Cuộc Chiến Smartphone Trước Khi iPhone Ra Đời

Một ipod, một điện thoại và một điện thoại liên lạc. Đây không phải là 3 điện thoại khác. Đây là một điện thoại và chúng ta gọi nó là iphone. Nhiều người có niềm tin bất biến rằng đó là ngày điện thoại thông minh ra đời. Thế nhưng sự thật không phải như vậy, bởi trước đó còn tồn tại một trường lịch sử khác. Một gã khổng lồ tí hon kẻ thậm chí đã vượt mặt Apple trong việc định hình ngành điện thoại thông minh toàn cầu. Đó là handspring. Đáng tiếc trong cuộc chiến ấy, ý tưởng đi trước chỉ quyết định một nửa. Nửa còn lại là tiền bạc, quyền kiểm soát và khả năng buộc càng nganh công nghiệp phải chơi theo luật của mình. Và đó là lý do khiến quả tàu khuyết cuối cùng trở thành huyền thoại. Còn người tiên phong lại dần bị quá khứ lãng quên. Rốt cuộc, chuyện gì đã xảy ra? Cuối những năm 1990, Internet đang tạo nên một cơn sốt trên khắp nước Mỹ. Thế nhưng có một thiết bị vẫn chưa theo kịp cuộc cái mạng ấy, điện thoại di động. Tất cả những gì nó có thể làm là nghe gọi vào nhà tin. Muốn lưu danh bạ, ghi chú công việc hay quản lý lịch hẹn. Người dùng phải mang theo thêm một thiết bị khác tên là PDA. Những chiếc máy cầm tay này hoạt động hoàn toàn độc lập. Không có Wi-Fi hay sóng di động để tải dữ liệu từ xa. Nhìn thấy tiềm năng của thị trường, Apple cũng lao vào cuộc đua. Một dòng PDA mới mang tên Newton được giả mắt. Nếu bạn đang đợi một điện thoại quan trọng. Nhưng bạn chỉ có vài phút để kiểm tra thông tin của bạn. Với Newton, bạn có thể lựa chọn thông tin quan trọng nhất cho bạn. Bạn có thể nghe và để lại cho những người khác. Đáng tiếc thiết bị này chưa thể trở thành một cuộc cách mạng. Công nghệ cảm ứng nhận diễn nét chữ rồi chuyển thành văn bản hoạt động kém hiệu quả. Sản phẩm nhanh chóng nhận hàng loạt đánh giá tiêu cực. Thất bại thảm hại đẩy Apple rơi vào cuộc khủng hoảng tài chính tồi tệ nhất lịch sử. Đúng lúc ấy, một công ty gần như vô danh mang tên Palm bất ngờ tạo nên khác biệt. Jeff Hawkins, kỹ sứ chính của họ, tin rằng thiết bị cá nhân không cần làm mọi thứ. Điều quan trọng nhất là nó phải đủ đơn giản để người dùng mang theo mỗi ngày và sẵn sàng sử dụng chỉ trong vài giây. Để kiểm trừng ý tưởng ấy, ông tự tay đéo một khối gỗ có kích thước bằng chiếc PDA dự định chế tạo. Một mảnh gỗ khác được gọt thành bút cảm ứng. Mỗi khi cần xem lịch, ghi chú hay lưu một số điện thoại, Jeff đều lấy khối gỗ ra mô phòng chính xác từng thao tác nhờ thấy sản phẩm đã hoàn thiện. Nhờ vậy, ông có thể điều chỉnh thiết kế đến khi mọi hoạt động đều trở nên tự nhiên. Thay việc cố nhận diện mọi kiểu chữ viết tay như Newton, Palm yêu cầu người dùng học bộ kỹ tử đơn giản mang tên Graffiti. Nhờ đó, mặt thiết bị ghi nhận gần như chính xác ngoài netbook. Sau khi ra mắt, sản phẩm mới mang tên Palm Pilot nhanh chóng tạo nên cơn sốt trên toàn cầu. Chỉ trong vòng 18 tháng đầu tiên, hơn một triệu thiết bị đã được bán ra. Thành công ấy biến Palm thành mục tiêu của các tập đoàn công nghệ lớn. Công ty liên tiếp được mua bán và sát nhập sau hàng loạt thương vụ bạc tỷ. Thế nhưng, mỗi lần đổi chủ, Jeff lại phải thuyết phục bàn lãnh đạo mới về tương lai của thiết bị di động. Với họ, Palm Pilot, dù bán chạy, vẫn chỉ là một thiết bị phụ trợ cho máy tính cá nhân. Vì vậy, sau một thời gian, Jeff quyết định xả đi. Ông cùng các công sự thân thiết thành lập công ty Handspring. Sản phẩm đầu tiên của họ mang tên Visor. Để cạnh tranh với Palm Pilot, Jeff bổ xuống một khe cắm mở rộng gọi là Springboard ở mặt sau của thiết bị. Nó cho phép người dùng lóc thêm các mô đun phần cứng chỉ trong vài giây. Điều này giống như cắm một cuốn băng cho chơi vào máy game. Mỗi mô đun có một chức năng hoàn toàn độc đáo. PDA có thể trở thành máy nghe nhạc MP3, thiết bị kênh đồ internet, hoặc camera. Mức giá cạnh tranh cùng trải nghiệm mới mẻ giúp chiếc PDA Visor nhanh chóng tạo được chỗ đứng riêng. Nhưng với Jeff, đây vẫn chưa phải địch điển. Ông không chỉ muốn tạo ra một chiếc PDA tốt hơn, mà muốn biến nó thành thiết bị duy nhất mà con người cần mang theo mỗi ngày. Khi đã để ý rằng, ngay từ chiếc Visor đầu tiên đã xuất hiện một lỗ nhỏ dành cho micro. Chi tiết ấy được thiết kế sáng để phục vụ kế hoạch lớn hơn trong tương lai. Chỉ cần gắn thêm một mô đun đặc biệt phía sau, chiếc PDA sẽ biến thành điện thoại. Mô đun này mang theo đầy đủ pin, loa, radio và cả chuồng báo riêng. Nhưng kích thước của nó khá công cảnh, chất lượng sóng chưa hổn định. Tuy nhiên, cuộc thử nghiệm ấy đã chứng minh một điều. Máy tính bò túi và điện thoại hoàn toàn có thể trở thành một thiết bị duy nhất. Trong khi Hans Brink miệt mái theo đuổi tương lai của thời đại, một đối thủ từng trường đã hết cơ hội cùng âm thầm tải xuất. Năm 1997, Steve Jobs trở lại Apple sau hơn một thập kỷ. Việc đầu tiên ông làm là tiến hành tinh dạn bộ máy, cắt bỏ nhiều dự án và khai từ Newton. Theo Jobs, Apple không đủ nguồn lực để theo đuổi quá nhiều hủy vi cùng lúc. Thay vì tiếp tục đặt cực vào PDA, ông quyết định đưa công ty quay về lĩnh vực cốt lõi làm máy tính cá nhân. Kết quả, năm 1998, iMac được ra mắt. Nó sử dụng cổng USB và có thể kết nối Internet một cách dễ dàng. Thay vì cạnh tranh bằng cấu hình, Steve Jobs tập trung vào thiết kế, trải nghiệm và sự đơn giản. Lớp vào nhựa trong suốt nhiều màu sắc khiến iMac trở nên vô cùng nổi bật giữa những thùng máy màu be vốn thống trị thị trường lúc bấy giờ. Nó nhanh chóng trở thành cú hít để Apple trở lại đường đua. Tuy nhiên, với Steve Jobs, đó mới là điểm khởi đầu. Ông nhận ra thiết bị điện tử cá nhân đang xuất hiện ngay càng nhiều trong cuộc sống của người tiêu dùng. Từ máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim, máy nghe nhạc MP3 đến PDA. Chúng đều đảm nhiệm một chức năng riêng. Nhưng cuối cùng, tất cả cần phải kết nối về máy tính để lưu trữ dữ liệu, trinh sửa nội dung hoặc đồng bộ thông tin. Steve Jobs quyết định xây dựng một hệ sinh thái dựa trên nguyên tắc đó. Năm 2001, Apple giới thiệu iPod. Đi cùng thiết bị này là iTunes, một phần mềm quản lý nhạc. Người dùng có thể mua nhạc trực tuyến, lưu vào máy tính, rồi đồng bộ sang iPod chỉ bằng vài thảo tác. Chỉ trong vài năm, hệ sinh thái Apple được hình thành doanh thu lên tới hàng tỷ đô la, cùng khoảng chục triệu người dùng trung thành trên khắp thế giới. Điều đó càng củng cố niềm tin tuyệt đối của Steve Jobs rằng, máy tính cá nhân phải luôn là trung tâm điều khiển toàn bộ thiết bị điện tử. Thì nhưng, không phải ai tại thùng lũ silicon cũng đồng tình về tương lai ấy. Và rồi chỉ ít lâu sau, hai tầm nhìn đó sẽ va chạm trực diện, mở màn cho cuộc chiến khai sinh ra kỷ nguyên smartphone. Một trong những nguyên nhân cốt lõi giúp Palm đánh bại dòng Newton chính là khả năng đồng bộ dữ liệu dễ dàng với máy tính chơi Windows. Giờ đây, Jeff Hawkins cũng muốn thiết bị Vizor làm được điều tương tự trên hệ điều hành báo. Ý tưởng đó đã đưa ông đến cuộc gặp trực tiếp với Steve Jobs. Trước buổi gặp, tự ngu Hans Brink đã nghe không hết lời đồn. Steve Jobs không hề thích PDA. Ông chỉ xem chúng như những món đồ chơi điện tử. Bước vào bên trong trung sự Apple, Jeff Hawkins lập tức hiểu rằng, đó chẳng phải lời đồn đại. Nhân viên ở đây phải đeo trước ngực những tấm thẻ ghi địa chỉ và số điện thoại. Steve Jobs cấm nhân viên sử dụng Palm Pilot. Bầu không khí các thằng đó nhanh chóng nhường chỗ cho một cuộc trao đổi nghiêm túc. Hai bức vẽ thể hiện hai hướng phát triển hoàn toàn khác nhau của ngành công nghệ. Một bên đặt cược vào máy tính cấu định, bên còn lại tin tưởng vào kỳ nguyên di động. Liệu tầm nhìn nào sẽ đủ sức sống sót vượt qua cơn bão tài chính sắp tới? Đầu những năm 2000, nền kinh tế Mỹ rời và suy thoái. Các sản phẩm công nghệ không còn là ưu tiên hàng đầu của người tiêu dùng. Hans Brink nhanh chóng cảm nhận được cơn khủng hoảng ấy. Chỉ vài tháng sau khi lên sàn chứng khoán, đã tăng trưởng gần như chứng lại. Trong khi đó, Palm cũng mắc kẹt với lượng hàng tồn khó lớn. Để giải quyết, họ liên tục hạ giá sản phẩm. Cuộc chiến ấy khiến dòng tiền của Hans Brink dần cạn kiệt. Jeff hiểu rằng công ty không còn đủ nguồn lực để vừa duy trì dòng PDA Visor, vừa phát triển thiết bị di động mà ông luôn theo đuổi. Cuối cùng, một quyết định sống còn được đưa ra. Hans Brink sẽ từ bỏ thị trục PDA. Toàn bộ nguồn lực được rôn vào một sản phẩm mới. Nếu các người đang làm công việc, và các người đang đi xung quanh, và các người phải nói chuyện với những người, và các người phải gửi thông tin, và các người phải lấy email, và các người phải tìm kiếm các người. Nó là một sản phẩm cho các người. Bên trong chiếc máy nhỏ bé đó, đã xuất hiện rất nhiều ý tưởng quen thuộc ngày này. Ứng dụng gọi điện, có các nút bấm lớn để dễ thảo tác. Danh bạo có thể tìm kiếm ngay khi người dùng gõ và ký tự. Máy còn được trang bị một công tắc chuyển nhanh sang chế độ im lặng. Chỉ cần đưa tay vào túi và gạt nhẹ, điện thoại sẽ không vát ra bất kỳ âm thanh nào. Thời điểm ấy, phần lớn thiết bị di động buộc người dùng mở nhiều lớp cài đặt mới có thể tắt chuông. Hence, Spring chấp nhận tăng chi phí để đổi lấy trải nghiệm thuận tiện hơn. Tuy nhiên, thử thách lớn nhất vẫn là Internet. Đội ngũ phát triển quyết định đưa trình duyệt web lên chiều. Nhưng web khi đó vẫn được tạo ra trong màn hình máy tính. Truy cập Google bằng thiết bị cầm tay là điều chưa ai từng nghĩ tới. Muốn đọc nội dung, người dùng phải cuộn ngang rồi lại cuộn dọc liên tục. Để giải quyết vấn đề đó, Jeff tậm chí đã mang một chiếc trèo đến tận trụ sở Google. Ông trực tiếp trình diễn những khó khăn mà thiết bị gặp phải. Cuộc gặp ấy khiến Google nhận ra rằng Internet rồi sẽ xuất hiện trên những màn hình nhỏ. Không lâu sau, dịch vụ tìm kiếm được trình sửa để hiển thị tốt hơn trên thiết bị di động. Dù vậy, chế tạo smartphone mới chỉ là một nửa cuộc chiến. Quá trình đưa nó đến tay khách hàng còn khó khăn hơn rất nhiều. Đầu những năm 2000, người Mỹ thường mua điện thoại trực tiếp từ các nhà mạng. Những công ty này vừa bán máy, vừa cung cấp dịch vụ di động. Họ còn bò tiền trợ giá cho thiết bị, vì vậy có quyền quyết định sản phẩm nào được phân phối rộng rãi. Handspring có tầm nhìn, nhưng công ty không đủ sức ép buộc thị trường chấp nhận tầm nhìn ấy. Các nhà mạng vẫn xem điện thoại chỉ là thiết bị để gọi và nhắn tin. Họ muốn bổ sung thêm vài chức năng nhỏ, chứ không nghĩ người dùng cần một chiếc máy tính bọc túi. Khác biệt về tư duy khiến hai bên liên tục bất động. Jeff từng đề xuất với nhà mạng Sprint ý tưởng về một chiếc điện thoại có thể chụp ảnh rồi gửi trực tiếp cho người khác. Đáp lại, ông chỉ nhận được sự thờ ơ. Sprint cho rằng, khách hàng chưa cần đến tính năng ấy. Thêm nữa, khi đó, không mẫu điện thoại nào trên thị trường có thể làm được điều tương tự. Vì muốn xuất hiện trong hệ thống bán lẻ của Sprint, Jeff buộc phải loại bỏ chức năng đầy tiềm năng này. Ngày càng như vậy, mẫu điện thoại Trill 300 vẫn mất gần một năm để thiết kế lại nhằm tương thích với mạng lưới của Sprint. Nhưng sau tất cả những nhiệm vụ ấy, doanh số vẫn không đạt kỳ vọng. Những nhà mạng chấp nhận phân phối lại tiếp tục yêu cầu trinh sơ phần mềm theo ý họ. Kết quả là trải nghiệm người dùng bị ảnh hưởng đáng kỳ. Dù vậy, bản thân Jeff cùng đội ngũ cũng hiểu rằng, đây chưa phải là một chiếc smartphone hoàn trình. Chất lượng kết nối cần tiếp tục cải thiện. Quan trọng nhất, người tiêu dùng vẫn cần thêm thời gian để làm quen với khái niệm điện thoại thông minh. Vì vậy, họ bắt tay phát triển một phiên bản hoàn toàn mới. Cuối năm 2003, Trill 600 chính thức ra mắt, thiết kế được thu gọi. Bàn phím được bố trí để người dùng có thể thao tác bằng ngón cái. Thay vì tách riêng hộp thư đến và đi như mọi điện thoại khác, toàn bộ cuộc trò chuyện được hiển thị trên cùng một màn hình. Ý tưởng đơn giản ấy về sau đã trở thành tiêu chuẩn cho mọi ứng dụng nhắn tin hiện đại. Trill 600 nhanh chóng nhận được nhiều lời khen. Các nhà mạng lần đầu thực sự tin rằng, smartphone có thể trở thành một thị trường tiềm năng. Jeff Hawkins cuối cùng cũng tạo ra chiếc điện thoại gần với tầm nhìn ban đầu. Đáng tiếc, thành công ấy đến quá muộn. Cuộc khung hoạc thị trường chứng khoán khiến nguồn vốn đầu tư về như biến mất. Dành số chưa đủ lớn để bù đắp chi phí vận hành. Dòng tiền vì thế nhanh chóng cạn kiệt. Lúc này, điều cấp bách không còn là làm sao để tạo ra một chiếc smartphone tốt nhất. Mối bận tâm đã chuyển sang việc. Hence, Prince còn có thể cầm cự được bao lâu. Cuối cùng, bàn lãnh đạo buộc phải chấp nhận một lựa chọn mà trước đó họ luôn cố tránh. Đó là bán công ty. Bên mô lại chính là Palm. Người Jeff theo đuổi giọc mơ thiết bị di động từ những ngày đầu. Sau khi thông vụ hoàn tất, ông tiếp tục làm việc thêm một thời gian. Rồi cũng rời công ty. Giọc mơ mà Jeff theo đuổi suốt nhiều năm, giờ đây sẽ được viết tiếp bởi 9 người từng hoài nghi về tương lai của thiết bị di động. Lúc bấy giờ, điện thoại bắt đầu sở hữu ngày càng nhiều tính năng. Chúng vừa có khả năng chụp hình, phát nhạc, lại vừa truy cập được Internet. Điều đó khiến Apple đặc biệt lo ngại. iPod đang là nguồn doanh thu quan trọng nhất của công ty. Nếu các khác điện thoại tiếp tục phát triển với tốc độ này, sẽ đến lúc chẳng còn ai cần mang theo một chiếc máy nghe nhạc nữa. Apple không còn lựa chọn nào ngoài con đường bước vào cuộc đua thiết bị di động. Thế nhưng, Steve Jobs vẫn chưa muốn tự sản xuất điện thoại. Ông chọn một con đường an toàn hơn là hợp tác với công ty viễn thông Motorola. Kết quả là chiếc ROKR ra đời, mẫu điện thoại đầu tiên hỗ trợ iTunes. Tuy nhiên, Apple chỉ nhận lại một bài học cay đắng. Thiết bị hoạt động chậm chạp, chỉ chứa được 100 bài hát, rào diện zoom ra, và trang nghiệm sử dụng gây nhiều thất vọng. Đến lúc ấy, Steve Jobs mới hiểu rằng Apple sẽ không bao giờ tạo ra một sản phẩm đột phá nếu còn phụ thuộc vào các nhà mạng. Cuối năm 2004, ông bí mật khởi động một dự án chế tạo mẫu điện thoại hoàn toàn mới. Những kỹ sư xuất sắc nhất trong công ty nhanh chóng được triệu tập. Điều khó khăn nhất không phải là chế tạo phân cứng, mà là quyết định chiếc điện thoại tương lai sẽ được xây dựng từ đâu. Một phe muốn phát triển dựa trên iPod, Vinenta này đã ổn định và quen thuộc với người dùng. Phía còn lại tin rằng phải thu nhỏ hệ điều hành macOS để biến điện thoại thành một chiếc máy tính thực thụ nằm gọn trong lòng bàn tay. Những cuộc tranh luận kéo dài nhiều tháng. Cuối cùng nhóm macOS giành được phần thắng. Họ tối ưu lại hệ điều hành để nó có thể chạy mượt mà trên một chiếc điện thoại nhỏ gọn. Người dùng chỉ cần dùng ngón tay để vuốt, cuộn trang, chạm vào biểu tượng hay phóng to thu nhỏ hình ảnh mà không cần bút cảm ứng hoặc bàn phím vật lý. Việc chuyên đổi giữa nghe nhạc, gọi điện, lướt web và email cũng diễn ra gần như thức thì. Ngày 19 tháng 1 năm 2007, iPhone ra mắt công chúng. Năm tháng sau, sản phẩm chính thức lên kệ. Hơn 270.000 chiếc iPhone được bán chỉ trong 30 giờ đầu tiên. Cuộc cách mạng smartphone lại được bắt đầu bởi những người không tin tưởng vào tương lai của thiết bị di động. Trong khi đó, khe khơi đâu đó, công ty Palm lại phải trải qua hàng loạt lần tai cấu trúc, chia tách rồi sát nhập. Họ từng bán cả những mẫu Geo trại hệ điều hành Windows, rồi phát triển webOS. Nhưng tất cả đều không thể đào ngược cục diện. Cuối cùng, Palm được HP mua lại. Năm 2011, thương hiệu từng khai sinh của các mạng PDA chính thức khép lại sau gần 20 kỳ tồn tại. Nhiều người tin rằng iPhone thành công vì Apple tạo ra những công nghệ chưa từng tồn tại. Nhưng phần lớn những ý tưởng chiến trước iPhone đầu tiên đều đã xuất hiện trước đó dưới nhiều hình thức khác nhau. Điện thoại cảm ứng không phải điều mới mềm. Chính trị web, email, đồng bộ dữ liệu hay khó giành bạ thông minh cũng đã được Palm và HP theo đuổi nhiều năm. Thếm chí iPhone đầy đầu còn thiếu khá nhiều chức năng mà một số thiết bị đối thủ đã sở hữu. Ví dụ, Shell cho phép team kiếm danh bạ chỉ bằng cách gõ vài kỳ tự. Trong khi đó, người dùng iPhone thì ghi đều vớt về cuộn qua từng danh sách như đăng lật từng trang giấy. Do vậy, Apple có được điều mà rất ít công ty khác có thể. Họ tìm ra hình thức hoàn thiện nhất cho smartphone. Steve Jobs tập hợp những kỹ sư xuất sắc nhất, dành nhiều năm chỉ để hoàn thiện một thiết bị duy nhất mà không phải lo công ty cản tiền giữa trường. Suốt nhiều năm, Handspring liên tục phải giao đổi sản phẩm để đáp ứng yêu cầu từ đối tác phân phối. Được đưa ra một thiết kế quá khác biệt, gần như chắc chắn họ sẽ bị từ chối. Apple lại ở vị thế hoàn toàn ngược lại. Nhiều hàng trăm triệu khách hàng của iTunes, Steve Jobs có thể bước vào phòng họp và đảo ngược thế đàm phán. Thay vì xin nhà mạng bán sản phẩm của mình, Apple khiến đối phương phải cân nhắc liệu họ có muốn bỏ lỡ thị trường mới hay không. Đó chính là khác biệt quyết định. Jeff Hawkins nhìn thấy tương lai trước. Song Steve Jobs mới là người sở hữu mọi điều kiện cần thiết để biến tương lai đó thành hiện thực. Và cuối cùng, iPhone đi vào lịch sử với tư cách là biểu tượng của kỷ nguyên smartphone, dù hạt giống đầu tiên đã được dèo xuống từ nhiều năm trước. Cảm ơn các bạn.