"Để không mất nửa ngày đi từ TP.HCM đến sân bay Long Thành". Đây không phải là một giả thuyết, mà là một nỗi lo hiện hữu, một tiếng chuông cảnh tỉnh đang vang lên ngày một lớn trên các diễn đàn công luận. 1 Khi siêu dự án sân bay Long Thành đang chạy đua về đích, một sự thật trần trụi đang hiện ra: chúng ta có thể sắp có một siêu sân bay, nhưng lại thiếu một siêu kết nối. Viễn cảnh hành khách phải khởi hành trước nửa ngày để không lỡ chuyến bay quốc tế không còn là chuyện đùa, mà là một rủi ro được cảnh báo rộng rãi. 2 Và như để đáp lại nỗi lo đó, chỉ vài ngày trước, một "phát pháo lệnh" đã được bắn lên trời: dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành với vốn đầu tư gần 15.000 tỷ đồng đã được phê duyệt, dự kiến khởi công ngay ngày 19/8. Đây là một tin tốt, nhưng nó cũng là một tin tốt đến muộn. Câu chuyện này không chỉ là về một con đường bị tắc nghẽn. Nó là triệu chứng của một căn bệnh trầm kha trong tư duy làm dự án lớn: tư duy "phản ứng", tư duy "chia cắt", tư duy: Hạ tầng kết nối là "việc của tương lai". Long Thành, với tất cả những vấn đề của nó, chính là một phòng thí nghiệm khổng lồ, một trường học đắt giá mà ở đó, Việt Nam đang phải trả học phí để học những bài học xương máu. Và từ những bài học đó, chúng ta phải chắt lọc ra bài học hiệu quả nhất cho một canh bạc còn lớn hơn, phức tạp hơn ở phía Bắc: siêu dự án sân bay Gia Bình. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau giải phẫu những điểm nghẽn của Long Thành, để tìm ra câu trả lời cho tương lai. #bcnn , #caotoc , #tphcm , #longthanh , #sanbaylongthanh , #sanbaygiabinh
0:00 Intro 1:49 Cập nhật nóng: "Phát pháo lệnh" chữa cháy cho kết nối Long Thành 5:07 Sân bay Long Thành - Bài Học Từ Kỷ Nguyên "Phản Ứng" 8:19 Những Bài học Xương máu cho Gia Bình 12:08 Gia Bình - Thách Thức Của Kỷ Nguyên "Chủ Động"
để không móc nửa ngày đi từ TP.HCM đến sân bay Long Thành.
Đây không phải là một giả thuyết mà là một nỗi lo hiện hữu,
một tiếng chu cảnh tĩnh đang vang lên ngày một lớn trên các diễn đàn công luận.
Khi siêu dự án sân bay Long Thành đang chạy đua về đích, một sự thật trầm trụi đang hiện ra.
Chúng ta có thể sắp có một siêu sân bay nhưng lại thiếu một siêu kết nối.
Viện cảnh hành khách phải khởi hành trước nửa ngày để không lỡ chuyến bay quốc tế,
không còn là chuyện đùa mà là một rủi ro được cảnh báo rộng rãi.
Và như để đáp lại nỗi lo đó, chỉ vài ngày trước, một phát pháo lệnh đã được bắn lên trời.
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM Long Thành với vốn đầu tư gần 15.000 tỷ đồng đã được phê duyệt,
đạt thởi công ngay ngày 19 tháng 8. Đây là một tin tốt nhưng nó cũng là một tin tốt đến muộn.
Câu chuyện này không chỉ là về một con đường bị tắt ngẽn,
nó là triệu chứng của một căn bệnh trầm kha trong tư duy làm dự án lớn.
Tư duy phản ứng, tư duy chi cắt, tư duy hạ tầm kết nối là việc của tương lai.
Long Thành với tất cả những vấn đề của nó chính là một phòng thiết nghiệm khổng lồ,
một trường học đắt giá mà ở đó Việt Nam đang phải trả học phí để học những bài học sương máu.
Và từ những bài học đó, chúng ta phải chấp lọc ra bài học hiệu quả nhất cho một canh bạc còn
lớn hơn, phức tạp hơn ở phía Bắc, siêu dự án sân bay Gia Bình.
Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu chi tiết những điểm nghẹn của Long Thành để tìm ra câu trả lời cho tương lai.
Cập nhật nóng, phát pháo lệnh chữa cháy cho kết nối Long Thành
Giữa lúc những lo ngại về kết nối lên đến định điểm, một phát pháo lệnh đã được bắn lên trời.
Mới đây, Tổng công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam
VEC đã chính thức phê duyệt dự án mở rộng cao tốc TP.HCM Long Thành.
Đây là một động thái quyết liệt và cần thiết, một nỗ lực chữa cháy vào phút chót.
Dự án có tổng mức đầu tư 14.945 tỷ đồng do VEC làm cơ quan chủ quản,
chủ đầu tư và trực tiếp tổ chức thực hiện, quản lý.
Về tuyến đường, dự án sẽ mở rộng chủ yếu dọc theo tuyến cao tốc hiện tại ra hai bên.
Tuy nhiên khu vực cầu Long Thành sẽ mở rộng về phía bên phải so với tuyến đường cũ.
Dự án chi thành hai đoạn chính với quy mô khác nhau.
Đoạn đầu từ nút giao vành đai 2 đến vành đai 3 dài 4,8 km sẽ mở rộng từ 4 làng xe hiện tại lên 8 làng xe.
Tiếp theo đoạn từ vành đai 3 đến nút giao cao tốc biên hòa Vũng Tàu dài 14,7 km sẽ mở rộng lên 10 làng xe.
Đặc biệt, cầu Long Thành sẽ có thêm một cầu mới với 5 làng xe hoàn chỉnh.
Cầu mới này sẽ nằm bên phải cầu hiện tại, phục vụ hướng từ TP.HCM đi Long Thành.
Dự án thực hiện việc giải phóng mặt băng để mở rộng tuyến đường.
Quy mô tuyến được kế kế từ 8 đến 10 làng xe với tổng diện tích đốc chiếm dụng là 11,99 ha.
Trong đó, phần đi qua TP.HCM chiếm khoảng 7,85 ha và phần đi qua tỉnh Đồng Nai chiếm khoảng 4,14 ha.
Đây là công trình giao thông cấp đặc biệt với đường ô tô cao tốc thiết kế vẳng tốc 120 km trên giờ.
Riêng cầu Long Thành có vẳng tốc thiết kế 100 km trên giờ.
Về tiến độ thực hiện, VEC cho biết dự án này thuộc diện xây dựng khẩn cấp.
Công trình khởi công từ ngày 19 tháng 8 và dự kiến hoàn thành vào tháng 12 năm 2026.
Riêng cầu Long Thành sẽ hợp Long phần 9 vào tháng 12 năm 2026, sau đó hoàn thiện các hạng mục còn lại vào tháng 3 năm 2027.
Dự án bao gồm hai gói thầu xây lắp chính và một gói thầu tư vấn giám sát thi công.
Do đây là công trình xây dựng khẩn cấp, VEC áp dụng phương thức chỉ định thầu rút gọn để lựa chọn nhà thầu và đã chọn được chính nhà thầu.
Trong đó hai gói thầu xây lắp 01 và xây lắp 02 có thời gian thực hiện là 18 tháng và 17 tháng.
Gói thầu tư vấn giám sát thi công có thời gian thực hiện là theo thời gian gói thầu xây lắp.
Tuy nhiên hãy nhìn kỹ vào mốc thời gian.
Công trình dự kiến hoàn thành cơ bản vào tháng 12 năm 2026.
Nhưng riêng cây cầu Long Thành mới, điểm nghẹn lớn nhất phải đến tháng 3 năm 2027 mới xong.
Trong khi đó sân bay Long Thành dự kiến sẽ khai thác từ năm 2026.
Điều này có nghĩa là gì?
Nó có nghĩa là ngay cả khi chúng ta đã chữa cháy thì trong những tháng đầu tiên quan trọng nhất,
cổ trai lớn nhất trên tuyến đường về sân bay vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Đây chính là minh chứng rõ ràng nhất cho hậu quả của tư duy phản ứng.
Một giải pháp tốt nhưng đến muộn.
Sân bay Long Thành bài học từ kỹ nguyên phản ứng.
Sân bay Long Thành là một dự án cần thiết, một mệnh lệnh bắt buộc để giải cứu tăng sân nhất
và đưa vùng kinh tế phía Nam lên một tầng vót mới.
Nhưng con đường thực thi của nó lại là một chuỗi các điểm nghẹn mà lẽ ra chúng ta đã có thể lường trước.
Đây là những vấn đề của một tư duy làm trước giải quyết sau.
Điểm nghẹn đầu tiên và cũng là đau đớn nhất là giải phóng mặt bằng.
Kế hoạch là hoàn thành vào năm 2021 nhưng thực tế đã trễ gần 2 năm.
Vì thu hồi 5.000 hectare đất ảnh hưởng đến hàng nghìn hộ gia đình là một nhiệm vụ khổng lồ
đã bị đánh giá thấp về độ phức tạp.
Sự chậm trễ này giống như một hòn đá ném xuống mặt hồ tạo ra những gợn sóng lan truyền
đẩy lùi toàn bộ tiến độ dự án từ 2025 sang 2026.
Điểm nghẹn thứ 2 là năng lực thi công và đấu thầu.
Gối thầu trị giá 35.000 tỷ đồng đã trải qua nhiều lần trì hoãn
chỉ để tìm một nhà thầu đủ năng lực.
Khi nhà thầu được chọn họ phải vi động hàng nghìn công nhân và máy móc
làm việc ngày đêm để bù lại thời gian đã mất.
Đây là một giải pháp dùng sức mạnh để chữa cháy cho một vấn đề về quy trình.
Và điểm nghẹn trí mạnh nhất, thứ có nguy cơ biến siêu sân bay
thành một hòn đảo cô lập chính là kết nối hạ tầng.
Vấn đề cốt lõi là sân bay đang chênh đà đi vào hoạt động vào năm 2026
nhưng mạng lưới giao thông xung quanh lại không đồng bộ một cách nguy hiểm.
Về mạng lưới đường bộ, cao tốc TP.HCM, lông thành, dầu dây,
tuyến đường viết mạch chính đã quá tải kinh niên và còn được mở rộng khẩn cấp.
Các tuyến đường quan trọng khác như quốc lộ 51 cũng đang vượt quá công suất.
Hiện tại, chính phủ đang triển khai nhiều dự án giao thông quan trọng.
Trong đó có 8 tuyến đường chính, đường vào sân bay T1-T2,
cao tốc Biên Hòa-Phục Tàu và cao tốc Bến Lức-Lông Thành.
Tuy nhiên, các dự án này gặp phải vấn đề về tiến độ.
Một số dự án hoàn thành chậm, một số khác lại không đồng bộ với nhau.
Điều này tạo ra những khoảng trống trong hệ thống giao thông.
Lấy ví dụ về cao tốc Bến Lức-Lông Thành, tuyến cao tốc này
sẽ chưa thể kết nối hoàn chỉnh ngay lập tức.
Người dân phải đợi đến năm 2026 khi cầu Phước Khánh được xây dựng xong.
Vì vậy, việc phát triển hạ tầng đang diễn ra theo kiểu vừa đúng lúc.
Nghĩa là các công trình hoàn thành sát với thời điểm cần thiết,
không có dự phòng. Cách làm này rất rủi ro
vì không có chỗ cho bất kỳ sai sót nào.
Về mạng lưới đường sát, các tuyến đường sát quan trọng
như tuyến Metro Thủ Thim-Lông Thành, đường sát tốc độ cao Bắc Nam
vẫn đang trong giai đoạn lập kế hoạch hoặc đề xuất.
Việc thiếu một phương án giao thông công cộng khối lượng lớn
sẽ buộc phải phụ thuộc hoàn toàn vào vận tải đường bộ,
làm trầm trọng thêm tình trạng tắt nghẹn và tạo ra một điểm nghẹn đáng kể
cho việc tiếp cận của hành khách.
Điều này có thể khiến du khách từ TP.HCM phải khởi hành trước nửa ngày.
Những bài học xương máu cho gia bình
Từ những điểm nghẹn nguy hiểm của Lông Thành,
gia bình phải rút ra những bài học mang tính sống còn.
Đây không chỉ là khuyến nghị mà phải là những nguyên tắc không thể bỏ qua.
Hợp nhất thay vì chi cắt.
Tư duy hệ sinh thái
Gia bình không được phép lặp lại sai lầm về tư duy rời rạc.
Một tổng công trình sư duy nhất
Dự án gia bình và toàn bộ hạ tầng kết nối của nó
phải được đặt dưới sự chỉ huy của một tổng công trình sư,
một bang chỉ đạo hoặc tổ công tác có thật quyền tuyệt đối
vượt lên trên lợi ích của từng địa phương và bộ ngành.
Cơ quan này phải có thẩm quyền điều phối từ giải phóng mặt bang,
xây dựng sân bay, làm cao tốc cho đến kéo tuyến đường sắt.
Hạ tầng kết nối là điều kiện tiên quyết, không phải là hạng một bổ sung.
Kế hoạch xây dựng tuyến đường hơn 35 km trị giá hơn 71.000 tỷ đồng,
kết nối sân bay gia bình với thủ đô Hà Nội là bài học đắt giá nhất
được rút ra từ Lông Thành.
Phải xác định rõ, sân bay gia bình vô giá trị nếu không có tuyến đường này.
Chúng là hai mặt của một đồng su, phải được thi công đồng bộ
và hoàn thành cùng lúc.
Sự sống con của dự án phụ thuộc vào nguyên tắc này.
Quản trị phức hợp, thay vì quản lý xây dựng đơn thuần.
Gia bình phức tạp hơn Lông Thành rất nhiều,
do đó đòi hỏi một năng lực quản lý vượt trội.
Làm chủ các mô hình tài chính phức tạp.
Lông Thành chủ yếu dựa vào vốn nhà nước và vai thương mại trong nước.
Gia bình lại đặt tượng vào mô hình BBB,
cụ thể là hợp đồng BT xây dựng chuyển giao cho tuyến đường kết nối thanh toán bằng quỷ đất.
Đây là một con dao hai lưỡi.
Nó giúp huy động nguồn lực xã hội khổng lồ,
nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cực lớn về pháp lý, định giá đất và tranh chấp.
Bài học ở đây là phải xây dựng một khung pháp lý cho BT chặt chẽ,
minh bạch và phải có kế hoạch B.
Điều gì sẽ xảy ra nếu mô hình BT thất bại?
Phải có sẵn phương án dùng vốn đầu tư công hoặc một hình thức BBB khác
để dự án không bị tê liệt.
Ngoại giao liên tĩnh
Dự án trải dài trên hai địa phương chiến lược là Hà Nội và Bắc Ninh.
Bài học từ sự vinh váo giữa các bên ở Long Thành
đòi hỏi gia bình phải có một cơ chế phối hợp liên tĩnh chặt chẽ ngay từ đầu,
đặc biệt trong việc giải phóng mặt bằng và khớp nối quy hoạch hai bên tuyến đường kết nối.
Quy hoạch động
Kiến tạo tương lai
Gia bình phải được quy hoạch như một hệ điều hành mở,
có khả năng thích ấn và kiến tạo tương lai.
Định vị vai trò chiến lược ngay từ đầu
Phải làm rõ ngay từ bây giờ vai trò của gia bình trong mối tương quan với nội bài.
Hai sân bay sẽ là một cặp bay trùng bổ trợ cho nhau như thế nào?
Gia bình sẽ chuyên về bay quốc tế, trung chuyển hàng hóa,
còn nội bài tập trung vào bay nội địa và các chuyến bay điểm đến.
Sự phân vai rõ ràng này sẽ định hướng cho việc thu hút các hãng hàng không phát triển logistics
và các dịch vụ phụ trợ, tránh một cuộc cạnh tranh lẫn nhau.
Quy hoạch hành lan kinh tế
Thay vì chỉ quy hoạch sân bay,
phải quy hoạch cả một hành lan kinh tế dọc theo tuyến đường kết nối rộng 120m về Hà Nội.
Đâu sẽ là khu công nghệ cao? Đâu là trung tâm logistics? Đâu là đô thị thông minh?
Phải có một bản quy hoạch tổng thể để biến sân bay và tuyến đường kết nối thành xương sóng
cho sự phát triển của cả vùng thủ đô trong 50 năm tới.
Gia bình, thách thức của kỹ nguyên chủ động
Nếu Long Thành là bài học về việc chữa cháy,
thì Gia bình là một nỗ lực phòng cháy ở một quy mô chưa từng có.
Các điểm nghẹn của Gia bình không nằm ở việc đào móng hay đổ bê tông.
Chúng là những thách thức vô hình nằm ở việc quản lý một hệ thống siêu phức tạp
và phụ thuộc lẫn nhau.
Thách thức đầu tiên là rủi ro tài chính và chính sách.
Gia bình và tuyến đường kết nối của nó đòi hỏi một nguồn vốn khổng lồ
lên tới hơn 182.000 tỷ đồng cho sân bay và 71.000 tỷ đồng cho riêng tuyến đường kết nối.
Mô hình huy động vốn đề xuất là một cấu trúc BBB-BT phức tạp,
trong đó nhà nước dùng quỹ đất để thanh toán cho nhà đồng tư tư nhân.
Mô hình này tìm mặn rủi ro về định giá, pháp lý và đặc biệt
nó phụ thuộc hoàn toàn vào một cơ chế đặc thù còn được quốc hội thông qua.
Nếu cơ chế này không được duyệt, toàn bộ kiến trúc tài chính của dự án có thể sập đổ.
Thách thức thứ hai và cũng là lớn nhất là rủi ro kết nối đồng bộ.
Khác với Long Thành, sự tồn tại của Gia Bình gắn liền một cách hữu cơ
với các siêu dự án khác.
Thành công của nó không chỉ phụ thuộc vào bốn đường băng
mà còn phụ thuộc vào việc tuyến đường 35km rộng 120m
và tuyến đường sắt Lao Cai – Hà Nội – Hải Phòng phải chính cùng một lúc.
Đây là một canh bạc, tất cả hoặc không có gì.
Bất kỳ sự chậm chẽ nào của một trong các dự án thành phần
cũng sẽ biến sân bay thành một công trình vô dụng.
Đây không còn là quản lý một dự án,
mà là điều phối một bản giao hưởng của các siêu dự án.
Cuối cùng là rủi ro quyên hoạch vùng.
Sứ mệnh của Gia Bình là giảm tải cho nội bài
và trở thành động lực cho cả vùng thủ đô.
Câu hỏi chiến lược đặt ra là
làm sao để hai sân bay này không giảm chân lên nhau
mà phải cộng hưởng, tạo ra một siêu trung tâm hàng không cho phía Bắc,
tương tự mô hình các thành phố lớn trên thế giới.
Đây là một bài toán về quản trị vùng,
đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Hà Nội, Bắc Ninh
và các bộ ngành trung ương,
một thách thức vô hình nhưng quyết định sự thành bại dài hàng.
Nhìn lại, những thách thức của Long Thành,
dù khó khăn, đã phung cấp những bài học vô giá.
Nó buộc chúng ta phải thừa nhận rằng
việc xây dựng các công trình đơn lễ,
dù lớn đến đâu, là không đủ.
Sự phức tạp trong kế hoạch của Gia Bình
chính là câu trả lời cho những bài học đó.
Nó cho thấy Việt Nam
đang có một bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy.
Từ việc chỉ xây dựng các dự án
sang kiến tạo các hệ sinh thái kinh tế phức tạp
và phụ thuộc lẫn nhau.
Chúng ta không còn xây một sân bay.
Chúng ta đang xây dựng một hành lang kinh tế,
đô thị, logistic mà sân bay là hạt nhân.
Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi.
BCNN sẽ tiếp tục cập nhật
và phân tích sâu hơn về những siêu dự án
định hình tương lai đất nước.
Hãy để lại bình luận của bạn về hai sân bay này.
BCNN sẽ trở lại trong các phân tích tiếp theo.