Không quân Ukraina trỗi dậy: Chiến đấu cơ phương Tây lật đổ áp lực Nga?

Đại Kỷ Nguyên - Bình luận
4.1K người theo dõi
1.2K Lượt xem video·25 thg 5, 2025
Từng bị đánh giá lép vế trên bầu trời, không quân Ukraina giờ đây đã hóa rồng nhờ sự xuất hiện của những chiến đấu cơ phương Tây tối tân. F-16, Mirage 2000 và Saab AWC-890 không chỉ cứu nguy mà còn giúp Ukraina lật ngược thế cờ – từ phòng ngự tuyệt vọng sang chủ động tấn công, thậm chí áp sát không phận Nga. Cuộc cách mạng trên không này không chỉ là bước ngoặt của chiến tranh, mà còn là màn phô diễn sức mạnh công nghệ quân sự chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Video sau đây sẽ đưa bạn vào trung tâm của cuộc chuyển mình chấn động này – nơi các phi công Ukraina đang viết lại luật chơi trên bầu trời Đông Âu.
Khinchi xin kính chào quý vị.
Từng bị đánh giá lép vế trên bờ trời, công quân Ukraine giờ đây đạo hóa rồng nhờ sự xuất hiện của những chiến đấu cơ phương Tây tối tân.
M-16, Mirad-2000 và Saab AWC-890 không chỉ cứu nguy mà còn giúp Ukraine đặt ngược thế cờ,
từ phong ngự tuyệt vọng sang chữa động tấn công, thậm chí áp sát không phận Nga.
Cuộc cách mạng trên không này không chỉ là bước ngoặt của chiến tranh,
mà còn là màn phô diễn sức mạnh công nghệ quân sự chưa từng có trong lịch sử hiện đại.
Video sau đây sẽ đưa bạn vào trung tâm của cuộc truyền mình chấn động này,
nơi các phi công Ukraine đang viết lại luật chơi trên bờ trời Đông Âu.
Sau những khó khăn trong giai đoạn đầu của cuộc chiến,
công quân Ukraine đã trải qua một cuộc truyền mình mang tính cách mạng nhờ việc tích hợp các dòng chiến đấu cơ tiên tiến từ phương Tây.
Kết quả đạt được thực sự vượt ngoài mong đợi.
Ngày nay, các phi công Ukraine điều khiển máy bay phương Tây với hiệu quả tấn công mạnh mẽ
đến mức các chỉ huy Nga không chỉ lo ngại về bầu trời Ukraine, mà còn bắt đầu lo ngại cả về không phận nước Nga.
Nhiều chiến dịch không kích và hoạt động quân sự trong những tháng đầu năm 2025
cho thấy các chiến đấu cơ phương Tây đã giúp Ukraine từng bước giành được ưu thế đáng kể trên không trong suốt năm nay.
Bài phân tích sau đây sẽ cho thấy cách mà việc đưa các dòng máy bay chiến đấu chiến lược của phương Tây vào lực lượng không quân Ukraine
đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện cuộc chiến, giành ưu thế trên bầu trời,
cũng như tiềm năng giải hạn của bước chuyển mình này đối với tương lai đất nước này.
Trọng tâm của quá trình thay đổi mang tính đột phá này chính là ba dòng chiến đấu cơ phương Tây hiện đang có mặt trong biên chế của không quân Ukraine.
Đầu tiên là F-16 Fighting Falcon huyền thoại, một chiến đấu cơ cơ động, đa nhiệm nay đã trở thành nền tảng chủ lực trong vòng không của Ukraine.
F-16 không chỉ đánh chặn tên lửa mà còn trực tiếp đối đầu với máy bay Nga với tỷ lệ thành công chưa từng có.
Tiếp theo là Mirade 2000 của Pháp, dòng máy bay cánh tăm sát được tối ưu hóa cho các nhiệm vụ đánh chặn tốc độ cao và giành ưu thế trên không.
Mirade hiện đang phối hợp tác chiến hiệu quả cùng F-16, tạo thành lực lượng hỗn hợp mạnh mẽ.
Cuối cùng là những tin đồn về sự hiện diện của SAP AWC 890, hệ thống cảnh báo sớm và chỉ huy trên không tiên tiến của Thụy Điển,
cung cấp cho Ukraine khả năng radar tầm xa và thông tin tình báo chiến trường cực kỳ quan trọng.
Sự kết hợp của ba dòng khí tài này đã đưa năng lực tác chiến trên không của Ukraine lên một tầm cao mà ít ai có thể hình dung được vào thời điểm chiến sự bắt đầu.
Cuộc chuyển mình này có hai khía cảnh quan trọng, một mặt là năng lực riêng biệt nổi bật của từng loại máy bay,
mặt khác là hiệu quả từ việc tích hợp chiến thuật và hệ thống không quân và chiến lực tổng thể của Ukraine.
Trước hết, hãy bắt đầu với F-16, chim ưng chiến đấu đến từ Mỹ, vốn là nền tảng quốc lõi trong công cuộc tái thiết không quân Ukraine.
Mặc dù F-16 là một dòng máy bay có lịch sử lâu đời, được thiết kế từ cuối những năm 1970,
nhưng suốt vòng đời hoạt động của mình, nó đã trải qua nhiều đợt nâng cấp lớn.
Các nhà phân tích quân sự cho rằng, phiên bản hiện đại nhất của F-16 hiện nay đạt trần thế hệ 4.5,
vượt trợi so với các dòng tiêm kích có nguồn gốc liên xô cũ, tuy chưa đạt đến đẳng cấp của tiêm kích thế hệ thứ 5 như F-35.
Cụ thể hơn, các chiến đấu cơ mà Ukraine nhận được từ NATO, chủ yếu đến từ 3 quốc gia, Đan Mạch, Hà Lan và Naui.
Tất cả các máy bay này đều được sản xuất trong những năm 1980 và 1990,
và đã trải qua chương trình nâng cấp giữa vòng đời, Midline Update, gọi tắt là MLU.
Việc nâng cấp này về lý thuyết cho phép các phiên bản F-16 CD sản xuất trong giai đoạn có thể tiếp tục hoạt động thêm vài thập kỷ nữa.
Cuối cùng, cả 3 quốc gia nói trên đã quyết định bán hoặc viện trợ số máy bay này cho Ukraine khi họ đang hiện đại hóa chính lực lượng không quân của mình.
Theo số liệu cập nhật mới nhất, có khoảng 81 chiếc F-16 đã và đang được chuyển giao cho Ukraine.
Thông số kỹ thuật của các máy bay có đôi chức khác biệt,
khiến cho việc xác định chính xác cấu hình của từng chiếc F-16 trong biên chế Ukraine là điều gần như không thể.
Tuy nhiên, giới chuyên gia ước tính rằng vần lớn số máy bay này thuộc các phiên bản F-16, CD Block 50 hoặc Block 52,
vốn được trang bị động cơ cải tiến cho tốc độ và tầm bay xa hơn,
cũng như tích hợp các hệ thống vũ khí và đạn dược hiện đại hơn.
Trong số các trang bị nổi bật có thể kể đến các bot định vị mục tiêu L-A-N-T-I-R-N và Lightning hỗ trợ khai triển vũ khí dẫn đường chính xác.
Ngoài ra, bản nâng cấp M-L-U còn bao gồm radar AN-ABG-66-V2 cho phép phát hiện mục tiêu ở khoảng cách lên đến 80 km.
Đáng chí, Mỹ đã không cho phép tích hợp hệ thống dữ liệu số Linh-16 trên các máy bay F-16 được viện trợ cho Ukraine trong quá trình hiện đại hóa,
do lo ngại rằng nếu các máy bay này bị bắn hạ, công nghệ nhạy cảm có thể rơi vào tay Nga và bị sao chếp.
Thay vào đó, các F-16 của Ukraine có khả năng đang sử dụng các hệ thống liên lạc tương thích với tiêu chuẩn NATO,
còn trong biên chế Ukraine vừa tương thích với các nền tảng hiện đại được NATO viện trợ gần đây.
Về công năng, F-16 vốn được thiết kế là chiến đấu cơ đa nhiệm thiên về khả năng không chiến tầm gần,
tuy nhiên các nâng cấp về điện tử hàng không và khả năng phát hiện mục tiêu đã mở rộng vai trò của nó,
cho phép đảm nhiệm các nhiệm vụ đánh chặn và chế ép hệ thống phòng không đối phương.
Mình chứng rõ nét nhất cho hiệu quả này chính là sự kiện ngày 13 tháng 12 năm 2024,
khi một phi công trẻ Ukraine điều khiển F-16 đã lập nên kỳ tích chưa từng có,
bắn hạ 6 tên lửa hành trình Nga chỉ trong một lần xuất kích.
Trong số đó, 4 quả bị tiêu diệt bằng tên lửa không đối không và đáng kinh ngạc hơn,
2 quả còn lại bị bắn hại chỉ bằng pháo M61A1-6 Nong gắn trên máy bay,
một thao tác cực kỳ phức tạp và nguy hiểm trước đây chỉ được xem là khả năng lý thuyết trong huấn luyện chiến đấu cơ.
Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh Nga đang thực hiện một cuộc tấn công đường không quy mô lớn
với hơn 200 UAV, 93 tên lửa hành trình và cả tên lửa siêu thanh Kinzhan.
Bất chất sức ép dồn dập, lực lượng F-16 của Ukraine đã đánh chặn thành công 11 tên lửa,
trong đó hơn một nửa do duy nhất một phi công bắn hạ.
Đại tá Yuri Inar, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Không quân Ukraine đã xác nhận kỳ tích này qua một bài đăng trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, năng lực của F-16 không chỉ dừng lại ở việc đánh chặn tên lửa,
với việc được trang bị tên lửa AIM-120 MRAAM và AIM-9 Sidewinder,
F-16 mang lại cho Ukraine khả năng tác chiến tầm xa ngoài tầng nhìn,
điều vốn là ưu thế tuyệt đối trong đối đầu trên không với các chiến đấu cơ Nga.
Ngoài ra, nhiều nguồn tin cho rằng các chiến đấu cơ F-16 viện trợ cho Ukraine
còn được nâng cấp thêm một lần nữa với hệ thống radar hiện đại AN-IBG-83.
Đây là dòng radar tiên tiến cho phép máy bay theo dõi nhiều mục tiêu cùng lúc,
đồng thời tận dụng khả năng cơ động vượt trội của F-16 để tác chiến hiệu quả cảng cưỡi ly gần
hoặc bóng tên lửa kiểu bắn và quên,
rồi nhanh chóng rước khỏi khu vực trước khi bị các hệ thống phòng không tối tân của Nga phát hiện.
Đặc biệt quan trọng là hệ thống đối kháng điện tử AN-ALQ-131 được trang bị trên các F-16,
vốn đại chứng minh giá trị thực chiến vượt trội.
Các bót điện tử này có khả năng gây nhiễu và đánh lừa radar của Nga
bằng cách tạo ra các bóng ma radar, hình ảnh giả hoặc tín hiệu nhiễu,
khiến việc khóa mục tiêu trở nên vô cùng khó khăn.
Đây là một bước tiến lớn so với các dòng chiến đấu cơ trước đây của Ukraine,
vốn gần như không có hệ thống đối kháng điện tử đáng kể nào,
khiến chúng sẽ bị tổn thất nặng khi hoạt động gần tiến tuyến.
Chính nhiều khả năng sống sốt cao hơn, F-16 là những máy bay đầu tiên mà Ukraine
có thể đưa vào sâu hơn trong các vùng tác chiến mà không chịu tổn thất lớn.
Nhờ đó tỷ lệ thiệt hại máy bay đã giảm rõ rệt so với giai đoạn đầu chiến tranh,
khi Ukraine đã mất ít nhất 75 chiến đấu cơ do hỏa lực phòng không Nga
và thiếu khả năng sửa chữa máy bay hư hại nặng.
F-16 cũng thu hút sự trí lớn trên toàn cầu
vì đây là loại chiến đấu cơ phương Tây đầu tiên được chuyển giao cho Ukraine vào năm 2024.
Tổng thống Volodymyr Zelensky từng nhiều lần nhấn mạnh rằng Ukraine cần ít nhất 120 chiếc F-16
để có thể đẩy lùi hoàn toàn các đợt tấn công từ Nga.
Bên cạnh đó, các tiêm kích Mirade 2000 do Pháp viện trợ
cũng đóng vai trò thiết yếu không kém trong chiến lược phòng không của Ukraine.
Những chiếc Mirade này bắt đầu được khai triển từ đầu năm 2025
và gần như ngay lập tức chứng minh rằng chợ Âu hoàn toàn có thể tự đứng vững trước mối đe dọa từ Nga.
Ngày 7 tháng 3 năm 2025, các tiêm kích Mirade 2000 đã cùng F-16
phối hợp đánh chặn một đợt không kích quy mô lớn của Nga
bao gồm 67 tên lửa và 194 UAV tầng xa.
Tổng thống Zelensky đã đích thân ca ngợi các phi công Mirade
vì thành tích bắn hạ nhiều tên lửa hành trình trong trận chiến này.
Mirade 2000 với thiết kế cánh tam sát đặc trưng cho khả năng đạt tốc độ cao và leo cao nhanh
rất phù hợp cho nhiệm vụ đánh chặn các mục tiêu tốc độ lớn như tên lửa hành trình.
Máy bay được trang bị hệ thống radar ADY hiện đại
có thể theo dõi và tấn công nhiều mục tiêu cùng lúc.
Vũ khí của Mirade cũng bao gồm tên lửa tầm nhiệt và dẫn radar MICA
một tổ hợp vũ khí mạnh mẽ tương thích với chiến tranh hiện đại.
Trong khi F-16 được thiết kế để không chiến tầm gần rồi sau đó phát triển thành chiến đấu cơ đa năng
thì Mirade 2000 được tối ưu hoàn toàn cho nhiệm vụ làm chủ không phận và ngăn chặn từ xa
điều mà Ukraine rất thiếu khi bị tấn công vào năm 2022.
Đặc biệt, phiên bản Mirade 2000 năm mà Ukraine tiếp nhận còn sở hữu kho vũ khí khác biệt đáng kể so với F-16
Trong số đó có tên lửa ASMB, loại tên lửa hành trình không đối đất, có khả năng mang đầu đạn hạt nhân
vốn là một phần trong hệ thống đoan đe hạt nhân chiến lược của Pháp.
Tuy nhiên, trong thực tế chiến đấu, Ukraine sử dụng Mirade chủ yếu với tổ hợp vũ khí AASM-HAMMER
một hệ thống tên lửa có tính lưu hoạt cao, có thể tích hợp 4 loại bom với trọng lượng từ 270 đến 2200 pound
đi kèm hệ thống điều hướng và cơ động hiện đại.
Nhờ đó, các vũ khí này có thể được sử dụng như tên lửa dẫn đường chính xác
hoặc tên lửa đánh chặn chiến thuật tùy theo nhiệm vụ.
Điều khiến Mirade 2000 trở nên đặc biệt giá trị trong mạng lưới phòng không của Ukraine
là tổ hợp tác chiến điện tử mà Pháp đã lắp đặt trước khi bàn giao.
Tùy vào phiên bản, máy bay được trang bị hệ thống đối kháng điện tử
Integrated Countermeasure Shield Mark II, phiên bản Angle Lock hoặc Mark G, phiên bản số hóa hoàn toàn.
Cả hai đều được đánh giá tương đương với hệ thống AN-ALQ-131 của F-16
và có hiệu quả cao trong việc gây nhiễu radar và hệ thống nhắm bắn của đối phương.
Năng lực này ngày càng trở nên thiết yếu khi các lực lượng Nga đã bắt đầu điều chỉnh tân số hoạt động
để vượt qua các biện pháp đối kháng điện tử của Ukraine.
Trong bối cảnh đó, Mirade 2000 với hệ thống điện tử hàng không tương đương F-16
đóng vai trò là lực lượng phản ứng nhanh bổ xuân khi F-16 không khả dụng hoặc không phù hợp với nhiệm vụ.
Việc khai triển đồng thời cả F-16 và Mirade 2000 cho phép Ukraine khai thác các hệ thống tác chiến điện tử
hoạt động trên nhiều giải tần khác nhau, từ đó tạo ra một mạng lưới phòng không đa tầng và khó bị trẻ.
Đây là điểm thêm chốt bởi mọi nỗ lực nhằm giành ưu thế trên không hiện nay
đều phụ thuộc vào việc Ukraine đi trước Nga một bước
và điều đó chỉ có thể đạt được khi tình báo NATO liên tục cập nhật cho các chiến đấu cơ Ukraine để điều chỉnh cách vận hành radar.
Trong khi F-16 dựa trên nguồn tình báo từ Mỹ và Anh, Mirade 2000 lại sử dụng dữ liệu tình báo từ Pháp
giúp Ukraine hình thành một hệ thống phòng thủ phân tán, không phụ thủ hoàn toàn vào bất kỳ quốc gia nào.
Nhờ tính linh hoạt này, Nga gặp rất nhiều khó khăn trong việc quá mục tiêu vào các chiến đấu cơ Ukraine trong các chiến dịch,
đặc biệt khi F-16 hiện đang được khai triển hàng ngày để đối phó với bom lượn và UAV tấn công của Nga.
Dù các chiến đấu cơ thường thú sự chú ý về các đòn tấn công và đánh chặn quan trọng,
chính thông tin và năng lực giám sát mới là yếu tố cốt lõi giúp các nhiệm vụ này có thể diễn ra.
Các chiến đấu cơ như F-16 và Mirade sở hữu radar mạnh, nhưng chúng vẫn phụ thuộc một phần vào các hệ thống mặt đất để hỗ trợ phát hiện và định vị mục tiêu.
Tuy nhiên, chiếc sáp 340 AWC-890 đã nâng khả năng này lên một tầm cao mới,
đóng vai trò là hệ thống cảnh báo sớm trên không chiên biệt, một lỗ hỏng mà Ukraine gặp phải kể từ khi chiến tranh nổ ra.
AWC-890 có tiềm năng trở thành lực lượng phản ứng đầu tiên của Ukraine đối với các đợt tấn công quy mô lớn của Nga.
Đây là nền tảng công nghệ cao, có nguồn gốc thú vị.
Ban đầu, sáp là một nhà thầu quân sự, sau đó chuyển sang thích kế máy bay thương mại,
tạo ra dòng sáp 340 như một loại máy bay nhỏ dùng cho các chiến bay nội vùng giữa các quốc gia Bắc Âu.
Cung thân của chiếc máy bay dân sự này sau đó được cải tiến và sử dụng để phát triển phiên bản sáp 340 AWNC,
tức hệ thống cảnh báo và điều khiển sớm trên không, về sau còn được gọi là AWC-890 hoặc S-100B Auger tại Thụy Điển.
Sáp 340 AWC-890 được trang bị radar mảng quét điện tử tiên tiến đặt trên phần thân máy bay thương mại,
cho phép theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu trên không và trên biển ở khoảng cách lên tới 400 km.
Năng lực này mang lại cho các chỉ huy Ukraine khả năng nhận thức tình huống toàn diện,
giúp họ phát hiện sớm các đợt tấn công bằng tên lửa và các hoạt động không quân của Nga từ trước khi chúng tiếp cận không phận Ukraine.
Đặc biệt, khả năng cảnh báo sớm này tỏ ra đặc biệt hiệu quả trong việc đối phó với các cuộc tấn công liên tiếp bằng bom lượn,
một trong những phương thức tấn công chính của Nga hiện nay.
Với ưu thế về quy mô không quân, Nga có thể phóng bom lượn từ khoảng cách hàng trăn km,
khiến việc đánh trạn trở nên khó khăn nếu không có cảnh báo từ xa.
Radar tầm xa của AWC-890, ít nhất về lý thuyết, có thể phát hiện và theo dõi các máy bay Nga trước khi chúng phóng bom,
tạo ra khoảng thời gian cảnh báo quý giá cho lực lượng phòng không Ukraine, từ đó dẫn dắt toàn bộ phản ứng phòng thủ.
Ngoài ra, nếu Nga sâu xuất sử dụng các máy bay đời cũ hơn và buộc phải bay gần không phận Ukraine hơn để tấn công,
thì Ukraine có thể khay triển F-16 đúng với mục đích thiết kế ban đầu của chúng,
thiêu diệt máy bay đối phương nhờ ưu thế về khả năng cơ động và vũ khí.
Không chỉ giới hạn cho nhiệm vụ phòng thủ và giám sát, sáp AWC-890 còn hỗ trợ tích cực cho các chiến dịch tấn công,
cung cấp tình báo thời gian thực trong các chiến dịch như đợt tấn công vào Belarus hiện nay.
Thông qua việc theo dõi hệ thống phòng không và di chuyển của quân Nga, các nền tảng như AWC-890 dưới chỉ huy Ukraine
đưa ra các quyết định chiến thuật chính xác, đồng thời giảm tiểu rủi ro cho lực lượng mặt đất.
Chiến bay đầu tiên của AWC-890 diễn ra vào ngày 21 tháng 4, nhiều khả năng nhằm điều chỉnh hệ thống điều kiện bay
và điện tử hàng không cho phù hợp với các tiêu chuẩn hiện có trong lực lượng vũ trang Ukraine.
Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ Ukraine sẽ khai chuyển hai chiếc AWC-890 do Thụy Điển chuyển giao như thế nào.
Một trong những thách thức lớn là F-16 mà Ukraine đang sử dụng không được trang bị hệ thống liên kết dữ liệu LINK-16,
khiến chúng không thể nhận tín hiệu từ các máy bay radar như AWC-890 vốn sử dụng bộ pháp đắc tiêu chuẩn của NATO.
Ngoài ra, Thụy Điển chưa từng vận hành F-16, vì vậy các nền tảng của họ không được thiết kế để tương tác với loại máy bay này ngay từ đầu.
Tuy vậy, Bộ Quốc phòng Thụy Điển đã xác nhận các chiến đấu cơ đang được nâng cấp để khắc phục vấn đề,
và tiến độ hiện vẫn nằm trong kế hoạch dự kiến.
Việc tích hợp dần các máy bay phương Tây đã mang lại cho Ukraine những năng lực vượt trội so với các đối thủ Nga trong nhiều lĩnh vực then chốt.
Chẳng hạn, F-16 vượt trội so với Su-30, máy bay tiêm kích đa nhiệm chủ lực của Nga, ở một số khía cạnh quan trọng.
Mặc dù Su-30 mang được nhiều vũ khí hơn và có tầm bay xa hơn, nhưng F-16 lại sở hữu hệ thống điện tử tiên tiến,
khả năng cơ động vượt trội và hệ thống tác chiến điện tử hiện đại, tạo nên lợi thế quyết định trong tác chiến hiện đại.
Quan trọng hơn cả, F-16 có thể tích hợp với mạng lưới tình báo phương Tây, cho phép phi công Ukraine nhận dữ liệu mục tiêu
và cảnh báo mối đe dọa theo thời gian thực, bù đắp phần nào cho bất lợi về số lượng trước Nga.
Tương tự, Mi-2000 cũng sở hữu những năng lực vượt trội so với MiG-29 và các chiến đấu cơ thế hệ thứ tư khác của Nga.
Mặc dù được thiết kế cùng thời kỳ, nhưng nhờ các nâng cấp hiện đại và khả năng tích hợp với vũ khí tiêu chuẩn NATO,
Mi-2000 linh hoạt hơn nhiều trước các mối đe dọa hiện đại.
Mức độ phản xạ radar tấp hơn cũng giúp Mi-2000 có khả năng xuống sốt cao hơn khi đối đầu với các hệ thống phòng không của Nga.
Zav-340 AWC-890 mang đến cho Ukraine một năng lực mà Nga không thể đối phó trực tiếp trong không phận Ukraine.
Dù Nga sở hữu máy bay cảnh báo sớm trên không A-50, AWACS, nhưng các nền tảng này buộc phải hoạt động sâu trong lãnh thổ Nga
nhằm tránh bị lực lượng phòng không Ukraine bắn hạ.
Hạn chế về khoảng cách này khiến hiệu quả của A-50 sụt giảm đáng kể khi so với các máy bay sát của Ukraine có thể hoạt động gần tiên tuyến hơn.
Điều quan trọng hơn cả là các chiến đấu cơ phương Tây vận hành với sự đồng bộ công nghệ cao, một điều mà các nền tảng của Nga không thể đạt được,
dù máy bay chiến đấu Nga có thể sở hữu thông số kỹ thuật ấn tượng trên từng đơn vị.
Nhưng các chiến đấu cơ của Ukraine đều hưởng lợi từ khả năng tích hợp liền mạch giữa cảm biến, hệ thống liên lạc và vũ khí,
tạo thành một mạng lưới thứ nhất giúp tăng cửng đáng kể sức mạnh tác chiến tổng thể.
Quá trình hiện đại hóa lực lượng không quân của Ukraine cũng được xem là một trong những nỗ lực cải tổ quân sự đáng kinh ngạc nhất trong lịch sử hiện đại.
Khi Nga xuất nhập Crimea năm 2014, toàn bộ năng lực không quân của Ukraine vẫn phụ thuộc vào các máy bay thời liên xô, chủ yếu là MiG-29, Su-27 và Su-25.
Dù một số chiếc đã được nâng cấp hạn chế, nhưng chúng vẫn thiếu hệ thống điện tử hàng không tiên tiến và khả năng tích hợp vũ khí hiện đại như các mẫu phương Tây.
Ngay cả vào thời điểm Crimea bị chiếm đóng, những máy bay này đã bị xem là công nghệ lỗi thời và đến năm 2022,
khi Nga mở cuộc sân lực toàn diệt, chúng gần như trở nên cổ lỗ so với tiêu chuẩn chiến tranh hiện đại.
Các thiết kế từ thời liên xô của Ukraine tỏ ra dễ tổn thương trước hệ thống phòng không tích hợp và năng lực tác chiến điện tử của Nga.
Khi không được trang bị hệ thống cảnh báo radar hiện đại hay thiết bị gây nhiễu điện tử,
các phi công Ukraine phải được thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm.
Ukraine buộc phải hy sinh nhiều máy bay vì họ không thể sửa chữa hay nâng cấp một nền tảng đã lỗi thời để tiếp tục sống sót qua các lần xuất kích tiếp theo.
Bước đột phát đầu tiên đến từ chính sự sáng tạo tại chỗ, các kỹ sư Ukraine đã tiến ra những phương pháp tích hợp vũ khí phương Tây
lên các máy bay cũ của mình, tạo tiền đề cho quá trình hiện đại hóa sâu rộng hơn sau này.
Su-25, máy bay tấn công mặt đất chủ lực của Ukraine đã được cải tiến để có thể sử dụng vũ khí dẫn đường chính xác.
Tiếp theo đó là phi đội MiG-29 được nâng cấp sâu hơn cho phép mang theo và khai triển nhiều loại vũ khí phương Tây hơn,
bao gồm cả tên lửa chống radar, hàm, bốn được kiết kế để tiêu diệt hệ thống phòng không Nga.
Tuy nhiên, cuộc cách mạng thực sự bắt đầu từ giữa năm 2024 khi những chiếc F-16 đầu tiên được chuyển giao cho Ukraine.
Bất chất các dự đoán ban đầu rằng phi công Ukraine sẽ cần nhiều năm để làm chủ dòng máy bay phức tạp này,
thực tế lại khác biệt một cách ngoạn mục.
Chỉ trong vài tháng, phi công F-16 của Ukraine đã thực hiện thành công các nhiệm vụ tác chiến
đã điều quả đến mức ngay cả huấn luyện viên Mỹ cũng bất ngờ.
Đầu năm 2025, do tiếp tục viện trợ các tiêm kích Mirat-2000 xuất gia tăng năng lực tác chiến điện tử cho Ukraine,
sự kết hợp giữa hai dòng máy bay chiến đấu phương Tây này đã tạo nên tác động cộng hưởng,
khiến việc định vị và tấn công của Nga gặp khó khăn, đồng thời biến khả năng tấn công mục tiêu giá trị cao của Ukraine thành hiện thực.
Tiến trình hiện đại hóa này càng được đẩy nhanh hơn khi Ukraine tích hợp vũ khí dẫn đường chính xác AASM Hammer.
Với loại vũ khí tiên tiến này, các máy bay F-16 và Mirat của Ukraine có thể tấn công chính xác
và sở chỉ huy Nga nằm sâu tới 40 dạng phía sau chiến tuyến, vượt ra tầm với của hầu hết hệ thống phòng không Nga.
Tuy nhiên, hiệu quả chiến đấu của các chiến đấu cơ phương Tây chỉ có thể duy trì nếu nhận được sự hỗ trợ quốc tế ổn định,
đặc biệt là từ Hoa Kỳ và các thành viên NATO châu Âu.
Hoa Kỳ đã hỗ trợ toàn diện cho phi đội F-16 của Ukraine,
bao gồm gói biện trợ trị giá 266 triệu đô giành riêng cho việc bảo trì và vận hành F-16.
Gói này bao gồm phụ tùng thay thế, tiết bị bảo dưỡng và hỗ trợ kỹ thuật,
tất cả đều cần thiết để duy trì hoạt động của các chiến đấu cơ hiện đại này.
Các nhà thầu Mỹ cũng đang đào tạo liên tục cho đội ngũ kỹ thuật Ukraine,
từng bước xây dựng năng lực tự chủ trong bảo trì máy bay.
Các quốc gia châu Âu cũng thể hiện cam kết tương tự,
phát trị trách nhiệm duy trì hệ thống tác chiến điện tử của Mirat-2000,
thường xin cung cấp các bản cập nhật phần mềm để đối phó với các biện pháp đối kháng điện tử ngày càng tinh vi của Nga.
Nhờ vậy, các tiêm kích Mirat của Ukraine vẫn giữ được tính hiệu quả cao bất chất nỗ lực của Nga
nhằm do bắt và gây nhiễu cảm biến.
Nhiều quốc gia NATO còn phối hợp đào tạo phi công trong một chương trình chung.
Đến nay đã chuẩn bị sẵn sàng khoảng 200 phi công Ukraine cho nhiệm vụ vận hành máy bay chiến đấu phương Tây.
Những nỗ lực đào tạo hiện nay ngày càng tập trung vào các phi công trẻ,
vốn cho thấy khả năng thích nghi cao hơn với phương pháp huấn luyện và tuy di tác chiến phương Tây.
Tuy nhiên, yếu tố thêm chốt nhất vẫn là khả năng chia sẻ tình báo từ NATO,
nền tảng không thể thiếu cho việc vận hành hiệu quả các dòng chiến đấu cơ hiện đại.
Trinh sát vệ tinh, tình báo tiến hiệu cùng nhiều phương pháp thu thập tiến tiến khác giữ xác định mục tiêu giá trị cao của Nga
để thực hiện các đòn tấn công chính xác.
Việc chia sẻ thông tin tình báo đã vắt duy đặc biệt hiệu quả trong các chiến dịch nhằm vào hệ thống phòng không và sở chỉ huy của Nga.
Dẫu đạt được những thành công đáng kinh ngạc, công quân Ukraine vẫn đang đối mặt với các thách thức lớn.
Vấn đề cân bản nhất là sự thua thiệt về số lượng. Nga hiện vận hành số lượng máy bay chiến đấu nhiều góc khoảng 5 lần tổng số máy bay của Ukraine.
Do đó, Ukraine buộc phải tối ưu hóa hiệu xuất của từng phi vụ, tập trung vào nhiệm vụ có mức độ ưu tiên cao nhất thay vì duy trì sự hiện diện thường trực trên không.
Đây cũng là lý do khiến các tiến tức như Ukraine khai triển F-18 hàng ngày trở nên còn giàu hai lưỡi.
Dù phi công tích lũy được kinh nghiệm quý giá với tốc độ chưa từng có và đạt được những chiến công quan trọng,
nhưng thực tế là số lượng máy bay có thể cắt cánh cùng lúc rất hạn chế và chúng đều cần thời gian dài để bảo trì.
Nếu Ukraine không có đủ máy bay sẵn sàng vào đúng thời điểm, nước này có thể đánh mất những tài sản quân sự hoặc dân sự quan trọng vào tay một đợt tấn công quy mô lớn khác của Nga,
vốn ngày càng dày đặc và từng xuyên hơn theo thời gian.
Bên cạnh đó, khả năng duy trì hậu cần lâu dài cũng là một bài toán nan dài.
Dù các máy bay viện trợ giúp Ukraine có ngay năng lực chiến đấu, nhưng phải mất nhiều tháng để huấn luyện đầy đủ phi công có thể vận hành chúng một cách hiệu quả.
Ngoài ra, việc tiết lập các dây truyền bảo trì hoàn toàn mới, đào tạo kỹ thuật viên và đảm bảo nguồn phụ tùng thay thế cũng đòi hỏi nhiều công sức, thời gian và kinh phí.
Hiện tại, Ukraine gần như phụ thuộc hoàn toàn vào NATO trong việc cung cấp phụ tùng, đạn dược và vũ khí cho các chiến đấu cơ.
Vì vậy, duy trì hỗ trợ quốc tế liên tục là điều kiện sống còn nếu Ukraine muốn tiếp tục sử dụng các dòng máy bay phương Tây như một phần trọng yếu trong hệ thống phòng thủ của mình.
Mối đe dọa trước mắt lớn nhất có lẽ chính là sự thích nghi của Nga.
Các lực lượng Nga đã có những điều chỉnh có hệ thống trong chiến thuật phòng không, như khay chuyển hệ thống cơ động với cách thức khó đoán, sử dụng môi nhử để giúp Ukraine khay hỏa sai mục tiêu.
Đồng thời, Nga cũng tăng mạnh sản lượng bom lượn. Loại bom thông thường được gắn thêm cánh lượn để mở rộng tầm đánh và có khả năng dẫn hướng sợ cấp.
Theo báo cáo, lực lượng Nga hiện thảo khoảng 100-150 quả bom lượn mỗi ngày dọc theo chiến tuyến, với một độ dày đặc tại các khu vực đo nhất và khắc kíp.
Dù độ chính xác của từng quả bom còn thấp so với vũ khí chính xác của phương Tây, nhưng số lượng khổng lồ của chúng là điều đáng ngại.
Vì mỗi quả đều có thể gây ra thiệt hại nghiêng trọng và điều buộc phía Ukraine phải tìm cách đối phó hoặc ngăn chặn.
Ukraine đã đáp trả những thách thức này bằng một chiến dịch có hệ thống nhằm vào mạng lưới phòng không tích hợp của Nga.
Theo tuyên bố từ quân đội Ukraine, khoảng 50 hệ thống phòng không S-300 và S-400 đã bị phá hủy hoặc hư hại nặng, đại diện cho một phần đáng kể trong năng lực phòng không của Nga.
Không kém phần quan trọng là các chiến dịch đánh vào kho đạn của Nga giúp làm siếu chuỗi cung ứng hậu cần cho các đợt tấn công đường không của đối phương.
Theo phân tích từ các nguồn tình báo mã nguồn mở, hàng chục kho đạn lớn của Nga đã bị phá hủy, cách ảnh hưởng nghiên trọng đến khả năng duy trì các chiến dịch pháo binh cường độ cao của nước này.
Trường hợp điển hình nhất xảy ra tại tỉnh Vladimir, cách thủ đô Moskva, khoảng 190 km.
Nên một kho đạn dược cho là chứa hơn 100.000 tấn vũ khí đã bị phá hủy vào tháng 4.
Mặc dù vụ nổ tại kho đạn ở Vladimir không được chính thức quy cho một đòn tấn công của Ukraine, nhưng Kip đã nhiều lần chứng minh khả năng tấn công các kho hậu cần sâu hàng trăm km bên trong lãnh thổ Nga.
Hơn nữa, Nga vốn nổi tiếng trong việc che giấu thông tin để tránh cách ảnh hưởng truyền thông tiêu cực.
Những kho này thường chứa tên lửa cho cả xe thiết giáp và hệ thống phòng không.
Và khi bị phá hủy, các hệ thống hiện đại như S-400 gần như bị biến thành những nền tảng radar phức tạp không hơn, chỉ có thể chân cậy vào vũ khí tầm ngắn cho vòng thủ cuối cùng.
Điều quan trọng nhất là Ukraine đã thể hiện khả năng thích nghi vượt bậc trong việc huấn luyện phi công và phát triển chiến thuật.
Việc nhanh chóng làm chủ các dòng tiêm kích phương Tây hiện đại đã đi ngược hoàn toàn với những dự đoán ban đầu của các chuyên gia,
cho thấy động lực mạnh mẽ và năng lực học hỏi xuất sắc của phi công Ukraine dưới sự hướng dẫn của NATO.
Sự thích nghi này còn mở rộng sang lĩnh vực chiến thuật với việc phi công Ukraine phát triển các phương pháp mới trong đánh chặn tên lửa và tấn công chính xác các mục tiêu có giá trị cao.
Việc Ukraine từng bước rời bỏ học thuyết quân sự thiên về phòng thủ kiểu Nga đã cho phép họ duy trì hệ thống phòng thủ từ giai đoạn đầu của cuộc chiến,
bởi nước này đã khởi động quá trình hiện đại hóa từ năm 2014 và chỉ còn thiếu các hệ thống đương đại để bước sang giai đoạn chiến lược tiếp theo.
Hiện tại, không quân Ukraine có vẻ như đang tập trung vào việc làm siêu dần khả năng duy trì chiến tranh cường độ cao của Nga thay vì tìm kiếm ưu thế tuyệt đối trên không.
Các cuộc tấn công chính xác nhằm vào sở chỉ huy, kho đạn và hệ thống phòng không của Nga và nành rõ hướng tiếp cận này,
đánh vào cốt lõi sức mạnh quân sự Nga thay vì lao vào các trận không chiến, tiêu tốn tài nguyên.
Chiến lược này tận dụng lợi thế của Ukraine về vũ khí chính xác, khả năng linh hoạt và tính liên kết ở các cấp chỉ huy thấp,
trong khi thừa nhận thực tế rằng Nga có ưu thế vượt trội về số lượng.
Bằng cách từng bước loại bảo các năng lực chủ chốc của Nga trong khi bảo toàn lực lượng hạn chế của mình,
Ukraine đang tạo dựng điều kiện để đàm phán từ vị thế sức mạnh thay vì tuyệt vọng.
Tuy nhiên, công quân Ukraine vẫn cần nhiều nâng cấp hơn nữa.
Từ năm 2021, Lockheed Martin từng đề xuất bán cấp biến thể F-16, Block 70 và Block 72 là các phiên bản hiện đại nhất trợ Ukraine.
Nhưng kế hoạch này chưa từng thành hiện thực.
Với bối cảnh kinh tế, quân sự thay đổi nhanh chóng do chiến tranh,
Ukraine có thể tái phân bổ một phần các khoản viện trợ để mua sắm các dòng máy bay tiên tiến hơn.
Ngoài ra, Lockheed cũng có thể hiện đại hóa các khung máy bay hiện có lên trận Block 70 thông qua các gói nâng cấp.
Dù theo hướng nào, kế hoạch này cũng sẽ cần thêm thời gian trước khi được đưa ra thảo luận trở lại,
đặc biệt là khi mối quan hệ Mỹ-Ukraine đang có dấu hiệu giãn nứt trong thời gian gần đây.
Về phía Mirage 2000, hiện chúng vẫn còn khá hiếm tại Ukraine,
với Pháp mới chỉ viện trợ 6 chiếc trong đợt đầu và tổng số có thể sẽ chỉ dừng lại ở khoảng 1 tá.
Điều này là do số lượng Mirage 2000 còn sử dụng thực tế trên thế giới khá hạn chế
và nhiều quốc gia trong số 9 nước đang sở hữu chúng không sẵn lòng hoặc không đủ khả năng chuyển giao.
Trước sự bất banh về khả năng tiếp nhận thêm tiêm kích trong tương lai,
Ukraine buộc phải khai thác tối đa hiệu quả của các dòng máy bay hiện có
bằng cách thực hiện các phi vụ nổi bật để tạo dựng hình ảnh truyền thông tích cực.
Các nước NATO có thể cảm thấy yên tâm rằng,
khoản viện trợ của họ không chỉ giúp củng cố hệ thống phòng thủ của Ukraine
mà còn là khoản đầu tư hiệu quả cho toàn khối liên minh,
nhất là khi Ukraine rõ ràng chỉ là mục tiêu đầu tiên chứ không phải cuối cùng của Nga tại châu Âu.
Thưa quý vị, một tin bình luận đến đây là kết thúc.
Quý vị đừng quên bấm vào nút đăng ký kênh và nút chuông
để nhận được thông báo về những bản tin mới nhất của chúng tôi.
Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi chương trình.
Xin kính chào và hẹn gặp quý vị trong các bản tin tiếp theo.
