BỊ PAKISTAN PHẢN BỘI, TRUNG QUỐC MƯỢN TAY TALIBAN TUNG ĐÒN BÁO THÙ?

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
468 Lượt xem video·15 thg 10, 2025
Chào mừng quý vị trở lại với Tri Thức Mới, tôi là Lê Minh.
Thưa quý vị, ngày 2 tháng 10, Pakistan đã thực hiện một nước cờ có thể thay đổi cuộc diện thương mại quốc tế,
khi tuyên bố nước này đã vận chuyển chuyến hàng đất hiếm đầu tiên từ Balochistan đến bờ tây của nước Mỹ.
Và rồi, như một cơn bão ngầm từ biên giới Afghanistan, những vụ xung đột vũ trang cũng bắt đầu bùng nổ.
Taliban đã dẫn đầu các cuộc tấn công vào Pakistan khiến hàng chục binh sĩ thiệt mạng.
Đằng sau màn kịch này là bóng ma Trung Quốc, khi bàn tay nối dài có Bắc Kinh đang khẽ khẳng
xuý dụng Taliban dạy cho đứa em trái bất tuân của Trung Quốc một bài học không thể nào quên.
Không cần một cuộc chiến toàn diện, chỉ cần thông qua những vụ đột kích biên giới cũng đủ để Bắc Kinh
duy trì vị thế độc quyền trên bàn cờ tài nguyên thế giới. Đây là thực tế khắc nghiệt của địa chính trị,
nơi tài nguyên trở thành vũ khí và những liên minh tưởng chừng bất khả xâm phạm có thể tan rã chỉ trong một cái châm mắt.
Và trong video ngày hôm nay, xin mời quý vị cùng chúng tôi bước vào dòng chảy của câu chuyện này,
để mà khám phá những lớp làng sâu kín của một cuộc chơi quyền lực giữa Pakistan, Trung Quốc, Taliban.
Chúng ta hãy bắt đầu từ Balochistan, vùng đất khắc nghiệt nằm ở phía tây nam Pakistan.
Đây chỉ là sa mạc cằn cỗi với những dãi núi gồi ghề, nhưng đất trời đã ban tặng cho nơi này mỏ khoáng sản đất hiếp
khổng lồ. Đó là những nguyên tố như là neodymium, praseodymium và dysprosium.
Chúng không lấp lánh như vàng bạc hay kim cương, nhưng mà giá trị của chúng thì vượt xa bất kỳ viên ngọc quý nào.
Chúng được ví như dầu mỏ mới của thế kỷ 21, là thành phần không thể thiếu trong động cơ xe điện,
tua binh gió, pin lithium-ion và hệ thống dẫn đường của các tên lửa tối tân.
Với chữ lượng đất hiếm có giá trị ước tính hàng tỷ đô la, Balochistan là quân bài chiến lược
của Pakistan trong cuộc đua tài nguyên toàn cầu, nơi các siêu cường đang tranh dành từng gram để
đảm bảo lợi thế công nghệ và quân sự. Ngày 2 tháng 10, văn phòng thủ tướng Shebaz Sharif
chính thức thông báo một cuộc mốc lịch sử. Chuyến hàng đất hiếm đầu tiên được khai thác và tinh
chế bởi Tổ chức Công trình Biên giới FWO. Một nhánh của quân đội Pakistan đã rời cảng Wada
để vận chuyển đến Công ty Kim loại Chiến lược Hoa Kỳ USSM ở Missouri, Mỹ. Đây là kết quả
của bản ghi nhớ hợp tác trị giá 500 triệu đô la được ký vào ngày 8 tháng 9, dưới sự chứng kiến
của thủ tướng Sharif và Tổng thám môi trưởng quân đội Pakistan là tướng Ashim Mouni, cùng với các
quan chức cấp cao từ Islamabad và Washington. Chuyến hàng này chứa antimol, đồng cô đặc và các
nguyên tố đất hiếm tinh chế với neodymium và praseudymium, sẵn sàng cho các nhà máy sản xuất
công nghệ cao của Hoa Kỳ. Thủ tướng Sharif của Pakistan đã tự nhận mình là đối tác tin cậy
của Hoa Kỳ, hứa hẹn sẽ giúp Mỹ đa dạng hóa chuỗi cung ứng vốn đang bị bóp nghẹt bởi sự thống trị
của Bắc Kinh. Ông Stacey Hastie, Tổng giám đốc điều hành của USSM cũng cho rằng sự hợp tác này sẽ
thúc đẩy thương mại kinh tế cũng như tình hữu nghị giữa Pakistan và Hoa Kỳ.
Nhưng đằng sau những lời hóa Mỹ và những cái bắt tay ngoại giao đầy hứa hẹn lại ẩn chứa một sự
cấp bách không thể che giấu. Pakistan đang ngập trong nợ đần, hơn 130 tỷ đô la nợ nước ngoài,
trong đó Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất qua hành lang kinh tế Trung Quốc-Pakistan, CPEC.
Với tổng trị giá 60 tỷ đô la, CPEC từng được ca ngợi là trò chơi thay đổi với các tuyến đường
cao tốc, cảng Wada và các mò khoáng sản hứa hẹn sẽ mang lại dòng tiền khổng lồ.
Thế nhưng tiến độ chậm chạp, tham nhũng tràn lan, cùng với các cuộc nổi dậy ở Balochistan và chi phí
vài nợ cao ngất ngưỡng đã khiến CPEC thành một gánh nặng tài chính cho Pakistan. Islamabad cần tiền,
và cần nhanh. Trong khi đó, nước Mỹ dưới thời chính quyền Trump lại đang tìm cách cắt đứt sự
phụ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc. Thương vụ đất hiếm được kỳ vọng sẽ mang về cho Pakistan
hàng tỷ đô la xuất khẩu mỗi năm, giúp nước này giảm áp lực nợ CPEC, xây dựng các nhà máy
tinh chế ở Balochistan và tạo việc làm cho hàng nghìn thanh niên địa phương, giúp họ thoát khỏi
vòng luẩn quẩn của xuất khẩu Quảng Thô. Đồng thời, về phía Hoa Kỳ, Pakistan sẽ trở thành
nguồn cung đáng tin cậy, giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia đang kiểm soát 80% nguồn cung đất hiếm
toàn cầu. Theo thỏa thuận song phương được ký vào ngày 8 tháng 9 tại Tòa Bạch Úc, Pakistan không chỉ bán
khoáng sản mà còn mở cửa cho Hoa Kỳ đầu tư vào cảng Pasni và sử dụng cảng này để tiếp cận các
nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng của Pakistan. Pasni, cách cảng Wada do Trung Quốc đầu tư
chỉ 112km và cách biên giới với Iran chỉ 160km. Nếu quân đội Mỹ được triển khai tại đây,
thì chúng ta có thể tưởng tượng được đó sẽ là cơn ác mộng đối với hành lang kinh tế Trung Quốc và các
kế hoạch chiến lược của Iran. Sau khi rút khỏi Afghanistan vào năm 2021,
Mỹ cần một điểm tự ở Nam Á để kiềm chế sự banh trướng của Trung Quốc và giám sát Iran,
mà Pakistan lại nằm ở vị trí địa lý đặc biệt, đồng thời tiếp giáp với Afghanistan, Iran,
Ấn Độ và Trung Quốc. Do đó, thỏa thuận đất hiếm với Pakistan không còn là kinh tế,
mà đã mang màu sắc chiến lược của Hoa Kỳ. Nhưng như một dòng sông uốn lượn qua sà mạc,
mọi cơ hội đều đi kèm rủi ro, Bắc Kinh với sự độc đoán quen thuộc tất nhiên sẽ không chịu
ngồi yên chứng kiến mỏ vàng của mình bị chia sẻ. Để hiểu được phản ứng của Trung Quốc thì chúng ta
hãy quay ngược thời gian về những năm 1950, khi Pakistan là quốc gia đầu tiên ở Nam Á thiết
lập quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh. Mối quan hệ này được nuôi dưỡng bởi lợi ích chung,
chống lại Ấn Độ, chia sẻ tình báo quân sự, và sau này là những dự án hạ tầng khổng lồ CPEC.
Với Trung Quốc, Pakistan là cửa ngõ chiến lược đến Ấn Độ Dương, giúp Bắc Kinh có thể vận chuyển dầu
từ Trung Đông mà không phải đi qua eo biển Malacca, tuyến đường dễ bị Hoa Kỳ phong tỏa trong trường hợp xung đột.
Với CPEC, Trung Quốc đã xây dựng tại Pakistan các tuyến đường cao tốc từ Tân Cương đến Gwadar,
các nhà máy điện và các mỏ khoáng sản. Đó chính là huyết mạch cho tham vọng bành trướng của Bắc Kinh.
Thông qua CPEC, Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ đô la, cung cấp máy móc, kỹ thuật viên và thậm chí lực lượng
an ninh để bảo vệ các mỏ khoáng sản ở Balochistan khỏi các nóng nổi dậy địa phương.
Thực hiện tham vọng độc quyền mua đất hiếm giá rẻ.
Trong nhiều năm, Trung Quốc đã ca ngợi mối quan hệ với Pakistan là tình anh em sắt son,
nhưng dòng sông sắt son này đến nay bắt đầu cạn kiệt.
Vào ngày 9 tháng 10, nghĩa là chỉ vài ngày sau chuyến hàng đất hiếm của Pakistan được công bố,
Bộ Thông mại Trung Quốc ban hành thông báo số 61, đưa ra một lệnh cấm xuất khẩu nghiêm ngặt nhất
từ trước đến nay đối với công nghệ chết xuất và tinh chế đất hiếm.
Không chỉ nguyên liệu thô, mà cả thiết bị tinh chế, nam châm vĩnh cửu và bất kỳ sản phẩm nào chứa
dù chỉ 0,1% đất hiếm từ Trung Quốc đều phải xin giấy phép đặc biệt từ Bắc Kinh.
Mặc dù lý do được đưa ra là bảo vệ an ninh quốc gia, nhưng mà thực chất thì đây là đòn đánh
trực tiếp vào Pakistan. Islamabad đang sử dụng chính công nghệ và thiết bị Trung Quốc để tinh chế
đất hiếm ở Balochistan, rồi bán cho Mỹ, đối thủ đang áp thuế cao ngất ngưỡng lên hạng hóa Bắc Kinh.
Và hành động này là minh chứng cho sự thâm hiểm của Bắc Kinh trong việc sử dụng tài nguyên như là vũ khí
địa chính trị. Là quốc gia kiểm soát 70% đất hiếm toàn cầu và 90% công suất tinh chế,
Trung Quốc không chỉ nắm giữ nguồn cung mà còn khóa chặt công nghệ, biến các nước phụ thuộc như Pakistan
thành con tin. Từ năm 2010, khi Trung Quốc cắt nguồn cung đất hiếm cho Nhật Bản vì tranh chấp quần đảo
Điếu Ngư đến các lệnh cấm gần đây nhằm trả đũa thuế quan của Hoa Kỳ, Bắc Kinh đã chứng minh rằng tài
nguyên có thể trở thành vũ khí mạnh hơn cả súng đạn. Với Pakistan, Trung Quốc không chỉ cung cấp vốn
và công nghệ cho các dự án CPEC, mà còn cử các khỹ sư đến Balochistan xây dựng nhà máy tinh chế
và triển khai lực lượng an ninh tư nhân để bảo vệ mỏ khai khoáng khỏi các nhóm nổi dậy như quân đội
giải phóng Baloch, PLA. Giờ đây chứng kiến Pakistan quay sang bắt tay với Mỹ, thì Bắc Kinh đã không
ngần ngại siết chặn van kinh tế, khiến Islamabad phải chịu đòn. Nhưng mà Trung Quốc không dừng lại ở các
biện pháp thương mại. Họ đã học được rằng tươi xử, đôi khi, cách tốt nhất để mà gửi thông điệp không
phải là hành động trực tiếp, mà là mượn gió bẻ măng, sử dụng một bên thứ ba để mà tạo ra hỗn loạn,
nhằm nhắc nhở rằng bất kỳ sự bất tuân nào cũng sẽ phải trả gá đắt. Và ở đây, thì bên thứ ba đó chính là
Taliban, những người đang nắm quyền ở Kabul, có mối quan hệ phức tạp với cả Pakistan và Trung Quốc.
Bây giờ thì chúng ta hãy đi sâu vào lớp lang thâm hiểm nhất của câu chuyện, đó là cách Bắc Kinh mượn gió
bẻ măng, sử dụng Taliban như một công cụ giấu mặt để dạy bài học cho Pakistan, mà không trực tiếp để lại
dấu vấn này. Chúng ta biết rằng giữa Pakistan và Afghanistan là đường biên giới ở Durun, một đường kẻ
vô hình dài 2.640 km, nơi các bộ tộc Pashtun qua lại tự do, và nơi những mâu thuẫn lịch sử chưa
bao giờ lắng xuống. Pakistan từng được coi là người cha đỡ đầu của Taliban từ những năm 1980,
khi nước này hỗ trợ các tổ chức vũ trang của Taliban chống liên xô vào Mỹ, biến Kabul thành bàn đạp
kiềm chế ảnh hưởng của Ấn Độ. Cơ quan tình báo Pakistan-ISI đã huấn luyện quân sự,
tài trợ vũ khí và che trở cho Taliban, biến họ thành một lực lượng quỷ nhiệm đắc lực. Nhưng kể từ khi
Taliban trở lại nắm quyền vào tháng 8 năm 2021, mối quan hệ này đã chuyển từ đồng minh sang thù địch,
cũng từ đó giữa hai nước liên tục xảy ra các vụ xung đột biên giới kéo dài cho đến tận ngày nay.
Cho đến đầu tháng 10 năm 2025, khi Pakistan vừa công bố thỏa thuận đất hiếm với Mỹ,
tình hình bỗng đột nhiên leo thang. Ngày 8 tháng 10, các phần tử hồi giáo cực đoan của TTP của Taliban
phục kích đoàn xe quân sự Pakistan ở gần biên giới Afghanistan, giết chết 11 binh sĩ Pakistan.
Từ ngày 9 đến ngày 10 tháng 10, Pakistan đáp trả bằng cuộc không kích vào Kabul,
Khoras, Jalalabad và Paktika, nhắm vào thủ lĩnh TTP Nawali Mesut,
giết chết khoảng 30 phần tử cực đoan của TTP. Taliban thì cáo buộc rằng Pakistan xâm
phạm chủ quyền và quyết sẽ trả đũa mạnh mẽ. Đêm ngày 11-12 tháng 10, Taliban đáp trả bằng các
cuộc tấn công biên giới lớn nhất kể từ năm 2021. Họ sử dụng lực lượng tinh nhuệ được trang bị súng trường,
pháo hạng nặng và xe tăng tấn công vào các trạm kiểm soát ở Khyber, Paktunkhwa và Balochistan của Pakistan.
Các cuộc động độ kéo dài qua đêm, Taliban tận dụng địa hình quen thuộc để thực hiện các vụ đột kích
chớp nhoáng, phá hủy các tuyến đường CPEC ở quần Quetta. Cả hai bên phá hủy trạm biên giới của nhau,
khiến các cửa khẩu Torkham, Chaman, Karachi và Angur-Adda buộc phải đóng cửa,
kể tê liệt thương mại và hàng nghìn người tị nạn bị mắc kẹt.
Trên thực tế, xung đột giữa Pakistan và Afghanistan đã kéo dài từ năm 2021 đến nay,
nhưng chủ yếu chỉ là những cuộc xung đột nhỏ lẻ. Thế nhưng ngay sau khi Pakistan vừa công bố
thỏa thuận đất hiếm với Mỹ, tình hình biên giới lại đột nhiên bùng nổ. Liệu có chuyện ngẫu nhiên nào ở đây không?
Nếu suy đoán hợp lý thì hoàn toàn không loại trừ sự can thiệp của Bắc Kinh ở phía sau hậu trưởng.
Trên mạng Soho X, các nhà phân tích đã nhanh chóng nhận ra quỷ kế này. Một bài đăng từ ngày 12 tháng 10 viết rằng
Trung Quốc đang lợi dụng Taliban để thay đổi chế độ ở Pakistan. Pakistan gửi đất hiếm sang Mỹ,
trong khi Trung Quốc giữ quân át chủ bài bằng cách khóa công nghệ tinh chế và từ chối xuất khẩu.
Một bài đăng khác cũng viết vào ngày 13 tháng 10 rằng Trung Quốc yêu cầu con dối Taliban khơi màu chiến tranh
vì Pakistan đồng ý bán đất hiếm cho Hoa Kỳ. Vậy tại sao Taliban lại trở thành công cụ lý tưởng cho Trung Quốc?
Câu trả lời nằm ở sự kết hợp hoàn hảo giữa lợi ích và cơ hội. Kể từ năm 2021, Taliban cần tiền để xây dựng
tiểu vương quốc Hồi giáo, nhưng họ lại đối mặt với một nền kinh tế sụp đổ và sự khô lập quốc tế.
Trung Quốc, với tham vọng mở rộng sáng kiến vành đai và con đường, đã bước vào như một người bảo trợ lớn.
Bắc Kinh đầu tư vào các dự án như mỏ đồng Mesh Ainak và các mỏ đất hiếm tiềm năng ở Afghanistan,
ước tính trị giá hàng nghìn tỷ đô la. Đổi lại thì Taliban cam kết đảm bảo an ninh cho các dự án này
và ngăn chặn các nhóm người duy ngô nhĩ chống Trung Quốc. Nhưng quan trọng hơn, khi được Nguyễn Trang dưới
chiêu bài trả đũa Pakistan, thì Taliban có khả năng vây bất ổn cho Islamabad mà không để lại dấu vân tay của Bắc Kinh.
Sự thâm hiểm của Bắc Kinh nằm ở cách họ biến Taliban thành con dao sắc bén mà không cần chính tay mình cầm dao.
Đây là một ví dụ điển hình của nghệ thuật chiến tranh không cần xuất quân, chỉ cần khuấy động làn sóng để đối thủ tự dối loạn.
Bằng cách khuyến khích Kabul qua các kênh ngoại giao kín đáo và đầu tư kinh tế, thì Trung Quốc đã đạt được hai mục tiêu cùng một lúc,
trừng phạt Pakistan vì hợp tác với Mỹ và củng gố sự thống trị của mình trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu.
Những điều này cũng cho thấy là Bắc Kinh coi các nước nhỏ như Pakistan chỉ là quân cờ, sẵn sàng hy sinh sự ổn định khu vực
để duy trì quyền lực, bất chấp hậu quả và nguy cơ chiến tranh.
Bây giờ chúng ta hãy mở rộng tầm nhìn một chút để thấy được bức tranh toàn cảnh.
Cuộc chơi này không chỉ xoay quanh Pakistan, Trung Quốc hay là Taliban,
mà là một phần của cuộc chiến lơ thơn do Hoa Kỳ và Trung Quốc để kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bức cảnh Hoa Kỳ đang gấp rút tìm kiếm nguồn cung đất hiếm thay thế,
thì Trung Quốc đã sử dụng vị thế này như một lá chắn chiến lược. Họ vẫn nắm giữ 90% công suất tinh chế.
Thỏa thuận Pakistan-Mỹ là một vết nứt nhỏ nhưng đầy nguy hiểm trong bức tường đó.
Nếu thành công, nó có thể truyền cảm hứng cho các quốc gia khác như Úc, Việt Nam hay thậm chí là Brazil
tham gia vào chuỗi cung ứng đất hiếm, làm suy yếu vị thế độc quyền của Bắc Kỳ.
Đối với Pakistan, thỏa thuận này mang lại cả cơ hội lẫn rủi ro. Với kinh tế,
xuất khẩu đất hiếm có thể mang về hàng chục tỷ đô la mỗi năm, giúp Pakistan giảm áp lực nợ CPEC
và cho phép Islamabad đầu tư vào các nhà máy tinh chế tại chỗ.
Nhưng bên cạnh lợi ích kinh tế thì rủi ro an ninh lại là vấn đề không thể xếp nhẹ được.
Các nhóm nổi dậy Baloch vốn đã tấn công các dự án CPEC vì cáo buộc bóc lột tài nguyên.
Nay có thể nhắm vào cả các dự án hợp tác với Hoa Kỳ, đồng thời các vụ đột kích của Taliban
dù nhỏ lẻ nhưng cũng có phần làm suy yếu lòng tin của các nhà đầu tư quốc tế vào an ninh của Pakistan.
Và chúng ta cũng đừng quên một người chơi khác trên màn cờ đó là Ấn Độ.
Anh bạn láng giềng vẫn luôn theo dõi sát sao mọi hoạt động của Islamabad.
Một Pakistan bị phân tâm bởi xung đột biên giới và bất ổn nội bộ chính là cơ hội vàng
cho New Delhi củng cố vị thế ở vùng đất tranh chấp Kashmir và mở rốc ảnh hưởng ở Afghanistan.
Ấn Độ hiện đang tăng cường tiếp cận Taliban để đảm bảo an ninh cho các dự án của mình ở AD,
đồng thời cũng tận dụng căng thẳng Pakistan-Taliban để củng cố vị thế khu vực,
chống lại ảnh hưởng của Islamabad và Bắc Kinh.
Chúng ta thấy là bây giờ hiện Pakistan đang đứng trước một ngã ba đầy thử thách.
Họ có thể tiếp tục con đường này, đa dạng hóa đối tác để thoát khỏi vòng kìm kẹp nợ nần của Trung Quốc,
nhưng lại phải trả giá bằng sự bất ổn ở biên giới và nguy cơ trả đũa ngầm tới Bắc Kinh.
Đòn tấn công của Taliban chính là lời nhắc nhở rằng,
bất cứ cuộc chơi chính trị nào cũng không có chỗ cho sự ngây thơ.
Mỗi bước đi của Pakistan đều phải được tính toán cẩn thận,
cân bằng giữa lợi kinh tế, an ninh quốc gia và sự ổn định nội bộ.
Nếu tiếp tục cộng tác với Mỹ, có thể mang lại cho Pakistan hàng tỷ đô la và cơ hội thoát nợ,
nhưng vẫn cần phải dự phòng các biện pháp tự vệ để chống đỡ ngọn gió thù địch tới Bắc Kinh.
Còn nếu quay về CPEC, thì cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận sự phụ thuộc sâu hơn vào Trung Quốc,
tư bỏ cơ hội tự chủ quốc gia.
Việc cân bằng mối quan hệ giữa Pakistan và Hoa Kỳ, cũng như là Trung Quốc,
sẽ là một điệu nhảy ngoại giao đòi hỏi sự khôn ngoan và khéo léo,
nhưng không phải là không thể thực hiện được.
Dòng sông địa chính trị không ngừng chảy, và Pakistan vẫn có thể tìm thấy dòng chảy của riêng mình
nếu họ đủ khôn ngoan để điều hướng giữa những cơn sóng ngập.
Đến đây thì chương trình ngày hôm nay của chúng tôi cũng xin phép được tạm dừng.
Xin mời quý vị chia sẻ quan điểm cá nhân ở phần dưới.
Tri thương mới luôn đón nhận từng lời bình luận của quý vị.
Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại!
