Nét Việt trên bia tiến sỹ Văn Miếu - Di sản kể chuyện.
Mọi người thường biết đến bia Tiến sĩ Văn Miếu - Quốc Tử Giám như một danh sách ghi danh tiến sĩ đã đỗ đạt trong các kỳ thi. Nhưng ngoài phần văn bản chữ, ẩn sâu trong từng hoa văn họa tiết đọng lại những khắc họa về văn hóa thẩm mỹ của người xưa. Quá trình nghiên cứu, phục dựng những đồ án trang trí hoa văn, Tiến sĩ mỹ thuật Trần Hậu Yên Thế đã làm rõ những họa tiết tài hoa của cha ông trên bia tiến sĩ Văn Miếu, để thấy được tài hoa, sự tinh tế của các bậc tiền nhân thông qua các đồ án hoa văn trên Văn bia Văn Miếu – Quốc Tử Giám. #disan#hanoionline#phimtailieu ---- ➡ Đây là Kênh Youtube chính thức của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội. ➡ Click Theo dõi (Subscribe) để nhận thông tin tin tức kịp thời trên kênh Youtube của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội: https://www.youtube.com/HaNoiTVGo?sub...
👉 THÔNG TIN LIÊN HỆ: 🔶 Đài Phát Thanh Truyền Hình Hà Nội: Số 3-5 Huỳnh Thúc Kháng, Đống Đa, Hà Nội 📧 Email: [email protected] ☎️ Điện thoại: 0865.116.699
Một di sản đã tồn tại hàng trăm năm
Nơi ẩn chứa những giá trị trí thức
Khoa bảng của tiền nhân trải dài theo lịch sử dân tộc
Sau một bản trường Nguyễn
Điện tiến sĩ Văn Hiếu
Là di sản tư liệu thứ 2 của Việt Nam
Được đưa vào danh mục di sản tư liệu
Chúng tôi mất chừng khoảng 10 năm
Để có thể ra được cái công trình
Nghiên cứu bia đề danh tiến sĩ
Nó không chỉ là một kho tư liệu văn đá
Vô cùng quý giá
Mà nó còn cho chúng ta biết được
Chế độ đào tạo và tuyển dụng nhân tài
Của đất nước chúng ta
Trong suốt hơn 300 năm
Thường chừng
Mỗi tấm bia chỉ đơn giản là ghi lại
Nội dung của các kỳ thi và đề danh tiến sĩ
Nhưng mỗi đồ án trang trí
Lại mang nhiều ý nghĩa cần khám phá
Và giải mã
Tôi cho rằng là
Bia đề danh tiến sĩ
Để lại cho chúng ta một cái di sản
Rất quan trọng
Trên 2 phương diện là
Văn hóa, văn hiến và nghệ thuật
Trải qua 300 năm
Cái di sản như thế này
Nó không dễ mà có được ở các sư tính khác
Bởi vì
Nghiên đại và giá trị nghệ thuật
Nó song hành với nhau
Bia tiến sĩ Văn Miếu
Quốc tự giám vinh danh
Tên tuổi những người đỗ
Trong các kỳ thi tuyển tiến sĩ
Triều Lê và Mạc
Trên mỗi tấm bia
Khắc một bài văn bằng chữ Hán
Nội dung ghi lại lịch sử
Của các khoa thị tổ chức
Từ năm 1442
Đến năm 1779
Có 82 tấm bia
Tự ngưng với 82 khoa thị được dựng
Khi đọc những cái
Chước tác của các nhà nghiên cứu đi trước
Nhờ giáo sư Đỗ Văn Ninh
Giáo sư Ngô Đức Thọ
Giáo sư Trị Khắc Bạch
Và thẩm thấu được những cái công phu
Nghiên cứu về lịch sử khoa bảng
Về văn hóa, văn hiến
Về địa phương, về khoa cử của địa phương
Về các cái danh nhom
Thế nhưng mà
Thực sự là với cái
Cái tâm nguyện là phát lộ ra được
Tìm hiểu kỹ được những cái đá trị nghệ thuật
Đau đáu với một cái suy nghĩ
Vậy thì cái người thợ
Những cái người thiết kế
Những tấm bia này
Có lưu lại cho chúng ta
Những cái bài học về nghệ thuật
Thì thực sự là
Chúng tôi chưa thấy
Và chính đấy cũng là cái lý do
Để chúng tôi giày công
Phát lộ ra những cái vẻ đẹp
Tiếng ẩn
Mà sau rất nhiều năm
Nó can qua
Bom đạn rồi rãi dầu mưa gió
Những tấm bia đã ngả màu
Những tấm bia đã bị
Đổ nát, bị gãy vỡ
Tìm thấy những cánh hoa, cánh chim
Những vẻ đẹp của mây trời
Của dòng, của phượng, của tướng linh
Về cấu tạo
Tấm bia tiến sĩ
Ở văn biếu
Thì nó khá
Ổn định trong suốt các thời kỳ
Tức là có phần đế bia
Thân bia, chán bia
Chúng ta thấy là cái phần đế bia
Rất là ổn định
Là hình rùa
Mặc dù trong những cái
Luận bàn kỹ lưỡng
Người ta bảo là những bia lây sơ
Nó là những con giải
Nó mang một cái dấu ấn của đất sứ, sứ thanh
Với những cái đặc điểm rất tạc trưng
Là cái mai mềm, không có hoa văn
Thân bia
Thì chủ yếu bên trong
Là những cái bài minh
Ngoài cái việc là ghi tên
Chi tiết quê quán
Của các bức khoa bạc
Nó còn có những cái ý lớn như là
Cang ngợi đạo học, cang ngợi sự thích trị
Của triều đình
Thể hiện cái ấn đức của nhà vua
Nhưng nó có một cái điểm rất quan trọng
Tức là cang ngợi cái phẩm tiết
Của kẻ sĩ
Và cũng là dân dạy những cái
Người mà có ý lòng gian
Bước chân vào trốn, khoa cử
Mưu lợi bằng con đường học vấn
Những cái hay
Thú vị của Biên Thế Sĩ Việt Nam
Nó không chỉ là những cái
Văn tự mà nó còn được
Truyền hóa bằng những cái hình ảnh tạo hình
Bằng cái ngôn ngữ tạo hình
Ngay từ cái dáng bia, cái đầu rùa
Của thời
Biên Thế Sư, chúng ta cũng thấy được cái đạo mạng
Uy ghi, thấy cái trọng trách
Hiền tài của Uy ghi quốc gia
Rồi những hệ tống hoa hoan, hoa tiết ở trên đấy
Đặc biệt là hoa sen
Và những cái loài hoa cao quý, những cái con linh vật
Để nhắc nhở cái
Phẩm tiết của kẻ sĩ
Khi mà lấy cái nức
Trong sạch dân mình để
Noi theo đó mà phát huy cái
Phẩm tiết của mình
Chúng ta thấy được cái tầm biểu tượng
Cái ý nghĩ biểu tượng, bởi vì con rùa
Nó là cái gì trường kiệp, và bản thân
Trong cái tạo hình đấy, cũng tạo ra
Một cái dáng vẻ của
Một con vật linh mà cánh vác
Cái trọng trách phân hiện
Đấy cũng là như một cái ẩn rụng kẻ sĩ
Ẩn rụng ra cái bậc thức giả
Khi mà cánh vác cái
Nghiệm vụ của Sơn Hà
Khoa thi năm 1442
Đã có một câu rất nổi tiếng và có thể coi như là
Phương Trâm về giáo dục của các triều đại
Không kiến Việt Nam. Hiền tài là nguyên khí
Của quốc gia. Khi nguyên khí thịnh thì thế nước
Mạnh mà đi lên. Khi nguyên khí suy thì thế nước
Yếu mà xuống thấp. Vì thế mà không bậc
Thánh đế, minh vương nào, không lấy việc
Đào tạo nhân tài, bồi dưỡng nguyên khí
Là một công việc cần kiếp. Những cái ý này
Cũng được nhắc lại ở các tấm việc
Tiếp theo. Điều này cho chúng ta thấy rằng
Cái tương tưởng
Xuyên suốt của các triều đại không kiến Việt Nam
Từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18. Đó chính là
Đào tạo và bồi dưỡng nhân tài và lấy nhân tài
Nhờ Phương Trâm để phát triển đất nước
Gắn liền với triều dài ngàn năm văn hiến
Của thủ đô Hà Nội. Văn miếu quốc tử
Giám được coi là trường đại học đầu tiên
Của Việt Nam
Được khởi lập vào cuối thế kỷ 11
Dưới thời Lý. Suốt hơn 700 năm
Từ năm 1070
Đến năm 1802
Nơi đây đã đào tạo ra rất nhiều nhân tài
Cho đất nước
Lúc đầu mới chỉ dành cho con vua
Và con các bậc đại quân quý
Từ năm 1253
Vua Trần Thái Tông cho mở rộng quốc tử Giám
Và thu nhận cả các sĩ tử
Có sức học xuất sắc
Trải qua gần một thế kỷ
Giờ đây, văn miếu quốc tử Giám
Là nơi thu hút nhiều khách du lịch
Và đặc biệt là nơi mà các nhà nghiên cứu
Chọn là điểm đến cho những đề tài tâm huyết
Của mình
Quá trình nghiên cứu và số hóa hoa văn
Trên các đồ án trang trí đề tiến sĩ
Văn miếu quốc tử Giám tưởng đơn giản
Nhưng ngay từ giai đoạn đầu
Đã gặp không ít khó khăn
Hiện nay anh thấy rất là khó
Bản thân với cái mắt nhìn như thế này
Mình thấy là 10 phần cái đường nét của ngày xưa
Đến bây giờ mình chỉ còn thấy khoảng 5-6
Phần thì nét này bị mờ
Phần thì do cái ánh sáng
Trong cái quá trình thâm nhập và tìm hiểu
Thì cái khó khăn
Mà gần như là cái cản trở đầu tiên
Là khi mà mình xem các cái thác bản
Của người Pháp
Thì có nhiều thác bản
Thấy nó cũng rất là bình thường
Vì do nó bị mờ
Và người ta chỉ quan tâm đến văn tự ở bên trong thôi
Thế nhưng mà khi đi vào thực địa
Mình thấy rằng là
Có rất nhiều những cái tấm bia
Mà nếu như mình
Chỉ căn cứ vào thác bản
Là mình dễ bị đánh đuổi
Thực ra cái thời Pháp thuộc
Khi nghĩa là thác bản
Thì cũng đã có cái vấn đề này rồi
Điều kiện ánh sáng như bình thường
Bản thân khi mình nhìn vào bia
Các cái nét chữ này
Cái nét văn cũng đã rất là mờ
Và khi tôi chụp ảnh thử
Điều kiện ánh sáng như thế
Thì gần như là
Chất lượng ảnh nó không đạt yêu cầu
Cho chiếu trực tiếp vào cái bia
Coi như là mình không dùng ánh sáng tự nhiên bằng ảnh được
Không dùng ánh sáng tự nhiên
Mà mình phải dùng ánh sáng hắt vào
Một bên
Thì lúc đấy khi ánh sáng nó hắt vào một bên
Thì tất cả những cái gờ của
Hoa văn nổi này
Nó sẽ có những cái bóng nó nổi vào đây
Lúc đấy cái hoa văn này nó sẽ nổi lên
Và khi ánh sáng nó qua đây
Thì những cái chữ khác này
Thì nó sẽ thành màu đen
Thì lúc đấy nó sẽ nổi lên
Bóng tối có thể che giấu được nhiều thứ
Nhưng chính bóng tối lại giúp
Những nhà nghiên cứu thu thập
Những dữ liệu dễ hơn
Bởi một công nghệ chụp ảnh do kiến trúc sư
Nhấp ảnh gia Trần Trung Hiếu phát hiện
Đầu tiên là
Xuất phát từ cái việc mà chúng tôi đi chụp
Ở trong những ngôi đình
Những cái mảng trạm hoa văn
Ở trong những ngôi đình thường rất tối
Và rất là cao
Nhưng với điều kiện ánh sáng
Ở trong những ngôi đình tối như thế
Thì lại hoàn toàn phù hợp cho cách chụp ảnh của chúng tôi
Khi chúng tôi dùng hạt đèn
Để tạo ra được cái ánh sáng chủ động
Và hắt sáng
Để làm sao cho những cái hoa văn
Ở trong đình nổi khối lên
Thì từ cái cách chụp như thế
Thì tôi mới nghĩ ra là
Mình có thể chụp
Các cái bia tiến sĩ theo cái cách đó
Nhưng mà không thể chụp vào ban ngày được
Vì ban ngày thì toàn bộ cái ánh sáng của mặt trời
Khi chiếu vào những tấm bia
Thì mình sẽ không dùng được cái ánh sáng chủ động
Như mình mong muốn
Thế là chúng tôi mới nghĩ ra là
Phải đến vào buổi đêm
Sau khi ánh sáng mặt trời lạnh
Đã tắt hẳn
Thì chúng tôi có thể dùng đèn chủ động theo ý mong muốn của mình
Khi đèn hắt sáng vào
Thì lúc đấy
Các cái hoa văn, các cái chữ
Và các cái khối của bia
Sẽ được nổi lên đúng như ý của chúng tôi
Trong quá trình mà
Nghiên cứu phần loại hệ thống đồ án hoa văn
Thì
Chúng tôi
Chia ra là 4 loại
Đầu tiên phải nói là
Nó là rõ ràng
Là cái đồ án liên quan
Không ràng
Rồi thì
Phật giáo, lão giáo
Và một cái âm hưởng dân gia
Xếp là loại thứ 4
Ở trên cái bia
Quang Hưng K21 này
Thì cũng như là nhiều tấm bia tiến sĩ
Ở Văn Miếu
Cái dấu ấn của đồ án mỹ thuật Phật giáo khá là rõ nét
Và đặc biệt là gây hứng thú cho những nhà nghiên cứu
Khi mà nhìn thấy
Kiểu thức bệ Phật
Tức là hình ảnh Phật ngồi trên
Một cái tòa sen
Thì cái hình thức
Những cái cánh sen chạy dài như thế này
Là một cái kiểu thức rất là điển hình
Của mỹ thuật Phật giáo
Nếu mà nhìn kĩ thì bên trong nó lại còn có
Những cái hoa văn nhỏ trong những cái cánh sen này
Thì đây cũng chính là những cái kiểu thức
Mà ở trong mỹ thuật Phật giáo
Cánh sen nó được cách điệu lên rất nhiều
Cái mức độ cầu kỳ và trang trí của nó
Cái sự tinh mỹ
Ở riêng bia đặc phần này
Có rất nhiều những cái dấu ấn
Của yếu tố Phật giáo
Và trung tâm của nó là hình ảnh hoa sen
Có thể nói là
Hoa sen luôn lặp lại
Trong một cái tuần suất rất là lớn
Ở trên cái đồ án trang trí bia để dành tiến sĩ
Đây là một trong những tấm bia
Mà đẹp nhất của giai đoạn
Bia giai đoạn thứ hai
Của bia để dành tiến sĩ
Và ở cái tấm bia này
Thì nó có một cái đặc điểm là
Trên trán bia có hình đôi kỳ lân
Và đôi kỳ lân
Nhắc chúng ta đến những cái
Điển tích liên quan đến Nho Giáo
Và đây là một cái lần đầu tiên
Và cái lần duy nhất
Một cái biểu tượng đặc trưng của Nho Giáo
Và chúng ta biết là khổng tử cả cuộc đời
Thì có rất nhiều những truyền thuyết
Những chiếm mộng về con vật linh kỳ lân này
Được coi là con vật nhân tử
Và cũng là một cái biểu tượng của Nho Giáo
Thậm chí là cái Kinh Xuân Thu
Thì cũng được gọi là
Lân Kinh
Và đây là chúng ta thấy hình ảnh rất đặc trưng
Của con kỳ lân với
Cái đặc điểm của một cái loài hiêu
Móng thì là
Móng vuốt và có đôi sừng
Ở bên trên
Và dáng điệu đang rất hoan hỉ
Trầu ở giữa là một cái vầng
Nhật Nguyệt, xung quanh rất nhiều
Những cái tinh túy
Rồi thì là những cái biểu tượng
Của mây thể hiện
Một cái sự cắt tường
Và xung quanh là những cái
Diểm như một bài thơ
Về các cái loài hoa
Cỏ cây quý hiếm
Và cũng vẫn một cái biểu tượng hoa sen
Đây là tấm bia
Khoa Thi Vĩnh Trịnh thứ 5
Một tấm bia rất đặc biệt là nếu chúng ta nhìn
Sẽ thấy hầu hết
Từ diềm bia đến chán bia là
Chỉ có một đồ ám duy nhất là mây
Và mây chính là một cái biểu tượng rất đặc biệt
Trong mỹ thuật của Đạo Giáo
Nó thể hiện cái nguyên khí
Thể hiện cái năng lực
Thần bí của vũ trụ
Khí là một cái
Yếu tố, một cái phạm trù trong
Trong triết học phương Đông và đặc biệt trong Đạo Giáo
Thì thấy vấn đề
Mây và khí thể hiện cái sự
Luân chuyển, không ngừng nghỉ của vũ trụ
Thì ở đây chúng ta thấy là cả cái diểm bia này
Xoắn suýt
Những cái hình mây chạy
Xung quanh chán bia
Và trung tâm của chán bia thì lúc này dòng không còn là con dòng thực nữa
Và nó hoá
Mây hoá dòng
Mỹ thuật Phật Giáo
Và mỹ thuật Đạo Giáo
Có một so sánh
Là mỹ thuật Đạo Giáo thiên về một cái gì đó
Của vũ trụ
Về một cái gì đó rất là
Huyền hoặc, siêu nhiên
Và đầy bí ẩn
Với những cái năng lượng vận động
Không ngừng nghỉ của tự nhiên
Và mây là một trong những yếu tố đó
Chúng ta có
Thẩm mỹ Phật Giáo, thẩm mỹ Nho Giáo
Và thẩm mỹ Đạo Giáo trong tạo hình của bia tiến sĩ
Nhưng mà ở bia tiến sĩ còn có
Một cái âm hưởng của văn hóa dân gian
Cái hơi hướng của
Đời sống
Nhân dân và cái văn hóa bản địa
Thì chính là hình tượng con rùa này
Cũng là một cái nét rất là đặc sắc
Vì khi nói về tiếng Hán thì chúng ta hay nói
Rùa là quy, thế nhưng mà ở trong
Đối với người Thanh Hóa
Thì người ta gọi con này là con giải
Bởi vì con giải có khác con rùa
Cái mai của nó là mai mềm
Và ở cái bia tiến sĩ này chúng ta thấy được
Những cái đường nét
Công mềm mại
Của con bệ rùa
Mà cũng chỉ có
Ở giai đoạn lê sơ
Chúng ta mới thấy được hình ảnh
Dạng thức một con giải
Và với một cái đầu rùa
Mang một cái dáng vẻ khá là
Có thể gọi là lão
Thể hiện cái sự già nua trường thọ
Thể hiện cái sự
Giải giàu
Thể hiện cái cũng có thể nói là
Phẩm cách mà gợi đến cái
Vóc dáng của
Người mang trọng trách
Gánh vác rường cột của quốc gia
Cái sự sinh động của nó
Con rùa đấy cái chân như là đang bơi
Khi mà chúng ta nhìn thấy
Cái cảm hứng dân gian
Mà phải nói là những người thợ
Gắn bó với làng quê hiểu rất rõ
Những cái loài động thực vật của quê hương
Thì mới tạo ra được những cái hình hài
Nó sinh động như này
Thì đấy là một cái sáng tạo
Mang cái âm hưởng dân gian rất rõ
Những đồ án trang trí tưởng trừng như quen thuộc
Như ta đã từng thấy ở Đình Chùa
Hay những ngôi nhà gỗ Ba Gian
Nhưng có những biểu tượng đặc biệt
Làm cho nhà nghiên cứu Trần Hậu Yên Thế băn khoan
Đi tiến sĩ ở Văn Miếu
Thì nó là một pho xử đá rồi
Và cái hệ thống hoa băn còn rất là nhiều
Nhưng mà một trong những cái đồ án
Mà mình cũng
Nhiều lúc cũng đau đầu
Vì thấy nó rất là lạ
Rất là kỳ lạ đấy
Đúng là kỳ hoa dị thảo
Vì rõ ràng là hoa sen
Nhưng mà lại cánh là cánh cúc
Thực ra thì ở Bia Tiến Sĩ là có hẳn một cái đầm sen
Thì rất rõ là cái loài thủy canh
Thế nhưng mà riêng
Phần lớn
Các cái loài hoa kiểu hoa sen ở đây
Thì là cành sen
Và lá cúc
Rõ ràng là lá cúc
Chứ không phải là giống như là
Những cái loài hoa sen mọc từ mặt nước
Thì cái suy nghĩ này
Nó trăn trở khiến mình tìm thư tịch
Thì phần lớn là nói là
Bảo tướng hoa, bảo tiên hoa
Thư tịch và những nghiên cứu văn hóa
Của Trung Hoa cũng như là
Giáo sư Bồ Đức Thọ
Thì đều nhắc đến cái loài hoa
Theo cách gọi như thế này
Thì trong cái nghiên cứu ban đầu
Những giai đoạn trước thì mình cũng
Dựa vào cái ý kiến của các nhà nghiên cứu đi trước
Và khi như vậy
Nhưng mà lòng thì vẫn băn khoát
Vẫn thắc mắc, bởi vì đúng là
Có thể giải thích nó là hư cấu
Nó là tưởng tượng, nó là cách điệu
Nhưng mà liệu nó có thể đến từ một cái đời sống thật nào không
Nó đến từ một cái
Vùng văn hóa nào không, một cái hệ thống biểu tượng nào không
Thì cũng
Phải nói là cũng duyên phận
Khi mà đến
Samson Hill gần đây
Khi mà
Đưa cái đội vua nghe đến
Biểu diễn ở đây
Thì thấy là cơ mà
Những cái loài hoa sen mà cánh cúc
Như vậy, và xuất hiện
Nhiều khi mà tôi hỏi Lạc Ma
Được biết một cái tên gọi là Snow Bluetooth
Thì khi mà mình dùng cái từ đó
Chuyển sang, chuyển ngữ
Tìm hiểu trong hệ thống nghiên cứu
Tiếng Hán
Thì thấy rằng là cái từ tuyết liện rất là phổ biến
Hóa ra là mình đọc cho hết sách
Trong những cái văn bản nghiên quan đến
Nghệ thuật, mật giáo
Mật tông
Hay là tạng truyền
Thì đều đến nói đến cái gọi là
Đồ án tuyết liện
Và cái đặc điểm của cái loài hoa này
Thì đúng là như thế
Rất giống hoa sen
Nhưng mà nó là cái loài
Gốc là hoa cúc
Và cành lá như vậy
Không hề mọc
Trên bắc nước
Và nó biểu tượng trong cái phẩm cách
Của người kẻ sĩ
Rất là khả năng chịu đựng vô song
Bất chấp mà gió lạnh
Và băng giá
Vẫn nở hoa trên những cái địa phương cao
Thì đấy là một cái đồ án
Mà mình khi tìm ra được
Cái lời giải
Cảm thấy rất là mãn nguyện
Để tìm hiểu về hình tượng hoa sen
Nhà nghiên cứu Trần Hậu Yên Thế
Đã mất một thời gian dài để tra cứu
Điên giã quyết tâm tìm hiểu mạng nguồn
Của hoa tuyết đặc biệt này
Nói ngộ ra cái loài tuyết liện
Thì bắt đầu mình có quan tâm
Nhiều hơn đến cái hệ thống chùa Mật Tông
Ở miền Bắc
Và cũng như chúng ta đều biết là
Ở Hà Nội thì
Ngay ở Kim Giang
Có một ngôi chùa Mật Tông
Khi đến đó chóng ngợp
Bởi cái chất lượng
Theo cái phong cách Mật Tông
Và đặc biệt là sự xuất hiện
Trong rất nhiều các mảng
Trang trí kiến trúc, hình ảnh
Của hoa tuyết liện
Thì lúc đó mình mới thấy rằng là
Cái văn hóa của người Việt
Trong cái dòng chảy liên tục của nó
Có rất nhiều những cái bí ẩn
Mà nó có thể nói là những cái mối giao lưu
Trong khu vực
Những cái dòng văn hóa
Rất đa dạng tạo nên, hình thành đến
Những cái văn hóa Việt
Mà bí ẩn tiến sĩ cũng không gọi là trừ
Rõ ràng là khi chúng ta hình dung về
Không gian văn miếu quốc gia
Chúng ta hình dung luôn bị mặc định
Là gắn bó với cả khổng giáo
Nhưng sự thực thì
Văn hóa Việt Nam luôn phản ánh
Cái sự rung nạp
Rung hợp những cái giá trị tinh hoa
Và có rất nhiều những cái nguồn
Những cái luồng văn hóa lánh đọc trong cái hiện vật
Từng như Thăng Long Đại Việt và Thành Quan
Thổ phôn ngàn chung xa cách
Không hề có mối liên hệ nào
Nhưng từ rất lâu
Hình ảnh kỳ hoa dị thảo của mảnh đất
Ngàn năm tuyết phủ đã in dấu lên
Các công trình kiến trúc ở Việt Nam
Trong cái di sản về
Mỹ thuật Thời Lý
Thì có một cái hiện tượng rất là lạ
Tức là sen mọc trên núi
Rõ ràng là một cây sen mọc trên núi
Không phải hẳn cây núi chính là ở chùa Phật Tích
Thế thì khi mà mình suy nghĩ
Tại sao có một loài sen núi
Trong mỹ thuật Thời Lý
Thì khi mà đọc thư tịch
Thì thấy trong sách truyền tuyển tập ảnh
Ghi rất rõ là sư
Từ Đạo Hạnh
Khi mà muốn quyết tâm
Sang đất Tây Trúc
Học Đạo
Thì đi đến Miễn Điện
Trong sách nói là Kim Sỉ
Thì là gặp đường nghiềm trở
Thì phải quay về
Thế nhưng mà cái điều đó
Thì nó nói được
Một cái dòng, một cái đường, con đường cổ
Từ Đại Việt
Qua Vân Nam, qua Tây Tạng
Rồi đến
Bengal, sang Ấn Độ
Thì chính con đường này cũng là
Con đường mà loài
Tuyết liên nó du nhập
Cùng với cả
Chà, cùng với cả
Ngựa, là một cái sản phẩm
Thương mại rất là phổ biến
Thời cổ
Thì đây cũng là cái phọc và cái lý do
Để cho cái đồ ảnh này
Nó du nhập cùng với cả mức tông
Nó xuất hiện
Trong Thời Lý
Cũng là liên quan đến hòa sen
Một cái cảnh đầm sen
Rất là thơ bộng, có hình ảnh con cỏ
Và con vịt ấy
Được nhắc đến, được
Chúng tôi đọc
Những cái luận giải từ
Phó giáo sư Nguyễn Du Chi
Khi mà ông bố tả
Cảm thấy như là một cái hương đồng gió nội
Úa vào những cái tấm bia
Ở văn miễu, nhưng mà khi mà gặp
Giáo sư Đài Loan
Một vị hiệu trưởng
Khi mà ông ý
Cùng tôi đến văn miễu
Và ông ý giải thích là trong cái
Hệ thống biểu tượng thì nó có
Một hình thức là hài thanh vụ ý
Do là cái cách đồng âm trong cái tư duy
Ngôn ngữ mà nó trở thành
Một cái biểu tượng ẩn dụng
Là lộ lộ liên khoa
Tức là những cái con cỏ
Ở trong cái đám hòa sen
Thì nó cũng giống như là cách nói
Về phát âm
Gần với cả cái ý
Rằng là lộ lộ là con cỏ
Liên khoa là đỗ đặt
Tức là hình ảnh là đỗ đặt
Là hết kỳ này cho đến kỳ khác
Giống như là cụ Nguyễn Khuyến
Tam Nguyên Yên Đổ như vậy
Hoặc là một con vịt
Ở trong cái đầm sen
Thì gọi là nhất ráp
Thì có nghĩa là đỗ đồng
Thì đấy là những cái mà
Cũng là qua cái giao liên
Và mà trao đổi, học hỏi
Từ các nhà khoa học nước ngoài
Thì có thể hiểu thêm được
Khi mà người ta
Đón nhận cái tên của mình
Họ hàng của mình, người làng của mình
Ở trên bia này, thì trào lên một cái niềm vui
Thì cái niềm vui này nó gắn với
Một cái biểu tượng rất dân gian là chim hỷ tước
Mà hỷ tước đăng mai
Là một cái ẩn rụ, một cái thành ngữ
Và cũng là một cái biểu tượng
Về một cái loan báo, một cái niềm vui
Thì chim hỷ tước chính là chim khách
Ở trong những cái làng quê
Vẫn truyền trao là khi mà nhà có khách
Thì con chim, chim khách
Nó bay đến ở vườn, nó hót
Nó báo cho nhà có một cái niềm vui như vậy
Thì đấy là một cái dấu ấn
Trong cái mỹ thuật dân gian
Và được
Lắng lại ở trên những cái bia tiến sĩ
Bia tiến sĩ văn miếu
Quốc tử Giám là một văn bản
Một tác phẩm nghệ thuật độc đáo
Ẩn chứa nhiều hình tượng, mang nhiều ý nghĩa
Được những nghệ nhân dân gian cách điệu
Mang một tinh thần riêng có của Việt Nam
Chúng ta là người Việt Nam
Đối với cả văn miếu, quốc tử Giám
Có riêng một cái niềm tự hào
Cái niềm yêu kính
Nhưng mà ở góc độ là một nhà khoa học
Có cái bình tâm để so sánh
Có cái khách quan để nhận xét
Thì có thể nói một cách chắc chắn
Là bia để danh tiến sĩ văn miếu quốc tử Giám
Có những cái giá trị vô song
Và xứng đáng
Được UNESCO ghi danh
Trên phương diện là văn hiến
Thì so với cả bia
Để danh tiến sĩ ở một số quốc gia
Nổi tiếng như là Trung Quốc hay là Hàn Quốc
Thì những cái giá trị
Mà có thể nói
Vừa là văn học
Sử học và kỹ thuật
Có thể ở đâu đó
Thì những cái tấm bia tiến sĩ
Ở nước ngoài to hơn chúng ta
Kích thước lớn hơn
Nhưng mà hàm lượng
Văn học, hàm lượng
Sử học và hàm lượng nghệ thuật
Thì chúng ta có cái nét
Đặc sắc riêng của chúng ta
Thể hiện được cái tinh mỹ của người thợ
Cái tâm tư của những người soạn
Soạn những cái bài minh trên bia
So với những cái tấm bia
Tiến sĩ ở Việt Nam
Mà đương thời
Và sau đó ví dụ như là bia
Để danh tiến sĩ ở Bắc Ninh
Bia
Để danh tiến sĩ ở văn miếu
Ở Huế
Thì về số lượng
Và về nĩa đại
Thì nó thực sự là không có gì bì được
Rõ ràng là trong những cái tấm bia
Tiến sĩ đầu tiên
Mà ở Việt Nam
Thì bia để danh tiến sĩ
Ở văn miếu quốc tử Giám
Là sớm nhất
Nhưng chúng ta biết là cái tấm bia đầu tiên là 1484
Thế về chất lượng nghệ thuật
Thì cũng không đâu bì được
Bởi vì nó có những cái
Trong nghiên cứu về nghệ thuật
Đặc biệt nhấn mạnh đến
Những cái giá trị
Phong phú về phong cách
Những cái giá trị về đặc sắc
Về kỹ thuật
Và phản ánh sự đa dạng về văn hóa
Và các luồng mỹ thuật tác động vào đó
Thì ở bia
Văn miếu quốc tử Giám
Hơn hẳn giai đoạn sau
Cụ thể so với bia văn miếu
Ở Huế
Thì ở cái giai đoạn mà chúng ta đã biết
Là năm 1717 về sau
Nó có một cái phong cách khá là định hình
Nhất quán
Thì cái phong cách này
Các họa tiết hoa lạ
Ít hơn
Dầm thì chủ yếu là dầm dầm hóa
Tức là dầm mây
Thì cái dạng thức này
Được diễn biến phát triển
Và kế thừa
Ở văn miếu Huế
Để chế tác ra những tầm bia cầu kỳ
Cả về nội dung và hình thức
Những triều đại phong kiến đã có một tổ chức chặt chẽ
Việc dựng bia tiến sĩ
Là cái việc lớn
Không những là khoa cử
Mà cũng là việc lớn của triều đình
Và nó được quản lý, được định chế
Bởi bộ công và bộ lễ
Thế thành ra là trong cái phân loại
Phân hạ nghề nghiệp ngày xưa
Thì nó có những bộ phận
Chuyên trách, có nhân sự chuyên trách
Ví dụ thấy rõ
Ở trên bia tiến sĩ
Là cái chức trách trung thư giám
Hoặc là trung thư giám
Hoặc là trung thư giám hoa văn học sinh
Thì cái chữ hoa văn ở đây
Hiểu là những người gọi là
Giỏi về thiết kế hoa văn
Và bây giờ gọi là designer
Thì chính là cái người
Mà hoạch định xem là
Cái hoa tiết ở đâu
Rồng sẽ như thế nào
Mây thế nào, cỏ cây thế nào
Thì đấy là cái trung thư giám hoa văn học sinh
Thì trên bia là có
Liên quan trực tiếp
Đến thư pháp
Thì là những cái
Bậc khoa bạc
Sẽ viết chữ, thế còn sau cùng
Một cái chức trách mà
Gần như là bị quên lãng ở bia tiến sĩ
Chính là các thạch tượng
Thì tên họ của họ
Thì phần lớn các bia là không ghi
Thế tuy vậy
Thì cũng đã có khoảng 5 người
Là được khắc trên bia
Ở trên bia tiến sĩ
Thì có một cái sự kiện rất quan trọng
Là cái nhóm bia
Phần loại nhóm bia thứ 2
Mà nay còn lưu lại
Ở cái tấm bia mai nhai Độ Kính Chủ
Nhắc đến
Tên họ đầy đủ
Của những cái người thợ đá
Ngoài cái việc là người
Chức trách chính quyền, còn phần lớn
Thế giới là được ghi tên
Hiểu là những cái người thợ đá
Và đấy là một cái
Có thể nói là một cái vinh dự
Cho Độ Kính Chủ
Khi mà họ đã được góp
Một cái phần rất lớn công sức
Cho cái việc dựng bia
Và chúng ta thấy được cái cảm giác
Của cái phong vị
Miền quê
Cũng như là cái tinh thần
Của phường thợ Sứ Đông
Văn Miếu thì có 2 phường thợ
Có thể nói là chính yếu
Một là
Vùng Thanh Hòa
An Hoạch
Và có lưu danh ở trên
Bia Tiến Sĩ
Tên tuổi rõ ràng
Ghi cả cái địa danh
Mà chúng ta biết là với
Thì ngoài Kính Chủ Hải Dương
Thì Núi Nhồi An Hoạch
Đông Sơn An Hoạch
Cũng là một cái địa danh gắn bỏ
Rất là nổi tiếng
Thì để mà nói
Là có những cái tấm bia
Có thể nói là làn vào miều
6 tháng năm 3
Thấy cái đời sống
Nó có một cái hương vị quê hương
Nó có những cái
Tràn ngập những cái cảnh sắc
Của thiên nhiên
Chưa bao giờ nó được rõ nét như là cái giai đoạn
Mà trên tấm
Bia Mai Nhai nói về cái
Việc động Kính Chủ
Và chúng ta so sánh
Là 25 tấm bia này
Khi hoàn thành là ngày
16 tháng 11
Năm
1653
Và sau đó
Thì ở Núi Kính Chủ
Quách Núi Kính Chủ Mai Nhai
Là muộn hơn ít ngày
Tức là ngày 25 tháng 11
Năm 1653
Nói như thế để thấy rằng là
Trường hợp ông Phạm Thọ Ích
Là cái người đầu tiên
Mà phải biết lén các cạnh bia
Cho đến những cái tên người sau
Được ghi một cách định đảng
Chính danh
Mặc dù là giấy cùng
Tức là sau tất cả những cái
Các bậc khoa bảng tài danh
Thì có một cái
Chữ là Thạch
Rồi thì tên họ nào đó
Thì đấy là một cái dấu ấn
Trong cái việc ghi nhận
Cái danh vị, cái danh phận
Của người thợ đảng
Quá trình mà lấy dữ liệu
Thì cái việc mà đo
Đo và đếm
Thì riêng đo cũng là một cái việc
Rất là thú vị
Vì thực ra trong các nghiên cứu trước đây
Không quan tâm đến độ dày
Cái độ dày của cái bia nó như thế nào
Vì thực ra đối với thể tích nhu khắc
Cái dày của cái bia là một cái
Cần phải lượng hóa
Hai là khi mà chúng tôi có
Cái cảm xúc về cái rùa của Lê Sơ
Thì khi mà chúng tôi đo
Thì đều thấy là
Tất cả những cái con rùa
Trong thời Lê Sơ
Cái đầu nó ngọc cao hơn hẳn
Tức là dù cái bia của Lê Sơ thì nhỏ
Tức là so với đối chiều kích thước
Nhưng mà cái vị trí từ đất lên cho đỉnh đầu rùa
Mà chia cho chiều cao của bia
Là vượt hơn hẳn
Tất cả những con rùa của người khác
Hay là cái độ dày
Của từ
Cổ đến mũi rùa
Tức là chúng ta dân gian hay có
Một cái ẩn rụ
Rụt đầu vào cổ
Thì những cái con rùa của thời Lê Sơ
Thì cũng có những cái
Rất rất đặc biệt
Tức là cái phần vươn ra của nó
Mà qua cái số đo thì thấy rất là rõ
Đấy là cái việc mà
Thấy được một cái
Sự lượng hóa
Những cái cảm xúc của mình
Kiểm tra cái cảm xúc của mình
Thông qua những số đo
Hoặc là qua cái việc đo thì có thể xác định được
Là cái chán bia nào
Nó bị lạc
Một điều đau soạn
Là rất nhiều bia
Ở đây dạy tiên sĩ
Là gọi là
Thân bia này mà cắm bệ rùa kia
Thì trong cái cuốn sách của tôi
Tôi cũng ghi ra
Những cái tấm bia mà
Bằng một số đo
Tức là cái bệ thì rất rộng
Mà cái chán bia thì lại nhỏ
Thân bia lại nhỏ
Hoặc là ngược lại
Có những cái thân bia rất là to như con rùa
Thì lại nhỏ
Thậm chí là có những cái đo này
Chỉ ra là cái đầu rùa
Tưởng là đầu rùa nhưng thật ra lại là
Cắp từ một cái thân bia
Mán lại, lắp lại
Tức là đầu rùa siêu rẹt luôn
Bởi vì nó lấy từ một cái thân bia
Tức là quá trình đổ vỡ, phục dựng
Thì người ta vỡ được cái tấm đá nào
Cái xúc đá nào là cư thể lạ
Thì có thể là một cái miếng bia nó bị vỡ
Thì người ta lấy luôn cái tấm bia đấy
Và vì là lấy tấm bia
Trên cổ rùa vẫn còn có những cái chữ
Của những cái vị khoa bảo
Những cái địa danh của các quê quán
Thì rõ ràng đây là những cái
Đo và đếm và tỉ mỉ
Thấy ra được cái giá trị
Được coi là một pho sử đá
Bia tiến sĩ Văn Miếu Quốc Tử Giám
Là một bảo vật có giá trị về văn hóa lịch sử
Cũng chính vì vậy
Trung tâm hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu Quốc Tử Giám
Tổ chức nhiều sự kiện
Khu hút được sự quan tâm của du khách
Và các nhà khoa học
Đây là những hoạt động bổ ích
Để du khách hiểu thêm về giá trị của bia tiến sĩ
Ngoài ra
Trung tâm hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu Quốc Tử Giám
Đã sô hóa hoa văn trên bia tiến sĩ
Nhằm bảo tồn và quảng bá hình ảnh
Của bảo vật đặc biệt này
Việc sô hóa bia tiến sĩ
Ở tại Văn Miếu Quốc Tử Giám này
Không chỉ làm dễ dàng
Và dễ để truyền thông
Một cách rộng khắp cho tất cả mọi nơi
Thông qua các hương tiện thông tin đại chúng
Như website
Hoặc các mạng xã hội
Việc sô hóa bia tiến sĩ
Còn nhằm mục đích để lưu lại
Những giá trị đặc biệt của bia tiến sĩ
Cho các thế hệ tiếp theo
Qua đó chúng ta có thể
Truyền bá được những giá trị
Vô cùng tốt đẹp, vô cùng đặc sắc của bia tiến sĩ
Nếu trong những trường hợp bất chắc
Chúng ta dựa trên những tư liệu này
Chúng ta có thể khôi phục
Có thể tôn tạo lại
Những tấm bia tiến sĩ đã mất đi
Bữa đầu tiên vào
Anh em
Thứ nhất là đo đạc
Thứ hai là chụp ảnh
Thứ ba là phân loại
Phân loại các nhóm
Hóa tiết ở bia Văn Miếu
Những cái gì mà
Rõ ràng thì mình sẽ
Vẽ trước, còn những cái gì mà mờ
Thì mình sẽ đi lại
Một lần nữa để thu thập kỹ hơn
Chụp kỹ hơn
Mình sẽ đồ những dễ thước
Sau sẽ xử lý những cái khó sau
Và những cái khó đấy
Thường mình sẽ làm rất nhiều giai đoạn
Một phần là
Mình sẽ in
Mình sẽ vẽ lại các hóa tiết đấy
Cái hai nữa là
Mình sẽ chụp kỹ các cái hóa tiết nhỏ đấy
Bắt đầu mình phân loại ra
Mình vẽ kỹ ở từng các chi tiết một
Bắt đầu là ghép thành
Tạo thành một khối
Phần chữ thì nó có những chữ to chữ nhỏ
Và phải
Lấy tư liệu từ bên
Viện Hà Nộm về
Sau đó phóng to ra, vẽ từng chi tiết một
Từng con chữ
Sau đó là xô hóa thành vi hoạt chỉ
Thang Long Hà Nội
Là một nơi đậm đặc
Cái văn hóa, và văn hóa là hệ thống biểu tượng
Thì riêng với Văn Miếu
Thì cái hệ thống biểu tượng
Gọi là cái vốn biểu tượng
Là một cái di sản rất quan trọng
Bởi vì là chúng ta thấy được
Có thể nói là một cái tập đại thành
Của văn hóa
Biểu tượng văn hóa mỹ thuật truyền thống
Chúng ta thấy nó đâu đó
Ở đình chùa, đền miếu
Ở đình làng trong suốt cả
Cả ngàn năm
Thì nó cũng có ở đây
Trong một cái khuôn viên
Trong cái vườn bia
Có thể nói lắng lại cả một cái lịch sử
Là một cái biểu tượng của dân tộc
Thì đấy là một cái giá trị vô sọc
Thì nó có hết các cái biểu tượng
Nho, Phật, Lão
Đạo của dân gian
Và các tư duy thẩm mỹ
Cũng rất đa dạng như vậy
Thì đấy là một cái điều
Một cái pho sử sống
Đồng thời là một cái
Cuốn tư điển biểu tượng
Của Thăng Long Hà Nội
Với một cái quá trình nghiên cứu
Rất là công phu
Tâm huyết trách nghiệm
Của Thiến sĩ Trần Hữu Yên Thế
Và nhóm nghiên cứu
Trong một hành trình rất là dài
Và qua cái quá trình nghiên cứu đó
Thì những giá trị của Nguyên Thiến sĩ
Cả về mặt nội dung và mặt nghĩ thuật
Đã được phản ánh một cách rất là sinh động
Rõ nét
Giờ đây khi bước vào dĩ tích văn miếu
Quốc tự giám
Chúng ta không chỉ được đắm mình
Trong không gian của một ngôi trường
Đại học cổ xưa nhất của người Việt
Mà còn hiểu thêm về những giá trị trí thức
Mà ông cha gửi lại cho hậu thế