Các thành phố trên thế giới đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Theo Liên Hợp Quốc, mỗi tuần có khoảng 1,5 triệu người chuyển đến đô thị, và đến năm 2050, gần 70% dân số thế giới sẽ sống ở thành phố. Chúng ta đang trong kỷ nguyên của siêu đô thị, những tòa nhà chọc trời và mạng lưới giao thông phức tạp. Nhưng giữa cuộc chạy đua này lại có một câu hỏi quan trọng thường bị bỏ qua: Thành phố thực sự dành cho ai? Những quyết định quy hoạch từ nhiều thập kỷ trước ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian đi làm, khả năng gặp gỡ hàng xóm và chất lượng không khí bạn hít thở. Quy hoạch đô thị không chỉ là vẽ đường hay dựng nhà - nó là “phần mềm” vận hành cuộc sống hàng ngày của hàng tỷ người. Khi phần mềm này lỗi, hậu quả không chỉ bất tiện mà còn đắt đỏ. Lưu ý nội dung dựa trên dữ liệu tổng hợp từ nguồn uy tín không phải ý kiến chủ quan của kênh!
Các thành phố trên thế giới đang phát triển với tốc độ chóng mặt.
Theo Liên Hợp Quốc, mỗi tuần có khoảng 1,5 triệu người chuyển đến đô thị
và đến năm 2050, gần 70% dân số thế giới sẽ sống ở thành phố.
Chúng ta đang trong kỷ nguyên của siêu đô thị, những tòa nhà chọc trời và mạng lưới giao thông phức tạp.
Nhưng giữa cuộc chạy đua này lại có một câu hỏi quan trọng thường bị bỏ qua, thành phố thực sự dành cho ai?
Những quyết định quy hoạch từ nhiều thập kỷ trước ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian đi làm,
khả năng gặp gỡ hàng xóm và chất lượng không khí bạn hít thở.
Quy hoạch đô thị không chỉ là vẽ đường hay dựng nhà,
nó là phần mềm vận hành cuộc sống hàng ngày của hàng tỷ người.
Khi phần mềm này lỗi, hậu quả không chỉ bất tiện mà còn đắt đỏ.
Hãy chia sẻ trong bình luận, thành phố của bạn đang mắc những tội ác quy hoạch nào?
Bây giờ, cùng khám phá tốt các thành phố có quy hoạch tệ nhất thế giới
theo đánh giá tổng hợp từ các tổ chức uy tín, không phải ý kiến chủ quan của kênh.
8. Dubai, các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất
Dubai là nơi thể hiện rõ nhất cả tham vọng đô thị táo bạo lẫn những thất bại ngoạn mục.
Thành phố này không chỉ mọc lên từ sa mạc,
nó bùng nổ như một ảo ảnh được tài trợ bởi dâu mỏ và xây dựng bằng tham vọng tuyệt đối.
Chiết lý ở đây là không xây to mà là xây to hơn.
Người dân Dubai luôn mơ về những thứ lớn lao, tòa nhà cao nhất thế giới Burj Khalifa,
những hòn đảo nhân tạo hình cây cọ nhìn thấy rõ từ không gian, khách sạn 7 sao hay khu chuột tuyết trong nhà.
Dubai đã tự định vị mình là thành phố của tương lai,
một bản trình diễn hào nhoáng về những gì tiền bạc và kỹ thuật có thể đạt được.
Nhưng họ quên mất một chi tiết cơ bản, con người có chân và đôi khi họ muốn đi bộ.
Vấn đề cốt lõi là Dubai được thiết kế để gây ấn tượng với người nhìn từ trên cao hay lái SUV máy lạnh,
chứ không phải những cư dân sống ở mặt đất.
Chớ chiều thay, khoảng cách ở Dubai không đo bằng mét mà bằng số làn đường cao tốc bạn phải băng qua.
Hãy nhìn khu Marina hay Jumeirah Beach Residence,
có 120.000 người sống trong rừng tòa tháp lấp lánh nhưng muốn mua một hộp sữa.
Tốt nhất là lái xe đến trung tâm thương mại máy lạnh vì chẳng có cửa hàng nào ở tầng trên.
Một cư dân kể căn hộ cách bãi biển chỉ 200 mét,
nhưng thực tế phải vượt qua con đường 14 làn xe mà không hề có lối sang đường cho người đi bộ.
Đây không phải quy hoạch đô thị mà là một sự xúc phạm dành cho người đi bộ.
Hệ thống giao thông công cộng ở Dubai là một minh chứng rõ ràng cho mâu thuẫn trong quy hoạch thành phố.
Họ tự hào về tàu điện ngâm hiện đại, sạch sẽ và hoàn toàn tự động nhưng chỉ phủ khoảng 15% diện tích thành phố.
Nó giống như sở hữu một chiếc Ferrari nhưng chỉ có một con đường duy nhất để lái.
Đa số cư dân vẫn phải dựa vào ô tô dẫn đến tình trạng tắt đường kéo dài 3 giờ trở thành chuyện bình thường.
Thành phố có Burj Khalifa, toà tháp trọc trời cao 828 mét nhưng lại quên xây vỉa hè xung quanh.
Nằm trên đường Sheikh Zayed, khu vực này trở thành cơ nắp mộng 12 làn,
nơi người đi bộ phải chơi phiên bản đời thực của trò Frogger, né tránh Lamborghini và Land Cruiser.
Tất cả những vấn đề này càng trở nên nghiêm trọng hơn bởi khí hậu khắc nghiệt của Dubai.
Nhận độ mùa hè thường vượt quá 50 độ C và bóng dâm là nhu cầu sống còn.
Thế nhưng, các không gian công cộng ngoài trời hầu như chẳng có bóng dâm nào.
Giải pháp của thành phố cho mọi vấn đề, từ việc đi bộ đến sự tồn tại đơn thuần là máy điều hỏa không khí,
năng lượng tiêu thụ để làm mát các trung tâm thương mại, gà tàu điện ngâm hay bến xe buýt có thể đủ cung cấp cho một quốc gia nhỏ.
Như một nhà phê bình từng nhận xét, Dubai không phải là một thành phố,
nó là một tập hợp các bong bóng được kiểm soát khí hậu, nối với nhau bởi các đường cao tốc.
Sự chớ treo đạt đến đỉnh điểm khi các nhà phát triển quảng cáo cuộc sống bền vững trong khi xây dựng một đường trượt tuyết khổng lồ giữa sa mạc.
Đừng gọi đây là quy hoạch đô thị mà là một trò lừa đảo đô thị khoác lên mình vẻ ngoài của sự tiến bộ.
7. Brasilia, Brazil
Một thử nghiệm đô thị khác được thực hiện với tham vọng tạo ra một xã hội hoàn hảo từ con số 0 nhưng dựa trên một hệ tư tưởng hoàn toàn khác.
Chào mừng đến với Brasilia!
Vào những năm 1950, Brazil muốn chứng tỏ mình là một cường quốc đang lên.
Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Juscelino Kubitschek và với khẩu hiệu 50 năm tiến bộ, trong 5 năm, một quyết định táo bạo đã được đưa ra.
Di rời thủ đô từ thành phố ven biển sôi động Rio de Janeiro vào sâu trong nội địa hoang vắng.
Mục tiêu là kích thích phát triển vùng nội địa rộng lớn và tạo ra một thủ đô hiện đại, hợp lý, không bị ảnh hưởng bởi hỗn loạn của quá khứ thuộc địa.
Kết quả là một thành phố được xây dựng từ trí tưởng tượng.
Nhìn từ trên không, kế hoạch tổng thể của Luzio Costa có hình dạng như một con chim hay một chiếc máy bay.
Các tòa nhà chính phủ mang tính biểu tượng do kiến trúc sư huyền thoại Oscar Niemeyer thiết kế là những kiệt tác của chủ nghĩa hiện đại, đẹp một cách ngoạn mục.
Nhưng bi kịch của Brasilia là thành phố này được thiết kế để chiêm ngưỡng từ trên cao, chứ không thực sự để sống dưới mặt đất.
Brasilia được tổ chức theo một logic chức năng cực kỳ cứng nhắc.
Mỗi khu vực có một mục đích riêng, ngân hàng ở một nơi, khách sạn ở một nơi, bệnh viện ở một nơi khác.
Nếu bạn muốn đi ăn trưa, hãy chuẩn bị cho một chuyến lái xe 15 phút đến khu nhà hàng được chỉ định.
Trung tâm thành phố hay trục tượng đài về cơ bản là một sa lộ 6 làn với các tòa nhà chính quyền xếp thẳng tắp như những quần domino.
Không có cửa hàng, quán cà phê hay bất cứ dấu hiệu nào của cuộc sống đường phố.
Công nhân viên chức ồn ồn vào lúc 9 giờ sáng và rút lui lúc 5 giờ chiều để lại một trung tâm trống rỗng.
Việc băng qua trục đường này đối với người đi bộ là một thử thách, phải chờ đèn giao thông dài tới 5 phút.
Khu dân cư ở Brasilia được tổ chức thành các siêu khối, các khu tự cung, tự cấp với trung cư, trường học và cửa hàng nhỏ.
Nghe có vẻ tiện lợi nhưng mỗi siêu khối cách nhau tới 400m, ngăn cách bởi những khoảng không gian xanh trống trải.
Muốn sang thăm bạn bè ở khối bên cạnh, bạn phải đi bộ 10 phút mệt mỏi qua bãi cỏ trống.
Ý tưởng là tạo không gian mở nhưng thực tế lại khiến cư dân cảm thấy cô lập.
Không có những thứ tạo nên linh hồn của một thành phố như một góc phố hay con hẻm nhộn nhịp.
Sự chớ treo lớn nhất của Brasilia nằm ở mục tiêu xã hội của nó.
Nó được cho là một thành phố không giai cấp, nơi các bộ trưởng và người lao động sẽ sống cạnh nhau trong các siêu khối.
Nhưng quy hoạch đã thất bại trong việc dự đoán sự tăng trưởng dân số.
Được khiết kế cho tối đa 500.000 người, khu vực đô thị Brasilia ngày nay là nơi sinh sống của hơn 3 triệu người.
Phần lớn trong số họ sống ở các thành phố vệ tinh, không được quy hoạch mọc lên ở ngoại vi.
Những cộng đồng này thường thiếu cơ sở hạ tầng cơ bản, lại có đời sống đường phố và ý thức cộng đồng sôi động hơn nhiều so với trung tâm.
6. Houston, bang Texas, phía nam nước Mỹ
Những thất bại của Dubai và Brasilia xuất phát từ tầm nhìn vĩ đại áp đặt từ trên xuống
khi các nhà quy hoạch cố gắng thiết kế xã hội một cách quá mức.
Nhưng điều gì xảy ra nếu chiết lý hoàn toàn ngược lại?
Nếu không có kế hoạch tổng thể và quy tắc duy nhất là hãy để thị trường quyết định.
Hãy nhìn vào Houston, thủ đô không chính thức của sự hỗn loạn đô thị.
Thành phố này tự hào về một điều khiến nhiều nhà quy hoạch phải kinh ngạc, không có luật phân vùng.
Trong khi các thành phố khác cân nhắc khu dân cư, khu công nghiệp hay khu thương mại, Houston nói
hãy xây bất cứ thứ gì bạn muốn, ở bất cứ đâu bạn muốn.
Thực tế, Houston đã từ chối áp dụng quy hoạch phân vùng nhiều lần
qua các cuộc bỏ phiếu lịch sử vài thập kỷ trước.
Lựa chọn quy tắc duy nhất là để thị trường quyết định.
Điều này giúp thành phố phát triển linh hoạt, nhanh chóng và giữ giá nhà tương đối thấp
nhưng đồng thời tạo ra sự hỗn loạn đô thị.
Các quán bar cạnh nhà thờ, khu công nghiệp nằm sát khu dân cư,
giao thông tắc nghẽn và ô nhiễm gia tăng.
Hậu quả nghiêm trọng nhất xuất hiện ở mức độ công bằng môi trường.
Harris County, nơi Houston tọa lạc, có hơn 3.000 cơ sở hóa chất.
Nhiều khu dân cư như Manchester hay Deer Park nằm sát nhà máy phải chịu ô nhiễm không khí,
rủi ro sức khỏe từ các chất độc như benzene, butadiene và nguy cơ cháy nổ.
Các cộng đồng thu nhập thấp thường là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Mặc dù các cơ quan như EPA và Quy định địa phương giám sát rủi ro vẫn hiện hữu,
cho thấy cái giá phải trả của việc ưu tiên tăng trưởng kinh tế và tự do thị trường hơn tính an toàn và chất lượng sống.
Hãy nhìn một bức ảnh vệ tinh của Houston, nó không giống một thành phố mà như vết dầu loang trên giấy thấm.
Trải rộng 670 dặm vuông lớn hơn cả New York nhưng mật độ dân cư thừa thớt như vùng nông thôn.
Cấu trúc đô thị được xây dựng trên giả định duy nhất, mọi người sẽ lái xe mọi lúc, mọi nơi.
Biểu tượng của Houston là cây cầu graffiti B-3-1 chớ treo thay lại nhìn ra nút giao thông 26 làn của xa lộ Katy.
Với 640 dặm vuông đô thị hóa nhưng chỉ 50 dặm đường sắt, người dân trung bình chi 12.000 đô mỗi năm cho xe hơi.
Ở Houston, đi bộ không phải là lựa chọn mà là một thử thách mạo hiểm.
Tăng trưởng bùng nổ nhờ dầu mỏ, chi phí thấp và quy định lòng lẻo khiến Houston trở thành nam châm,
thu hút doanh nghiệp nhưng cái giá phải trả là ngập lụt, nguy cơ với mạng sống con người và những hậu quả môi trường nghiêm trọng.
Thành phố được xây trên đồng bằng ven biển lầy lội, các vùng đất ngập nước từng hấp thụ lượng mưa khổng lồ.
Trong quá trình phát triển không kiểm soát, hơn 40% vùng đất ngập nước này đã bị bê tông hóa khiến mỗi cơn bão trở thành mối đe dọa thực sự.
Hậu quả của quyết định này đã được thể hiện một cách bi thảm vào năm 2017 khi bão Havai đổ bộ.
Quy hoạch này khiến khi mưa xuống, nước không còn nơi nào để đi.
Những con lạch và sông nhỏ vốn đã bị thu hẹp bởi các công trình xây dựng đã tràn bờ ngay lập tức.
Các xa lộ được xây dựng trên những vùng trũng biến thành những con sông nhân tạo.
Hệ thống thoát nước của thành phố được thiết kế vào những năm 1940 cho một dân số chỉ bằng một phần tư hiện tại đã gần như tê liệt.
Hàng chục ngàn ngôi nhà bị ngập lụt, nhiều trong số đó nằm ngoài vùng ngập lụt được chỉ định chính thức
bởi vì các bản đồ đó đã không tính đến việc thành phố đã phá hủy các biện pháp phòng vệ tự nhiên của chính mình.
5. Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ
Nếu Houston là một thành phố đang tự diêm chết mình trong nước,
thì ở phía Tây Nam một đô thị khác đang tự nướng chín mình dưới ánh mặt trời
dựa trên cùng một chết lý về sự tăng trưởng không giới hạn, Phoenix, Arizona.
Như một nhà bình luận đã nói, đơn giản là không nên tồn tại.
Nó là một đô thị với gần 5 triệu người nằm giữa sa mạc Sonoran,
một trong những môi trường khô cằn và nóng nhất ở Bắc Mỹ.
Sự tồn tại của nó chủ yếu thông qua một phát minh, máy điều hòa không khí.
Sau Thế chiến thứ hai, việc điều hòa không khí trở nên phổ biến và giá cả phải trăng đã biến một nơi
từng được coi là không thể ở được vào mùa hè thành một trong những thành phố phát triển nhanh nhất nước Mỹ.
Giống như Houston, Phoenix là một thành phố được xây dựng cho ô tô.
Bố cục của nó là một mạng lưới gần như hoàn hảo của các con đường động mạch sáo làn cách nhau đúng một dặm,
tạo ra các siêu khối ngoại ô lặp đi lặp lại đến vô tận.
Mọi chuyến đi, dù là đến cửa hàng tạp hóa hay trường học, đều yêu cầu phải lên một con đường có tốc độ 45 dặm một giờ
và đi bộ là một ý tưởng thiếu thực tế vì rất bất tiền.
Thành phố đã xây dựng một tuyến đường sắt nhẹ dài 60 dặm nhưng nó gần như vô dụng
vì các nhà ga thường nằm giữa các xa lộ rộng lớn.
Đi bộ đến một nhà ga có nghĩa là phải băng qua 8 làn xe cộ trong cái nóng 46 độ C.
Không có gì ngạc nhiên khi ít người sử dụng nó.
Nhưng mối nguy thật sự của Phoenix không phải giao thông mà là nước và nhiệt.
Thành phố sa mạc này sử dụng nhiều nước hơn mỗi người so với Seattle, nơi nổi tiếng mưa nhiều.
Nguồn sống chính là sông Colorado đang cạn kiệt nhanh chóng vì biến đổi khí hậu và khai thác quá mức.
Dù vậy, Phoenix vẫn phát triển như nước là vô tận.
Thành phố có nhiều sân góp hơn thư viện, mỗi sân góp tiêu thụ lượng nước khổng lồ.
Còn một bãi cỏ ngoại Âu cần tới 100 gallon nước mỗi ngày.
Mô hình tăng trưởng hiện tại không tương thích với thực tế thủy văn của sa mạc Sonoran.
Đồng thời, thành phố đang tự nấu chảy mình.
Mặt đường và mái nhà tối màu giữ nhiệt, tạo hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.
Trung tâm Phoenix ban đêm có thể nóng hơn sa mạc xung quanh 11 độ C
khiến nhu cầu điều hòa tăng, năng lượng tiêu thụ nhiều hơn và thải nhiệt thêm vào thành phố.
Với hàng triệu người, Phoenix là giấc mơ Mỹ với những ngôi nhà lớn, giá cả phải trăng, sân sao và hồ bơi.
Nhưng giấc mơ này được xây trên một nền tảng không bền vững,
một khoản nợ môi trường mà một ngày nào đó sẽ phải trả.
4. Adelaide, Úc
Mô hình lan tỏa rộng và phụ thuộc ô tô của Houston và Phoenix không chỉ là chuyện của Mỹ,
nó đã vượt đại dương và xuất hiện ở những nơi xa xôi,
nơi không gian rộng lớn và tài nguyên thiên nhiên khơi gợi sự mở rộng không kiểm soát.
Để thấy mô hình này được đẩy đến giới hạn của sự cô lập địa lý,
hãy trải một tấm bản đồ của Úc ra và tìm Adelaide, thành phố lớn gần nhất với Perth.
Khoảng cách giữa chúng là 2.700 km sa mạc và đồng bằng khô cằn.
Perth có thể là đô thị lớn bị cô lập nhất trên trái đất,
bị bao bọc bởi Ấn Độ Dương ở một bên và sự chống trải mênh mông ở bên kia.
Người ta có thể nghĩ một thành phố như vậy sẽ phát triển nhỏ gọn và hiệu quả để tối đa hóa sự kết nối nội tại.
Nhưng Perth đã làm điều hoàn toàn ngược lại.
Thay vì xây dựng lên cao, nó xây lan tỏa, tạo ra một giải đô thị hóa ngoài ô khiến Phoenix phải ghen tị.
Khu vực đô thị của Perth trải dài tới 150 km từ Bắc đến Nam nhưng chiều rộng chỉ khoảng 50 km,
tạo nên một giải đô thị mỏng dính như một bãi độ xe khổng lồ với bãi biển tuyệt đẹp.
Mật độ dân số thấp hơn hầu hết các thị trấn nông thôn ở châu Âu.
Sự giao có từ các đợt bùng nổ khai khoáng đã nuôi dưỡng giấc mơ ngoài ô, một ngôi nhà riêng,
sân sao rộng và hai chiếc ô tô trong gara. Nhưng giấc mơ này nhanh chóng biến thành cơn ác mộng hậu cần.
Giao thông công cộng gần như chỉ tồn tại trên lý thuyết, xe buýt thừa thớt và phải may mắn lắm mới bắt được,
hệ thống tàu hỏa dù hiện đại nhưng chỉ có 5 tuyến chạy theo trục Bắc Nam song song với bờ biển.
Muốn đi từ đông sang tây, bạn chỉ còn cách lái xe.
Thành phố tiếp tục đẩy ranh giới của Phi Lý, một số khu ngoại ô mới cách CBD 80 km,
cửa hàng gần nhất cách 20 phút lái xe. Khu Ellenbrook phải chờ 30 năm mới có tuyến đường sắt hứa hẹn từ chính quyền.
Trong thời gian đó, cư dân vẫn phụ thuộc vào ô tô mà khó có lựa chọn thay thế.
Như Phoenix, Perth cũng đang đối mặt với khủng hoảng môi trường tự tạo.
Lượng mưa giảm 20% kể từ 1970 nhưng văn hóa ngoại ô vẫn yêu cầu hồ bơi lấp lánh trong mỗi sân sau.
Tắc đường làm thiệt hại nền kinh tế khoảng 2 tỷ đô la mỗi năm nhưng giải pháp duy nhất vẫn là xây thêm một làn đường cao tốc nữa.
Kết quả, một thành phố bị chia cắt.
Trung tâm Perth trở thành thị trấn ma sau 6 giờ tối không phải vì thiếu hoạt động
mà vì tất cả mọi người đều đang kẹt trong ô tô cách nhà 1 giờ lái xe.
3. Calgary, Canada
Nếu Perth là cô lập bên bờ biển thì Calgary là phiên bản đất liền, một hòn đảo đô thị giữa biển thảo nguyên Canada.
Thành phố trải rộng 850 km vuông, lớn hơn cả Houston và được định hình bởi 2 yếu tố chính, dầu mỏ và mùa đông khắc nghiệt.
Mọi thứ ở Calgary dường như được thiết kế với giả định, mọi người đều lái xe bán tải và hoàn toàn hài lòng với điều đó.
Sự lan tỏa diễn ra vô tận theo mọi hướng, với những dãy nhà y hệt nhau, các trung tâm mua sắm y hệt nhau.
Lấy ví dụ khu Tuscany, cách trung tâm 20 km, chỉ có một con đường chính nối nó với phần còn lại của thành phố.
Và nếu bạn lỡ một lối ra, hãy sẵn sàng cho chuyến vòng 20 phút để di chuyển.
Mùa đông khắc nghiệt ở Calgary đã dẫn tới một giải pháp vừa thông minh vừa tai hại.
Hệ thống cầu đi bộ trên cao Plus 15, đây là mạng lưới các cây cầu kín sưởi ấm nối các tòa nhà trung tâm ở tầng 2.
Về lý thuyết, bạn có thể đi khắp trung tâm mà không bao giờ phải đối mặt với cái lạnh ấm 20 độ C.
Nhưng hãy dừng lại một chút và nhìn kỹ, điều này đồng nghĩa với việc thiết kế ở mặt đất đã thất bại hoàn toàn.
Những cây cầu hút hết sự sống khỏi vỉa hè, biến các con đường trung tâm thành thị trấn ma
với những tòa tháp văn phòng nối nhau bằng những ống chuột hamster trên cao.
Hãy thử tưởng tượng, bạn đứng giữa trung tâm Calgary vào một buổi chiều tháng riêng.
Trên cao, trong các cây cầu kín, dòng người hối hả trôi đi, dưới chân, trên những con đường rộng mênh mông, không một bóng người.
Trung tâm thành phố chỉ còn sống trên cao, trong khi mặt đất hoang vắng đến đáng sợ.
Sức hút của lối sống ở Perth và Calgary thì không thể phủ nhận.
Ai mà không muốn một ngôi nhà rộng rãi với sân sau, nơi con cái có thể chơi đùa, tránh xa ồn ảo và trật trội.
Vấn đề là khi hàng trăm ngàn người cùng chọn cách sống này, hậu quả không còn là cá nhân nữa
mà trở thành thảm họa tập thể, tắt đường, cơ sở hạ tầng quá tải và sự cô lập xã hội.
Hệ thống giao thông công cộng của Calgary là C-train chỉ phủ sóng một phần nhỏ của thành phố khổng lồ,
trong khi xe buýt ngừng chạy lúc 11h tối, dập tắt mọi hy vọng về đời sống xã hội ban đêm cho những ai không lái xe.
Tệ hơn, nhiều cộng đồng mới được xây mà không hề có vỉa hè, với lý do dù sao mọi người cũng lái xe, giống như Houston.
Calgary dường như không rút ra bài học từ thảm họa trước đây, khi vẫn cho phép xây dựng trên vùng ngập lụt
dù từng chịu trận lụt tan phá trị giá hàng tỷ đô la vào năm 2013.
Thêm vào đó, việc vỉa hè đóng băng suốt sáu tháng mỗi năm và trách nhiệm dọn dẹp lại thuộc về chủ nhà,
biến việc đi bộ thành một hoạt động mạo hiểm.
Rõ ràng, không gian rộng lớn khi kết hợp với quy hoạch tồi không tạo ra tự do,
nó tạo ra những nhà tù đô thị rộng mênh mông, con người bị mắc kẹt giữa xe cộ, mùa đông lạnh lẽo và khoảng cách xã hội.
2. Bắc Kinh, Trung Quốc
Những thành phố lan tỏa như Perth và Calgary thất bại vì chúng thiếu một hệ thống trung tâm mạch lạc.
Chúng là kết quả của hàng triệu quyết định cá nhân cộng lại thành một sự hỗn loạn tập thể.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi một thành phố có một hệ thống rất mạnh mẽ, một cấu trúc được thiết kế để áp đặt trật tự?
Hóa ra, một hệ thống tồi tệ có thể còn tồi tệ hơn là không có hệ thống nào cả.
Hai ví dụ cuối cùng của chúng ta, một ở châu Á và một ở trung tâm châu Âu,
cho thấy cách các hệ thống lớn, dù là vật lý hay chính trị,
đều có thể trở thành những cái lồng giam giữ chính thành phố mà chúng được cho là phải phục vụ.
Hãy nhìn vào bản đồ giao thông của Bắc Kinh và bạn sẽ thấy một biểu tượng của trật tự,
những vòng tròn đông tâm hoàn hảo, 6 và sắp tới là 7 đường vành đai bao quanh tử cấm thành giống như các lớp của một củ hành tây.
Về lý thuyết, chúng được cho là một giải pháp hợp lý để tổ chức một siêu đô thị với hơn 21 triệu dân.
Chúng được xây dựng để phân phối giao thông một cách hiệu quả ra khỏi trung tâm lịch sử.
Nhưng trên thực tế, chúng đã trở thành những bức tường, những vòng tròn đông tâm của địa ngục giao thông.
Thay vì kết nối thành phố, chúng lại chia cắt nó.
Vành đai thứ hai của Bắc Kinh được xây dựng trên nền móng của những bức tường thành cổ giờ,
trở thành một bãi đậu xe dài 32km trong giờ cao điểm.
Nhưng tệ hơn là từ 6 giờ sáng đến 10 giờ tối, cả 6 vành đai đều có thể tắt nghẽn đồng thời.
Thảm kịch của Bắc Kinh là câu chuyện về tăng trưởng vượt ngoài dự đoán.
Khi Trung Quốc mở cửa kinh tế, tầng lớp trung lưu mới nổi khao khát một biểu tượng của thành công, đó là chiếc ô tô riêng.
Kết quả là mỗi ngày, khoảng 1.000 chiếc xe mới được thêm vào đường phố, nhưng chỉ có 100 chỗ đậu xe mới.
Để đáp ứng nhu cầu, các nhà quy hoạch phá bỏ các khu phố hưu tong truyền thống,
những con hẻm nhỏ đã định hình đời sống cộng đồng trong nhiều thế kỷ để xây những con đường tám làn xe.
Thế nhưng, giống như một định luật vật lý không thể tránh, các con đường mới ngay lập tức đầy xe không giải quyết được vấn đề,
mà chỉ làm mọi thứ trầm trọng hơn.
Phải thừa nhận, nỗ lực xây dựng cơ sở hạ tầng của Bắc Kinh thật ấn tượng.
Hệ thống tàu điện ngầm của thành phố là một trong những mạng lưới lớn nhất và bận rộn nhất thế giới được hoàn thiện trong thời gian kỷ lục.
Nhưng ngay cả kỳ công này cũng không theo kịp nhu cầu.
Được thiết kế cho khoảng 4 triệu hành khách mỗi ngày, giờ đây nó phải gông gánh hơn 10 triệu người.
Các nhà ga đông nghẹt đến mức xuất hiện những nhân viên đặc biệt được gọi là người đẩy để nhồi nhét hành khách vào toa.
Chi phí nhà ở tăng cao đã đẩy hàng triệu công nhân ra vùng ngoại ô xa xôi,
nơi họ phải chịu cảnh di chuyển 4 tiếng mỗi ngày để đi làm.
Và giải pháp sáng tạo của chính phủ cho tắc đường là sổ số biển số xe, với tỷ lệ chúng chỉ khoảng 1 trên 2.000,
tương đương với cơ hội đỗ kỳ thi Đại học Cảnh sát Trung Quốc, một trong những kỳ thi khó nhất thế giới.
Có tiền chưa chắc, bạn đã được phép lái xe trên đường.
Đó không phải là quy hoạch đô thị, mà là một trò chơi may rủi đô thị, nơi phần lớn mọi người đều thua.
1. BRUSSELS BỊ
Nếu hệ thống cứng nhất của Bắc Kinh thể hiện những hạn chế về mặt vật lý,
thì Brussels lại gặp thách thức về quản lý và điều phối chính trị.
Là thủ đô không chính thức của Liên minh châu Âu, người ta kỳ vọng thành phố này sẽ là hình mẫu của hiệu quả và hợp tác.
Thực tế lại cho thấy, sự phức tạp khi không có một cơ quan duy nhất nắm quyền điều hành toàn bộ,
để hình dung sự hỗn loạn này, hãy tưởng tượng bạn lắp một bộ đồ nội thất với 19 bộ hướng dẫn khác nhau,
bằng các ngôn ngữ khác nhau và mỗi bộ đều khẳng định mình là đúng.
Brussels được điều hành bởi 19 đô thị communes riêng biệt, mỗi nơi có thị trường, hội đồng và quy định riêng.
Sự phân mảnh này là kết quả của một thỏa hiệp chính trị nhằm giữ bì đoàn kết,
cân bằng lợi ích giữa các cộng đồng nói tiếng Hà Lan và tiếng Pháp.
Nhưng cái giá của sự cân bằng này là sự thiếu đồng bộ trong phát triển đô thị.
Thuật ngữ Brusselsization ra đời để mô tả hiện tượng phát triển bừa bãi,
phá hủy di sản lịch sử để nhường chỗ cho các tòa nhà văn phòng hiện đại thiếu sức sống.
Trong những năm 1960 và 70, nhiều khu phố lịch sử đã bị săn bằng để xây dựng các công trình lớn,
trong đó có trụ sở Ủy ban châu Âu, tòa nhà Berlin Mall dẫn đến tình trạng tắc nghẽn giao thông kéo dài đến ngày nay.
Hậu quả của sự phân mảnh ở Brussels hiện hiện ngay trong đời sống hàng ngày.
Chỉ cần đi qua bên kia đường, quy định về đậu xe, xây dựng hay thu gom rác có thể hoàn toàn khác.
Khu phố Northern Quarter từng bị săn bằng trong những năm 1960 để xây dựng một quận kinh doanh kiểu Manhattan.
Nhưng dự án thất bại, để lại lô đất trống và những tòa nhà rở ràng gần 40 năm, thêm phần rác rối,
thành phố có 3 hệ thống giao thông công cộng riêng biệt và không từng thích.
Mỗi hệ thống do một chính quyền khu vực điều hành.
Một vẽ tàu điện ngầm có thể không dùng được trên xe buýt chạy cùng tuyến đường.
Trong bối cảnh này, các nhà phát triển bắt động sản mạnh hơn các nhà quy hoạch đô thị,
lý giải tại sao nhiều tòa nhà lịch sử tuyệt đẹp lại bị phá bỏ để nhường chỗ cho căn hộ sang trọng.
Grand Place, quảng trường trung tâm, vẫn là một trong những địa điểm đẹp nhất châu Âu.
Nhưng chỉ đi bộ 200m theo bất kỳ hướng nào, bạn có thể rơi vào một cảnh quan đô thị hỗn loạn.
Đến đây, nhiều bạn sẽ hỏi về vấn đề quy hoạch của thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh tại Việt Nam.
Giống như Houston với sự phát triển lan tỏa và thiếu kiểm soát các vùng đất ngập nước,
Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng do quy hoạch đô thị chưa đồng bộ và chưa bền vững,
dễ dàng ngập lụt sau mỗi trận mưa lớn.
Tại Hà Nội, hệ thống thoát nước gồm cả hệ thống cũ từ thời Pháp,
thuộc vốn chỉ thiết kế cho vài trăm nghìn cư dân, nay phải phục vụ hơn 10 triệu người.
Kết quả là rất nhiều tuyến phố hiện đại bị ngập nước, biến thành sông chỉ sau 30 phút mưa lớn,
gây tê liệt giao thông và thiệt hại kinh tế đáng kể.
Việc bê tông hóa các hồ điều hòa và vùng đất thấp đã làm giảm khả năng chữ nước tự nhiên,
trong khi biến đổi khí hậu khiến các trận mưa cực đoan ngày càng thương xuyên.
Tương tự, thành phố Hồ Chí Minh được xây dựng trên nền đất thấp với mạng lưới sông ngòi dày đặc,
cũng ghi nhận hơn 26 điểm ngập thường xuyên.
Hệ thống cống rãnh lỗi thời, đồ thị hóa nhanh, cùng khai thác nước ngầm quá mức,
dẫn đến lún sụt và kết hợp với chiều cường khiến các quận trung tâm như quận 1 hay quận 7 trở thành biển nước,
chỉ sau một trận mưa ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hơn 14 triệu người dân.
Những ví dụ này nhấn mạnh một bài học quan trọng, tăng trưởng kinh tế không thể đi kèm
với bỏ qua quy hoạch tích hợp chống ngập và thích ứng với biến đổi khí hậu,
nếu không thành phố không chỉ gây bất tiện và cô lập cư dân mà còn tạo ra những rủi ro lâu dài cho cộng đồng.
Từ Dubai đến Bắc Kinh, từ Houston đến Brussels, một mô hình chung xuất hiện,
những thành phố này quên mất điều cơ bản nhất,
các thành phố là để con người sống và tương tác chứ không chỉ là tòa nhà hay đường xá.
Quy hoạch không hợp lý tạo ra cảnh quan chia cắt, tắt đường và cô lập.
Tám ví dụ cho thấy các thành phố được xây cho ô tô, tập đoàn hay biểu tượng chứ không phải cho lợi ích nguyên bản nhất của con người
là được đi bộ, kết nối, giao hòa với thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm, khói xe.
Đô thị hóa là xu hướng không thể dừng, nhưng mô hình đô thị hóa có thể thay đổi.
Chúng ta cần thành phố lấy con người làm trung tâm, dễ đi bộ, hiệu quả và kiên cường là sự cần thiết để tồn tại.
Bạn muốn sống ở những thành phố như thế nào, nơi bạn ở có đẹp không?
Hãy bình luận, like, subscribe và chia sẻ để cùng thảo luận về những thành phố mà chúng ta muốn sống. Xin chào và hẹn gặp lại!