0:00 Giới Thiệu 00:51 Hình Hài Rạch Xuyên Tâm Qua Các Giai Đoạn Và Di Sản Của Quá Trình Đô Thị Hóa Tự Phát 03:40 Tăng Vốn Từ 123 Tỷ Đến Hơn 17.229 Tỷ 05:52 Giải Mã Thiết Kế Kỹ Thuật: Mở Rộng Không Gian Và Hạ Tầng Thu Gom Nước Thải 08:35 Nút Thắt Thi Công Của 3 Gói Thầu Xây Lắp 09:58 Hai Hệ Lụy - "Nhà Siêu Mỏng" Và Khủng Hoảng "Bùn Thải" 12:34 Kết Luận
Dự án cải tạo Rạch Xuyên Tâm tại TP.HCM là một siêu dự án chỉnh trang đô thị với tổng vốn đầu tư tăng vọt lên hơn 17.200 tỷ đồng. Mục tiêu chính là xóa bỏ các khu ổ chuột, cải thiện hệ thống thoát nước, chống ngập và tạo lập trục cảnh quan giao thông hiện đại, biến một \"điểm đen\" ô nhiễm thành động lực phát triển kinh tế cho khu vực phía Bắc thành phố.
Ngay giữa lòng thành phố Hồ Chí Minh, một dự án dưới 9km, hơn 17.200 tỷ đồng, trùng bền cứ 1km của dự án đã ngốn gần 2.000 tỷ đồng ngân sách.
Không phải metro, cũng không phải đường cao tốc, chúng ta đang nói về Rạch Xuyên Tâm, một dự án cải tạo kênh Rạch mang tầm vốt vốn của một siêu công trên.
Tại sao việc nào vết bùng đất và chỉnh trang đô thị lại đắt đỏ đến như vậy?
Điều gì đang thực sự ngán đường siêu dự án này? Và đằng sau con số 17.200 tỷ đồng, thành phố Hồ Chí Minh đang toàn tính ván bại chiến lược nào?
Cùng BCNN đi sâu vào tâm điểm, bóp tách toàn diện bức tranh sáng tối của dự án Rạch Xuyên Tâm trong video ngày hôm nay. Kính mời quý vị cùng theo dõi!
Hình hài Rạch Xuyên Tâm qua các giai đoạn và hậu quả của quá trình đô thị hóa tự phát
Hệ thống Rạch Xuyên Tâm đóng vai trò là một trong những trục tiêu thoát nước và cảnh quang thủy văn quan trọng bậc nhất tại khu vực phía bắc trung tâm thành phố Hồ Chí Minh.
Toàn tuyến Rạch có tổng chiều dài sắp xỉ 8,8 km, trong đó tuyến 9 kết nối trực tiếp từ kênh Nhiêu Lọc – Thị Nghè đến cửa sông Vàng Thuật dài khoảng 6,6 km.
Song song với trục 9 là 3 tuyến nhánh phụ trợ bao gồm Rạch Cầu Sơn, Rạch Bình Lợi và Rạch Bình Triệu với tổng chiều dài 2,2 km.
Về mặt địa giới hành chính, lưu vực Rạch Xuyên Tâm phát ngang qua 2 quận nội thành có mức độ dân số cao là quận Bình Thạnh và quận Ngò Vấp Cũ.
Rạch Xuyên Tâm thực chất không phải là một dòng sông tự nhiên nguyên bản mà là hệ thống liên hoàn các con rạch tự nhiên và bán nhân tạo.
Theo các phân tích về phân cấp quản lý thủy hệ, tuyến rạch này là sự chấp nối của nhiều đoạn rạch mang các tên gọi đậm dấu ấm lịch sử như Rạch Cầu Bông, Rạch Cầu Sơn, Rạch Ba Láng, Rạch Tam Vàng Tắc, Rạch Lăng và Rạch Ông Nền.
Trước những năm 1990, Rạch Xuyên Tâm hiện lên trong ký ức của người dân như một dải lụa sinh thái tự nhiên với dòng nước trong vèo, cảnh quan hai bên bờ cây cối xanh mát.
Hệ thủy sinh phát triển mạnh đến mức người dân có thể bơi lội và trực tiếp lấy nước phục vụ sinh hoạt hàng ngày.
Tuy nhiên, dòng nước trong vèo này đã bị phá vỡ hoàn toàn bởi lăng sóng di dân cơ học và quá trình đô thị hóa tử pháp bùng nổ từ cuối thập niên 1990.
Hàng ngàn hộ dân đổ về đây sinh sống, chèn chúc nhau xây dựng các dải nhà lụp sụp, tạm bở vương khẳng ra hành lang kênh rạch.
Hậu quả để lại của giai đoạn phát triển thiếu kiểm soát này là một hành lang thủy hệ bị băm nát.
Những căn nhà lóng chiếm đã làm hẹp đáng kể khẩu đồ dòng chảy, khiến nguồn nước bị tụ động.
Sự xâm lắm không gian vật lý kết hợp với việc xả trực tiếp các loại rác thải, chất thải vệ sinh và sát động vật đã biến một dòng kênh từng là mặt sóng của khu vực thành dòng sông đen ô nhiễm bỏng nhất thành phố.
Hậu quả của hình thái không gian nhất nhất này vẫn tiếp tục hiện hữu, tạo ra thách thức khổng lồ về mặt giải tỏa và đền bù cho thành phố trong nỗ lực tìm lại hình hài vốn có của tuyến rạch.
Ước tính có khoảng 40.000 mét khối nước thải sinh hoạt của hàng vạn hồ dân bị xả thẳng xuống lòng rạch mỗi ngày mà không qua bất kỳ hệ thống xử lý nào.
Hàng ngàn căn nhà ổ chuột cơi nới bám víu lấy mặt nước đã bóp nghẹt dòng chảy, biến rạch xuyên tâm thành một điểm đen về dịch bệnh, ngập lụt và ô nhiễm môi trường bọt nhất thành phố Hồ Chí Minh trong suốt hơn hai thập kỷ qua.
Tăng vốn từ 123 tỷ đến hơn 17.229 tỷ đồng.
Xuyên suốt hơn hai thập kỷ, dự án rạch xuyên tâm đã chứng kiến sự biến động quy mô nguồn vốn ở mức độ chưa từng có.
Dưới đây là dòng thời gian chi tiết của đợt điều chỉnh vốn.
Năm 2002, dự án lần đầu tiên được phê duyệt với kinh phí dự kiến chỉ 123 tỷ đồng.
Năm 2015, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản JICA đề xuất phương án đầu tư BBB với quy mô vốn ước tính 3.500 tỷ đồng.
Tháng 3 năm 2016, Ủy ban Nhân dân thành phố tái phê duyệt dự án với nguồn vốn khoảng 5.100 tỷ đồng theo hình thức Hợp đồng PT đổi đất lấy hạ tầm.
Tháng 7 năm 2017, tổng mức đầu tư tiếp tục được điều chỉnh tăng lên mức 8.600 tỷ đồng.
Tháng 12 năm 2022, Hội đồng Nhân dân thành phố thông qua chủ trương đầu tư 100% bằng nguồn vốn ngân sách, ẩn định tổng mức đầu tư là hơn 9.664 tỷ đồng.
Tháng 9 năm 2024, đánh dấu sự gia tăng khổng lồ nhất trong lịch sử dự án.
Tại kỳ họp thứ 18, Hội đồng Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã chính thức thông qua việc điều chỉnh tổng mức đầu tư tăng vọt từ hơn 9.664 tỷ đồng
lên hơn 17.229 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng đột biến hơn 7.560 tỷ đồng.
Sự gia tăng khổng lồ về vốn này không xuất phát từ việc mở rộng quy mô kỹ thuật công trình.
Trên thực tế, chi phí xây dựng chỉ tăng nhẹ khoảng 295 tỷ đồng do trượt giá vật liệu, giao động ở mức hơn 2.400 tỷ đồng đến 2.700 tỷ đồng.
Thay vào đó, sự phình to này hoàn toàn bắt nguồn từ việc tính toán lại chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo khung giá đất mới của luật đắc đai năm 2024.
Cụ thể, chi phí giải phóng mặt bằng đã tăng từ mức dự toán gần 6.600 tỷ đồng lên sắp xỉ 14.000 tỷ đồng, tăng hơn 7.300 tỷ đồng.
Qua đó, chiếm tới hơn 81% tổng mức đầu tư của toàn bộ dự án.
Giải mã thiết kế kỹ thuật, mở rộng không gian và hạ tầm thu gom nước thải.
Dự án cải tạo rạch xuyên tâm không đơn thuần là một công trình nạo vét thủy lợi cơ học,
mà là một siêu dự án chỉnh trang đô thị đa mục tiêu, tích hợp sâu rộng các yếu tố trị thủy, giao thông, môi trường và kiến trúc cảnh quan đô thị.
Hồ sơ thiết kế kỹ thuật của dự án cho thấy những can thiệp quy mô lớn, tái định hình hoàn toàn cấu trúc không gian của khu vực.
Theo phương án quy hoạch, toàn bộ 8,8km tuyến rạch sẽ được nạo vét cơ giới để đạt độ sâu thiết kế đồng bộ, khoảng 3,5m.
Quá trình này đi kèm với việc dạy tỏa nhà Venken để mở rộng mặt cắt ngang của lòng rạch, đạt biên độ từ 20m đến tối đà 30m, tùy thuộc vào từng phong đoạn.
Việc gia tăng thể tích chữa nước này sẽ tối ưu hóa lưu lược dòng chảy và khả năng chữa nước vĩ mô,
đóng vai trò như một hồ điều hòa khổng lồ để chống ngập cho lưu vực trong các kịch bản triều cường từ sông Sài Gòn dâm cao hoặc mưa cực đoan do biến đổi khí hậu.
Hai bên bờ rạch sẽ được xây dựng kiên cố hệ thống kè bê tông, đảm bảo độ ổn định địa kỹ thuật, chống sạc lỡ lâu dài cho các khu dân cư tiếp giáp.
Song song với việc nạo vét thủy lợi, dự án sẽ hình thành một tuyến đường giao thông đường bộ liên tục chạy dọc theo hai bờ rạch.
Trục đường ven rạch này được thiết kế với nguy mô 2 làng xe cơ giới cho mỗi bên bờ.
Bê rộng mặt đường đạt 6m, kết hợp với hành làng vỉa hè rộng từ 3m đến 4m.
Việc thiết lập tuyến giao thông này mang lại lợi ích kép, vừa giải quyết bài toán tắt nghẹn giao thông nội vùng,
phá vỡ thế độc đạo của các con hẻm xương cá chọc chội, vừa mở ra hàng chục km mặt tiền đô thị mới.
Cấu trúc không gian của khu vực sẽ thay đổi từ mô hình quay lưng ra rạch xả rác, thành hướng mặt tiền ra mặt nước.
Bên cạnh đó, khoảng 11 hectare diện tích đốc ven rạch sẽ được quy hoạch thành không gian công cộng,
bao gồm hệ thống công viên, mạng xanh, hệ thống chiếu sáng đô thị và các tiện ích sinh hoạt cộng đồng.
Đây là một nỗ lực quan trọng nhằm bù đắp lại chỉ tiêu cây xanh đô thị, vốn đang ở mức rất khắp tại lõi trung tâm hiện hữu.
Đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn sự tái diện của cuộc khủng hoảng ô nhiễm là hệ thống thu gom nước thải độc lập.
Dự án áp dụng nguyên lý tiên tiến là tách biệt hàng toàn hệ thống thu gom nước thải sinh hoạt và nước mưa tự nhiên.
Một mạng lưới cống bao thu gom nước thải với đường kính đa dạng sẽ được thi công chạy ngầm dọc theo tuyến rạch.
Có nhiệm vụ đáo nối chặn đớn mọi nguồn xả thải sinh hoạt trực tiếp từ các hộ dân và cơ sở kinh doanh.
Nút thắt thi công của 3 gói thầu say lấp.
Bản vẽ là hoàn hảo, nhưng thực tiễn trên công trường tính đến thời điểm hiện tại, tháng 8 năm 2026,
lại đang chứng kiến sự phong hóa rõ rệt, bột lộ rào cạn trí mạng, mặt bằng.
Dự án được chi làm 3 gói thầu say lấp.
Gói thầu say lấp 03 trị giá hơn 530 tỷ đồng, nằm ở Hạ Lưu từ đường Lương Ngọc Quyến đến sông Vàm Thuật là điểm sáng rực rỡ nhất.
Việc giải phóng mặt bằng tại gói thầu này đã đạt 100%.
Đến nay, khối lượng thi công đã đạt 75%. Các liên doanh nhà thầu đang bức tốc thi công 6 mũi đồng loạt.
Tin vui là đoạn đường dài 1,4 km bên trái tuyến thuộc phường An Nhơn dự kiến sẽ được thông xe kỹ thuật,
trước ngày quốc khảnh 2 tháng 9 2026, hướng đến hoàn thành toàn bộ gói thầu say lấp 03 ngay trong năm nay.
Hai gói thầu say lấp 01, 1.160 tỷ đồng và say lấp 02, 1.210 tỷ đồng trải dài qua địa bàn Bình Thạnh,
mới khởi công từ tháng 12 năm 2025, dự kiến hoàn thành vào tháng 8 năm 2028.
Tuy nhiên, đến cuối tháng 6 vừa qua, đơn vị thi công mới nhận được 100% mặt bằng qua phường Gia Định,
phường Bình Thạnh và một phần phường Bình Lợi Trung, nên tất cả đang tập trung tăng tốc để bù tiến độ.
2 hệ lụy, nhà siêu mỏng và khủng hoảng bùng thải
Nhìn từ lăng kính kinh tế và môi trường, dự án Rạch Xuyên Tâm đang phơi bày 2 hệ lụy cực kỳ phức tạp mà thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt.
Thứ nhất, ở góc độ vi mô, sự giăng xế của kinh tế mặt tiền đô thị qua hiện tượng nhà siêu mỏng.
Theo báo cáo từ Ủy ban Nhân dân phường Gia Định, sau khi giải phóng mặt bằng,
địa phương này phát hiện 41 trường hợp diện tích đất còn lại siêu nhỏ, dưới 9m2.
Theo luật đất đai 2024, nếu người dân đồng ý, nhà nước sẽ thu hồi luôn phần diện tích không đủ chuẩn này để đền bù tái định cư.
Tuy nhiên, 41 hộ dân có công trình hiện hữu đã từ chối.
Dưới góc nhìn phân tích kinh tế, quyết định này hoàn toàn dễ hiểu.
Nền kinh tế phi chính thức của Việt Nam sống dựa vào vỉa hè.
Ngay cả một khoảng 0,4-5m2 bán mặt tiền tuyến đường ven sông rợp bóng cây sắp hình thành,
cũng là một con gà đệ trứng vàng cho các hoạt động buôn bán tạp hóa, dịch vụ ăn uống.
Giá trị sinh kế tại chỗ này lớn hơn nhiều so với việc chuyển đi xa.
Hệ quả là chính quyền đành chấp nhận cho các công trình dưới 9m2 này được tồn tại theo hiện trạng.
Chỉ cho phép sửa chữa đảm bảo an toàn, cấm say mới.
Tuy nhiên, về dài hạn, sự tồn tại của những căn nhà siêu mỏng này sẽ tạo ra những vết sẹo kiến trúc,
phá vỡ cảnh quan của tuyến đường ven rạch 17.000 tỷ đồng.
Thứ hai, ở góc độ vĩ mô, cuộc khủng hoảng chuỗi cung ấn xử lý bùng thải.
Để làm sạch rạch xuyên tâm, các nhà thầu phải móc lên khoảng 643.189m3 bùng đất ô nhiễm.
Vấn đề là, đổ đi đâu?
Thành phố Hồ Chí Minh hiện chưa có danh mục công bố quy hoạch các bãi tiếp nhận bùng nào vết.
Rạch xuyên tâm đang chịu chung số phận với dự án kênh tham lương bến cát, rạch nước lên,
và hàng loạt tuyến kênh khác nâng tổng lượng bùng tổng động của toàn thành phố lên mốc khủng hoảng 17 triệu m3.
Nhà thầu say sông bờ kề, nhưng không dám nào vết vì không có bãi đổ.
Việc mỗi dự án phải tự đi thương lượng tìm chỗ đổ đất và xin sở tài nguyên môi trường phê duyệt
Về định hướng chiến lược, Ban Quản lý Hạ Tòn Đô Thị đang đề xuất một mũi đột phá,
xây dựng trung tâm xử lý bùng thải bằng công nghệ sấy khô hiện đại.
Đặt ngay trong nhà máy xử lý nước thải nhiu lọc thì nghe.
Nếu nút thắt vị mô này không được giải, siêu dự án xuyên tâm sẽ mãi kẹt lại ở khâu cuối cùng.
Thưa quý vị, siêu dự án rạch xuyên tâm 17.200 tỷ đồng nếu về đích đúng hẹn vào năm 2028,
hoặc sớm hơn là năm 2027.
Nó không chỉ là dấu chấm hết cho khu ổ chuột bên sông lớn cuối cùng của nội đô,
mà còn kiến tạo một trục cảnh quan, một động lực kinh tế mới kết nối chiến lược Bắc Nam của siêu đô thị.
Theo gốc nhìn của quý vị, việc thành phố chấp nhận chi tới 14.000 tỷ đồng,
chiếm 81% nguồn vốn dự án chỉ để giải phóng mặt bằng nhằm giải quyết triệt đệ vấn đề an sinh xã hội.
Có phải là một nước đi xứng đáng và khôn ngoan trong nguy hoạt hiện đại hay không?
Hãy để lại ý kiến của quý vị ở phần bình luận để cộng đồng BCNN có thể cùng thảo luận nhé!
Đừng quên nhắn like, đăng ký kênh và bật chung thông báo để không bỏ lỡ những phân tích tiếp theo từ BCNN.
Xin cảm ơn, xin chào và hẹn gặp lại!