Chuyến công du Á Châu của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump diễn ra ngay lúc đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông lùi sang năm 2027, đặt Đông Nam Á và Việt Nam trước ván cờ công nghệ, đất hiếm và pháp lý.
🌊 Đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông lỡ hẹn năm 2026 tại Thượng đỉnh ASEAN Manila giữa lúc Bắc Kinh gia tăng sức ép quanh Bãi Cỏ Mây. 💻 Liên minh kiểm soát bán dẫn Pax Silica của Tòa Bạch Ốc vấp phải rào cản từ mô hình trí tuệ nhân tạo Trung Quốc rẻ hơn 40% và khủng hoảng tại Nvidia. ⛏️ Bắc Kinh siết van xuất cảng đất hiếm trước thềm APEC Thâm Quyến nhưng bất ngờ hủy thông lệ họp kín tự do và yêu cầu đọc diễn văn soạn sẵn. 🌏 Việt Nam tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027 tại Thâm Quyến giữa sức ép nhượng bộ thương mại từ Hoa Kỳ và bài toán tránh lệ thuộc hạ tầng phương Bắc. ⚖️ Đòn thuế quan của Hoa Thịnh Đốn làm rạn nứt lòng tin đồng minh Á Châu, tạo kẽ hở cho chiến thuật chia rẽ từng nước kiểu Liên hoành thời Chiến Quốc. 🧭 Soi chiếu cảnh giới không chiến mà thắng trong Binh pháp Tôn Tử để nhận diện cục diện định hình lại luật chơi khu vực vào năm bản lề 2027.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Chuyên cơ Không lực Một đưa Tổng thống Hoa
Kỳ Donald Trump hướng thẳng sang Ái Châu,
đúng lúc bàn đàm phán tại Manila phát đi một tín hiệu đầy bất an.
Sau hơn hai thập niên thương lượng rộng rãi,
Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông giữa khối ASEAN và Bắc Kinh chính thức
lỡ hẹn trong năm nay, cuộc đàm phán buộc phải lùi sang năm 2027,
giữa lúc những màn cọ sát ngoài thực địa ngày càng dâng cao.
Ngay giữa làn sóng căng thẳng đó, tiến trình công du 4 ngày của người
đứng đầu tòa Bạch Ốc lại nối liền 2 điểm nóng, Manila và Thâm Quyến.
Một mặt, Hoa Thịnh Đốn muốn gom các nền kinh tế Đông Nam Á vào
một liên minh kiểm soát chip bán dẫn và khoáng sản chiến lược.
Mặt khác, Bắc Kinh vừa siết chặt van xuất cảng đất hiếm,
vừa bất ngờ hủy bỏ thông lệ đối thoại tự
do không kịch bản tại hội nghị thượng đỉnh ngay trên sân nhà.
Cả hai kỳ hội nghị thượng đỉnh diễn ra sát nút đã đặt Đông Nam
Á và Việt Nam đứng ngay tâm điểm giằng co giữa hai siêu cường.
Vậy vì sao Bắc Kinh lại cứng rắn ngoài
khơi nhưng lại co cụm trong phòng họp?
Và Việt Nam phải giải bài toán tự chủ ra sao khi
chính thức bước lên nhận cờ chủ nhà APEC 2027?
Kim Chi xin kính chào quý vị đã quay trở lại với chương trình.
Tại thủ đô Manila của Philippines, hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ
49 vừa khai mạc giữa vòng vây an ninh nghiêm ngặt ven vịnh Manila.
Trước giờ các nhà lãnh đạo bước vào phiên họp chính,
ba nhà ngoại giao Đông Nam Á đã xác nhận với
hãng thông tấn AP một thực tế không mấy bất ngờ.
Tiến trình đàm phán bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông, thường gọi
tắt là COC, sẽ không thể hoàn tất trong năm 2026 như kỳ vọng.
Văn kiện nhằm ngăn chặn xung đột vũ trang trên tuyến
hàng hải huyết mạch này đã kéo dài hơn 20 năm,
nhưng nay lại tiếp tục phải rời sang năm 2027.
Nguyên nhân gốc rễ khiến bàn đàm phán giậm chân tại chỗ
nằm ở sự bất đồng sâu sắc về hiệu lực ràng buộc pháp lý.
Các quốc gia có quyền lợi sát sườn trên Biển Đông như Philippines và
Việt Nam đều yêu cầu văn kiện mới phải mang tính pháp lý chặt chẽ.
Mọi quy định giải quyết tranh chấp trên biển bắt buộc phải đặt
trên nền tảng Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982.
Ngược lại, Bắc Kinh chỉ muốn dừng lại ở một bản thỏa thuận mang
tính cam kết chính trị mềm mỏng và không có cơ chế chế tài cụ thể.
Thậm chí, phía Trung Quốc còn muốn đưa vào điều khoản
hạn chế các quốc gia Đông Nam Á tập trận chung hoặc
hợp tác dầu khí với các cường quốc ngoài khu vực.
Việc kéo dài đàm phán trên bàn hội nghị thực chất là tạo khoảng thời
gian trống để Bắc Kinh củng cố sự hiện diện áp đảo ngoài thực địa.
Theo báo cáo phân tích công bố ngày 15 tháng 11 của Hội
đồng Quan hệ đối ngoại Hoa Kỳ, Bắc Kinh đã liên tục gia
tăng sức ép quanh quần đảo Trường Sa suốt hai tháng qua.
Trên không phận quốc tế, các chuyến bay Trung Quốc nhiều lần
bay cắt mặt ở cự ly gần đối với phi cơ tuần tra của Philippines.
Dưới mặt biển, lực lượng tàu hải cảnh Trung Quốc dàn đội hình
vây ép và ngăn cản các chuyến tàu tiếp tế lương thực cho binh sĩ
Philippines đồn trú trên chiến hạm Sierra Madre tại Bãi Cỏ Mây.
Thế nhưng, khi chính quyền Manila quay sang tìm kiếm điểm tựa
từ đồng minh hiệp ước lâu đời nhất của mình là Hoa Thịnh Đốn,
câu trả lời nhận về lại khá dài dặt.
Hiện nay, tòa Bạch Ốc đang dồn phần lớn nguồn lực quân sự cho mặt
trận Trung Đông và các vấn đề an ninh tại khu vực Tây Bán Cầu.
Tần suất các cuộc tuần tra bảo đảm tự do hàng hải của chiến hạm
Hoa Kỳ trên Biển Đông đã giảm xuống so với các nhiệm kỳ trước.
Những chuyến tuần tra định kỳ này vốn là rào chắn,
dân đề trực tiếp, giúp kìm hãm các hành động chèn ép của
tàu Trung Quốc đối với tàu thuyền Philippines và Việt Nam.
Chính vì thế, trước cuộc gặp song phương ngày 18 tháng 11 tại
Manila với Tổng thống Donald Trump, Tổng thống Philippines
Ferdinand Marcos Jr. đang đứng trước áp lực nặng nề trong nước.
Ông Marcos Jr. đã chấp nhận rủi ro đối đầu với Bắc Kinh khi mở rộng
cửa cho quân đội Hoa Kỳ tiếp cận thêm nhiều căn cứ quân sự chiến
lược tại Philippines. Đổi lại, nguồn viện trợ tài chính quân sự nước
ngoài mà Hoa Thịnh Đốn giải ngân cho Manila vẫn thấp hơn nhiều
so với nhu cầu hiện đại hóa hải quân của nước này.
Khoảng cách giữa lời hứa bảo vệ và nguồn lực hỗ trợ thực tế từ Hoa Thị
Đốn đang buộc Manila phải âm thầm tính toán lại đường lùi ngoại giao.
Chuyên gia nghiên cứu Đông Nam Á Joshua Glendrick nhận định rằng ngay
cả một nhà lãnh đạo thân phương Tây rõ nét như ông Ferdinand Marcos
Jr. cũng đã bắt đầu tìm kênh đối thoại giảm nhiệt riêng với Bắc Kinh.
Dù vậy, giới chức quốc phòng và ngoại giao tại Manila vẫn vạch rõ
làn danh đỏ trước dư luận rằng khát vọng giữ gìn hòa bình trên
Biển Đông không bao giờ đồng nghĩa với việc buông bỏ chủ quyền.
Một chuyến dừng chân ngắn ngủi của ông Trump tại Manila vì thế rất khó
xóa tan ngay tâm lý hoài nghi về độ bền vững trong cam kết của Hoa Kỳ.
Nhìn rộng ra toàn bộ khối ASEAN với 11 quốc gia thành viên,
bài toán đồng thuận nội khối,
sức ép của Bắc Kinh lại càng nan giải hơn.
Nhiều quốc gia thành viên nằm sâu trong lục địa không có tranh
chấp lãnh hải, trực tiếp trên Biển Đông nhưng lại phụ thuộc
lớn vào nguồn vốn đầu tư và thị trường tiêu thụ Trung Quốc.
Do nguyên tắc quyết sách dựa trên sự đồng thuận tuyệt đối,
dự thảo thông cáo chung tại hội nghị Manila tiếp tục dừng ở mức kêu
gọi kiềm chế chung chung mà thiếu vắng các biện pháp răn đe thực chất.
Khi trước ô an ninh biển chưa đủ vững,
cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai siêu cường lập tức
dịch chuyển sang một mặt trận khác, gây gắt không kém.
Thưa quý vị, nếu tòa Bạch Ốc tỏ ra thận trọng
trong việc điều động chiến hạm tuần tra trên biển,
thì trên mặt trận công nghệ lõi, Tổng thống Donald Trump
lại mang tới Ái Châu một kế hoạch bao vây rất tham vọng.
Trọng tâm trong chương trình nghị sự kinh tế của Phái đoàn Hoa
Kỳ lần này là vận động các nước khu vực tham gia liên minh mới,
mang tên Basilica. Đây là cơ chế phối hợp, kiểm soát xuất cảng
và giám sát chặt chẽ dòng vốn đầu tư và lĩnh vực chip bán dẫn,
trí tuệ nhân tạo, khoáng sản thiết yếu cùng hạ tầng trung tâm dữ liệu.
Mục tiêu cốt lõi của Hoa Thịnh Đốn là bịt kín các kẽ hở trung chuyển
tại Đông Nam Á để ngăn Bắc Kinh thu gom chip cao cấp phục vụ quân sự.
Song hành với hàng rào kiểm soát đó,
chính quyền ông Trump còn muốn thuyết phục các nền kinh tế
Đông Nam Á cam kết mua trọn gói thiết bị phần cứng lẫn nền
tảng phần mềm trí tuệ nhân tạo từ các nhà cung cấp Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, sức nặng thuyết phục của lời đề nghị
này đang bị giáng một đòn mạnh ngay từ cuộc khủng
hoảng quản trị bên trong tập đoàn bán dẫn Nvidia.
Sau khi nhà sáng lập Hoàng Nhân Huân đột ngột rời ghế giám
đốc điều hành giữa cuộc điều tra về đường dây xuất cảng 4
tỷ USD chi tiền tiến qua công ty Megaspit tại Singapore,
nội bộ chính quyền Hoa Kỳ đã nổ ra tranh cãi công khai.
Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Besson vừa đặt thời hạn
10 ngày buộc Nvidia hoàn tất báo cáo điều tra độc lập
và chỉ trích sự chậm trễ kiểm soát từ Bộ Thương mại.
Giữa lúc Hoa Thịnh Đốn còn đang loay hoay chấn chỉnh lỗ
hỏng quản lý của chính các tập đoàn công nghệ nhà mình,
Bắc Kinh đã nhanh chóng tung đòn phản kích,
đánh thẳng vào bài toán chi phí của các nước đang phát triển.
Các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc liên tục phổ biến những mô hình
trí tuệ nhân tạo mã nguồn mở có mức giá vận hành rẻ hơn khoảng 40%
so với các mô hình hàng đầu của Hoa Kỳ.
Đáng nói hơn, hiệu năng xử lý của các mô hình giá rẻ như Kimi K3 đã
bám sát sản phẩm phương Tây tới mức ngay cả nhiều công ty lớn tại Hoa
Kỳ như Airbnb hay Doordash cũng chuyển sang sử dụng để cắt giảm chi phí.
Chính mức tranh lệch chi phí tới 40% đó đã giúp Bắc
Kinh mở rộng nhanh chóng tầm ảnh hưởng công nghệ
ngay tại thị trường Đông Nam Á trước mũi Tòa Bạch Ốc.
Tính đến giữa tháng 11 năm 2026, đã có 5 quốc gia Đông Nam Á chính thức
gia nhập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới do Bắc Kinh lập ra,
nhằm xây dựng bộ quy chuẩn riêng đối trọng với Hoa Kỳ.
Tại quốc gia láng giềng Malaysia, việc xây dựng các cụm trung
tâm dữ liệu khổng lồ và cho thuê năng lực điện toán đám mây phục
vụ doanh nghiệp Trung Quốc đã trở thành nguồn thu tỷ đô la Mỹ.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu các nền kinh tế Đông
Nam Á từ bỏ nguồn công nghệ giá rẻ để mua độc
quyền hạ tầng Hoa Kỳ là điều vô cùng khó khả thi.
Hành trình của Tổng thống Donald Trump nối tiếp từ Manila sang
thành phố Thâm Quyến để dự hội nghị thượng đỉnh APEC lần thứ 33.
Cán cân mặc cả còn chạm tới vũ khí chiến lược mang tên đất hiếm.
Dù phái đoàn hai nước vừa tiến hành phiên
họp đầu tiên của Hội đồng Thương mại Hoa Kỳ,
Trung Quốc hôm 15 tháng 11 để duy trì thỏa thuận đình chiến thuế quan,
Bắc Kinh trên thực tế vẫn nhỏ giọt việc cấp phép xuất cảng đất hiếm.
Tình trạng thiếu hụt nguyên liệu, chế tạo khí tài,
quốc phòng và linh kiện bán dẫn nghiêm trọng tới mức
Hoa Thịnh Đốn đang phải tìm kiếm nguồn cung đất hiếm,
thay thế tại một quốc gia chìm trong nội chiến như Myanmar.
Nắm trong tay lá bài đất hiếm cùng vai trò tác động lên Moscow và
Tehran, ông Tập Cận Bình bước vào cuộc hội đàm tại Thâm Quyến với
mục tiêu ép ông Trump phải nhượng bộ sâu hơn về vấn đề Đài Loan.
Trước đó, Tòa Bạch Ốc từng tạm hoãn gói bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD
cho Đài Loan để giữ bầu không khí đàm phán thương mại với Bắc Kinh.
Lần này, phía Trung Quốc muốn người đứng đầu Tòa Bạch Ốc
phải tuyên bố trực diện phản đối Đài Loan độc lập thay vì
chỉ giữ lập trường trung lập như các đời Tổng thống trước.
Thế nhưng, sau cuộc bầu cử giữa kỳ vừa qua tại Hoa Kỳ, lưỡng viện
quốc hội khóa mới đã nắm đủ số phiếu lưỡng đảng để thông qua gói vũ
khí 14 tỷ USD cho Đài Loan bất chấp quyền phủ quyết của Tổng thống.
Điểm kỳ lạ nhất tại kỳ thượng đỉnh APEC năm nay lại nằm
ở thái độ kín tiếng bất thường của nước chủ nhà Trung
Quốc sau 12 năm mới quay vòng đăng cai sự kiện này.
Theo phân tích của học giả Đường Tịnh Viễn và các nguồn tin ngoại giao,
Bắc Kinh đã hủy bỏ hoàn toàn phiên họp kín tự do, không cà vạt, vốn là
truyền thống đặc trưng giúp các nhà lãnh đạo APEC trao đổi thẳng thắn.
Ngay cả, với cuộc gặp Thượng đỉnh ba bên lần đầu tiên được
lên kế hoạch, giữa ông Donald Trump, ông Tập Cận Bình và Tổng
thống Nga Vladimir Putin bàn về chống phổ biến vũ khí hạt nhân,
phía Trung Quốc cũng đưa ra yêu cầu chỉ đọc văn bản soạn sẵn,
chứ không đối thoại ứng biến trực tiếp.
Sự phòng thủ kỹ lưỡng trên bàn ngoại giao Thượng đỉnh này phản
chiếu rõ những rạn nứt quyền lực và sức khỏe tại Thượng tầng
Bắc Kinh sau Hội nghị Trung ương V của Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Tại lễ kỷ niệm 160 năm ngày sinh Tôn Trung Sơn ở Bắc Kinh,
hôm 12 tháng 11, ông Tập Cận Bình đã phải ngồi suốt buổi để
đọc diễn văn thay vì đứng phát biểu như thông lệ 10 năm trước,
đồng thời hạ thấp giọng điệu, hăm dọa quân sự đối với Đài Loan.
Cùng lúc đó, trên mặt báo chính thống tại Bắc Kinh xuất hiện bài
viết ký tên của trưởng ban công tác mặt trận thống nhất Lý Cán
Kiệt nhấn mạnh nguyên tắc tập thể quyết sách và cảnh báo không cá
nhân nào được đứng trên tổ chức, cho thấy quyền quyết đoán một
người tại Trung Nam Hải đang vấp phải lực cản nội bộ không nhỏ.
Thưa quý vị, đặt giữa bức tranh nơi cả Hoa Thịnh Đốn lẫn Bắc Kinh
đều mang theo những toan tính riêng và những điểm yếu nội tại.
Việt Nam nổi lên như một mắt xích bản lề,
xuất hiện xuyên suốt cả hai hội nghị thượng đỉnh tuần này,
từ ngày 14 đến ngày 17 tháng 11 tại Manila.
Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng dẫn đầu phái đoàn tham dự hội
nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49, với thông điệp thúc đẩy khối
ASEAN chủ động kiến tạo mạng lưới hạ tầng chiến lược khu vực.
Ngay tiếp nối lịch trình đó, từ ngày 17 đến ngày 20 tháng 11, Chủ tịch
nước Việt Nam Tô Lâm sang thành phố Thâm Quyến tham dự tuần lễ cấp cao
APEC lần thứ 33 và làm việc song phương với giới lãnh đạo Trung Quốc.
Dấu mốc quan trọng nhất đối với vị thế đối ngoại của Việt
Nam tại Thâm Quyến là nghi thức chính thức tiếp nhận vai trò
chủ nhà của năm APEC 2027, dự kiến diễn ra tại Phú Quốc.
Nhìn nhận một cách điềm đạm và thực chất,
việc cần trực diễn đàn kinh tế,
quy tụ 21 nền kinh tế hàng đầu vành đai Thái Bình Dương vào năm 2027
mở ra cho Việt Nam một cơ hội nâng tầm vị thế điều phối thương mại,
trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia vẫn đang
giáo diết phân tán rủi ro sản xuất khỏi đại lục,
vai trò chủ nhà APEC giúp Việt Nam thu hút sự chú ý trực tiếp của dòng
vốn đầu tư công nghệ cao, bán dẫn và hạ tầng cảng biển quốc tế.
Tuy nhiên, nếu phân tích thẳng thắn từ góc độ lợi
ích quốc gia mà bỏ qua mọi mỹ từ, tô hồng một chiều,
không gian xoay sở của Việt Nam giữa hai gọng kìm
siêu cường đang ngày càng thu hẹp và khắc nghiệt hơn.
Ở chiều quan hệ thương mại với Hoa Kỳ,
Tòa Bạch Ốc để ngỏ khả năng công bố một thỏa thuận khung thương mại mới
với Việt Nam và Thái Lan ngay trong chuyến công du Á-Châu của ông Trump.
Thế nhưng, báo cáo của Hội đồng Quan hệ đối ngoại
Hoa Kỳ dẫn lời các quan chức đàm phán cho biết,
phía Việt Nam cảm thấy đã đưa ra mức nhượng bộ tối đa có thể,
trong khi Hoa Thịnh Đốn vẫn liên tục thúc ép
đòi mở cửa và cắt giảm thặng dư nhiều hơn nữa.
Mối lo ngại của các nền kinh tế Đông Nam Á nằm ở chỗ
những bản thỏa thuận cùng ký với Tòa Bạch Ốc hiện nay,
chưa phải là tấm giấy bảo hiểm an toàn trước đòn thuế quan.
Thực tế cho thấy, thỏa thuận thương mại mà Hoa Kỳ đạt được với Malaysia
từ năm ngoái đến giờ vẫn chưa thực sự đi vào hiệu lực thực thi.
Và trường hợp đàm phán với Indonesia
cũng rơi vào cảnh đình trệ tương tự.
Chừng nào thẩm quyền áp đặt thuế quan đối đẳng vẫn nằm
gọn trong sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Hoa Kỳ.
Bất kỳ quốc gia xuất cảng lớn nào có thặng dư thương mại cao
như Việt Nam cũng có thể đối mặt nguy cơ bị đánh thuế đột ngột
nếu bị nghi ngờ tiết tay trung chuyển hàng hóa cho Bắc Kinh.
Trong khi sức ép từ phía Hoa Thịnh Đốn đòi hỏi phải tách bạch nguồn
gốc xuất xứ hàng hóa ngày một gắt gao, thì ở chiều ngược lại,
cấu trúc sản xuất thực tế tại Việt Nam vẫn gắn kết chặt
chẽ với nguồn nguyên phụ liệu nhập cảng từ Trung Quốc.
Theo lịch trình công bố, bên cạnh hội nghị tại Thâm Quyến,
các cuộc làm việc tại vùng Quảng Đông, Hồng Kông, Macau và tỉnh Vân Nam
lần này tập trung thúc đẩy kết nối hạ tầng giao thông đường sắt, phát
triển chuỗi hậu cần và nhân rộng mô hình cửa khẩu thông minh biên giới.
Những tuyến giao thông xuyên biên giới này giúp hàng
hóa lưu thông nhanh hơn nhưng đồng thời cũng đặt nền
kinh tế trước một bài toán cân bằng vô cùng nhạy cảm.
Sự nhạy cảm của bài toán kết nối hạ tầng biên giới nằm
ở ranh giới mong manh giữa thuận lợi hóa giao thương và
nguy cơ lệ thuộc một chiều vào thị trường phương Bắc.
Thực tế nhiều năm qua trên dải biên giới đường bộ đã cho thấy khi
gần như toàn bộ sản lượng xuất cảng của một số ngành hàng nông
sản dồn hết vào một thị trường duy nhất, quyết định đoạt giá cả
và nhiệt độ thông quan sẽ nằm trong tay phía bên kia biên giới.
Nghiêm trọng hơn, trong kỷ nguyên kiểm soát chuỗi cung ứng số hiện nay,
nếu các khu công nghiệp tại Việt Nam đón nhận ồ ạt dòng vốn và
linh kiện công nghệ từ vùng vịnh lớn của Trung Quốc mà thiếu
hàng rào sàng lọc, hàng xuất cảng của Việt Nam rất dễ vướng
vào lưới trừng phạt công nghệ từ liên minh Bắc Mỹ của Hoa Kỳ.
Bên cạnh bài toán kinh tế,
lợi ích cốt tử không thể đánh đổi của dân tộc Việt Nam luôn
nằm ở chủ quyền pháp lý và không gian sinh tồn trên Biển Đông.
Việc bộ quy tắc ứng xử COC tiếp tục lỡ hẹn năm 2026 tại
Manila cho thấy Bắc Kinh chưa hề từ bỏ ý đồ duy trì vùng xám,
át đặt sức mạnh trên vùng biển Hoàng Sa và Trường Sa.
Vì vậy, thách thức lớn nhất đối với Việt Nam trên cương vị tân
chủ nhà APEC 2027 là vừa duy trì dòng chảy thương mại ổn định với
cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, vừa giữ vững lập trường
độc lập dựa trên Công ước Luật Biển năm 1982 mà không để bất kỳ
thỏa thuận hạ tầng nào là suy yếu tiếng nói bảo vệ chủ quyền.
Thưa quý vị, khi lùi lại một bước để quan sát toàn bộ cuộc
diện rằng có từ vịnh Manila tới thành phố Thâm Quyến,
chúng ta sẽ bắt gặp hình bóng quen thuộc của cuộc đấu trí ngoại
giao kinh điển từng định đoạt vận mệnh phương Đông thời chiến quốc.
Cách đây hơn 2.000 năm,
khi nước Tần vươn lên thành thế lực quân sự áp đảo ở phía Tây,
sáu vương quốc nhỏ hơn ở phía Đông đã
đứng trước nguy cơ bị thôn tính lần lượt.
Trên bàn cờ bang giao khốc liệt ấy đã ra đời hai học thuyết chiến lược
đối chọi trực diện nhau của hai nhà thuyết khách Tô Tần và Trương Nghi,
được sử sách ghi lại dưới tên gọi Hợp Tung và Liên Hoành.
Giải thích theo ngôn ngữ địa chính trị hiện đại,
Hợp Tung là chiến lược kết nối các quốc gia vừa và nhỏ theo
trục dọc Bắc Nam, để hình thành một mặt trận phòng thủ tập thể,
trận đứng tham vọng lấn tới của cường quốc bá quyền.
Ngược lại, Liên Hoành là nước cờ của cường quốc bá quyền,
dùng lợi ích thương mại trước mắt,
kèm lời đe dọa riêng lẻ, theo chiều ngang, đông tây,
để thuyết phục từng nước nhỏ, ký hòa ước song phương,
qua đó xé lẻ và làm tan rã khối liên minh chung.
Bài học xương máu trong chính sử thời Chiến Quốc,
chỉ ra rằng khối liên minh sáu nước sụp đổ không phải vì
thiếu binh hùng tướng mạnh, mà vì sự tính toán thực dụng,
ngắn hạn và nỗi nghi ngờ lẫn nhau giữa chính những người đồng minh.
đem tấm gương lịch sử ngàn năm đó soi chiếu vào khu vực Ấn Độ Dương,
Thái Bình Dương hôm nay, Hoa Kỳ vốn nắm trong tay lợi thế rất
lớn để quy tụ một trục liên kết dọc từ Nhật Bản, Hàn Quốc,
Đài Loan, nối xuống Philippines và các quốc gia ven Biển Đông.
Thế nhưng, việc tòa Bạch Ốc sử dụng công cụ thuế quan,
đánh đồng loạt và cả đồng minh thân cận suốt hai năm qua,
kết hợp quyết định giữ nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và chọn
nhân vật cứng rắn Stephen Miller làm chánh văn phòng sau bầu cử dự
kỳ đã làm tổn thương nghiêm trọng niềm tin chiến lược tại Á Châu.
Khi người đứng đầu liên minh liên tục đặt nặng phép
tính thu chi ngắn hạn lên trên cam kết bảo vệ chung,
sợi dây gắn kết của cả khối tự khắc lỏng lẻo.
Hệ quả của sự rạn nứt lòng tin ấy hiện không chỉ dừng lại
ở Đông Nam Á mà đã lan rộng lên tận các đồng minh trụ cột
tại Đông Bắc Á ngay trước ngày khai mạc hội nghị thượng đỉnh.
Theo ghi nhận của giới nghiên cứu chiến lược tại Hoa Thịnh Đốn,
cả Nhật Bản lẫn Hàn Quốc đều đang thất vọng với cách hành xử khó đoán
định của Tòa Bạch Ốc tới mức gây tiếc tự tăng ngân sách quốc phòng
và bắt đầu thảo luận công khai về năng lực răn đe hạt nhân tự chủ.
Thậm chí, một số khoản cam kết đầu tư hàng chục tỷ USD vào thị trường
Hoa Kỳ mà Tokyo và Seoul từng hứa hẹn trước đây cũng đang bị rà
soát chậm lại để quan sát thái độ của Quốc hội mới tại Hoa Thịnh Đốn.
Nhìn thấy rõ những vết rạn trong hệ thống đồng minh của đối phương,
Bắc Kinh đã lập tức vận dụng triệt để thủ pháp liên hoành vươn
từng quốc gia Á Châu theo đúng phương châm, chia để trị.
Đối với nhóm quốc gia cần vốn và công nghệ số như Malaysia hay Thái
Lan, Bắc Kinh trải thảm đỏ bằng các trung tâm dữ liệu và mô hình
trí tuệ nhân tạo giá rẻ hơn 40% mà không kèm điều kiện thể chế.
Đối với các nước có tranh chấp trực diện
trên Biển Đông như Philippines và Việt Nam.
Bắc Kinh vừa duy trì sức ép tàu hải cảnh ngoài thực địa,
vừa dùng tiến trình đàm phán CAC kéo dài qua từng năm để ngăn chặn
việc hình thành một cơ chế phòng thủ đa phương gắn kết với Hoa Kỳ.
Thưa quý vị, để nhìn thấu đâu mới là lối thoát bền vững cho cuộc
đối đầu đại chiến lược này, không thể không nhắc tới nguyên
lý cốt tủy trong thiên mưu công của Bộ Binh pháp Tôn Tử.
Đại danh tướng Tôn Vũ từng khẳng định rằng đánh trăm trận,
thắng cả trăm trận trên sa trường vẫn chưa phải là
bậc cao minh nhất mà không cần nổ súng giao tranh,
vẫn hóa giải được thế cờ của đối phương mới là cảnh giới tối thượng.
Vì lẽ đó, bậc dùng binh thượng đẳng nhất là dùng
mưu lược bẻ gãy ý đồ của đối thủ ngay từ gốc.
Bậc cao thứ nhì là dùng ngoại giao tháo gỡ các liên minh vây hãm,
còn phải đem quân đội ra công thành, đoạt đất chỉ là hạ sách cuối cùng.
Soi dưới lăng kính minh chiết đó của cổ nhân,
cả Hoa Kỳ thịnh đốn lẫn Bắc Kinh khi bước ra khỏi tuần lễ
thượng đỉnh Manila thông quyến đều đang tự bộc lộ những
giới hạn lớn trong thuật trị quốc và bang giao của mình.
Phía Hoa Kỳ nắm ưu thế công nghệ nguồn nhưng lại tự làm suy yếu mặt trận
ngoại giao bằng chính sách thuế quan, thiếu nhất quán với bạn bè.
Trong khi đó, Bắc Kinh dù khéo léo,
răng lưới hạ tầng và trì hoãn luật chơi Biển Đông,
nhưng nền tảng kinh tế suy giảm cùng nỗi bất an quyền lực nội bộ khiến
nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc ngay trên sân nhà cũng
phải hủy bỏ đối thoại tự do để ẩn mình sau những trang giấy soạn sẵn.
Cổ nhân từng dạy rằng, mưu thuật dù tinh vi đến mấy mà thiếu đi
chữ tín và sự tôn trọng chân thành đối với láng giềng thì sớm muộn
cũng khiến các nước xung quanh đề phòng và tìm đường thoát ly.
Đi qua tuần lễ ngoại giao dồn dập tháng 11 năm 2026, mọi ánh mắt
trên bàn cờ Á Châu giờ đây đều đổ dồn về cột mốc bản lề năm 2027.
Đó là thời điểm quốc hội mới tại Hoa Kỳ bắt đầu siết
chặt lại quyền quyết sách đối ngoại của Nhà Bạch Ốc,
vòng đàm phán bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông buộc phải nối lại,
và Việt Nam chính thức cầm cờ điều phối diễn đàn APEC 2027.
Giữa cơn sóng ngầm dịch chuyển của các siêu cường,
con đường vững chắc nhất để bảo vệ chủ quyền và thịnh vượng quốc
gia không nằm ở những cam kết ngoại giao hào nhoáng trên giấy,
mà nằm ở một nền kinh tế tự lực tự cường, biết đa phương hóa
thực chất và kiên định, giữ vững thượng tôn pháp luật quốc tế.
Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi.
Kinshi xin kính chào và hẹn gặp lại.