Thủ Phạm Khiến Hàng Triệu Người Việt Đau Đớn Hơn Nửa Thế Kỷ

Một trong những công ty hóa chất nổi tiếng nhất của Mỹ trong Việt Nam. Chỉ có tên của nó có tất cả những hình ảnh xấu xa, Agent Orange. Từ năm 1961 đến năm 1971, hơn 80 triệu lít chất độc hóa học đã được quân đội Mỹ giải xuống miền nam Việt Nam. Cho đến hôm nay, nó vẫn đang khiến hàng triệu người Việt gánh chịu nhiều đau thương, mất mát. Và kẻ tạo ra nỗi kinh hoàng ấy, không ai khác ngoài Monsanto. Một trong những công ty hóa chất lớn nhất thế giới. Nhưng tội ác của họ không chỉ xuất hiện trong cuộc chiến tại Việt Nam, suốt thời gian tồn tại. Họ đã vướng vào hàng loạt cáo buộc về đầu độc môi trường hay hủy hoại sức khỏe người dân ở nhiều quốc gia trên thế giới. Nhưng, tại sao một công ty ta nát như vậy lại có thể tồn tại đến hơn một thế kỷ? Năm 1942, các con của Franklin Jones, một nhà khoa học người Mỹ, vô tình chạm vào lá cây thường xuân đồng. Chất độc khiến ra chúng nổi mận, sưng tấy và ngứa rát khủng kiếp. Chứng kiến điều đó, Jones quyết tâm bằng mọi cách phải tiêu diệt loài cây này. Ông bắt đầu phun lên lá thường xuân những loại hóc mùn kiểm soát sự phát triển của thực vật. Jones hy vọng điều đó sẽ khiến cây chết héo. Đặc tiếc thay, trong thời gian đầu, phần lớn chúng hầu như không có tác dụng. Thêm chỉ một số còn khiến cây mọc nhanh hơn. Nhưng chỉ ít ngày sau, Jones nhận thấy vài mẫu cây xuất hiện những dấu thiệu bất thường. Tàn lá xanh mướt dần biến dạng, vạn xoán. Chỉ vài ngày sau, chúng khô héo và tàn lụi. Jones lập tức kiểm tra hóa chất đã sử dụng. Ông phát hiện thứ gây ra hiện tượng đó là một loài hóc mùn sinh trưởng mang tên 2.4D. Loài hóc mùn này cấu tạo bởi một vòng Benzen liên kết với 6 nguyên tử Carbon và Hydro gắn kèm một đuôi Acid. Hai nguyên tử Chlor nằm ở vị trí số 2 và 4 là lý do nó mang tên 2.4D. Sau khi quan sát và nghiên cứu, Jones thấy rằng một lượng nhỏ 2.4D sẽ kích thích cây thường xuân phát triển. Nhưng khi liều lượng tăng liên quá nhiều, cây sẽ sinh trưởng hỗn loạn rồi tự chết. Trên cơ sở đó, Jones bắt đầu tiến hành thí nghiệm với nhiều loài cây khác nhau trong suốt 2 năm. Kết quả mang lại khiến ông thật sự bất ngờ. 2.4D chỉ giết chết các loài cỏ dại lá rộng như bồ công anh, cỏ sao hay thường xuân độc. Còn cây lương thực bao gồm lúa mỉ, ngô và lúa mạch thì vẫn phát triển bình thường. Tuy nhiên tác dụng của 2.4D diễn ra chậm và phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, đất, độ ẩm. Để tìm ra hóa chất hiệu quả hơn nữa, Jones tiếp tục thử nghiệm với các hợp chất có cấu trúc tương tự. Trong sở đó, 2.4.5T mang lại kết quả vượt trội nhất. Phát hiện về những hormôn mới là một bước đột phá rất quan trọng với ngành nông nghiệp. Trước đó, nông dân chỉ có 2 cách diệt cỏ. Dùng hóa chất như thạch tín hoặc nhổ bằng tay. Cả hai đều thể hiện nhiều điểm bất lợi. Thạch tín gây ô nhiễm đất, nước ngầm và tích tụ trong cây trồng dẫn đến ngộ độc mãn tính ở người và gia sức. Còn phương pháp thủ công thì tốn sức, tốn thời gian. Nhưng với 2.4D và 2.4.5T, người ta có thể phun thẳng lên cả cánh đồng để tiêu diệt cỏ dại mà vẫn giữ nguyên sản lượng của cây nông nghiệp. Năm 1945, Jones đã đăng ký bằng sáng chế cho phát minh của mình. Cùng năm đó, Thế chiến thứ 2 vừa kết thúc, lệnh giữ bí mật bằng sáng chế ở nhiều nước được dỡ bỏ. Ngoài Jones, các nhà khoa học ở Mỹ và Anh cũng đã độc lập tìm ra những hợp chất này. Chẳng bao lâu sau, thế giới chứng kiến sự xuất hiện của hàng loạt thuốc diệt cỏ. Tất cả đều dựa trên 2 hợp chất, 2.4D và 2.4.5T. Đến cuối thâm niên 1940, thuốc diệt cỏ trở thành ngành công nghiệp khổng lồ. Mọi doanh nghiệp đều muốn chen chân vào thị trường béo bở này. Monsanto cũng vậy. Công ty được thành lập vào năm 1901 bởi một cựu chiến binh người Mỹ. Sản phẩm đầu tiên của họ là Satcharine hóa học được sử dụng như chất làm ngọt nhân tạo. Tuy nhiên trong 10 năm đầu, tình hình kinh doanh của Monsanto không mấy khả quan do sự chen ép từ các đối thủ đến từ Đức. Mãi đến năm 1917, khi Thời chiến thứ nhất bùng nổ, cuộc diện mới thay đổi. Nguồn hóa chất từ châu Âu bị cắt đứt. Monsanto trở thành một trong số ít nhà công ứng còn tồn tại trên thị trường Mỹ. Năm 1919, họ mướn lại một doanh nghiệp chuyên sản xuất aspirin và chất xúc tắc cao su, những loài vật tư thiết yếu trong thời chiến. Thương vụ giúp Monsanto phát triển mạnh mẽ. Đến chiến tranh thế giới thứ 2, họ trở thành nhà công ứng lớn cho quân đội Mỹ. Bắt đầu từ năm 1945, Monsanto sản xuất và tiếp thị các loại hóa chất nông nghiệp, bao gồm cả thuốc diệt cỏ. Một trong những nhà máy lớn nhất được đặt tại Nicho, West Virginia. Tại đây, mỗi ngày họ sản xuất ra gần 1 tấn 2,4,5 t. Đến năm 1949, công việc kinh doanh đang phát triển thì thảm họa bất ngờ ập đến. Nhà máy Nicho phát nổ khiến hơn 100 công nhân hoảng loạn sưu tán. Sau khi chạy ra ngoài, họ nhìn thấy một đám mây đen khổng lồ cao tới 40 mét bốc lên từ khu sửa. Chẳng bao lâu lớp bùi đen nặng mùi bắt đầu rơi xuống mặt các công nhân. Vài giờ sau, nhiều người kêu đau bụng, buồn nôn và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Trong những ngày kế tiếp, trên mặt, lưng và chân của họ xuất hiện các vết luet thở. Nhưng đó mới là mở màn trong một bi kịch ít ai ngờ đến. Các vết luet mãi không lành, ngày càng nhiều công nhân xuất hiện các triệu chứng tiêu cực hơn. Bác sĩ của Monsanto trở năng rằng đây chỉ là một dạng mụn trứng cá. Họ đề xuất điều trị bằng cách lột da thẩm mỹ. Kết quả, phương pháp này chỉ làm cho các vết luet trở nên tồi tệ hơn. Nhiều tuần trước qua, các công nhân dần quen với việc thức dậy trên những tấm ga trải giường đầy máu mù. Họ rơi vào trạng thái bất an và lo lắng. Bất cứ ai ngồi cung phòng với các bệnh nhân đều nhận ra một mùi clon nồng nặng. Trong báo cáo mật gửi cho Monsanto, các bác sĩ viết Chúng tôi tin rằng cơ thể họ đang bài tiết một khóa chất lạ quả già. Nhưng không biết chính xác khóa chất đấy là gì. Bởi 2.4.5T và 2.4D được quảng cáo là cực kỳ an toàn. Tại Nitro, việc kiểm tra quyết trình sản xuất 2.4.5T cũng không đem lại kết quả rõ ràng nào. Các công nhân có 2 lựa chọn. Hoặc tiếp tục làm việc, hoặc rời nhà máy. Ai cũng hiểu rằng, ở thị trấn nhỏ này tìm được một công việc tốt rất khó. Thế là phần lớn công nhân vẫn quyết định ở lại, để rồi bị chất độc gạm nhấm suốt nhiều năm. Mai đến năm 1957, một bác sĩ gia liễu người Đức tên là Karl Schulz mới tìm ra mảnh mối. Năm đó, ông tiếp nhận nhiều trường hợp bị nổi mụn, lỡ luet, y hệt công nhân của Monsanto. Hầu hết họ đều làm việc trong các nhà máy sản xuất 2.4.5T. Ban đầu, Schulz thử các thành phần hóa học chính của hợp chất lên thỏ để quan sát. Nhưng thật kỳ lạ, chẳng có phản ứng nào xảy ra. Ông chuyển hướng suy nghĩ sang một hướng khác. Vấn đề có thể nằm ở tạp chất xuất hiện trong quá trình sản xuất công nghiệp. Trên thực tế, để điều chế 2.4.5T, nhiệt độ chuẩn luôn phải giữ ở mức 170 độ C. Chỉ cần vượt lên vài độ, phản ứng phủ sẽ sinh ra một sản phẩm gọi là dioxin. Đây là loại chất rất độc hại, không tan trong nước, nhưng lại tan trong chất béo. Nó âm thầm tích tụ ở gan, máu và mồ mỡ suốt nhiều năm trong cơ thể. Một khi đã xâm nhập, dioxin pháo hủy hề miễn dịch, làm dối loạn học môn và để lại hậu quả kéo dài qua nhiều thế hệ. Mặc dù tỷ lệ dioxin sinh ra trong quá trình điều chế là rất nhỏ. Nhưng nó cũng đủ để gây ra các chiều chứng lở lét như những bệnh nhân kia. School quyết định lấy thử mẫu bị nhiếp dioxin, bôi trực tiếp lên da mình. Kết quả, những nốt mụn nổi lên giống hệt các công nhân. Ông lập tức báo cáo mối hiểm họa này cho các hãng hóa chất lớn tại Đức. Sau đó, các lao thức khẳng định dioxin chính là thủ phạm đã được gửi tới Monsanto và Dow, hai công ty sản xuất thuốc diệt cỏ lớn ở Mỹ. Trong nội dung còn nêu rõ thời điểm xảy ra ô nhiễm và cách phòng tránh. Thế nhưng, thay vì công khai thừa nhận rủi ro, Monsanto lại tiếp tục đẩy mạnh hoạt động sản xuất 2.4.5T. Họ chỉ tiến hành vài điều chỉnh kỹ thuật trong nhà máy. Báo cáo nội bộ luôn khẳng định, sản phẩm cuối cùng an toàn khi dùng đúng cách. Sự che râu trắng trợn về những hóa chất độc hại không chỉ dừng lại ở đó. Hơn một thập kỷ sau vụ nổ Nitro, cách xa nước Mỹ gần 14.000km. Một thảm kịch khác đã bắt đầu ở bên kia bán cổ. Những năm 1960, Chủ nghĩa thực dân kiểu mới mà Mỹ muốn áp đặt lên miền Nam Việt Nam đứng trước nguy cầu phá sản. Không thể chấp nhận thất bại, kế hoạch sử dụng chất độc hóa học được phê chuẩn. Từng đoàn máy bay Mỹ được cử tới, mang theo hàng ngàn thùng thuốc diệt cỏ. Loài hóa chất phổ biến nhất là chất độc da càm, hỗn hợp của hai loại thuốc diệt cỏ 2,4D và 2,4,5T. Trong đó, công ty Monsanto và công ty Dow giữ vai trò là nhà cung cấp chủ yếu. Trong 10 năm, quân đội Mỹ đã tiến hành gần 20.000 đợt phun giải chất độc hóa học. Nó tàn phá khu vực rộng gần bằng một phần tư tổng diện tích miền Nam nước Tạng. Và cho đến ngày nay, khi chiến tranh đã lùi xa hơn 40 năm, thằng bà ấy vẫn còn hiện diện. Ngoài những người từng trực tiếp tham gia kháng chiến bị phầy nhiễm, còn khoảng 75.000 nạn nhân thuộc thệ thứ 2, 35.000 người ở thế hệ thứ 3 và nhiều nạn nhân khác thuộc thệ thứ 4. Chính quyền Mỹ vẫn luôn trấn an rằng, hóa chất này không gây hại với người, động vật hay nguồn nước. Nhưng Monsanto và Dow thì hiểu rõ sự thật. Trong suốt chiến dịch, họ bí mật trao đổi thông tin với nhau. Trong một bức thư, Dow thừa nhận dioxin là hợp chất độc hại nhất từng gặp. Thậm chí, chỉ cần vết nhỏ cũng gây biến chứng nghiêm trọng. Sự rời trái này đã trực tiếp hủy hoại cuộc sống của hàng triệu con người. Odoo là phần mềm quản trị doanh nghiệp toàn diện, cung cấp mọi công cụ thiết yếu để bán hàng hiệu quả, theo dõi lýt, tư động hóa tài chính và quản lý sản xuất, nhân sự, đáp ứng mọi nhu cầu của doanh nghiệp. Với hơn 70 ứng dụng tích hợp như bán hàng, chuyên cung ứng, kế toán, marketing hay nhân sự, Odoo giúp bạn tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả vận hành doanh nghiệp. Odoo là một công ty có trụ sở tại Bỉ và đã mở rộng với 19 văn phòng trên khắp thế giới, phục vụ hơn 15 triệu người dùng mỗi ngày. Điều đáng chú ý là Odoo được thiết kế với giao diện cực kỳ thân thiện, giúp bạn dễ dàng sử dụng mà không cần có chuyên môn về IT. Với Odoo, bạn có thể quản lý mọi thứ từ ADNZ, từ các tác vụ backend đến frontend. Đặc biệt, bạn không cần phải biết lập trình. Các sở dữ liệu đã sẵn sàng để sử dụng ngay lập tức. Tìm hiểu thêm về Odoo tại link ở phần mô tả. Dù vậy, sự thật cũng dần bị phơi bời. Năm 1966, hơn 5.000 nhà khoa học gửi kiến nghị trực tiếp lên Tổng thống Johnson, yêu cầu việc dừng giải hóa chất xuống Việt Nam. Một năm sau, Đại ơi Đồng Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết với Sofia Obdao. Nội dung khẳng định thuốc diệt cỏ chứa duoxin đã vi phạm Nghị định thư Geneva về việc cấm vũ khí khóa học và sinh học. Monsanto trở thành tâm điểm chỉ trích. Cơ quan quản lý Mỹ phát hiện, trong 2,4,5T luôn nhiễm một lượng nhỏ duoxin. Nó đủ để gây hương thư, tổn thương gan, bệnh ngoài da và dị tật bẩm sinh. Áp lực dư luận thăng cao, loại thuốc chuộc lực sẽ bị cấm, đồng nghĩa lợi nhuận của Monsanto có nguy cơ sụp đổ. Trước cơn không hoàng ấy, công ty cần tìm ra một sản phẩm mới hiệu quả và an toàn hơn. Nhưng sau 9 năm nghiên cứu, kết quả vẫn bằng không. Một trong số ít người chưa bỏ cuộc là John Franz. Đầu năm 1970, ông quyết định thử nghiệm lần cuối. Ông liệt kê 19 hợp chất tiềm năng nhất rồi kiểm chứng từng cái một. Hợp chất đầu tiên không có tác dụng, cây vẫn sảnh tốt. Sang hợp chất thứ 2, kết quả rất bất ngờ. Hiệu quả của nó mạnh gấp 10 lần bất kỳ loài thuốc riêng còn nào mà Franz từng thấy. Đó chính là hợp chất mang tên Glyphosate. Franz cùng đồng nghiệp ngay lập tức tiến hành thử nghiệm trên đồng rộ ngoài trời. Kết quả vượt xa mọi kỳ vọng. Nhưng điều gì đã khiến Glyphosate đạt những hiệu quả tối ưu đến thế? Bí mật nằm ở cách hợp chất này ngăn chặn sự sống của cây. Để tồn tại, thực vật phải tự sản xuất 3 loài acetamin quan trọng thông qua một quá trình hoa học đặc biệt gọi là con đường Shikimate. Glyphosate sẽ chen vào quá trình này và khiến phản ứng bị ngừng lại. Thiếu acetamin, cây không thể phát triển là úa vàng rồi chết rồi. Điểm mấu chốt là con đường Shikimate chỉ tồn tại ở thực vật vi khuẩn và nấm. Con người và động vật không có cơ chế này. Thêm vào đó, nghiên cứu cho thấy Glyphosate bị vi sinh vật trong đất phân hủy khá nhanh và để lại những chất vô hại. Năm 1974, họ giới thiệu loài thuốc diệt cỏ mới mang tên Roundup. Loài thuốc này được người nông dân đón nhận nồng nhiệt. Khác với 2.4D, Glyphosate không chỉ tiêu diệt cỏ lá rộng mà các cỏ lá hẹp. Khi sử dụng Roundup, người dân chỉ cần phun thuốc. Toàn bộ thực vật sẽ chết sạch. Và họ sẽ gieo hạt trực tiếp xuống lớp xác thực vật ấy. Giải pháp này nhanh hơn, rẻ hơn và cần ít nhân lực hơn. Monsanto còn thiếp thị Roundup an toàn như muối ăn, thậm chí đủ sạch để uống được. Họ khẳng định trẻ em và thú nuôi có thể chơi đùa quanh những cánh đồng đã phun thuốc. Đến cuối thập niên 1980, Monsanto bán được khoảng 3,18 nghìn tấn Roundup mỗi năm. Thu về các tỷ đô la. Nhưng tham vọng của công ty này không dừng lại ở đó. Trên thực tế, Roundup là loại thuốc trừ sâu không chọn lỏng. Bất cứ thứ gì có màu xanh, kể cả cỏ dại hay cây trồng, đều bị nó tiêu diệt. Nông dân chỉ có thể phun thuốc 2 lần, trước khi gieo hạt hoặc sau khi thu hoạch. Và từ đây, một cơ hội khác mở ra cho Monsanto. Nếu cây trồng được cài biến để chịu Roundup, nông dân sẽ thoải mái phun thuốc quanh năm. Khi đó, Monsanto không chỉ bàn hóa chất, mà còn kiểm soát giống cây trồng. Họ bắt đầu thử nghiệm nhiều giống cây mới, nhưng kết quả đều thất bại. Trong khi đó, đối thủ lại tăng tốc. Năm 1985, công ty Calgene công bố trên tạp chí Nature, rằng họ đã tạo được giống thuốc lá có thể kháng Glyphosate. Nghe kêu ấy như hồi trường báo động. Các nhà khoa học của Monsanto gọi cuộc chạy đua này là dự án Manhattan trong ngành nông nghiệp. Và rồi một kỹ sư trong nhóm này ra ý tưởng đột phá. Trong quá trình sản xuất Glyphosate, các nhà máy của Monsanto thải ra vô số bùn độc. Nếu có sinh vật nào vẫn sống sót trong môi trường ấy, khả năng cao chúng đã tiền hóa để kháng loại hóa chất này. Nghe lập tức, các nhà khoa học đến hiện trường và lấy mẫu kiểm tra. Họ phát hiện một chủng Salmonella khác. Bằng cách nào đó, loài ví khuẩn này biến đổi enzyme, khiến Glyphosate không thể khóa chặn con đường Shikimate. Các nhà nghiên cứu nhanh chóng tách đoạn DNA đặc biệt ra. Họ đưa nó vào một thiết bị có tên súng bắn gen, dùng trong kỹ thuật di chuyển để chuyển gen của tế bào này sang tế bào khác. Những màu DNA sau đó được gắn vào một thực vật. Từ đó tạo ra hạt giống có khả năng kháng Glyphosate. Khi được giao trồng vào Full Roundup, cây vẫn sống sót. Các nhà khoa học tiếp tục tìm thấy những ví khuẩn còn mạnh hơn, mở đường cho việc lai tạo nhiều loại cây trồng có khả năng miễn dịch. Đến năm 1998, Monsanto đã sở hữu băng sáng chế của hạt giống cải dầu, ngô và bông kháng Glyphosate. Công ty gọi chúng các dòng này là Roundup Ready. Khi xuất hiện trên thị trường, chúng nhanh chóng bùng nổ nhờ đặc tính yêu Việt. Đến năm 2001, hơn 70% diện tích đầu nành được gieo bằng giống của Monsanto. Tuy nhiên, để sử dụng loài hạt giống này, nông dân phải ký thỏa thuận sử dụng công nghệ. Thỏa thuận ấy vẫn được duy trì đến tận ngày nay. Trong đó ghi rõ không được giữ lại hoặc xử lý bất kỳ sản phẩm thu hoạch nào từ hạt giống này để gieo trồng. Họ cũng không được bán hoặc chia sẻ hạt giống ấy cho bất kỳ ai. Monsanto có quyền kiểm tra lấy mẫu trên đồng ruộng. Chỉ cần mở bao hạt là mặc nhiên đồng ý với mọi điều khoản. Vậy, tại sao người nông dân lại đồng ý bản hợp đồng bất lợi ấy? Trên thực tế, họ gần như không có sự lựa chọn nào khác. Nếu một trang trại full Roundup, thuốc có thể bay sang khu vực bên cạnh. Và rồi, nó sẽ phá hỏng cây trồng không hàng thuốc. Để bảo vệ mô mang, nhiều người buộc phải lựa chọn hạt giống Roundup Ready. Kết quả là Monsanto chiếm lính toàn bộ thị trường. Thế nhưng, sự kiểm soát không dừng ở đó. Công ty triển khai mạng lời giám sát khắp nơi, từ thám thử tư cho đến trực thăng trên không. Tất cả nhằm mục đích phát hiện các hành vi vi phạm hợp đồng. Hóa biến nông thôn thành vùng đất đầy sợ hãi. Người hàng xóm có thể tố cạo lẫn nhau chỉ bằng một cuộc gọi. Văn hóa nghi ngờ ấy làm dạng nứt cộng đồng, đẩy nhiều người vào cảnh phá sản hoặc buộc phải khuất phục. Đến thâm niên 2010, Monsanto gần như độc quyền các cây trồng nông nghiệp quan trọng. Bất ngờ, ngày 20 tháng 3 năm 2015, cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế công bố báo cáo Nguy cơ gây ung thư của 5 loại thuốc trừ sầu. Trong đó khẳng định, Glyphosate có khả năng gây U-lympho, không hoa kỳ. Một sản phẩm được quảng cáo là an toàn hơn muối ăn, giờ lây lộ ra bản chất hủy hoại sức khỏe. Trong lúc tất cả mọi người đều băng hoang, luật sư Brent Wisner ở California quyết định đi tìm lời giả. Ông đã để mắt đến Monsanto từ lâu. Đời cha của Wisner là một nhà hoạt động chống lại hóa chất nông nghiệp. Ban đầu, ông nghĩ Roundup góp phần làm suy giảm số lượng ông, nên dự định khởi kiện. Khi nghe tin về một người nông dân đã qua đời vì ung thư sau hơn 3 thập kỷ gắn bó với sản phẩm của Monsanto, Wisner quyết định điều tra sâu hơn. Ông hợp tác với nhiều luật sư khác kiện công ty hóa chất này. Do đó, họ tiếp cận được email, màn ghi nhớ và các nghiên cứu an toàn nội bộ. Những gì công ty tuyên bố ra ngoài, hoàn toàn trái ngược với sự thật. Thí nghiệm trên chuột cho thấy glyphosate gây khối u hiếm gặp. Nhưng dữ liệu bất lợi không bao giờ được công khai. Thêm chí, Monsanto còn thuê các nhà khoa học đứng tên nghiên cứu độc lập để ca ngợi Roundup. Khi mọi chuyện bị bại lộ vào năm 2017, công chúng phất nộ. Monsanto đã thao túng cơ quan quản lý, dập tắt nghiên cứu trái chiều và huy động cả mạng lưới chuyên gia, học giả để bảo vệ hình ảnh. Nhưng càng che giấu, họ càng bị vạch trần. Tính đến ngày 11 tháng 7 năm 2019, đã có khoảng 18.400 nguyên đơn tại Mỹ nộp đơn kiện liên quan đến sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật glyphosate. Thế nhưng Monsanto đã có đường lùi. Ngay sau khi vụ kiện đầu tiên khởi động, công ty đã ký thỏa thuận bán bình cho tập đoàn Bayer của Đức. Các lãnh đạo rời đi cùng hàng tỷ đô lợi nhuận. Từ đó đến năm 2025, Bayer phải chi hơn 10 tỷ đô để giàn xếp hàng trăm hàng nghìn vụ kiện liên quan đến Roundup. Trong những năm vừa qua, Chính phủ và Hội Nạn nhân chất độc gia cam Việt Nam cũng đã kiên quyết đấu tranh đòi công lý cho các nạn nhân bị ảnh hưởng nặng nề. Dù vậy, những nỗ lực vẫn chưa thể mang lại kết quả. Vậy thực chất, loại thức diệt còn này nguy hiểm đến mức nào? Theo Cơ quan Nghiên cứu Úng thực Quốc tế, mối lo lớn nhất của glyphosate là khả năng cây hư hại DNA. Một số nghiên cứu khác cho thấy nó còn phá vỡ hệ vi sinh đường ruột, vốn đóng vai trò quan trọng cho sức khỏe con người. Điều đáng lo là chưa ai xác định được liều lượng nào là an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, nhiều cơ quan quản lý như Cơ quan Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ và Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu vẫn phản đối kết luận trên. Đặc biệt, cho đến nay, BH vẫn phủ nhận việc glyphosate là chất gây ung thường. Dẫu vậy, công ty đã âm thầm loại bỏ chất này khỏi các sản phẩm bán lẻ. Tại Việt Nam, kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2021, lệnh cấm buôn bán và sử dụng thuốc trừ cọ glyphosate chính thức có hiệu lực. Sau hơn một thế kỷ tồn tại, cái tên Mancento này đã biến mất. Nhưng những hóa chất mà họ để lại vẫn tiếp tục tồn tại trong đất, trong cơ thể con người và trong nỗi đau của hàng trăm nghìn nạn nhân Việt Nam. Ngày nay, những sản phẩm mới rưới vào bọc công nghệ hiện đại vẫn lặp lại mô hình cũ. Mancento vì thế không chỉ là một tập đoàn bị xóa sổ. Đó là biểu tượng canh báo khi lợi nhuận được đặt lên trên sự sống, hoặc sẽ trở thành công cụ của tội ác.