✨ “Hà Tiên Thập Vịnh: Thơ Và Kiếm Giữ Vững Biên Cương” là hành trình lắng nghe quá khứ từ một vùng đất biên cương – nơi Mạc Cửu đặt nền móng bằng lòng nhân, và Mạc Thiên Tích giữ đất bằng thơ, bằng trí tuệ và đạo lý. Trong tập podcast này, chúng ta cùng đi qua những cơn bão, những trận chiến, và những đêm trăng bên sông Giang Thành – nơi thơ đã giữ lòng người, nơi tao đàn Chiêu Anh Các từng vang danh khắp phương Nam.
🎙️ Nếu bạn từng trăn trở về “phát triển bền vững” trong một xã hội đa sắc tộc, hãy nghe câu chuyện Hà Tiên – nơi một bài thơ có thể vượt qua biên giới, và một tấm lòng có thể giữ lấy đất đai.
📢 Hãy chia sẻ câu chuyện bạn biết về văn hóa, đạo lý, hoặc lòng nhân ái ở quê mình trong phần bình luận – Podcast sẽ cùng bạn kể lại điều đó!
Chào mừng quý khán thánh giả đến với POPCART Nụ Cười Miền Tây
Nơi ta cùng nhau nhắc lại chuyện xưa đất cũ
Gợi tiếng cười mọc mạc nghĩa tình
Và góp phần khơi dậy những giá trị đạo đức
Văn hóa tốt đẹp của vùng đất phương Nam
Quý vị thưa mến
Có bao giờ bạn đứng bên biển Hà Tiên
Để gió mặn quét qua mái tóc
Để sóng vỗ qua lòng ngực
Rồi nghe như có ai thi thầm chuyện cũ
Biển Hà Tiên không chỉ có cát trắng, rặng dừa, chua cổ
Mà còn có một câu chuyện
Người dân nơi đây vẫn thi thầm cậy suốt hơn 300 năm
Ngày ấy, có một người đàn ông đứng giữa cơn bão
Tài nắm mái chèo, mắt hướng về bờ hoang
Không thành oách ngênh đón
Chỉ có lao xạy và xương dày phụ kính
Thế nhưng trong tim ông là một giấc mơ lớn
Biến nơi biên cương thành thương cạn
Biến trốn rừng khoang thành đất sống của nhiều dân tộc
Ông là Mạc Cũ
Người đặt nền cho một Hà Tiên phụ vinh
Và sao ông là người con Mạc Thiên tích
Người cầm kiếm giữ đất, cầm bút giữ hồn
Hôm nay, Nụ Cười Miền Tây mời quý vị bước vào câu chuyện về thơ và kiếm
Về một dòng họ giữ đất bằng trí
Giữ lòng người bằng ghẻ
Giữa sóng biển và tiếng chuông chùa
Ta sẽ cùng lắng nghe
Hà Tiên thập vịnh
Để thấy một thời vang bóng vẫn còn vang vọng đến ngày hôm nay
Quý vị thương mến
Mùa biển động năm ấy giữa vịnh Simla
Mạc Cũ, người con đất Quảng Đông
Tài trắng rời quê
Mang theo một giấc mơ
Xây lại cuộc đời trên một vùng đất mới
Khiến ông ghé Hà Tiên
Trước mắt chỉ là lau xạy, đầm lầy
Sốm nhỏ rải rác
Và tiếng chuông chùa khơ me xa xa
Không lâu đài, không thành quách
Chỉ có thiên nhiên hoang sơ và con người tha hương
Nhưng ông không quay lưng
Ông đi từng nhà, gặp từng người
Người khơ me bản địa
Người Việt chạy giặc
Người Hoa lưu lạc
Ông chia giống lúa
Đắp bờ, đào kên
Rủ nhau dựng nhà
Mỗi mái tranh mọc lên
Là một mối nhân duyên được kết lại
Chợ Hà Tiên dần đông
Gạo từ Thất Sơn
Lùa từ Trung Hoa
Cá khô từ Đạch Giá
Muối từ Hàm Luông
Nhưng trên hết là tiếng cười chung bến nước
Khi Chúa Nguyện Phúc Chù mở rộng về phương Nam
Mạc Cụ chủ động sinh Quý Thuận
Đưa Hà Tiên trở thành phần đất của Đại Việt
Ông không mất gì
Mà được thêm điều quý nhất
Niềm tin của dân và sự thừa nhận của triều đình
Người ta kể, mỗi sáng sớm
Ông đứng trên bãi cát, ảo bai trong gió
Mắt nhìn xa, lòng lắng nghe tiếng sóng và tiếng chờ
Ông từng nói
Nếu đất này biết yêu người
Thì ta cũng phải biết giữ lòng người cho đất
Ông không sinh ra để làm vua
Không xây thành đắp lũy
Nhưng ông để lại một thương cản trù phú
Một vùng đất được gắn kết bằng ghẻ
Chứ không bằng gươm
Ngày nay, khi ta nói đến phát triển vùng
Có bao giờ ta nghĩ đến cách
Mà ông đã làm từ 300 năm trước
Không phải xây trước, mà nghe trước
Thưa quý vị
30 năm sau
Khi bóng cờ Đại Việt đã phủ khắp phương Nam
Một ngọn lửa khác lại bùng lên ở Hà Tiên
Lần này không phải là mưa bão
Mà là khói lửa chiến tranh
Năm 1739
Quân Xiêm tràn tới
Vây kính đất Hà Tiên
Thành lũy chật chọi, dân loạn lòng
Trời mờ bụi chiến
Mạc thiên tích
Người kế nghiệp cha
Khoát chiến bào
Tai cầm kiếm
Ánh mắt trực lửa
Đứng trên đại lũy nhìn về đất cha ông khai phá
Nếu đất mất, lòng dân tan
Thì còn gì để gọi là quê hương
Ông nói
Ông không cố thủ
Mà dẫn quân sung phong mở phòng vây
Phá giặc
Nhưng sau chiến thắng
Ông ra lệnh tuyệt đổi cấm khứa phá
Không để ngọn lửa chiến tranh chạm đến nhà dân
Người lính của ông kể lại
Tướng tích không chỉ giữ thành
Mà còn giữ từng mãi nhà tranh
Ông là hồn của Hà Tiên
Chiến tranh đi qua
Mạc thiên tích không xây thêm thành quách
Mà mở trường học
Dạy chữ
Lập hội thơ
Ông tin
Muốn giữ lâu dài
Phải giữ bằng lòng người
Mà lòng người chỉ yên
Khi có thơ ca đạo lý
Bên sông Giang Thành
Dưới trăng thành gió mát
Ông dạy trẻ con đọc thơ
Không để thi cử
Không để vinh thân
Mà để giữ hồn sứ sở
Và rồi trong một đêm trăng đặc biệt
Bài thơ Giang Thành dạ cổ ra đời
Như một bạn tuyên ngôn
Dịu dàng mà kiên định
Trăng sôi lấp loáng bến Giang Thành
Trống dạ vang xa vọng lẫy thanh
Đồi núi mịt mù mây khuống gió
Lâu đài thấp thoáng ảnh nghiêng xanh
Thưa quý vị
Mạc thiên tích là một vị tướng
Nhưng ông chọn cất gươm khi có thể
Cầm bút khi cần
Và dùng thơ để nói những tâm hồn khác biệt
Ông cho lập tàu đàn chiêu anh cát
Nơi thi sĩ từ khắp nơi tụ về Hà Tiên
Không phân biệt nguồn gốc
Người Việt đọc thơ nôm
Người Hoa ngâm thơ đường
Người Khmer góp giọng bằng bài ca đồng lúa
Tiếng thơ bay theo gió
Vượt biên giới
Chỉ cần có lòng
Quý vị thương mến
Trong khi nơi khác bận xây tường thành
Đắp lũy đá
Thì ở Hà Tiên
Người ta xây thơ
Tập thơ Hà Tiên Thập Vịnh
Được Mạc thiên tích viết nên
Như một tuyên ngôn văn hóa
Giữa biên cương
Gồm 10 bài
10 cảnh
10 tâm hồn
10 ước vọng của một vùng đất mới
Không chỉ miêu tả cảnh sắt
Mà mỗi phần thơ còn ẩn chứa
Một tinh thần
Yêu hòa bình
Sống trang hòa với trời đất
Chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt
Tại Chiêu Anh Cát
Trong những đêm trăng sáng
Người ta không phân biệt
Ai là người Việt
Ai là người Khoa
Ai là Khmer
Người đọc
Người nghe
Người đối thơ
Người chỉ ngồi lặng lẽ uống trà
Tất cả đều cùng ngắm trăng
Cùng lắng hồn
Âm thanh không phải tiếng hô hào
Mà là tiếng cười
Tiếng gió
Tiếng lòng
Và giữa âm thanh ấy
Hà Tiên trở thành
Một trung tâm văn hóa phương Nam
Lặng lẽ mà rực rỡ
Một bài thơ nổi tiếng trong đó
Lưu khê ngư bà
Ca ngời một bài cát trắng
Nơi sông gặp biển
Bài cát lưu khê trắng ngời
Sống xanh vỗ mãi
Tình đời không phai
Thơ ấy không phải để tạc bia
Mà để reo vào lòng người
Rằng sống thiện, sống hòa
Sống thương nhau là điều quý nhất
Quý vị có nghe không?
Giữa nơi từng là biên cương hiểm yếu
Người ta đã dùng thơ ca
Để hóa giải lo toan
Dùng văn hóa để hóa giải hận thù
Đó là điều khiến Hà Tiên khác biệt
Không vì giàu có
Không vì thành lũy
Mà vì đã chọn gieo mầm thiện trong lòng người
Ngày nay, khi ta nói đến phát triển bền vững
Xin hãy nhớ rằng
Một vùng đất không thể bền vững
Nếu thiếu tình người
Thiếu văn hóa
Thiếu sự cảm thông giữa những người khác nhau
Và có lẽ
Chính những bụi ngâm thơ
Bên bờ sông Giang Thành năm xưa
Đã giữ Hà Tiên lại
Không chỉ trên bản đồ
Mà còn trong lòng người miền Nam
Quý vị thương mến
Từ một người trời quê giữa phong ba
Đến một thương cản phồng vinh
Từ một người cầm kiếm giữ thành
Đến người viết thơ
Dình dữ lòng người
Câu chuyện dòng họ mạc ở Hà Tiên
Không chỉ là chuyện lịch sử
Mà là bài học làm người
Họ không dùng vũ lực
Để buộc người khác thuần phục
Họ không xây đắp bằng xi măng
Mà bằng lòng tin
Họ không làm nên đế chế
Nhưng lại để lại
Một tinh thần sống hòa ái
Bao dung, kính trời
Thuận người, yêu thiên nhiên
Giữa những con sống
Thời cuộc
Mạc cụ đã chọn dẫn
Để sống cùng người khác
Mạc thiên tích đã chọn trí và từ
Để hóa giải chi rẻ
Họ hiểu rằng
Muốn giữ đất thì phải giữ được người
Muốn giữ người
Muốn giữ người thì phải giữ đạo
Mà đạo không ở trong sách
Mà ở trong lòng mình đổi với nhau
Ngày nay
Ta sống giữa phố thị ồn ào
Mạng xã hội
Cạnh tranh, ranh giới
Có lúc nào đó
Ta cảm thấy lạc mất nhau
Giữa chính lòng mình
Vậy thì hãy nhớ đến Hà Tiên xưa
Nơi một bài thơ
Có thể nói ba dân tộc
Một buổi trà đàm
Có thể làm tan đi hiềm khích
Một người chọn lắng nghe
Thay vì ra lệnh
Đã giữ được một mạnh đất cho con cháu
Đến hôm nay
Đây chính là cái đạo
Của người phương Nam
Sống có hậu, làm có tình
Nói có nghĩa
Phải không quý vị?
Quý vị thương mến
Chúng ta vừa cùng nhau đi qua
Một đoạn chuyện xưa
Về những con người không cần
Đội mạo cân đai
Không ở giữa kinh thành rực rỡ
Nhưng đã giữ lấy một vùng đất
Bằng lòng nhân và sự hiểu biết
Mạc cũ
Và mạc thiên tích
Hai cha con, hai thế hệ
Nhưng một tấm lòng
Người cha chọn
Xây cộng đồng
Người con chọn giữ hồn dân tộc
Họ không chỉ giữ được đất
Mà giữ được đạo
Đạo làm người
Đạo ứng sự với thiên nhiên
Với nhau
Câu chuyện ấy không lùi vào dĩ vạn
Nếu hôm nay
Chúng ta còn nhắc lại
Nhắc lại không phải để hoài cổ
Mà để soi mình giữa
Thời hiện đại
Làm việc lớn có cần gươm giáo
Hay chỉ cần lòng thành
Và chịu tính
Giữ lấy tương lai có cần quyền lực
Hay chỉ cần đạo lý
Và nhân tâm
Nếu bạn từng nghe một câu chuyện
Về một ông lão giữ miếu
Một người phụ nữ
Dình giữ lễ hội làng
Một học trò cũ dạy chữ nôm
Cho xóm nhỏ
Xin hãy chia sẻ cùng podcast
Nụ cười miền Tây
Chúng tôi sẽ kể lại bằng tất cả sự tôn trọng
Như cách hôm nay
Chúng ta kể về Hà Tiên
Hà Tiên
Thơ cha giữ đất
Tiếng cười giữ dân
Sống xưa vẫn vỗ ân cần
Dẫu qua thế kỷ
Lòng nhân còn hoài
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe
Chúc quý vị một đêm an lành
Gió mát lòng yên
Như đang đứng bên biển Hà Tiên
Nghe thơ vang từ đá núi
Và cảm được lòng người xưa còn đó
Hẹn gặp lại quý vị
Trong một tập khác của podcast
Nụ cười miền Tây