"CHOÁNG VÁNG" VỚI NHỮNG SIÊU CÔNG TRÌNH CHUYỂN NƯỚC CỦA THẾ GIỚI CỔ ĐẠI (P1)|Những Vấn Đề Địa Lý - 5 PHÚT THÔI

ĐỒNG NAI TƯƠI ĐẸP
2K người theo dõi
276 Lượt xem video·10 thg 10, 2025
"CHOÁNG VÁNG" VỚI NHỮNG SIÊU CÔNG TRÌNH CHUYỂN NƯỚC CỦA THẾ GIỚI CỔ ĐẠI (P1)|Những Vấn Đề Địa Lý - 5 PHÚT THÔI
Xin chào các bạn!
Trái ngược với quan điệm phổ biến là con người trong quá khứ kém phát triển hơn so với hiện tại,
nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng tổ tiên của chúng ta sở hữu những tư duy và kỹ thuật vượt trội.
Một trong những minh chứng rõ nét nhất là các hệ thống dẫn nước,
những kiển tác kỹ thuật không chỉ cung cấp nước sinh hoạt,
phục vụ sản xuất đông nghiệp mà còn bảo vệ thành phố khỏi lũ lụt và trở thành biểu tượng của sự tiến bộ.
Từ những đường hầm ngầm vận chuyển nước qua sa mạc
đến những giướng bậc thang đẹp mê hồn của Ấn Độ với cấu trúc thật sự đặc biệt,
những công trình này cho thấy sự sáng tạo và khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của con người trong quá khứ.
Vậy đâu là những hệ thống dẫn nước tốt nhất của các nền văn minh cổ đại trên thế giới?
Các bạn hãy cùng tìm hiểu trong video ngày hôm nay nhé!
Tổ hợp cối xay nước 3BGA
Nằm tại xã Phong Vielle thuộc tỉnh Bousseau-du-Rhôn, gần thị trấn Alès ở miền nam nước Pháp,
Tổ hợp cối xay nước 3BGA được xem là một kỳ quan kỹ thuật độc đáo thời La Mã,
được xây dựng vào thế kỷ thứ hai nơi công dẫn nước của thành phố cổ Alès khéo léo luồn qua một vách đá dựng đứng,
tạo nên một nền tảng hoàn hảo cho một hệ thống nhà máy xay đồ sộ.
Tại đây vẫn còn những tàn tích đáng kể của các kênh dẫn nước cũng như nền móng của từng cơ sở sản xuất,
cùng một cầu thang dẫn lên đỉnh đồi, nơi tổ hợp nhà máy được xây dựng.
Tổ hợp 3BGA bao gồm 16 bánh xe nước khổng lồ,
được sắp xếp thành hai hàng song song với mỗi hàng 8 bánh, mềm mại nối tiếp nhau men theo sườn đồi dốc.
Các bánh xe này không chỉ là những cấu trúc lớn mà còn là biểu tượng của sự hòa quyện giữa thiên nhiên và kỹ thuật.
Dòng nước tràn đầy sức sống được dẫn lên từ cặp này và đổ xuống cặp khác,
liên tục di chuyển từ những chiếc bánh xe này sang chiếc bánh xe khác,
cho đến khi cuối cùng chảy dòng dòng xuống chân đồi.
Quy trình tự nhiên ấy tạo ra năng lượng cần thiết để vận hành các cơ chế nghiền ngũ cốc thành bột mịn.
Chính vì lẽ đó, 3BGA không chỉ đơn thuần là một kỳ tích công nghệ mà còn đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong sản xuất thực phẩm.
Với công suất ước tính đạt 4,5 tấn bột mỗi ngày, khu phức hợp này đủ khả năng cung cấp bánh mì cho khoảng 10.000 người.
Đây là một minh chứng nổi bật cho sự chuyển mình từ phương pháp xay thủ công bằng động vật sang công nghệ sử dụng sức nước,
cho thấy một bước tiến vượt bậc trong cả kỹ thuật và năng suất công nghiệp của người La Mã.
Điều đặc biệt ở 3BGA không chỉ nằm ở quy mô đồ sộ mà còn ở thiết kế tinh xảo,
kết hợp hài hòa giữa cối xay hình đồng hồ cát và cấu trúc phẳng và nánh một giai đoạn chuyển giao quan trọng trong ngành cơ khí cổ đại.
Những bánh xay nước này đã hoạt động miệt mài từ đầu thế kỷ thứ hai cho đến cuối thế kỷ thứ ba.
Chúng vừa phục vụ cho sản xuất, vừa đảm bảo nguồn nước sinh hoạt cho cư dân thành phố thông qua một hệ thống công dẫn nước hoàn chỉnh.
Có thể nói, 3BGA với những sáng tạo vượt thời gian đã đặt nền móng cho khái niệm sản xuất quy mô công nghiệp tại châu Âu
và trở thành biểu tượng của sự tiến bộ công nghệ La Mã cổ đại.
Giếng bậc thang là hình thức lưu chữ nước dưới lòng đất đặc biệt ở tiều lục địa Ấn Độ.
Giếng bậc thang đã được xây dựng và sử dụng từ thiên niên kỷ thứ ba trước công nguyên.
Ban đầu, hệ thống này chỉ là những hố đất chữ nước đơn giản.
Theo thời gian, chúng dần được xây dựng thành những công trình nghệ thuật nhiều tầng và phức tạp hơn.
Nhắc tới giếng nước theo nhiều kiến trúc bậc thang, không thể không nhắc tới Chanbavari
bởi nó có các cấu trúc kiến trúc tinh xảo ấn tượng và có lịch sử lâu đời.
Chanbavari theo tiếng Hindi có nghĩa là giếng mặt trăng hay giếng bạc,
nằm ở làng Abaneri cách Jaipur, thành phố lớn nhất của bang Rajasthan khoảng 60 km.
Được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ tám đến thế kỷ thứ chín
bởi nhà vua Chanda của triều đại Nikumbha,
Chanbavari cung cấp nước cho cư dân địa phương suốt nhiều thế kỷ
trước khi hệ thống cung cấp nước hiện đại được ra đời.
Đây cũng là một trong những giếng bậc thang cổ xưa nhất của Ấn Độ,
có thể được coi là một trong những giếng bậc thang lớn nhất và sâu nhất thế giới.
Du khách sẽ thực sự bị chóng ngợp bởi chiếc giếng độc đáo có độ sâu đến 30 mét,
gồm 13 tầng cao và có tới 3.500 bậc thang hẹp
được sắp xếp tỉ mỉ từ trên miệng giếng xuống đai giếng,
dích dắt như một mê cung nhưng lại giúp người dân lấy nước dễ dàng từ các phía.
Thiết kế và cấu trúc đặc biệt của Chanbavari nhằm tiết kiệm nước nhiều nhất có thể.
Dưới đai giếng là dòng nước có màu xanh ngọc đặc biệt,
chỉ có ba mặt giếng có các bậc thang,
một mặt còn lại được xây thành nhiều phòng nhỏ có thiết kế tinh xảo,
là nơi nghỉ ngơi của nhà vua ngày trước.
Đặc biệt, thiết kế độc đáo này khiến không khí dưới đai giếng
mát hơn 5-6 độ C so với bề mặt,
và Chanbavari được sử dụng làm nơi tụ họp cộng đồng của người dân địa phương
trong thời kỳ nắng nóng gai gắt.
Dù chưa được công nhận là di sản UNESCO,
song công trình này vẫn nổi tiếng với thiết kế độc đáo và tỉ mỉ.
Hiện nay, nó còn nổi tiếng hơn
sau khi được sử dụng làm địa điểm quay hình cho một số bộ phim nổi tiếng.
Vào năm 2012,
Giới nước mặt trăng là một cảnh quay của siêu phẩm Kỵ sĩ bóng đêm trỗi rợi,
phần thứ 3 trong series phim về người rơi của đạo diễn Christopher Nolan.
Cống dẫn nước La Mã
Đế chế La Mã là một trong những nền văn minh nổi tiếng nhất lịch sử nhân loại,
với nhiều di sản trường tồn với thời gian.
Trong số này không thể không kể đến cống dẫn nước 3 tầng Segovia ở Tây Ban Nha.
Hiện đây là công trình thủy lộ đồ sộ của người La Mã duy nhất
còn sót lại trên bán đảo Iberia thuộc địa phận của Tây Ban Nha.
Được xây dựng dưới thời kỳ trị vì của Hoàng đế Cha Gian,
hệ thống cống này chứng minh sự tinh xảo trong nghệ thuật xây dựng của người La Mã.
Nó kéo dài khoảng 15 km,
nổi bật với cầu cống dài khoảng 728 m và cao khoảng 28,5 m.
Được xây dựng bằng đá granite mà không cần vữa,
cống xúc này sử dụng các viên đá được cắt khít để tạo thành một hệ thống vững chắc và ổn định.
Công trình bao gồm hơn 25.000 viên đá và hơn 160 cổ trụ,
cùng các vòm cung hỗ trợ trọng lượng và phân phối áp lực.
Hệ thống cống được thiết kế để dẫn nước từ các nguồn suối gần đó vào thành phố Segovia,
cung cấp nước sạch cho cư dân và các hạt động sinh hoạt.
Cống không chỉ là một kỳ quan kỹ thuật,
mà còn là minh chứng cho sự hiểu biết sâu rộng của người La Mã
về động lực học chất lỏng và công trình xây dựng.
Ngày nay, hệ thống cống Segovia vẫn là một trong những công trình cổ đại
được bảo tồn tốt nhất ở Tây Ban Nha và là điểm đến thu hút đông đảo du khách.
Được UNESCO công nhận là di sản thế giới,
công trình này tiếp tục là minh chứng sống động cho sự tài ba của các kỹ sư La Mã
và tầm quan trọng của hệ thống cấp nước trong nền văn minh cổ đại.
Hệ thống thủy lực Angkor
Angkor Wat, quần thể đền thờ kỳ vĩ ở Campuchia,
được xây dựng vào thế kỷ 12 dưới thời trị vì của vua Suryavarman Đệ Nhị.
Không chỉ nổi tiếng với kiến trúc tuyệt đẹp mà còn ẩn chứa một hệ thống thủy lợi phức tạp,
đóng vai trò then chốt trong sự hưng thịnh của đế chế Khmer.
Mỗi năm, hàng triệu du khách đổ về đây chiêm ngưỡng công trình này,
nhưng ít ai biết rằng chính hệ thống nước đổ sộ đã giúp duy trì nền văn minh rực rỡ của Angkor.
Hệ thống thủy lợi của Angkor bao gồm các kênh đào, đập
và hồ chứa khổng lồ được thiết kế để thu thập, lưu trữ và phân phối nước quanh năm.
Nổi bật trong số đó là Tay Parai,
một hồ chứa nước ấn tượng có chiều dài 7,8 km và chiều rộng 2,1 km,
với sức chứa tối đa lên đến 51 triệu mét khối nước.
Công trình này không chỉ đảm bảo nguồn nước tưới tiêu ổn định trong mùa khô,
giúp các cánh đồng lúa luôn xanh tươi,
mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự thịnh vượng của nền nông nghiệp Khmer.
Bên cạnh việc phục vụ nông nghiệp,
hệ thống thủy lợi còn hỗ trợ cấu trúc kỹ thuật của các ngôi đền.
Với trọng lượng khổng lồ của đá xây dựng,
nền đất cát thông thường không đủ vững chắc để chịu đựng qua thời gian.
Tuy nhiên, các kỹ sư Khmer đã phát minh ra một giải pháp độc đáo,
đó là sử dụng nước để ổn định nền móng.
Các hảo nước bao quanh các ngôi đền được thiết kế để cung cấp nguồn nước ngầm liên tục,
giúp duy trì sự ổn định của nền đất,
ngăn ngừa nguy cầu sụp đổ trong điều kiện mưa lũ hoặc hạn hán kéo dài.
Chính sự kết hợp giữa tài năng kỹ thuật và thiên nhiên này
đã giúp Angkor Wat trường tồn qua hàng thế kỷ
và trở thành biểu tượng vĩnh cửu của trí tuệ cũng như văn hóa Khmer.
Nằm giữa sa mạc khô cằn ở phía tây bắc Trung Quốc,
vùng lòng chảo Tupan có khí hậu khắc nghiệt nhưng đất đai rất màu mỡ,
với các vườn nho xuất hiện ở khắp mọi nơi.
Có hơn 10 loại nho khác nhau được trồng tại thị trấn này
và nguồn nước cung cấp cho chúng được lấy từ hệ thống thủy lợi cổ có tên là karet,
một mạng lưới dẫn nước ngầm dưới mặt đất.
Mặc dù không nổi tiếng như vạn lý trường thành,
nhưng đây lại là một trong những công trình cổ đại nổi bật của Trung Quốc.
Được xây dựng bởi người Duy Ngô Nhĩ,
hệ thống này từng dẫn nước cho cả khu tự trị Tân Cương.
Vận hành dựa trên nguyên lý trọng lực,
hệ thống thủy lợi dẫn nước đóng băng dưới mặt đất tới ốc đảo Tupan
từ phía tây của chân ngọn núi Thiên Sơn.
Để tránh nước bốc hơi giữa ánh nắng của mùa hè,
các đường hầm ngầm được xây dựng nhằm kết nối hơn 1.000 giếng nước khắp khu vực,
trong đó mỗi đường hầm có chiều dài từ 3 đến 30 km.
Vào năm 1784, hệ thống karet có tổng chiều dài 5.272 km
với 1.237 km kênh dẫn nước chạy qua vùng lòng chảo Tupan.
Nước chảy trực tiếp tới các trang trại và vườn nho,
trong khi người dân ở đây sử dụng nước từ 172.367 giếng khác nhau.
Có thể nói, hệ thống karet đã giúp vùng lòng chảo Tupan
trở thành một ốc đảo dọc con đường tơ lụa huyền thoại.
Nó cũng khiến những người dân sinh sống tại đây trở nên giàu có hơn.
Mặc dù được coi là công trình lịch sử quan trọng nhất
tại khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương,
nhưng tình trạng ấm lên toàn cầu và công nghiệp hóa ở khu vực này trong vài thập kỷ qua
đã khiến dòng sông băng trên núi Thiên Sơn tan chảy và nước bốc hơi nhanh hơn,
trong khi nhu cầu nước rất lớn từ các nhà máy quanh vùng càng khiến nguồn nước cạn kiệt.
Những gì còn lại của hệ thống karet là vành đai an toàn cho người Duy Ngô Nhĩ
để chống chọi lại mùa đông khắc nghiệt và mùa hè nóng nực.
Trước tình trạng này, chính phủ Trung Quốc đã đầu tư hàng triệu đô
để bảo vệ hệ thống thủy lợi cổ đại.
Từ năm 2009, hơn 600 km đường hầm đã được nạo vét bùn
và nhiều diễn chữ nước xuống cấp đã được sửa chữa.
Bánh xe nước Ambulafia
Cối xay nước Ambulafia là một trong những công trình nổi bật
của hệ thống thủy lợi được xây dựng dọc theo dòng sông Guadalquivir
ở Cóc Dobar, Tây Ban Nha.
Công trình này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn là một phần
của di sản văn hóa và lịch sử phong phú của thành phố.
Cối xay được xây dựng nhằm phục vụ cho việc cung cấp nước
cho cung điện của Abdul Al-Rahman Đệ Nhị,
là người cai trị thứ tư của tiểu vương quốc Cóc Dobar
trong thời kỳ Hồi giáo kiểm soát khu vực phía nam bán đảo Iberia.
Việc sử dụng bánh xe nước là một minh chứng cho sự tiến bộ vượt bậc
trong lĩnh vực thủy lợi và kỹ thuật vào thời điểm đó.
Mà dù vậy, nó đã từng bị tháo rỡ vào cuối thế kỷ 15
dưới sự cai trị của Isabel Đệ Nhất của Cát Tiza.
Lý do chính được cho là sự khó chịu của nữ hoàng
đối với tiếng kêu cót két phát ra từ bánh xe nước.
Điều này ảnh hưởng đến sự yên tĩnh và cảnh quan xung quanh.
Nhìn chung, cối xe nước Ambulafia
không chỉ đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thủy lợi,
mà còn là một biểu tượng văn hóa của Cóc Dobar.
Được khắc họa trong huy hiệu thành phố từ thế kỷ 13,
công trình này gắn liền với hình ảnh của Cóc Dobar
như một trung tâm văn minh,
nơi mà các thành tiệu trong kiến trúc và công nghệ thủy lợi phát triển mạnh mẽ.
Ngày nay, dù không còn hoạt động,
cối xe nước Ambulafia vẫn là một điểm đến du lịch nổi tiếng,
thu hút du khách đến khám phá lịch sử
và chiêm ngưỡng cảnh quan dọc theo dòng sông Guadalquivir.
Hệ thống thủy lợi Paragrama Samudraza
Paragrama Samudraza
là một trong những hồ chiếu nước lớn nhất
và nổi tiếng nhất ở Sri Lanka,
nằm trên sông Mahaveli thuộc cuộn Polonnaruwa.
Cái tên của nó có nghĩa là biển của vua Paragrama Bahu.
Ông không chỉ là người cho xây dựng nên hồ nước vĩ đại,
mà cũng là một trong những vị vua quyền lực
và nổi tiếng nhất trong lịch sử Sri Lanka.
Với diện tích rộng 22,6 km vuông,
Paragrama Samudraza là một công trình thủy lợi đồ sộ,
được hình thành bằng cách kết nối ba hồ nhỏ
thông qua một hệ thống kênh đảo khéo léo khi thủy chiều rút.
Trong đó hồ cực Bắc Thopa-Veva
được xây dựng từ thế kỷ thứ 6 dưới thời vua Upatisa.
Con hồ ở trung tâm mang tên Eramudu-Veva
và hồ cực Nam là Dumbutulu-Veva.
Cá ba đã kết hợp để tạo thành
một trong những hồ chứa nước lớn nhất
của hệ thống dự trữ nước cổ xưa,
nổi bật với thiết kế phức tạp và tinh vi,
phục vụ tưới tiêu cho các cánh đồng lúa tại Sri Lanka.
Có thể nói, triết lý không để một giòn nước nào
chảy ra biển mà không được sử dụng hiệu ích
của vua Parakramabahu Đệ nhất
đã được hiện thực hóa qua công trình này.
Nó đã cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người dân
qua các hoạt động nông nghiệp, thủy sản và chăn nuôi.
Hồ cũng tưới tiêu cho hơn 100 km vương đất canh tác,
sản xuất phân bón và làm vườn tại nhà.
Hiện nay, vườn quốc gia Vatgamuva nằm ở xung quanh
cũng đóng vai trò quan trọng
trong việc cung cấp thức ăn cho hệ sinh thái của hồ.
Bên cạnh đó, Parakramasamutrasa
còn trở thành một điểm đến du lịch nổi tiếng,
thu hút nhiều du khách đến tham quan phải đẹp
của công trình thủy lợi cổ đại này.
Kanat là một công trình dẫn nước ngầm 3.000 năm tuổi
do người Iran cổ đại xây dựng trên sa mạc.
Đây là mạng lưới dẫn nước có tổng chiều dài lớn nhất thế giới,
gần bằng khoảng cách 384.400 km
từ trái đất đến mặt trăng.
Khi quan sát từ trên cao, công trình chỉ hiện diện
dưới dạng một loạt hố sâu trên bề mặt sa mạc khô cằn.
Nhưng ở độ sâu 30 mét bên dưới hố,
hệ thống đường dẫn nước hẹp đưa nước
từ tầng nước ngầm ở xa đến các trang trại và làng mạc.
Bắt đầu từ thời đồ sắt, cư dân cổ đại
đã tiến hành khảo sát nguồn nước ở chỗ cao,
thường là thượng nguồn sông hoặc hồ trong hang động.
Sau khi tìm ra, họ sẽ đào những đường hầm dài dốc thoải
để dẫn nước tới nơi cần thiết.
Ca hố nhìn thấy được trên mặt đất là những ống thông khí
dùng để đưa đất cát ra và cung cấp oxy
cho những công nhân đào ca nát bằng tay bên dưới.
Cuối cùng, hệ thống đường hầm được dẫn lộ thiên
tạo nên những ốc đảo xanh tươi.
Có thể nói, xây dựng ca nát là một công việc vất vả
đòi hỏi độ chính xác cao.
Góc của đường dẫn phải đủ nghiêng để nước có thể chảy
mà không bị ứ đọng.
Nhưng nếu quá dốc, nước chảy nhanh mạnh
sẽ gây xói mòn và làm sập đường hầm.
Sau khi hoàn thành, các đường hầm cần được bảo trì hàng năm.
Dù công việc đào hầm rất khó khăn,
hệ thống đường dẫn này cho phép phát triển nông nghiệp
trên sa mạc cằn cỗi.
Và ít ai biết rằng, công nghệ đào hầm ca nát
đã được lan truyền qua hạt động thương mại
trên con đường tơ lụa,
cùng các cuộc trinh phạt của người Hồi giáo.
Ngày nay, có thể tìm thấy nó ở những nơi xa xôi
Nhiều ca nát vẫn còn sử dụng trên khắp Iran ngày nay
và được tổ chức UNESCO công nhận là di sản thế giới.
Istanbul, thành phố huyền thoại nằm giữa hai lục địa
luôn gợi nhớ đến vẻ đẹp huyền bí
cùng những dấu ấn văn hóa đậm chất lịch sử.
Giữa muôn vàn điểm tham quan nổi tiếng,
hầm chứa nước ngầm kỳ vĩ Basilica
là một trong những công trình không thể bỏ qua.
Được xây dựng vào khoảng năm 542
dưới triều đại hoàng đế Đông La Mã
Giớt tin Ia Nút Đệ nhất,
Basilica được lấy cảm hứng từ quảng trường
Stoa Basilica phía trên
và mang sứ mệnh cung cấp nước cho cung điện
cùng các công trình quan trọng khác
tại thủ đô Constantinopolis,
nay là thành phố Istanbul.
Nó có cấu trúc hầm ấn tượng
với chiều dài 140 mét, chiều rộng 70 mét
và được chống đỡ bởi 336 cột đá cẩm thạch cao 10 mét.
Các cột đá được bố trí ngay ngắn thành 12 hàng,
mỗi cột cách nhau từ 3 đến 4 mét
tạo nên một không gian kỳ bí tựa
như đền thờ cổ đại.
Nhiều cột đá vẫn lưu giữ dấu tích của mực nước ngầm
qua hàng thiên niên kỷ,
làm tăng thêm nét trầm mặc và bí ẩn cho công trình.
Với diện tích rộng lớn,
hầm ngầm này có sức chứa lên tới 80.000 mét khối nước
đủ đáp ứng nhu cầu của toàn thành phố
trong suốt một tháng.
Sau khi bị rơi vào tay đề chế Ottoman
vào năm 1453,
Basilica vẫn được sử dụng
nhưng không còn giữ vai trò thiết yếu như trước.
Trải qua thời gian dài bị lãng quên,
công trình này được tái phát hiện
vào thế kỷ 16 bởi nhà thám hiểm người Pháp
Pechut Giliud.
Nhờ nhiều đợt trung tu,
ngày nay Basilica đã trở thành một địa điểm du lịch nổi tiếng
thu hút hàng triệu du khách
đến chiềm ngưỡng sự kỳ diệu
của một di sản kiến trúc độc đáo
nơi lưu giữ hơi thở của lịch sử hơn 1.500 năm.
Hồ Xoắn ốc
Nằm rải rác khắp sa mạng Nazca
ở miền nam Peru,
những hồ xoắn ốc là minh chứng cho kỹ thuật thủy lợi xuất sắc
từ năm 100 trước công nguyên
đến năm 800 công nguyên.
Trong tổng số 46 ống dẫn nước ngầm được phát hiện,
có 32 công trình vẫn hoạt động bền bỉ
dù đã được xây dựng cách đây hơn 1.500 năm.
Một số đường dẫn nước ngầm
kéo dài vài km ở độ sâu lê đến 12m
và được thiết kế tinh vi
để khai thác nước từ các tầng ngầm
nước dưới lòng đất.
Những đường hầm này không chỉ cung cấp nguồn nước ổn định
mà còn duy trì nền nông nghiệp và đời sống sinh hoạt
tại một trong những vùng khô hạn nhất thế giới.
Hệ thống Pukiot đã giúp nghề dân khai thác nguồn nước ngọt
quanh năm và đảm bảo sự thịnh vượng
của nền văn minh Nazca.
Những hố xoắn ốc được thiết kế để tận dụng lực gió
đẩy không khí qua các kênh dẫn ngầm
tạo áp lực đẩy nước từ các bể chứa
sâu dưới lòng đất lên bề mặt.
Có thể thấy,
vừa xây dựng một hệ thống thủy lợi quy mô lớn
và phức tạp như vậy đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc
về địa chất và nguồn nước địa phương.
Do đó, hệ thống Pukiot
thực sự là kiệt tác của trí tuệ
và khả năng thích nghi phi thường
của nền văn hóa Nazca cổ đại.
Cối xay gió Hà Lan
Cối xay gió là một loại máy sử dụng
sức gió để vận hành.
Các cánh quạt quay nhờ gió được kết nối với trụng
và hệ thống bánh răng,
từ đó chuyển hóa năng lượng gió thành các dạng năng lượng khác
phục vụ cho nhiều mục đích thiết yếu của con người.
Và Hà Lan, bên cạnh danh sương vương quốc
của Hoa Tulip,
còn được biết đến với biệt danh mỹ miều
là đất nước cối xay gió.
Từ lâu, chúng đã trở thành biểu tượng văn hóa
và niềm kiêu hãnh của quốc gia này,
đồng thời gắn bó chặt chẽ với lịch sử
và đời sống của người dân.
Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người Hà Lan
kiểm soát nước, giữ khô các vùng đất lấn biển
và đối phó với những trận thủy chiều dữ dội.
Một phần không thể thiếu trong cuộc chiến
chống lại sự xâm nhập của nước biển
trên lãnh thổ thấp hơn mực nước biển.
Trên thực tế,
cối xay gió có nguồn gốc từ những phát minh
của người Hồi giáo, ban đầu được dùng
để xay bắp và thoát nước.
Sau đó chúng được người Hà Lan cải tiến,
biến thành công cụ mạnh mẽ phục vụ tưới tiêu,
thoát nước và ngăn chặn lũ lụt.
Thiết kế ban đầu với dạng thần lõm công suất thấp
đã dần được thay thế bằng dạng bao chốc,
loại cối xay có hình dáng như một lâu đài thu nhỏ.
Bên trong được trang bị nội thất
để lưu trú hoặc sản xuất.
Loại cối xay này được sử dụng phổ biến,
giúp thoát nước cũng như làm khô các đầm lầy.
Sự kết hợp của hai giải pháp này
đã tạo nên các vùng đất mới màu mỡ
được gọi là bâu đờ ngay giữa lòng Hà Lan,
qua đó thúc đẩy các hoạt động nông nghiệp mở rộng.
Hệ thống cối xay gió
tại Hà Lan được cải tiến liên tục
qua nhiều thế kỷ.
Vào năm 1989, Simon Steffens,
nhà toán học, kỹ sư và học giá nổi tiếng
đã phát minh ra Mohlkang,
hệ thống các cối xay gió nối liền nhau
để nâng nước lên độ cao lớn hơn
cho phép mở rộng các bâu đờ sâu hơn.
Những cụm cối xay nổi tiếng nhất
nằm ở Kinderdye, Leichendam,
Zevaheisen và Allendeven.
Đặc biệt, Mohlkang
tại Allendeven là hệ thống duy nhất
vẫn còn hoạt động.
Đến thế kỷ 19,
thiết kế cối xay gió tiếp tục được tối ưu hóa.
Bánh xe cánh quạt truyền thống được thay thế
bằng ốc vít aximet, một công nghệ
hiệu quả hơn để bơm nước, khiến hệ thống
Mohlkang trở nên không còn cần thiết.
Ngày nay, cối xay gió không chỉ
đóng vai trò trong việc quản lý nước
mà còn góp phần tạo ra năng lượng tái tạo,
mở ra chương mới trong lịch sử phát triển bền vững
của Hà Lan. Những chiếc cối xay gió
vừa mang giá trị văn hóa, lịch sử,
vừa minh chứng cho sự sáng tạo vượt thời gian
của người Hà Lan trong việc ứng dụng sức mạnh thiên nhiên.
Vào khoảng năm 400 trước Cầu Nguyên,
ngay trong cái sa mạc nóng như đổ lửa
của đất nước Ba Tư, tức y đoàn hiện đại,
những con người siêng năng đã tìm ra cách
khái thác cái lạnh qua một loại kiến trúc khéo léo
với các vật liệu đơn giản.
Họ tạo ra những nơi làm lạnh khổng lồ được gọi là
giác tròn, nghĩa đen là hố băng.
Trên thực tế, công trình đặc biệt này
lợi dụng độ ẩm thấp ở sa mạc
vốn kích thích sự bốc hơi nước,
giúp hình thức làm lạnh bằng bốc hơi hiệu quả hơn
và sự làm lạnh nhanh một khi mặt trời lạnh.
Ở bên ngoài, cấu trúc của giác tròn
như đâm xuyên bầu trời với hình dạng mái vòm.
Ở bên trong, công trình này
thường tích hợp một hệ thống làm mát bay hơi
giúp giữ nước và các loại thực phẩm luôn mát lạnh
thậm chí có thể làm đông đồ
khi lưu trữ trong phòng dưới lòng đất của ngôi nhà.
Việc người Ba Tư cổ đại cố gắng lưu trữ
nước đá lạnh giữa sa mạc nghe có vẻ
khá xa vời, nhưng về bản chất,
kỹ thuật mà họ sử dụng cũng không quá phức tạp.
Một giác tròn thông thường sẽ cao khoảng
18 mét, tạo ra một không gian rộng lớn
bên trong cho việc lưu trữ với thể tích
lên đến 5.000 mét khối.
Hệ thống làm mát bay hơi
bên trong các ngôi nhà vận hành thông qua
các thiết bị đón gió, với nước dẫn từ
các con suối gần đó qua các canals,
hệ thống cành ngầm chung được thiết kế để dẫn
nước qua nhiều khu vực khác nhau.
Hệ thống làm mát bay hơi cho phép nhiệt độ
bên trong giác tròn giảm xuống một cách dễ dàng,
mang lại cảm giác ớn lạnh như thể
đang đứng bên trong một chiếc tủ lạnh lớn.
Các bức tường của nó cũng được xây dựng một cách thông minh,
với việc sử dụng loại vữa siêu đặc biệt
cách nhiệt để bảo vệ khỏi năng nóng của sa mạc.
Loại vữa trên là một hỗn hợp
gồm cát, đất xét, với lỏng trắng trứng
và lông dê cùng những thành phần khác.
Các công trình này cũng chưa rãnh
được thiết kế ở phía dưới để hứng nước
từ đá lạnh bị chảy. Sau khi được thu thập,
nước sẽ được làm đông lại vào ban đêm,
giúp tận dụng tối đa nguồn tài nguyên
cũng như nhiệt độ ban đêm lạnh giá của sa mạc.
Đây cũng là một quá trình lặp đi lặp lại.
Trong quá khứ,
các giác tròn không chỉ cung cấp
nguồn thực phẩm cơ bản, đồ ăn vặt
và nước đá cho hoàng gia và quan chức nhà nước,
mà nó còn dễ tiếp cận tới mức
ngay cả những người nghèo nhất cũng có thể dùng.
Ở thời điểm hiện tại,
người ta đã ngừng sử dụng giác tròn,
nhưng dù một số công trình đã bị hư hại và xói mòn
do bão sa mạc, thì nhiều công trình khác
vẫn còn tồn tại nguyên vẹn trên khắp Iran
và một số quốc gia lân cận.
Và trên đây là hệ thống dẫn nước
tốt nhất của các nền văn minh cổ đại trên thế giới.
Xin chào và hẹn gặp lại các bạn
trong những video tiếp theo.
