàng
Colombia. Mà BRI thì lại là cái khung sương sống để mà Bắc Kinh gắn lợi ích Colombia vào chuỗi
dự án tiêu chuẩn, nhà thầu, tài chính do họ dẫn dắt. Reuters cũng nêu rằng Trung Quốc đã trở thành
nguồn cung nhập khẩu lớn nhất của Colombia vượt qua Mỹ. Các cơ sở dữ liệu thương mại quốc tế
cũng cho thấy vai trò lớn của Bắc Kinh trong cấu trúc nhập khẩu đối tác của Colombia.
Khi mà thị trường trong nước từ máy móc, thiết bị, hàng tiêu dùng phụ thuộc mạnh vào nguồn hàng,
nguồn cung từ Trung Quốc thì Colombia họ sẽ e ngại đối đầu theo cách có thể làm gián đoạn chuỗi
cung ứng hoặc là tăng giá trong nước. Bạn khác, Trung Quốc sử dụng những cái siêu dự án để mà
ràng buộc chặt hơn Colombia, điển hình như là dự án Metro-Bogota Line 1 do liên danh China Harbor
Engineering Company và Taiyan Rail Transportation Group dẫn dắt, trúng thầu và triển khai.
Còn rất nhiều những ví dụ khác mà chúng ta không thể kể hết. Tất cả nó cho thấy cái vấn đề này,
đó là Trung Quốc không cần và thường tránh biến Colombia thành tiền đồn theo kiểu quân sự. Cái thứ
mà họ làm hiệu quả hơn là chói cái quốc gia này bằng cấu trúc lợi ích, khung chính trị,
đối tác chiến lược, khung thể chế là BRI, chuỗi cung ứng nhập khẩu, dự án hạ tầng sống còn,
dự án năng lượng và cái kỳ vọng về vốn thị trường. Năm này qua năm khác, Trung Quốc dần dần cắm
chốt ảnh hưởng mạnh mẽ tại Colombia như chính cái cách mà họ đã làm với Venezuela và các nơi khác.
Và từng bước một thì Bắc Kinh đã trở thành kẻ thay thế cho vai trò của Hoa Kỳ trong khu vực này,
ngay chính tại sân sâu của Hoa Kỳ. Trong nhiều thập niên, Colombia là đồng minh an ninh
then chốt của Mỹ tại Nam Mỹ, ta biết điều đó. Quan hệ này mang lại viện trợ, huấn luyện quân sự
và bảo trợ chính trị, thế nhưng mà nó cũng tạo ra một sự lệ thuộc sâu sắc vào các ưu tiên của Washington,
đặc biệt là trong cuộc chiến chống ma túy. Khi ông Petro lên nắm quyền,
ông ấy không tuyên bố đối đầu Hoa Kỳ, nhưng mà rõ ràng là muốn tái cân bằng vị thế chiến lược của Colombia.
Và để làm được điều đó thì ông ấy cần một đối tác đủ lớn để mà tạo ra đối trọng. Và Trung Quốc,
nó chính là lựa chọn gần như duy nhất. Một khi đã bước vào vành đai và con đường của Trung Quốc thì
quan hệ Colombia-Trung Quốc nó không còn dừng ở trao đổi thương mại đơn thuần nữa, mà nó đã chuyển
sang ràng buộc về cấu trúc. Bắc Kinh biết là sẽ bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều vai trò của họ trong
các lĩnh vực mà trước đây chủ yếu do phương Tây tri phối, như là hạ tầng giao thông, năng lượng, logistic,
công nghệ số và tài chính. Và điều quan trọng ở đây không phải là quy mô của từng dự án đâu,
mà nó là sự tích lũy. Mỗi dự án sẽ tạo thêm một nhóm lợi ích trong nước Colombia có cái quan hệ
trực tiếp với Trung Quốc, từ doanh nghiệp, ngân hàng, chính quyền địa phương, cho tới giới kỹ trị. Và theo
thời gian thì các nhóm này trở thành một cái lực kéo chính trị tự nhiên, khiến việc quay lưng với Trung
Quốc ngày càng tỏ ra tốn kém. Một cái điểm then chốt khác là tính bổ trợ chiến lược giữa hai bên.
Với Trung Quốc thì Colombia mang giá trị biểu tượng và địa chính trị rất cao. Đó là một quốc gia không
bị trừng phạt, không đối đầu với Mỹ công khai, có thể làm đối tác bình thường để Bắc Kinh bình thường
hóa sự hiện diện ở Carribe và Nam Mỹ. Với Colombia thì Trung Quốc mang lại đòn bẩy mặt cả.
Ngay cả khi Petro không muốn tách khỏi Mỹ, chỉ riêng cái việc có lựa chọn Trung Quốc đã giúp ông này
đàm phán với Washington từ vị thế ít lệ thuộc hơn. Và cái sự ràng buộc này nó còn thể hiện ở cách
mà ông Petro định hình cái ngôn ngữ chính trị đối ngoại. Chính quyền của ông ấy ngày càng nhấn mạnh
các khái niệm như là chủ quyền chiến lược, đa cực, rồi không đứng về phe nào, những khái niệm trùng
khớp đáng kể với cách mà Trung Quốc mô tả chật tự thế giới. Đây không phải là một sự sao chép ý thức hệ,
mà là sự hội tụ lợi ích diễn ngôn. Khi mà đôi bên họ nói cùng một cái ngôn ngữ ngoại giao,
thì họ dễ bảo vệ lẫn nhau hơn trước các chỉ trích từ phương Tây.
Quan trọng hơn cả, cái mối quan hệ này đó thưa quý vị, nó không được xây dựng trên một cái cam
kết công khai đối đầu Mỹ, mà nó trên nguyên tắc là không loại trừ. Colombia vẫn duy trì hợp tác
an ninh với Washington, nhưng mà song song thì họ mở rộng hợp tác kinh tế chiến lược với Trung Quốc.
Và chính cái trạng thái mà lưỡng tính này ấy, nó mới là cái điều khiến Hoa Kỳ lo ngại nhất ạ.
Một đồng minh đối đầu công khai thì nó dễ xử lý thôi, một đồng minh tự chủ hơn,
có nhiều lựa chọn hơn thì lại khó kiểm soát hơn rất là nhiều.
Quan hệ Colombia-Trung Quốc thì nó chưa phải là một liên minh theo nghĩa truyền thống,
nhưng nó đã là một cái dạng ràng buộc chiến lược mềm, đủ sâu sắc để khiến mọi động thái
của Colombia với Mỹ, đặc biệt là các phát ngôn thách thức không còn được nhiễn nhận như là một hành động đơn lẻ,
mà nó sẽ đặt trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ-Trung ngày càng gai gắt ở sân sau của Washington.
Và cái điều phũ phàng nó nằm ở chỗ này.
Trung Quốc đã để mắt tới Colombia không phải vì để giúp nước này trở nên giàu mạnh hơn,
trở nên vĩ đại hơn, mà Bắc Kinh họ tính toán tới cái việc có thể gia tăng ảnh hưởng sâu tại Colombia,
thì cái lợi thế của Bắc Kinh thu được nó không nằm ở một giá đơn lẻ,
mà ở vị trí của Colombia trong toàn bộ cái cấu trúc quyền lực ở Tây Bắn Cầu.
Colombia thì đương nhiên không phải Venezuela, không phải Cuba, cũng không phải là Panama,
vì vậy giá trị chiến lược của họ nó cao hơn nhiều so với cái vẻ ngoài của nó.
Trước hết, lợi thế lớn nhất của Colombia là vị trí địa lý mang tính bản lề.
Họ là quốc gia hiếm hoi ở Nam Mỹ có đồng thời bờ biển Garibe và bờ biển Thái Bình Dương,
giáp hai đại dương, Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.
Điều này khiến cho họ trở thành một cái khớp nối tự nhiên giữa hai không gian chiến lược,
một là Garibe, nơi Mỹ coi là sân sâu an ninh trực tiếp, và một là Thái Bình Dương,
nơi mà Trung Quốc đang cạnh tranh ảnh hưởng toàn diện với Hoa Kỳ.
Và nếu như Trung Quốc họ có ảnh hưởng sâu ở Colombia,
thì họ sẽ không cần kiểm soát bất kỳ một cái tuyến hàng hải nào một cách công khai nữa.
Chỉ cần hiện diện đủ mạnh ở một điểm bản lề, thì họ đã có cái khả năng quan sát,
gây nhiễu và định hình môi trường chiến lược xung quanh các cái tuyến huyết mạnh rồi.
Và từ góc nhìn đó, ta thấy là Colombia đã bổ sung hoàn hảo cho cái câu chuyện kênh đảo Panama.
Panama là cửa van, còn Colombia là không gian đệm. Nếu Panama chịu áp lực và bị Mỹ khóa chặt,
thì Colombia sẽ trở thành vùng ảnh hưởng gián tiếp để Trung Quốc tránh bị loại khỏi hoàn toàn,
khỏi cái cấu trúc giao thương Garibe. Chỉ cần ảnh hưởng kinh tế, logistic hoặc là chính trị đủ sâu thôi,
thì Bắc Kinh đã có thể tác động lên môi trường xung quanh kênh đảo,
mà không cần phải chạm tay trực tiếp vào kênh đảo đó. Trong địa chính trị,
kiểm soát môi trường xung quanh đôi khi nó còn quan trọng hơn là kiểm soát chính cái điểm nút.
Lợi thế thứ hai của Colombia nằm ở giá trị chính trị. Biểu tượng của họ trong nhiều thầm niên là một
đồng minh thân cận nhất của Hoa Kỳ tại Nam Mỹ, đặc biệt trong các vấn đề an ninh, chống ma túy và quân sự.
Nếu Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng sâu tại đây thì điều đó mang ý nghĩa vượt xa kinh tế.
Nó gửi đi cái thông điệp rằng là Bắc Kinh có thể thâm nhập ngay vào trung tâm mạng lưới
ảnh hưởng truyền thống của Washington. Với Trung Quốc, đây là đòn đánh mang tính tâm lý chiến lược,
không phải là lật đồ chất tự, mà là làm Mỹ phải phân tán sự chú ý và nguồn lực ngay trong cái sân sau của mình.
Lợi thế thứ ba là khả năng biến Colombia thành một cái điểm tựa chính trị linh hoạt,
chứ không phải là tiền đồn quân sự cứng. Trung Quốc không cần và cũng không muốn đặt căn cứ hay triển khai
lực lượng tại Colombia, bởi vì điều đó sẽ kích hoạt phản ứng dữ dội từ Hoa Kỳ.
Điều đó cũng là điều mà Bắc Kinh lo sợ. Thay vào đó, ảnh hưởng sâu có thể được xây dựng
thông qua đầu tư hạ tầng, tài chính, thương mại và các ràng buộc thể chế dài hạn như chúng ta đã phân tích ở trên.
Khi đó thì Colombia không trở thành chư hầu mà nó trở thành một đối tác có xu hướng tự điều chỉnh chính trách
để tránh làm phật lòng Bắc Kinh. Trong địa chính trị hiện đại, một quốc gia tự kiềm chế vì lợi ích kinh tế
còn giá trị hơn là một tiền đồn bị ép buộc.
Lợi thế thứ tư mà chúng ta phân tích ở đây đó là tăng động dây truyền trong khu vực Caribe và Bắc Nam Mỹ.
Colombia có ảnh hưởng chính trị và an ninh không nhỏ với các nước láng giềng,
đặc biệt là các tuyến giao thương, di cư và an ninh xuyên biên giới.
Nếu như Trung Quốc có tiếng nói đủ mạnh tại Colombia, Bắc Kinh gián tiếp mở rộng không gian ảnh hưởng
sang toàn bộ cái vành đai Caribe, nơi mà các cái tuyến hàng hải của Mỹ đi qua một cách dày đặc.
Và điều này không tạo ra một cuộc đối đầu trực diện,
nhưng nó sẽ làm ra tăng chi phí chiến lược cho Hoa Kỳ trong cái việc duy trì ưu thế tuyệt đối tại Tây Bắn Cầu.
Và cuối cùng, Colombia mang lại cho Trung Quốc một lợi thế rất đặc biệt,
là đòn bẩy chiến lược mà không cần đối đầu công khai.
Họ có thể vừa hiện diện tại đây, vừa phủ nhận ý đồ địa chính trị, lại vừa đóng vai là đối tác phát triển.
Trong khi đó, Hoa Kỳ rơ vào thế khó.
Nếu phản ứng quá mạnh thì Washington sẽ bị xem là can thiệp thô bão,
còn nếu phản ứng quá nhẹ thì ảnh hưởng sẽ tiếp tục bị bà mọt.
Đây chính là cái kiểu lợi thế mà Trung Quốc tìm kiếm, buộc đối phương phải tự tiêu hao để mà giữ nguyên vị thế của mình.
Chính vì vậy, nếu như Trung Quốc đi sâu đi sát và thắt chặt quan hệ với Colombia,
cái điều mà khiến Hoa Kỳ lo ngại nhất không phải là những hành động cụ thể,
mà là sự thay đổi cấu trúc quyền lực âm thầm, nhưng bền bỉ và dai dẳng ở Tây Bắn Cầu.
Nhưng có một cái kẽ hở mà Hoa Kỳ lại có thể sử dụng, dẫu cho là chính phủ Colombia có thân Bắc Kinh đến đâu.
Đó chính là chính phủ thân Trung Quốc, nhưng người dân Colombia thì ngược lại, không hề.
Trong những năm đầu thầm niên 2000, hình ảnh Trung Quốc được ưa chuộng khá cao ở Colombia,
nhưng đến giai đoạn 2020 đến nay thì ý kiến tiêu cực về ảnh hưởng Trung Quốc đã tăng mạnh.
Cụ thể, đã có thời điểm hơn một nửa số người Colombia xem ảnh hưởng của Trung Quốc là tiêu cực,
trong khi đa số thì vẫn có cái nhìn tích cực hơn với Mỹ.
Ngay trong tư tưởng của giới tinh hoa Colombia cũng có sự chia rẽ sâu sắc về vấn đề Trung Quốc,
tức là từ thượng tầng tới hạ tầng, từ doanh nghiệp đến người dân,
không phải ai cũng ủng hộ mở cửa và làm thân với Trung Quốc.
Điều này cho thấy là chính phủ cầm quyền có thể có lợi ích nào đó, nhưng người dân và đất nước này thì không.
Chỉ cần cái điểm này thôi cũng đủ để Mỹ dạy cho Tổng thống đương nhiệm một cái bài học rồi.
Trước hết, phải thừa nhận một điều là Trung Quốc có mang lại cơ hội cho Colombia,
nhưng mà không phải theo cái nghĩa mà người dân họ kỳ vọng.
Cơ hội mà Bắc Kinh mang đến không phải là chuyển giao mô hình phát triển,
mà là cung cấp vốn, dự án và thị trường theo cách phục vụ ưu tiên chiến lược của họ thôi.
Ở cái tầng nhà nước thì Trung Quốc họ mang lại cho chính phủ Colombia ba thứ hấp dẫn.
Một là nguồn vốn và dự án nhanh, ít điều kiện chính trị hơn so với Mỹ hay châu Âu.
Hai là đòn bẩy ngoại giao, giúp Bogota không bị phụ thuộc hoàn toàn vào Washington.
Ba là cảm giác tự chủ chiến lược, nhất là với một cái chính phủ cánh tả như của Tổng thống Gustavo Petro.
Vốn muốn thoát khỏi hình ảnh Colombia là đồng minh mặc định của Mỹ.
Ở tầng này thì Trung Quốc thực sự có ích, nhưng đó là lợi ích của nhà nước,
không đồng nghĩa với lợi ích của xã hội.
Vấn đề bắt đầu rõ rệt khi mà đi xuống tầng thứ hai, quan chức và nhóm lợi ích trung gian.
Các dự án hạ tầng, năng lượng, giao thông do doanh nghiệp Trung Quốc tham gia thường có đặc điểm quen thuộc là
đàm phán song phương kín, tiêu chuẩn bình bạch thấp hơn phương Tây,
quy trình đấu thầu khó kiểm chứng với công chúng.
Và điều này không có nghĩa tất cả đều tham dũng,
nhưng mà nó tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc phân phối lợi ích không đồng đều.
Trong bối cảnh Colombia vốn đã có vấn đề lâu năm về tham dũng và lợi ích nhóm,
tiền và dự án thì Trung Quốc rất dễ chảy vào hạ tầng trên, nơi có quyền ký kết,
phê duyệt và phân bổ, hơn là chảy thẳng vào đời sống người dân.
Chính ở đây, hình thành cảm giác trong xã hội Colombia rằng Trung Quốc đến,
nhưng người hưởng lợi rõ nhất lại không phải chúng tôi.
Và khi xét tới cái tầng thứ ba đó là lợi ích thực sự của người dân và nền kinh tế dài hạng,
thì bức tranh nó trở nên lạnh lùng hơn rất nhiều. Trung Quốc không mang tới những
yếu tố cốt lõi giúp một quốc gia bứt phá bền vững như là cải cách thể chế,
nâng cao quản trị, tăng năng suất lao động hay là chuyển giao công nghệ chiều sâu.
Phần lớn các dự án của Trung Quốc ở Colombia tập trung vào xây dựng, cung ứng thiết bị,
tức là tạo cái việc làm ngắn hạn trong giai đoạn thi công,
nhưng lại không tạo ra chuỗi giá trị nội địa mạnh sau đó, có nghĩa là việc làm ăn sổi thôi.
Công nghệ cốt lõi, thiết bị, phần mềm, tiêu chuẩn vận hành thường là vẫn do Trung Quốc kiểm soát,
mà Colombia thì không có cái vai trò gì hết. Và điều đó nó dẫn đến một cái nghịch lý quan trọng,
thưa quý vị. Colombia có thể có thêm hạ tầng, nhưng không chắc có thêm năng lực,
có thêm đường, métro, nhà máy, nhưng không chắc có thêm doanh nghiệp nội địa mạnh,
không chắc có tăng năng suất, không chắc có tầng lớp trung lưu mới dựa trên trí thức,
có nghĩa là không chắc có những yếu tố khiến cho họ có thể bước phá về kinh tế.
So sánh một cách ngắn gọn thì ta thấy rằng là Trung Quốc họ mang tới tiền và công trình,
còn Mỹ và phương Tây khi mà làm đúng cách thì họ sẽ mang tới thị trường, công nghệ,
chuẩn mực và áp lực cải cách. Tiền và công trình thì dễ nhìn thấy ngay,
còn cải cách thì đau đớn và chậm chạp. Nhưng chỉ cái sau, tức là cải cách,
mới thực sự là nâng được cái đời sống người dân trong dài hạn. Và đây là lý do vì sao mà nhiều
người dân Colombia có cái thái độ rất phân hóa, họ không phủ nhận lợi ích kinh tế ngắn hạn
từ Trung Quốc, nhưng mà không cảm thấy cái tương lai của mình tốt hơn một cách rõ ràng về dài hạn.
Hay nói cái khác là Trung Quốc họ dùng cái lợi ích ngắn hạn, nhìn thấy được,
nhìn thấy rất rõ ràng để mà họ mê hoạc Colombia.
Một cái điểm thêm chốt nữa đó là Bắc Kinh không có động cơ cải thiện chất lượng quản trị
của Colombia. Bắc Kinh cần ổn định chính trị, hợp đồng được thực hiện, dự án không bị cản trở,
thế là đủ rồi. Họ chỉ cần những điều kiện của họ được đáp ứng là đủ rồi.
Còn cái việc mà dự án đó có làm ra tăng bất bình tẳng, có phá vỡ môi trường hay không,
có tạo ra việc làm mềm vững cho người dân hay không, thì nó không phải ưu tiên chiến lược của họ,
cái đó họ không quan tâm. Họ chỉ quan tâm đến mục đích của họ mà thôi.
Và điều này nó khác căn bản với cách Hoa Kỳ và châu Âu thường gắn viện trợ và hợp tác với các yêu cầu
về minh bạch, pháp quyền, lao động, môi trường, dù các yêu cầu đó khiến cho chính phủ sở tại khó
chịu và nhiều lúc là gặp trở ngại. Vì vậy nếu chúng ta hỏi thẳng một câu thế này,
Trung Quốc có mang lại cơ hội cho Colombia hay không thì câu trả lời là có,
nhưng nó là cơ hội cho nhà nước và giới tinh hoa chính trị nhiều hơn là cho người dân,
cho xã hội nói chung. Còn nếu hỏi là liệu Trung Quốc có mang lại một con đường phát triển tốt hơn
cho người dân Colombia hay không thì cho tới lúc này chưa có bằng chứng thuyết phục nào để mà giải thích
điều đó cả thưa quý vị. Chúng ta cũng không nói là không bao giờ có, nhưng hiện tại nhìn vào cái tấm gương
của nhiều nước khác mà ở trong cái vành đai con đường của Trung Quốc thì chúng ta thấy chuyện đó nó chưa
từng xảy ra. Có thể nói một cách thận trọng là như vậy. Và chính vì điều đó nó lý giải vì sao dư luận
Colombia không quay sang ủng hộ Trung Quốc một cách nhật thành, dù chính phủ có mở rộng quan hệ,
có nâng thành đối tác chiến lược như thế nào đấy nữa. Người dân họ nhìn thấy công trình, nhìn thấy tiền,
nhưng mà lại không nhìn thấy cái sự thay đổi căn bản trong đời sống của mình, trong thu nhập của mình,
hay là cơ hội xã hội của mình. Và trong địa chính trị, khi mà một cường quốc không chạm được vào lợi ích
sống của người dân, ảnh hưởng của họ nó luôn mong manh thưa quý vị. Dù bề ngoài có vẻ là rất lớn,
rất hoành tráng. Từ đây chúng ta có thể liễu giải được khi mà Tổng thống Colombia chế diễu và thách thức
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, thì ngày hôm sau, nội các chính phủ nước này vẫn có động thái xoa diệu
rằng là họ sẵn sàng hợp tác với Hoa Kỳ. Chính ông Petro cũng đang chơi một canh bạc rủi ro chính trị
cực cao sau những tuyên bố bốc động của mình. Và cái câu chuyện Venezuela, có lẽ là nội các của
Colombia họ cũng đã nhìn ra. Và liệu rằng có thêm một Colombia có cái số phận tương tự Venezuela hay
không? Thì có lẽ thời gian mới trả lời được. Đến đây thì chương trình ngày hôm nay xin phép tạm dừng.
Xin mời quý vị chia sẻ quan điểm cá nhân ở phần dưới. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.
