Bí ẩn Chuyến bay AI 171: Tại sao 'Giấc mơ bay' 787 rơi và chỉ 1 người sống sót?

Kính thưa quý vị, có những cỗ máy được sinh ra để trở thành huyền thoại. Chúng là đỉnh cao của công nghệ, là niềm tự hào của cả một ngành công nghiệp. Chiếc Boeing 787 Dreamliner chính là một huyền thoại như vậy. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi một huyền thoại sụp đổ, khi biểu tượng của sự an toàn và tân tiến bậc nhất lại rơi xuống từ bầu trời trong một quả cầu lửa? Ngày 12 tháng 6 năm 2025, hàng không thế giới đã phải chứng kiến một thảm kịch không thể tưởng tượng nổi. Một chiếc Dreamliner đã rơi, mang theo sinh mạng của hàng trăn con người. Nhưng giữa cho tàn và đổ nát, một phép màu đã xảy ra, một người duy nhất đã bước ra từ địa ngục. Câu chuyện của anh không chỉ là về sự sống sót phi thường, mà còn là chiếc chiều khóa để mở ra một bí ẩn kinh hoàng. Tại sao giấc mơ bay lại biến thành ác mộng? Và liệu đây có phải chỉ là một tai nạn, hay là triệu chứng của một căn bệnh chết người đang ăn mòn từ bên trong gã khổng lồ Boeing? Nguyễn Tươi kính chào quý vị đã quay trở lại với kênh Phân tích và Bình luận. Kính thưa quý vị, trong chương trình ngày hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau lật lại từng trang hồ sơ của một trong những vụ tai nạn hàng không gây chấn động nhất thế kỷ 21. Một vụ tai nạn đã đặt dấu chấm hết cho kỷ lục an toàn hoàn hảo của một dòng phi cơ biểu tượng, và đặt ra những câu hỏi gai góc về cái giá của lợi nhuận trong ngành công nghiệp hàng không. Hãy cùng chúng tôi đi sâu vào phân tích thảm kịch của chuyến bay Air 171. PHẦN 1. CHUYẾN BAY ĐỊNH MỆNH VÀ PHÉP MÀU GIữA BIỆN ĐƯỢC Vào một buổi chiều ngày 12 tháng 6 năm 2025, tại phi trường quốc tế Sadar-Walab-Herbal-Patel ở Ahmedabad, một trong những đô thị sầm uất nhất miền Tây Bắc Ấn Độ, không khí vẫn diễn ra như thường lễ. Hành khách hối hả làm thủ tục, phi hành đoàn kiểm tra kỹ thuật lần cuối. Trong số đó có chuyến bay Air 171 của hãng hàng không quốc gia Air India, một hành trình thường lệ kết nối Ahmedabad với thủ đô London của Vương quốc Anh. Trên khoang là 230 hành khách và 12 thành viên phi hành đoàn, tổng cộng 242 sinh mạng. Họ đến từ nhiều quốc gia, mang theo những câu chuyện, những kế hoạch và hy vọng riêng. Người thì trở về nhà, người đi công tác, người khác lại bắt đầu một chuyến du lịch khám phá. Tất cả đều đặt trọt niềm tin vào cỗ máy hiện đại đang chuẩn bị đưa họ vượt qua nửa vòng cháy đất. Một chiếc Boeing 787-8 Dreamliner, niềm tự hào của ngành hàng không Hoa Kỳ. Vào lúc 13h38p theo giờ địa phương, sau khi nhận được sự cho phép từ đài kiểm soát không lưu, chiếc AI-171 bắt đầu lan bánh trên đường băng. Âm thanh của hai động cơ GENX-1B mạnh mẽ gầm lên, xé toạc không khí, trước phi cơ khổng lồ nặng hàng trăm tấn, từ từ tăng tốc, lao đi như một mũi tên bạc và nhẹ nhàng nhớc mình khỏi mặt đất. Chuyến bay đã chính thức bắt đầu, dự kiến nó sẽ hạ cánh xuống phi trường Heathrow, London vào lúc 18h25p theo giờ địa phương nước Anh. Nhưng định mệnh đã có một kế hoạch khác, một kế hoạch tàn khốc. Chỉ 50 giây sau khi bánh xe rời khỏi đường băng, một khoảng thời gian ngắn ngủi đến mức nhiều hành khách thậm chí còn chưa kịp ổn định chỗ ngồi. Một sự im lặng chết chóc, đột ngột bao trùm kênh liên lạc. Tín hiệu của AI-171 biến mất khỏi màn hình radar của đài kiểm soát không lưu. Mọi nỗ lực gọi phi cơ đều vu vọng. Từ tháp điều khiển, các nhân viên không lưu bằng hoàng nhìn ra phía xa, ở nơi mà đáng lẽ họ phải thấy chiếc Dreamliner đang kêu hãnh bay lên. Giờ đây chỉ là một quả cầu lửa khổng lồ bùng lên dữ rồi, theo sau là một cột khói đen kịp cuồn cuộn bốc lên bầu trời xanh. Một tiếng nổ kinh hoàng vọng lại, xác nhận điều tồi tệ nhất đã xảy ra. Còi báo động hú vang khắp phi trường, lực lượng cứu hỏa, xe cứu thương và các đội cứu hộ khẩn cấp được huy động tối đa, lao về phía hiện trường. Khung cảnh trước mắt họ là một địa ngục trần gian. Mảnh vỡ của chiếc phi cơ nằm vương vãi trên một khu vực rộng lớn, bao trùm cả một khu dân cư. Ngọn nửa vẫn đang cháy dữ rồi, nuốt trưởng mọi thứ. Khói đen dày đặc khiến tầm nhìn gần như bằng không, gây khó khăn cực độ cho công tác cứu hộ. Hy vọng tìm thấy người sống sót gần như là con số không. Và rồi, giữa khung cảnh hỗn loạn và tuyệt vọng đó, một điều không tưởng đã xảy ra. Từ trong đám cháy và làn khói mờ mịt, một óng người loạn trọng bước ra. Đó là một người đàn ông trẻ tuổi, quần áo rách nát, mặt dính đầy máu và cho bụi. Anh lảo đảo bước đi như một người mộng du rồi ngã vào vòng tay của một nhân viên cứu hộ, miệng lắp bắp những từ không rõ nghĩa. Anh đã chỉ tay về phía đống đổ nát rực lửa và nói rằng mình vừa bò ra từ đó. Người đàn ông đó là Vishwa Kumaramesh, một công dân Anh gốc ấn. Anh là người sống sót duy nhất trong số 242 người trên chuyến bay định mệnh. Việc anh thoát chết được các chuyên gia hàng không và an toàn bay trên toàn thế giới, mô tả bằng hai từ, phép màu. Giáo sư Ed Gallia, một chuyên gia hàng đầu thế giới về an toàn phòng cháy và di tản tại Đại học Greenwich, người đã dành cả sự nghiệp để nghiên cứu các vụ tai nạn, đã phải thốt lên rằng việc có người sống sót sau một vụ tai nạn ở mức độ này thực sự là một kỳ tích không thể tin nổi. Theo giáo sư Gallia, để sống sót trong một thảm kịch như vậy, một người phải vượt qua hai cửa ải tử thân gấn như không thể vượt qua nổi. Thứ nhất, họ phải chịu được lực va chạm ban đầu cực lớn khi phi cơ đâm xuống đất và vỡ tan thành nhiều mảnh. Lực G tác động lên cơ thể trong những khoảnh khắc đó có thể nghiền nát nội tạng và bẻ gãy xương cốt. Người đó không chỉ phải sống sót mà còn không được bị thương quá nặng để mất khả năng di chuyển. Thứ hai, họ phải thoát khỏi sát phi cơ trong một khoảng thời gian cực ngắn, thường được gọi là hút vàng, có thể chỉ là 60-90 giây trước khi ngọn lửa từ nhiên liệu bị dò dỉ bùng lên thành một địa ngục lửa và hút hết dưỡng khí. Ông Ramez đã làm được cả hai điều này. Sau khi được đưa đến bệnh viện, các bác sĩ xác nhận dù bị đa chấn thương nhẹ và tinh thần hoảng loạn nhưng tính mạng của anh đã không bị đe dọa. Câu chuyện của anh được kể lại cho tờ Hindustan Times và các hãng truyền thông quốc tế đã trở thành mảnh ghép đầu tiên trong bức tranh toàn cảnh về những giây phút cuối cùng của chuyến bay AI-171. Sau khi phi cơ cất cánh khoảng 5 đến 10 giây, ông Ramez đã kể lại, Tôi có cảm giác lạ lắm. Như thế nó bị kẹt lại trên không trung, không bay lên cao hơn được nữa, mà cũng không hạ xuống. Cảm giác đó nhanh chóng biến thành nỗi sợ hãi tột độ. Đột nhiên, đèn trong khoang bắt đầu nhấp nháy liên tục. Cả đèn xanh và đèn trắng cứ chập trờn, lúc sáng lúc tối. Rồi tôi nghe thấy những tiếng động rất lớn. Bang! Bang! Như có thứ gì đó bị vỡ vụt. Trong cơn hoảng loạn, anh Ramez cảm nhận được một vụ va chạm kinh hoàng trước phi cơ dung chuyển dữ dội và anh bất tỉnh. Khi tôi mở mắt ra, tôi thấy nữ tiếp viên đã nằm bất động trên sàn. Tôi ngồi ngay cạnh cửa thoát hiểm, tôi cố gắng tháo dây an toàn và mở cửa. Nhưng tay tôi run đến mức không còn chút sức lực nào. Trong khoảnh khắc sinh tử, bản năng sống trỗi dậy, tôi đã dùng hết sức bình sinh dùng chân đạp mạnh vào cánh cửa. Nó bật ra và tôi chui được ra ngoài. Anh nhớ lại rằng, hai hành khách ngồi cạnh ghế 11A của anh đều bất động. Anh cảm thấy như mình đã bò ra từ một nấm mồ tập thể. Sự sống sót của anh Ramez là một tiếng sáng hy vọng le lói trong một thảm kịch tăm tối. Nhưng nó cũng đồng thời mở ra một câu hỏi lớn hơn, đáng sợ hơn. Điều gì đã xảy ra trên chiếc Boeing 787 tối tân đó? Tại sao một chuyến bay thường lệ lại kết thúc trong bi kịch chỉ sau chưa đầy một phút cất cánh? Phần 2 Giải mã bí ẩn. Tại sao giấc mơ bay sụp đổ? Tin tức về vụ tai nạn của AI-171 lan truyền với tốc độ chóng mận gây ra một cú sốc trên toàn thế giới. Nhưng cú sốc lớn nhất không chỉ đến từ số người thiệt mạng, mà còn từ chính danh tính của chiếc phi cơ gặp nạn, Boeing 787 Dreamliner. Đây không phải là một mẫu phi cơ cũ kỹ hay một thiết kế lỗi thời. Dreamliner là con át chủ bài của Boeing, là câu trả lời của cả khổng đồ hàng không Hoa Kỳ trước đối thủ Airbus. Được ra mắt lần đầu tiên vào năm 2011, Boeing đã rót hơn 40 tỷ đô la vào việc nghiên cứu và phát triển dòng phi cơ này. Nó được mệnh danh là phi cơ của tương lai, một cuộc cách mạng trong ngành hàng không. 787 là phi cơ thương mại đầu tiên có thân được làm chủ yếu từ vật liệu composite, sợi carbon gia cường, giúp nó nhẹ hơn, bền hơn và tiết kiệm nhiên liệu hơn tới 20% so với các dòng phi cơ tương đương. Hệ thống điều khiển của nó cũng được điện khí hóa ở mức độ cao, thay thế nhiều hệ thống thủy lực và khí nén truyền thống, bằng các hệ thống điện tử tinh vi, giúp giảm trọng lượng và tăng hiệu quả. Nó được trang bị hai trong số những loại động cơ phản lực tiên tiến nhất thế giới, General Electric GENSS, hoặc là Rolls-Royce GEN1000. Hơn tất cả, Boeing 787 được thiết kế với tiêu chuẩn an toàn cực kỳ cao. Về mặt lý thuyết, nó có thể cất cánh, bay và hạ cánh an toàn chỉ với một động cơ. Hệ thống dự phong được thiết kế trồng chéo nhiều lớp, cho đến trước ngày 12 tháng 6 2025, dù đã gặp một vài sự cố kỹ thuật nhỏ trong quá trình vận hành, nhưng dòng 787 chưa từng ghi nhận một vụ tai nạn nào gây tử văng. Kỷ lục an toàn của nó là hoàn hảo. Vậy, điều gì đã hạ gục một cỗ máy gần như hoàn hảo như vậy? Ủy ban điều tra tai nạn hàng không Ấn Độ, AAIB, lập tức vào cuộc. Phối hợp cùng với các chuyên gia từ ủy ban an toàn giao thông quốc gia Hoa Kỳ, NTSB, Boeing và General Electric. Hộp đen của phi cơ, bao gồm thiết bị khi âm muộng lái CVR và thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay FDR, đã nhanh chóng được tìm thấy và gửi đi phân tích. Trong khi chờ đợi kết quả chính thức, giới chuyên gia và phân tích hàng không trên toàn thế giới đã bắt đầu mổ sẻ những dữ liệu ít ỏi có được, đưa ra hàng loạt giả thuyết. Giả thuyết thứ nhất, thảm họa tự nhiên, chim va. Giả thuyết đầu tiên và đơn giản nhất là va chạm với chim. Một đàn chim lớn bay vào động cơ có thể gây ra hỏng hóc nghiêm trọng. Tuy nhiên, giả thuyết này nhanh chóng bị loại bỏ. Dữ liệu radar của phi trường đã cho thấy không có bất kỳ đàn chim nào trong khu vực vào thời điểm xảy ra tai nạn. Giả thuyết hai, lỗi con người, cài đặt sai cánh tà. Giả thuyết tiếp theo tập trung vào yếu tố con người, cụ thể là sai lầm của phi công. Một số người cho rằng phi công có thể đã cài đặt sai góc của cánh tà flaps trước khi cất cánh. Cánh tà là bộ phận di động ở mép sau của cánh, khi mở ra sẽ làm tăng độ cam của cánh, tạo thêm lực nâng, một yếu tố sống còn trong giai đoạn cất cánh và hạ cánh của phi công. Nếu cài đặt sai, phi cơ sẽ không có đủ lực nâng để bay lên và sẽ bị rơi. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia khác lại cho rằng điều này khó có thể xảy ra với một chiếc phi cơ hiện đại như 787. Hệ thống máy tính trên phi cơ có vô số các lớp kiểm tra an toàn. Bất kỳ cài đặt sai sót nào trong quy trình cất cánh đều sẽ kích hoạt hàng loạt cảnh báo bằng âm thanh và hình ảnh trong buồng lái. Phi hành đoàn, những người được đào tạo chuyên nghiệp không thể nào bỏ qua những cảnh báo rõ ràng như vậy. Một biến thể của giải thuyết này cho rằng phi công không cài đặt sai từ đầu mà đã thu lại cánh tà quá sớm trong quá trình bay lên. Phân tích video từ phi trường cho thấy, sau khi rời mặt đất, phi cơ đã bay lên với góc khoảng 2,5 độ, sau đó nâng mũi lên góc 12,5 độ để tiếp tục lấy độ cao. Đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng, đòi hỏi lực nâng tối đa. Nếu phi công phụ vì một lý do nào đó đã thu lại cánh tà vào đúng thời điểm này, thì thảm kịch sẽ là không thể tránh khỏi. Một chi tiết ủng hộ giải thuyết này là bộ phận hạ cánh của phi cơ đã không được thu lại, cho thấy có thể phi hành đoàn đang phải vật lộn với một sự cố khẩn cấp và không kịp thực hiện các quy trình thông thường. Nhưng rồi, một bằng chứng mới xuất hiện. Một đoạn video nghiệp dư được quay từ mặt đất đã làm thay đổi hoàn toàn hướng điều tra. Đoạn video được một người dân quay bằng điện thoại, ghi lại cảnh tượng chiếc AI-171 bay lướt qua đầu anh ở độ cao cực thấp ngay trước khi nó rơi. Chuyên gia hàng không kỳ cựu, cơ trưởng Steve, sau khi xem xét kỹ lưỡng đoạn phim, đã phát hiện ra hai chi tiết chấn động. Thứ nhất, có một vật thể màu sám trông như một cánh quạt nhỏ đang thò ra từ thân phi cơ. Thứ hai, âm thanh của phi cơ không phải là tiếng rít trói trong tay của động cơ phản lực, mà là một tiếng vo ve yếu ớt, giống như tiếng của một chiếc phi cơ cánh quạt loại nhỏ. Cơ trưởng Steve ngay lập tức nhận ra đó là gì. Vật thể màu sám đó chính là ram-air-turbine, hay còn gọi là rad-turbine, không khí sung áp. Đây là hệ thống năng lượng dự phòng cuối cùng của một chiếc phi cơ. Nó chỉ tự động khai triển trong trường hợp tồi tệ nhất có thể xảy ra, khi phi cơ mất hoàn toàn nguồn điện từ cả hai động cơ chính và bộ cấp nguồn phụ APU. Rad sử dụng chính lường không khí do tốc độ của phi cơ tạo ra để làm quay một tua binh nhỏ, tạo ra một lượng điện và áp suất thủy lực vừa đủ để phi công có thể duy trì các bề mặt điều khiển bay thiết yếu, cho phép họ điều khiển phi cơ lượn đi và tìm nơi hạ cánh khẩn cấp. Việc rad đã khai triển trên chuyến bay AI-171 là một bằng chứng không thể chối cãi. Trước phi cơ đã bị mất năng lượng từ cả hai động cơ ngay trước khi rơi. Khám phá này kết nối một cách hoàn hảo với các manh bối khác. Lời kể của người sống SOP Vishwa Kumar Rame về việc đèn trong khoang nhấp nháy chính là hiện tượng xảy ra khi phi cơ mất nguồn điện chính và rad khởi động cung cấp một nguồn điện yếu và không ổn định. Những tiếng nổ bang bang mà anh nghe thấy có thể chính là âm thanh của động cơ bị hỏng hoặc có các vụ nổ nhỏ bên trong động cơ. Và cuối cùng dữ liệu từ hộp đen dò dỉ ra ngoài đã xác nhận tất cả. Ngay trước khi mất liên lạc, cơ trưởng chuyến bay AI-171 đã phát ra một tín hiệu cầu cứu khẩn cấp. Mayday! Mayday! Mayday! AI-171! Mất lực đẩy! Mất năng lượng! Bức tranh về thàm kịch đã trở nên rõ ràng hơn và cũng đáng sợ hơn rất nhiều. Chuyến bay AI-171 không rơi vì lỗi cánh tà hay chim va, nó đã rơi vì một kịch bản gần như không tưởng trong ngành hàng không hiện đại. Cả hai động cơ tối tân của nó đã đồng loạt ngừng hoạt động ngay sau khi cắt cánh. Phần 3. Nhiệm vụ bất khả thi và lời nguyền 14 năm Việc cả hai động cơ của một chiếc phi cơ thương mại hiện đại cùng lúc hỏng hóc được xem là một sự kiện có sát xuất cực kỳ thấp, gần như bằng không. Các động cơ được thiết kế độc lập có hệ thống cung cấp nhiên liệu, hệ thống điều khiển và hệ thống điện riêng biệt, nguyên nhân khiến một động cơ hỏng hóc gần như không thể ảnh hưởng đến động cơ còn lại. Nhưng với AI-171, điều không thể đã xảy ra. Và nó xảy ra ở thời điểm tồi tệ nhất, ngay sau khi cắt cánh, ở độ cao cực kỳ thấp. Theo dữ liệu, vào thời điểm cơ trưởng phát tiến hiệu Mayday, phi cơ chỉ ở độ cao 191m. Hệ thống RAT, dù là cứu cánh cuối cùng, nhưng năng lực của nó rất hạn chế. Nó được thiết kế để hoạt động hiệu quả nhất ở độ cao lớn và tốc độ cao. Ví dụ, nếu một chiếc 787 mất cả hai động cơ ở độ cao bay hành trình khoảng 12.000m, thì RAT có thể giúp nó lượn xa tới 240km, cho phi công rất nhiều thời gian và lựa chọn để tìm nơi hạ cánh. Nhưng ở độ cao chỉ 191m và tốc độ chỉ khoảng 300km trên giờ, RAT chỉ có thể giúp phi cơ lướt đi được một quãng đường rất ngắn, ước tính chỉ khoảng 1.5km. Điều này có nghĩa là phi hành đoàn chỉ có vài giây, có thể chỉ là 12 giây, để hoặc là khởi động lại động cơ, hoặc là tìm một nơi chống trải để hạ cánh khẩn cấp. Đó thực sự là một nhiệm vụ bất khả thi. Thêm vào đó, phi trường Ahmedabad lại nằm trong một khu vực đô thị đông đúc, vây quanh bởi nhà cửa và các công trình cao tầng. Không có đường cao tốc thẳng dài, không có cánh đồng rộng lớn, không có một lựa chọn nào cho một cú hạ cánh bụng an toàn. Thảm kịch không thể tránh khỏi. Vị trí chiếc phi cơ bị rơi cách cuối đường băng khoảng 1.5km đã chứng minh một cách bi thảm giới hạn của hệ thống RAT trong tình huống này. Vậy câu hỏi mấu chốt cuối cùng là nguyên nhân nào đủ khủng khiếp để có thể hạ gục cả hai động cơ của một chiếc Dreamliner cùng một lúc. Các nhà điều tra tập trung vào hai khả năng chính. Thứ nhất, là một sự cố thảm khốc trong hệ thống điện tử trung tâm của phi cơ, hệ thống điều khiển động cơ kỹ thuật số toàn quyền, FADEC, nhưng chưa có tiền lệ nào cho một sự cố như vậy. Khả năng thứ hai, và cũng là khả năng đáng sợ hơn, chính là ô nhiễm nhiên liệu. Đây không phải là một giả thuyết suông, nó gợi nhớ lại một cách kỳ lạ về một vụ tai nạn nổi tiếng khác, chuyến bay BA-38 của British Airways vào năm 2008. Ngày 17-1-2008, một chiếc Boeing 777, người anh em của 787, đang trên hành trình từ Bắc Kinh đến London khi bay qua vùng Siberia cực lạnh với nhiệt độ bên ngoài xuống tới âm 74 độ C. Một lượng nước cực nhỏ, chỉ khoảng 14 phần triệu trong nhiên liệu đó, đã đóng thành những tinh thể băng mềm. Những tinh thể này không đủ lớn để làm tắt ngẽn đường ống chính, nhưng chúng đã tích tụ dần trong bộ trao đổi nhiệt, dầu, nhiên liệu, phô hê. Khi phi cơ tiến vào không phận châu Âu ấm hơn và bắt đầu hạ độ cao để hạ cánh xuống hết tro, băng tạn ra, giải phóng một lượng lớn nước và băng nhão vào hệ thống nhiên liệu. Dòng chè này đã làm tắt ngẽn bộ trao đổi nhiệt, ngăn cản nhiên liệu đến được động cơ. Hậu quả là, chỉ 20 giây trước khi hạ cánh, ở độ cao 122 mét, cả hai động cơ của chiếc Boeing 777 đã đồng loạt mất lực đẩy. Bằng một kỹ năng bay phi thường, cơ trưởng Peter Buckhill và cơ phó John Cowart đã điều khiển chiếc phi cơ khổng lồ lượn đi và thực hiện một cú hạ cánh bụng ngay trên bãi cỏ trước ngưỡng đường băng. Chiếc phi cơ bị phá hủy hoàn toàn, nhưng kỳ diệu thay, không một ai thiệt mạng. Cuộc điều tra sau đó đã chỉ ra nguyên nhân là do sự kết hợp giữa thiết kế của bộ trao đổi nhiệt trên động cơ Rolls-Royce và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Boeing và Rolls-Royce sau đó đã phải thực hiện những thay đổi trong thiết kế để ngăn chặn sự cố tương tự tái diễn. Bây giờ đây, khi nhìn lại thảm kịch của AI-171, một sự trùng hợp đến giận người đã xuất hiện. Chuyến bay BA-38 gặp nạn vào năm 2008, 14 năm sau khi dòng Boeing 777 được đưa vào hoạt động vào năm 1994. Chuyến bay AI-171 cũng gặp nạn vào năm 2025, cũng đúng 14 năm sau khi dòng Boeing 787 đi vào hoạt động vào năm 2011. Cả hai đều là những vụ tai nạn đầu tiên gây phá hủy phi cơ của dòng máy bay đó. Cả hai đều liên quan đến việc cả hai động cơ cùng một lúc bị hỏng hóc. Liệu đây có phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên hay đó là một lời nguyền 14 năm? Một dấu hiệu cho thấy có một vấn đề mang tính hệ thống, một giới hạn về an toàn trong chất lý thiết kế của Boeing. Phần 4 Cội dễ của thảm kịch, lợi nhuận đè bẹp an toàn Trong khi các nhà điều tra kỹ thuật đang phân tích hộp đen, một cuộc điều tra khác sâu rộng hơn đã bắt đầu trong dư luận và giới phân tích tài chính. Vụ tai nạn của AI-171 đã làm giá cổ phiếu của Boeing bốc hơi 9% chỉ trong một phiên giao dịch, và nó đã châm ngòi cho những câu hỏi vô cùng nhức nhối về văn hóa doanh nghiệp của gã khổng lồ này. Nhiều chuyên gia cho rằng thảm kịch của 787 không phải là một sự cố đơn lẻ mà là kết quả tất yếu của một quá trình biến chất kéo dài hàng thập niên, một quá trình mà ở đó sự an toàn và kỹ thuật đã bị đẩy xuống hàng thứ yếu để nhường chỗ cho lợi nhuận và giá cổ phiếu. Ngay từ năm 2011, tờ Seattle Business Journal đã đăng tải một bài báo gây chấn động, vạch chân rằng Boeing đã chuyển mình từ một công ty lấy kỹ thuật làm đầu, nơi các kỹ sư có tiếng nói quyết định, thành một nhà máy sản xuất bị chi phối bởi các giám đốc tài chính phố World. Nguồn gốc của sự thay đổi này có thể bắt nguồn từ năm 1997, khi Boeing sáp nhập với đối thủ cũ là McDonnell Douglas. Thay vì Boeing mua lại McDonnell Douglas, nhiều người trong nội bộ lại cảm thấy ngược lại, rằng văn hóa của McDonnell Douglas, một văn hóa nổi tiếng với việc cắt giảm chi phí và tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn, đã tiếp quản Boeing. Kể từ đó, trọng tâm của công ty đã dần thay đổi, đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ Airbus của châu Âu, bang lãnh đạo Boeing đã đưa ra những quyết định gây tranh cãi. Thay vì đầu tư mạnh mẽ vào việc nghiên cứu và phát triển các thế hệ phi cơ mới, Boeing đã chi những khoản tiền khổng lồ để mua lại cổ phiếu của chính mình. Đây là một thủ thuật tài chính nhằm làm tăng giá trị của mỗi cổ phiếu còn lại, làm hài lòng các cổ đông và các nhà đầu tư ở Phố World. Các con số thật đáng kinh ngạc. Theo thống kê, chỉ trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2019, Boeing đã chi tới 43,4 tỷ đô la cho 23 đợt mua lại cổ phiếu. Con số này thậm chí còn lớn hơn cả tổng chi phí 40 tỷ đô để phát triển toàn bộ chương trình Dreamliner. Một nhà phân tích đã mỉa mai rằng với số tiền đó, Airbus có thể đã phát triển được ba dòng phi cơ mới như A350. Chiết lý lợi nhuận trên hết này đã thấm sâu vào mọi ngóc ngách của công ty. Áp lực phải cắt giảm chi phí, phải tăng tốc sản xuất đã dẫn đến việc nới lòng các quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt từng là niềm tự hào của Boeing. Công ty này ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các nhà cung cấp bên ngoài, tạo ra một chuỗi cung ứng phức tạp và khó kiểm soát. Những vết nứt trong văn hóa an toàn của Boeing đã lộ rõ qua hai thảm họa của dòng 737 MAX vào năm 2018 và năm 2019, khiến 346 người thiệt mạng. Các cuộc điều tra sau đó đã phơi bày một sự thật kinh hoàng. Boeing đã cố tình che sấu thông tin về hệ thống MCAS, một phần mềm điều khiển bay, có lỗi, và đã gây áp lực lên các nhà quản lý để đẩy nhanh việc chứng nhận cho dòng phi cơ này. Bây giờ đây, với thảm kịch của 787, lời nguyên 14 năm dường như không còn là một sự trùng hợp nữa. Nó có thể là một chu kỳ, một giới hạn mà ở đó những khiếm khuyết tiêm ẩn trong thiết kế, những sự thỏa hiệp về chất lượng được thực hiện dưới áp lực tài chính. Cuối cùng cũng tích tụ đủ để gây ra một thảm họa kinh hoàng. Trong khi Boeing, với hai dòng 777 và 787 vẫn có những số liệu an toàn tổng thể tốt hơn các thế hệ trước, nhưng họ đã rõ ràng bị đối thủ Airbus vượt mặt. Airbus A330, bắt đầu hoạt động từ năm 1994, đã bay an toàn trong suốt 15 năm trước khi xảy ra vụ tai nạn đầu tiên gây tử vong là chuyến bay 447 của Air France, cũng do lỗi của phi công và sự cố kỹ thuật. Dòng A350, đối thủ trực tiếp của 787, bắt đầu hoạt động từ năm 2015 và cho đến nay vẫn giữ một kỷ lục an toàn, hoàn hảo. Vụ tai nạn của AI-171 là một hồi chuông cảnh tỉnh, đau đớn. Nó cho thấy rằng trong ngành hàng không, không có chỗ cho sự tự mãn. An toàn không không phải là một đích đếm, mà là một hành trình không bao giờ kết thúc. Đối với Boeing, từng là một vị vua không thể tranh cãi của bầu trời. Đây là thời điểm để nhìn lại chính mình, để thực hiện một cuộc cải tổ sâu sắc và toàn diện, để tìm lại linh hồn của một công ty kỹ thuật từng đặt sự an toàn lên trên tất cả. Nếu không, giấc mơ bay sẽ mãi mãi bị ám ảnh bởi những ác mộng. Thưa quý vị, những phân tích vừa rồi cũng đã khép lại chương trình của chúng tôi hôm nay. Quý vị có suy nghĩ hay nhận định gì về các sự kiện được đề cập? Liệu thảm kịch của chuyến bay AI-171 có thực sự là đỉnh điểm của một sự suy thấy văn hóa tại Boeing, hay chỉ là một chuỗi sự kiện không may hiếm có? Hãy cho chúng tôi biết quan điểm của quý vị ở phần bình luận bên dưới video này nhé. Để không bỏ lỡ những video phân tích truyền sâu tiếp theo từ kênh, quý vị đừng quên nhấn đăng ký và bật biểu tượng chuông thông báo. Trân trọng cảm ơn sự quan tâm và đồng hành của quý vị. Kính chúc quý vị và gia đình mọi điều bình an và tốt lành.