Những Kiệt Tác Của Văn Hóa Óc Eo [Du Lịch Văn Hóa Việt Nam].mp4

Việt Nam có nền văn hóa Đông Sơn nổi tiếng với niên đại trên 4.000 năm. Trong tiến chỉnh di dân khai khẩn đất hoang đã tiếp nhận nhiều nền văn hóa khác nhau ở các vùng miền khắp cả nước. Trong đó có văn hóa ốc eo ở Nam Bộ, một nền văn hóa lớn chỉ tồn tại khoảng 800 năm, kể từ thế kỷ thứ nhất sau Công Nguyên. Đồng bằng sông Cửu Long được hình thành từ 8.000 năm trước do những trầm tích phù sa bồi dần qua những kỷ nguyên thay đổi mực nước biển. Theo sử liệu thì nơi đây từng là lãnh thổ của Vương quốc phù Nam, tồn tại từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ bảy sau Công Nguyên. Tỉnh An Giang có núi Ba Thê có thể từng là một tảng biển lớn, một cửa ngõ giao thương với thế giới bên ngoài của Vương quốc này. Những dấu tích đặc biệt được phát hiện vào năm 1920. Tháng 2 năm 1944, Louis Mallory, nhà khảo cổ người Pháp khai quật ở Ba Thê đã phát hiện được nhiều di vật và nền móng các công trình chứng minh cho sự tồn tại của một địa điểm thương mại lớn được các thư tịch cổ từng miêu tả về Vương quốc phù Nam. Hiện nay tại Oc Eo, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang có nhà bảo tàng cổ vật Oc Eo trưng bày hàng trăm cổ vật quý hiếm do các nhà khảo cổ tìm thấy và do người dân khắp vùng hiến tặng. Tại gò tháp thuộc huyện tháp 10, tỉnh Đồng Tháp, qua nhiều lần khai quật đã phát hiện ra nhiều nền kiến trúc với hàng chục khối đá lớn, nhiều lên ca, nho ni, nhiều mảnh bình, ấm gốm, có vòi, tượng Vishnu, tước thần bảo ngộ, khuôn đúc. Đặc biệt có hai tượng Vishnu rất đẹp tuy không còn nguyên vẹn. Còn tìm thấy một tấm bia có niên đại vào thế kỷ thứ 5 cho biết chính nơi đây là vùng đầm lầy được phu phủ Nam Gia Gia Vaman khai phá rồi ban cho con trai là Guna Vaman cai quản. Tại nhiều địa phương miền Nam từ Biên Hòa tới các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, một số đền tháp tồn tại đến nay còn khá nguyên vẹn có kiến trúc văn hóa óc eo. Thác Vĩnh Hưng tại xã Vĩnh Hưng, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu có niên đại thế kỷ thứ 9. Chiều cao còn lại là 8,2 mét. Tại đây các nhà khảo cổ đã tìm thấy nhiều mảnh gốm và một số tượng đồng thuộc văn hóa óc eo. Đặc biệt có một tượng đồng có bốn khuôn mặt. Trong tháp có đặc tượng thờ Linh Ga và Yoni. Tại Tây Ninh cũng đã phát hiện được hàng trăm di tích ngò tháp bằng gạch thuộc vương quốc phủ Nam và Trân Lạp, có niên đại thế kỷ thứ 7, thứ 8. Tháp Bình Thạnh thuộc huyện Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh, có niên đại thế kỷ thứ 8, cao 10 mét, bình diện vuông mỗi cạnh 5 mét. Cửa chính của tháp mở về hướng đông. Trước mặt là một khung chữ nhật. Ba mặt Tây Nam Bắc còn lại đều có cửa giả được đắp nổi, chạm khắc nhiều hoa văn. Tất cả đều được trang trí rất tinh xảo. Tháp Bình Thạnh cũng thờ Linh Ga và Yoni. Trải qua gần 1.000 năm, đến nay tháp Bình Thạnh vẫn giữ lại được những nét đẹp kiến trúc đặc trưng của văn hóa óc eo xưa. Tháp Chót Mạt tại xã Tân Phong, huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh, có niên đại thế kỷ thứ 8, cao 10 mét, bình diện hình vuông mỗi chiều 5 mét. Phần móng và đế tháp rộng được xây bằng gạch khổ lớn và đá phiến. Các lớp gạch xếp trồng lên nhau rất khít khao, không có một lỗ hồng. Bốn mặt tháp xoay theo bốn hướng. Chính diện quay về hướng đông. Các mặt còn lại hơi nhô ra ngoài, được trang trí bằng các hình trạng nổi rất đẹp. Tháp Chót Mạt thực sự là một công trình kiến trúc óc eo tiêu biểu cả về thiết kế, bố cục cảnh quan và hoa văn trang trí. Tại khu di tích Gò Tháp, tỉnh Đồng Tháp, có một khu đầm nước, dân địa phương gọi là Đìa Phật Đìa Vàng. Bởi tại đây, khi đào đìa bắt cá, đã tìm thấy nhiều tượng phật bằng gỗ và nhiều đồ trang sức bằng vàng, có giá trị nghệ thuật đặc sắc, được xác định có niên đại thuộc văn hóa óc eo. Từ các khu di chỉ kiến trúc, các nhà khảo cổ xác định được vật liệu kiến trúc chủ yếu là gạch, đá, sòi, cát. Sử dụng một loại vữa có thể được chế từ thảo mộc. Thỷ thuật xây dựng khá cao, xây được nhiều công trình đồ sộ. Gốm óc eo hầu hết là đất lung, xương gốm khá mịn, do pha nhiều sạn sòi nên có màu xám. Gốm có màu đỏ, nâu, hồng hoặc xám. Các chén nhỏ và nồi nấu kim loại cứng như sành. Sản phẩm gồm các loại bình, hũ, nồi, nắp, bát, cốc, chai, v.v. Đặc biệt có một loại bếp lò làm bằng vốn. Người Khmer gọi là cà giàng là vật dụng rất phổ biến của cư dân sống ở ven biển, đầm lầy, sông, dạch. Nhiều đồ trang sức được chế từ ngọc, mã não, thạch anh, thủy tinh với nhiều màu sắc, nhiều kích cỡ, hình dáng. Kỹ thuật khoan và chạm khắc chìm trên những vật thể cứng, nhỏ cũng được người Phù Nam sử dụng thành thạo. Tại Di chỉ Bò Hàng, tỉnh Long An, các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều chuỗi trang sức bằng thạch anh khá dài, được chế tác với cách mài khá tinh sản. Nghề luyện và đúc đồng, sắt, thiếc khá phát triển. Sản phẩm từ hợp kim thiếc rất phổ biến, với số lượng tìm thấy nhiều đến mức. Nhiều người coi văn hóa óc eo là văn hóa đồ thiếc. Nghề này có thể được du nhập từ Malaysia, nơi có chữ lượng thiếc rất lớn, và nghề chế tạo đồ thiếc tại đó vẫn còn nổi tiếng đến tận ngày nay. Một pho tượng thần Vishnu, thần bảo hộ bằng đồng, có niên đại khoảng thế kỷ thứ 3 đến thế kỷ thứ 5. Ở tư thế đứng, cao 23,3 cm, rộng 11 cm, có bốn tay. Mỗi tay cầm một vật tượng trưng, được đánh giá là đã hội tụ được các đặc điểm điển hình của kỹ thuật đúc đồng Đông Nam Á khi đó. Nhiều pho tượng kim loại khác được tìm thấy, góp phần cho thấy nghệ thuật đúc tượng kim loại thuộc văn hóa óc eo khá tinh xạo, có giá trị nghệ thuật cao. Tiền bao gồm nhiều chất liệu như bạc, đồng, kẽng. Có những đồng tiền được cắt tư, cắt tám để làm tiền lẻ. Một số là tiền nước ngoài, cho thấy thương mại thời kỳ này đã khá phát triển, có mối giao nương mật thiết với nhiều nước khác. Tại các tỉnh Nam Bộ, đã tìm thấy nhiều đồ trang sức bằng vàng như hoa tai, nhẫn, vòng tay, vòng chân, vòng cổ, dây chuyền, v.v. Nhiều chất nhẫn được nạm thủy tinh màu rất đẹp, nhiều dây chuyền lớn được chế tác cầu kỳ, phức tạp. Qua đó có thể thấy nghề kim hoàn rất phát triển, kỹ thuật chế tác điêu luyện tinh xảo và nhiều chủ nhân của văn hóa ốc eo là những người rất giàu có. Phật giáo có vai trò rất quan trọng trong đời sống của cư dân Phủ Nam. Tại các khu di tích, người ta đã tìm thấy một số tượng Phật bằng gỗ. Trong số tượng gỗ này, pho tượng được người dân ấp Mỹ lợi, làng Phong Nghĩ thuộc Đồng Tháp 10, tỉnh Đồng Tháp, tìm thấy năm 1937 còn khá nguyên vẹn. Tượng cao hơn người thường, bằng gỗ chai nguyên cối, ráng đứng uy nghiêm trên tòa sen, tạo thác cân đối, sinh động ở cả ba phía thân hình, từ trên xuống dưới, ở cả từng chi tiết như khuôn mặt, bàn chân, bàn tay, vặt áo, bệ sen, v.v. Pho tượng Phật Mỹ lợi được bảo hiểm với giá 6 triệu đô la Mỹ. Phần lớn các pho tượng gỗ tìm thấy đều bị vùi dưới bùn đất, bị hủy hoại phần nào. Nhưng qua những gì còn lại, vẫn có thể thấy rõ tài năng siêu việt của các nghệ nhân điêu khắc dân gian về nghệ thuật tạc tượng tròn, có kích thước lớn, bằng gỗ nguyên khối, trong văn hóa điêu khắc óc eo. Tượng đá óc eo cũng hết sức độc đáo, đặc sắc với nhiều thể loại. Đa phần là các tượng thần, tượng linh vật như linh gà, giò ni, linh thú như voi, sư tử, hổ báo, v.v. Phần lớn các tượng này đều liên quan đến tiếng ngưỡng Ấn Độ Giáo được bản địa hóa. Trong đó có rất nhiều tượng thần Vishnu, tức thần bảo hộ. Theo triển thuyết, thần Vishnu là vị thần giàu lòng từ bi. Ngài từng hóa thân ra nhiều loài linh vật, đã cứu giúp con người thoát khỏi nhiều tai ách hiểm nguy. Tượng nữ thần Duga, biểu tượng của thiện Thắng Ác, được tìm thấy ở Trà Vinh năm 1902 bằng đá sa thạch rất đẹp, có niên đại thế kỷ thứ 7 hoặc thứ 8. Tượng có 4 tay, 2 tay trước ngang bụng, 1 tay nắm lại, 1 tay chống gậy trượng, 2 tay sau dơ cao, 1 tay cầm hương, 1 tay cầm dao. Duga là một trong những người vợ của thần Shiva đã giúp con người đánh bại quỷ trâu. Có thể nói, hầu hết các pho tượng tìm thấy đều rất cân đối, hài hòa, có giá trị nghệ thuật cao. Nhiều pho tượng được các nhà học giả xếp vào hàng kiệt tác trong kho tàng điêu khắc của nước ta. Văn hóa Việt Nam là một nền văn hóa lớn được kết hợp từ nhiều nền văn hóa của 54 dân tộc anh em, tiêu biểu nhất là văn hóa Đông Sơn, có niên đại cách đây hơn 4.000 năm. Qua các hiện vật tìm được của văn hóa óc eo có thể thấy, nền văn hóa này từ sớm đã có sự giao lưu với văn hóa Đông Sơn và các nền văn hóa khác ở nước ta và trong khu vực. Có nhiều giả thiết về sự biến mất không rõ nguyên nhân chính xác của Vương quốc Phủ Nam. Có giả thiết cho rằng do nước biển dân đã nhấn chìm vùng đất này, người Phủ Nam đã phải trở về nơi họ đã tới hoặc tìm đến định cư tại các vùng đất khác. Vì thế, tuy nền văn hóa óc eo chỉ tồn tại khoảng 800 năm, nhưng đã phát triển khá mạnh, để lại đến nay hàng vạn di tích, di vật hết sức quý hiếm với nhiều kiệt tác nghệ thuật. Tất cả đều là những tài sản vô giá, góp phần làm phong phú, làm bừng sáng thêm kho tàng văn hóa rực rỡ, muôn sắc màu của nước ta.