Hồng Kông từng là một trong những trung tâm tài chính tự do và sôi động nhất thế giới, nơi hội tụ của dòng vốn quốc tế và hệ thống pháp lý theo chuẩn phương Tây. Nhưng chỉ trong vài năm, thành phố này đã trải qua những thay đổi sâu sắc, từ các cuộc biểu tình quy mô lớn đến những cải cách toàn diện về luật pháp, chính trị và xã hội. Điều gì đã thực sự diễn ra phía sau những biến chuyển đó?
👍 "CD Media - Why?" đóng vai trò như một cầu nối tri thức, kết hợp và truyền tải những thông tin đa chiều từ nhiều nguồn đáng tin cậy trên toàn thế giới. Với mục tiêu đem đến cho người xem cái nhìn toàn diện và khách quan, kênh không chỉ tập trung vào một lĩnh vực cụ thể mà kết nối các kiến thức về địa chính trị, lịch sử, công nghệ, thể thao và nhiều vấn đề quan trọng khác giúp người xem hiểu sâu hơn về thế giới.
Hồng Kông, nơi giao thoa của những nghịch lý.
150 năm thuộc về Anh, 150 năm thấm đấm những triết lý phương Tây.
Những tưởng ngày được trở về đại lục là cuộc đoàn tù hạnh phúc.
Nhưng hóa ra lại là bi kịch.
Đứa con đi xa quá lâu đã không còn hiểu mẹ mình.
Nó không thể hòa nhập với cách vận hành của xã hội chủ nghĩa.
Những dạng nước bắt đầu xuất hiện, xung đột nổ ra.
Tên là Trung Quốc buộc phải hành động.
Chiến dịch đại lục hóa bắt đầu với mục tiêu.
Đưa Hồng Kông vào khuôn khổ.
Nhưng họ đã làm như thế nào?
Năm 1997, một cuộc mốc lịch sử quan trọng.
Hồng Kông chính thức được trao trả cho Trung Quốc sau gần 2 thế kỷ trong tay người Anh.
Tuy nhiên cuộc chuyển giao này không hề đơn giản.
Nó là kết quả của vô số những thương thẳng gầy gò.
Cuối cùng, Trung Quốc đã đưa ra cam kết về một cơ chế gọi là
một quốc gia, hai chế độ.
Theo đó, khi trở về đại lục,
Hồng Kông được phép giữ nguyên lối sống cũ.
Hệ thống kinh tế và pháp luật của họ sẽ không thay đổi trong vòng 50 năm.
Thành phố này trở thành một đặc khu hành chính với quyền tứ trí rất cao.
Bắc Kinh sẽ đứng ngoài mọi quyết định nội bộ của họ,
ngoài trừ 2 vấn đề là quốc phòng và ngoại giao.
Trong suốt hơn 150 năm kiểm soát,
người Anh đã để lại nhiều di sản khó phai mở.
Quan trọng nhất phải kể đến hệ thống thông luật.
Hiểu đơn giản thế này.
Ở Hồng Kông, tư pháp phải độc lập hoàn toàn với chính phủ.
Cơ quan tư pháp quan trọng nhất là tòa án
sẽ không bị bất kỳ một mệnh lệnh hành chính nào can thiệp vào phản quyết.
Họ giống một vị trọng tài riêng biệt có toàn quyền quyết định.
Nhưng ở bên kia biên giới thì khác.
Trung Quốc đại lục vận hành theo hệ thống luật pháp xã hội chủ nghĩa.
Hồi đó, tòa án không hoàn toàn tách biệt
mà vẫn nằm trong quần quay chung
chiêu sư chỉ đạo từ bộ máy chính trị
và đứng đầu là đặc công sản Trung Quốc.
Sự khác biệt này chính là yếu tố sống còn
đối với các nhà đầu tư quốc tế.
Họ chọn Hồng Kông làm điểm đến cho tiền của mình
vì họ cần sự an toàn.
Họ tin rằng nếu chẳng may con tranh chấp xảy ra
kể cả là kiện tụng với một công ty nhà nước Trung Quốc
thì hệ thống thông luật tại Hồng Kông
vẫn sẽ bảo vệ họ một cách công bằng
không có sự thiên vị nào cho người nhà cả.
Chính vì niềm tin và sự công bằng đó
đã biến hòn đảo này thành một trung tâm tài chính toàn cầu.
Nhưng chơi chêu thay,
sự vá trảm giữa hai tư duy pháp lý trái ngược
chính là mầm móng đầu tiên
cho những xung đột nảy lửa về sau.
Với vị thế quan trọng trong hệ thống tài chính quốc tế
Hồng Kông nghiêm nhiên trở thành một con gai
để chứng vụ vàng của Trung Quốc.
Ngay tại thời điểm được trao trả
Hồng Kông chiếm 18,4% tổng GDP của toàn Trung Quốc.
Lúc bấy giờ, Đại lục thực sự cần Hồng Kông
hoặc cần một cửa ngõ uy tín
để kết nối với dòng vốn quốc tế.
Chính sự phụ thuật này
buộc Bắc Kinh phải nhượng bộ đứa con sa nhà
trong rất nhiều vấn đề.
Nhưng sau khoảng 2 thập kỷ,
gió đã đổi chiều.
Vì thế ấy, sụt giảm một cách nghiêm trọng.
Đến năm 2018,
Hồng Kông chỉ còn đóng góp khoảng 3% vào GDP cả nước.
Đó là nhờ sự trỗi dậy thần tốc
của những siêu đô thị mới
như Thượng Hải hay Thâm Quyến.
Những thành phố này vươn lên mạnh mẽ,
thậm chí vượt qua Hồng Kông
về quy mô kinh tế.
Khi cản cân quyền lực thay đổi,
Bắc Kinh không còn lo sợ
việc làm phật ý hòn đảo nhỏ bé này nữa
vì sự phụ thuật ngày xưa đã không còn.
Kinh tế thay đổi là một chuyện,
nhưng còn một nguyên nhân sâu xa hơn
khiến mối quan hệ này thực sự dạn đứt.
Xuyên suốt từ năm 1997
đến khoảng giữa thờm niên 2010,
Trung Quốc luôn cảm thấy bất an với đặc hủ này.
Họ nhìn nhận Hồng Kông
giống như một căn cứ địa của phương Tây
nằm ngay sát nách mình.
Đối với Bắc Kinh,
Hòn đảo hoàn toàn có thể trở thành bàn đạp
cho một cuộc cách mạng màu lan rộng
do toàn bộ đại lục.
Và nỗi lo sợ đó không chỉ là suy đoán,
nó ngay càng được củng cố bằng những sự kiện trần động.
Điển hình như cuộc bạo loạn năm 2003
khi nửa triệu người dân xuống đường
để phản đối dự luật an ninh.
Hai đến năm 2014,
phong trào ô rù nổ ra
để phản đối việc người dân Hồng Kông
chỉ được bầu đặc khu trưởng
từ danh sách do đại lục chấp thuận.
Tuy nhiên, do nước chan ly thực sự rơi xuống
vào năm 2019,
một chuỗi các cuộc biểu tình
với quy mô khổng lồ đã bùng nổ.
Cả thành phố gần như bị tê liệt.
Lần này,
lan danh đỏ của Bắc Kinh đã bị xâm phạm.
Họ hiểu rằng
chính sách lạt mềm buộc chặt
nhiều năm qua hoàn toàn thất bại.
Đã đến lúc cần phải có những hành động
mạnh tay hơn.
Một chiến dịch mang tên Đại lục Khóa
chính thức bắt đầu với mục tiêu cốt lõi
vô cùng rõ ràng.
Nắn trình lại đưa con ngỗ ngay Hồng Kông.
Bắc Kinh không nhận bộ thêm.
Họ kế hoạch một chiến dịch quy mô lớn
với những tính toán cực kỳ tỉ mỉ.
Về bản chất,
Đại lục Khóa là một quá trình đồng bộ Hồng Kông
trên bốn lĩnh vực khác nhau.
Và lĩnh vực đầu tiên cũng chính là đòn dáng
quan trọng nhất, hệ thống pháp lý.
Bao năm qua,
Hồng Kông có lốt tự hào
về bộ thông luật mà chúng tôi đã đề cập
ở đầu video.
Nhưng đến năm 2020,
chiếc bỏ nèo ấy đã bị nhổ lên.
Bắc Kinh ban hành luật an ninh quốc gia
và áp đặt đạo luật này trực tiếp lên hòn đảo.
Bình thường nếu muốn ra một đạo luật
thì chính quyền Hồng Kông sẽ được quyền
thảo luận trình sửa so với
tình hình thực tế của hòn đảo
rồi mới thông qua.
Tuy nhiên lần này đã khác.
Bộ luật bỏ qua quy trình lập pháp của địa phương
và ngay lập tức có hiệu lực
đối với Hồng Kông.
Việc này giống như bạn đang ở trong chính
ngôi nhà của mình, rồi đặc nhiên
có một gác khổng lồ bước vào,
dán một bản nội quy mới lên tường
và yêu cầu bạn bắt buộc chấp hành.
Điểm mấu chốt của bộ luật này
là biến những tội doanh ly khai,
lật đổ, khủng bố và cấu kết
với nước ngoài thành tội phạm hình sự.
Nhưng điều làm thay đổi
bản chất của Hồng Kông không chỉ ở văn bản luật
mà còn nằm ở cơ chế thi hành.
Lần đầu tiên một văn phòng
bảo vệ an ninh quốc gia của Trung Quốc
được thiết lập công khai ngay tại Hồng Kông.
Cơ quan này hoạt động
không chịu sự quản lý của chính quyền địa phương.
Điều đó có nghĩa là Bắc Kinh
có quyền can thiệp trực tiếp với những hành động
mà họ cho là nguy hiểm về an ninh đất nước.
Bên cạnh đó
cảnh sát được trao quyền khám xét,
nghe lén, đóng bác tài sản
mà không cần trát tòa
trong các vụ án an ninh.
Nhưng vụ án này cũng không còn được xét xử
theo cơ chế bồi thẩm đoàn,
một truyền thống của thông luật
mà thẩm phán có thể được chỉ định bởi đặc khu trưởng.
Để xét chặt hơn nữa
và loại bỏ tất cả những kẽ hở
trong bộ luật 2020,
một đạo luật an ninh quốc gia dành riêng cho địa phương
tiếp tục được thông qua vào tháng 3 năm 2024.
Người ta thường gọi với kết tên
Điều 23.
Nó mở rộng địa nghĩa
về bí mật nhà nước, rán điệp
và can thiệp từ bên ngoài.
Giờ đây, ngay cả việc giao tiếp thông thường
với các tổ chức nước ngoài
cũng có thể được đưa vào tầm ngắm.
Những kế quả mang lại là vô cùng rõ rể.
Các tiếng nói đối lập
gần như biến mất.
Các tờ báo độc lập như Apple Daily
hay Stainless buộc phải đóng cửa.
Lãnh đạo cấp cao của những tờ báo này
cũng bị bắt giữ.
Xã hội dân sự sôi động một thời của Hồng Kông
này trở nên tĩnh lạng hơn bao giờ hết.
Sau khi đã xếp chặt
không gian bên ngoài bằng luật pháp
việc tiếp theo mà Bắc Kinh thực hiện
là một cuộc thanh lọc bộ máy.
Trong tâm của bước đi này nằm
một quy tắc cốt lõi mặc tên
Người yêu nước quản lý Hồng Kông.
Nghe qua thì vô cùng hợp lý.
Ai làm lãnh đạo mà chẳng
phải yêu đất nước của mình.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ.
Định nghĩa thế nào là yêu nước
sẽ do Bắc Kinh quyết định.
Trước năm 2021
hội đồng lập pháp của Hồng Kông
gồm 70 người.
Trong đó có tới một nửa
được người dân trực tiếp bầu ra.
Số còn lại là đại diện
cho các nhóm ảnh nghề.
Sau khi Trung Quốc can thiệp
luật chơi đã thay đổi hoàn toàn.
Số lượng ghế trong hội đồng này
tăng lên thành 90.
Nhưng người dân chưa có quyết định vòn vẹn 20 người.
Thêm nữa,
tất cả các ứng viên khi tranh cử vào đây
đều phải trải qua một hệ thống sàng lọc
gắt gao theo những tiêu chuẩn yêu nước
mà Bắc Kinh đề ra.
Tức là họ phải chứng minh được sự trung thành
tuyệt đối của mình với chính quyền Trung ương.
Nếu không thể đáp ứng,
những người này sẽ lập tức bị gạch tên
ra khỏi danh sách ứng viên.
Những vị trí thượng tầng
như đặc khu trưởng và hội đồng quận
cũng sẽ được bầu ra
bởi một ủy ban bầu cử
mà hầu hết thành viên đều là những cá nhân
hay tổ chức thân với Bắc Kinh.
Hết quả của cuộc khai thổ này
chính là sự quét sạch gần như
toàn bộ phe đối lập ra khỏi bộ máy chính quyền.
Hội đồng lập pháp
từng là một diễn đàn đa chiều
với nhiều cuộc tranh luận nầy lửa
của những tư tưởng khác nhau.
Nay chỉ còn tiếng nói đồng thuận.
Bộ máy quản lý của hoàn đảo hiện tại
đã hoàn toàn trung nghiệp đập với Đại lục.
Vậy là đã xong luật pháp
và chính trị.
Những thứ có thể thay đổi bằng văn bản.
Nhưng suy nghĩ và tư tưởng của con người
thì không đơn giản như vậy.
Ngày dài bài toán này
Bắc Kinh mở mặt trận thứ 3 mang tên
Cải cách giáo dục
và xã hội.
Đối với họ, sự kiện bạo loạn
năm 2019 khi vô số người trẻ
đổ ra đường biểu tình
xuất phát từ một nền giáo dục có vấn đề.
Vì vậy tham vọng của Bắc Kinh trong cuộc cải cách
là thay đổi nhận thức
của thế hệ tương lai một cách triệt để.
Ngay lập tức
hệ thống trường đại học tại Hồng Kông trải qua
một đợt lột xác toàn diện.
Sách giáo khoa được giả soát và viết lại.
Các môn học về an ninh quốc gia trở thành
bắt buộc. Những yếu tố phương Tây
dần bị làm mở.
Thay vào đó học sinh được dạy để vu nắp tình yêu
và gắn kết sâu sắc với
cội nguồn đại lục.
Mục tiêu cuối cùng là nhào nặn ra một
thế hệ trẻ Hồng Kông lớn lên cho
một tầm thể mới. Một tầm thể tự hào
và trung thành tuyệt đối với quốc gia.
Sòng sòng với những biến truyền
của giáo dục, Bắc Kinh cũng triển khai
một cuộc khoản đổi nhân lực ở quy mô
cực lớn. Trong khi
nhiều người dân bản địa Hồng Kông đang tìm cách
để di cư sang Anh, Úc, Canada
vì lo ngại về tương lai.
Thì ở chiều ngược lại,
hòn đảo này lại mở toàn cánh cửa để
đón nhận các nhân tài từ đại lục.
Tức tính trong khoảng 10 tháng
đầu năm 2024, đã có gần
70.000 người Trung Quốc đại lục đổ
về đặc khu hành trình này theo dạng
các chương trình thú hút tài năng.
Trong đó, phần lớn là
các chuyên gia, người lao động và
sinh viên Trung Quốc. Đi cùng
với đó là dòng chảy vốn
và các cơ hội kinh doanh.
Đây chính là chiến lược nhằm tạo thêm
sự gần gũi về văn hóa.
Khi những người này hòa nhập vào cộng đồng,
họ mang theo cả lối sống
và tư duy đại lục.
Dần dần, cấu trúc xã hội của hòn đảo
sẽ được định hình lại.
Sự khác biệt về hệ tư tưởng sẽ bị phá loãng.
Hồng Kông sẽ
được thay máu một cách tự nhiên
và êm mái nhất ngay từ bên trong.
Để khóa chặt mở cánh cửa,
Bắc Kinh tung ra đón quyết định
trên mặt trận thứ tư
kiểm soát kinh tế.
Lần này không còn là những manh lệnh hành trình
mà Trung Quốc quyết định đưa đứa con
của mình vào một siêu dự án mang tên
Vùng Vịnh Lớn.
Dự án này giống như một mạng nhện khổng lồ
kỷ nối trực tiếp Hồng Kông,
đặc khu Macau và 9 thành phố
lớn của tỉnh Quảng Đông với nhau,
tạo thành một khối kinh tế thống nhất.
Họ hiện thực khóa dự án này
bằng những cây cầu vượt biển khổng lồ
và các tuyến đường sát cao tốc xuyên biên giới.
Theo đó là vô số những ràng buộc
cực kỳ chặt chẽ
về mặt hạ tầng và tài chính.
Giờ đây, các cơ chế kết nối
về trương khoán, trái phiếu hay tài sản
đã được thiết lập.
Chúng cho phép dòng vốn tự do chảy qua lại
ra hai bên.
Từ một trung tâm tài chính độc lập,
Hồng Kông đang dần trở thành phần sân sau
cho thị trường tài chính của Trung Quốc.
Mục tiêu vô cùng rõ ràng,
trái chặt nền kinh tế của Hồng Kông vào cỗ máy
của đại lục.
Khi đường xá đã nối liền,
khi dòng tiền đã hòa làm một,
Hồng Kông sẽ tự động bám rễ sâu vào Trung Quốc,
nên kinh tế của hòn đảo này
sẽ phụ thuộc vào nhịp thở
của vùng Quảng Đông liên kề.
Đến lúc đó, dù muốn hay không,
Hồng Kông cũng không thể nào tách rời
hay tự đứng một mình được nữa.
Sự đồng hóa
đã được hoàn tất một cách trọn vẹn
từ trong ra ngoài.
Sau một chiến dịch bai bàn vô cùng quyết liệt từ Bắc Kinh,
số phận của Hồng Kông đã hoàn toàn được định hình lại.
Nếu chỉ nhìn lướt qua,
ta sẽ thấy sự ổn định đã quay trở lại.
Đường phố không còn hơi cay,
không còn rào chắn
hay những cuộc biểu tình làm giao thông tê liệt.
Các nhà hàng và trung tâm mua sắm
lại sầm út như xưa.
Chính quyền tự hào tuyên bố,
họ đã đưa thành phố từ trạng thái hỗn loạn
sang trật tự.
Và giờ là bước từ trật tự
sang thịnh vượng.
Nhưng bầu không khí trong hoàn đảo đã thay đổi.
Một sự thần trọng vô hình
bao trùm lên toàn xã hội.
Người dân cần trọng hơn trong từng lời nói.
Các nhà sách từng bày bán
vô số ấn phẩm đa chiều.
Này đã nhường chỗ cho những cuốn sách
ca ngợi sự phát triển của đất nước.
Thực tế là chẳng còn cơ chế
hài chế độ nào cả.
Giờ đây chỉ có sự bao trùm tuyệt đối
của Trung Quốc.
Vậy tương lai nào
đang chờ đón hòn ngọc này?
Theo các chuyên gia
có hai kịch bản khả thi nhất.
Một là Hồng Kông trở thành một New York
của Trung Quốc. Tiếp tục phát triển
mạnh mẽ như sự hậu thuẫn khổng lồ từ đại lục.
Dòng vốn từ
các công ty Trung Quốc sẽ lấp đầy chỗ
chống mà phương Tây để lại.
Đồi lại, Bắc Kinh có được điều họ
mong muốn nhất. Muốn nên
chính trị trung thành. Còn nếu không,
khả năng thứ hai là Hồng Kông sẽ đánh mất
vị thế quốc tế.
Niềm tin của giới đầu tư phương Tây
có thể bị lung lại.
Họ chắc chắn muốn đưa tiền của mình đi đến nơi
an toàn hơn như Singapore hoặc
Tokyo. Lúc này,
Hồng Kông chỉ là một thành phố hạng hài
vẫn dẫu có
nhưng đánh mất đi tính độc đáo
và tầm ảnh hưởng toàn cầu.
Toàn về cuộc mốc lịch sử
2047, vốn là thời điểm mà
Trung Quốc bắt đầu có quyền can thiệp.
Có vẻ nó không còn quá nhiều ý nghĩa
vì sự đồng hóa đang diễn ra
với tốc độ quá nhanh.
Lời hứa diễn nguyên hiện trạng Hồng Kông trong 50 năm
gần như đã kết thúc ngay từ
thời điểm hiện tại. Từ một thướng cảng tự do,
Hồng Kông đã được nhao nạn
để khớp vào sự trỗi dậy của Trung Hoa.
Quá trình đai lưu khóa
mang đến trật tự và hồi nhập kinh tế
nhưng nó cũng tước đi
sự đa dạng và tự do
vốn là linh hồn của hướng cảng.
Ánh đèn bên cảng Victoria vẫn lấp lánh,
giao thường vẫn tiếp diễn.
Nhưng Hồng Kông của ngày hôm qua
đã vĩnh viễn đi vào dĩ vãng.
Được khắp xa nhà, này đã nằm trọn
trong khuôn khổ đại lục.
Một Hồng Kông hoàn toàn mới
đã thực sự ra đời.