Đàn dân tộc

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
136 Lượt xem video·20 thg 3, 2025
Comments are disabled for this video.
Âm nhạc là một phần không thể thiếu trong cuộc sống mỗi con người chúng ta.
Nền âm nhạc của Việt Nam mang đậm tính dân tập.
Nó được phát triển và truyền từ đời này sang đời khác.
Từ các điệu quan họ Bắc Ninh cho tới những bài ca cổ Nam Bộ,
đầu đầu cũng phát triển một nền âm nhạc riêng của từng vùng miền.
Và trong nền âm nhạc nước nhà, tuy phong phú và đa dạng,
nhưng cũng không thể nào thiếu được sự góp mặt của các loại nhạc cụ.
Một trong số đó là các loại đàn.
Trải qua hàng nghìn năm lịch sử,
ngày nay tại Việt Nam còn lưu giữ một kho nhạc khí đủ loại,
từ những dạng đơn sôi nhất cho tới những dạng có sự phát triển khá cao
với những kỹ thuật diễn tấu tinh tế.
Thế nhưng lại rất ít người biết,
làm nên một cây đàn phải trải qua rất nhiều công đoạn phức tạp.
Đối với người nghệ sĩ trong ca hát dân gian
và những người nghệ nhân làm đàn,
nó giống như những người bạn chi kỷ với nhau.
Ví dụ như là cụ nghệ nhân hát sẩm Trung Viên của Hà Nội,
một nghệ nhân hát sẩm rất là nổi tiếng ở đất Kinh Kỳ này,
của những năm giữa thế kỷ 20 trở về trước.
Duy nhất một nghệ nhân có thể chế tác được ra những cây đàn bầu
và những cây đàn nghị để làm cho cụ hài lòng
đó là nghệ nhân Đương ở phố Hàng Nón.
Và dù có trên một trạng đường ca hát dù có đi đâu thì
khi mà cần phải chỉnh lại cái âm thanh của những cây đàn
hoặc chế tác những cây đàn mới
thì cũng chỉ có tìm đến duy nhất một địa chỉ như vậy thôi
trong suốt cả một trạng đường hoạt động nghệ nghiệp
kéo dài tới hơn nửa thế kỷ của nghệ nhân Trung Viên.
Theo chân nghệ sĩ Phạm Trí Khánh,
người sinh ra trong gia đình có nghề làm đàn truyền thống ở phố Hàng Nón.
Cha là cụ Phạm Trí Đương,
nghệ nhân làm đàn nổi tiếng ở Hà Nội.
Chúng ta sẽ có cơ hội tìm hiểu cách làm chiếc đàn nguyệt,
đàn cò và đàn tranh truyền thống.
Đầu tiên, chọn gỗ là công đoạn quyết định chất lượng của một chiếc đàn.
Cái gỗ đằng bằng đàn này là mình lấy cái đoạn gỗ mô đồng
phải lấy cái cây mà đã đủ với trên mối cây.
Cái gỗ mô đồng này là
giữ lại tất cả khi lấy vào đài gó
Với mặt đàn tranh,
người thợ nhất thiết phải sử dụng gỗ cây mô đồng.
Loại gỗ rất nhẹ, xốp,
mà lại bền, không bị mối mọt.
Trước tiên, người thợ phải bào mặt gỗ cho mỏng đi,
khoảng 4 phân là vừa.
Sau đó, mang vào bếp hơ
và uốn cong cù với nước.
Chỉ trong vòng 10 phút,
mặt gỗ đã cong đủ tiêu chuẩn
và được ghép vào khung đàn.
Sau khi được làm xong phần thô,
chiếc đàn được đem đến làng nghề khảm trai
để trang trí cho chúng.
Với mỗi chiếc đàn khác nhau,
người thợ sẽ khảm lên đó
những câu chuyện cổ,
truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Sinh ra trong một gia đình
làm nhạc hộ truyền thống nhiều thế hệ,
nghệ sĩ ưu tú Phạm Trí Khánh
công tác tại nhà hát tuồng Trung ương
đồng thời cũng nối nghiệp cha mình
theo nghề làm đàn truyền thống của gia đình.
Niềm đam mê âm nhạc truyền thống
và biết rõ giá trị của những cây đàn dân tộc,
ông Khánh đã mầy mò học hỏi
và nắm bắt rõ phương trình,
kỹ thuật làm nhiều loại đàn truyền thống.
Mặt đàn cò có đường kính
khoảng 6,8 cm.
Kỹ thuật bưng mặt đàn cò
là một trong những kỹ thuật khó,
không phải người nghệ nhân nào cũng làm được
bởi vì không đơn thuần giống như bưng mặt trống.
Đây cũng là một công đoạn
cần sự khéo léo, tinh tế của người làm.
Âm thanh có hay hay không
là phụ thuộc vào công đoạn này.
Má-sát.
Má-sát là nhiệm thống
có đổ dính qua má-sát thì nó kêu.
Đối với đàn nguyệt
hay bất kỳ loại đàn nào khác,
phím đàn phải được làm từ loại che già.
Gắn phím là một trong những công đoạn cuối cùng
nhưng lại quan trọng nhất
trong việc tạo ra một chiếc đàn
với âm thanh hoàn hảo.
Thì phím đàn là cái đầu tiên
bây giờ nó cao,
xong nó cứ thấp dần đi.
Thấp dần đi để khi quánh đi
nó không bị chạm.
Nó không bị chạm các cái phím khác vào.
Nếu mà nó chạm cái này
vào sau bắt đầu mới điều chỉnh
gắn khoảng cách các cái phím này.
Cái đàn này thường nó có hai kiểu gắn.
Một kiểu gắn theo kiểu bảy âm
có hai bản cung.
Một đàn thì gắn theo kiểu của Việt Nam này
của cổ của mình là
một bát độ chia đều
không có bản cung, không có nửa cung.
Nó thành 5 cung đều nhau.
Đấy là của mình.
Đây là thường đàn ti này
là mình gắn theo kiểu cung đình.
Theo kiểu của mình
thì mới bánh được các cái bài nhã nhạc
các thứ cung đình
những cái nhã nhạc truyền thống của mình
đồn ca tài tử
hoặc là quan họ
hoặc là tập trí trào cũng có thể bánh được.
Ngày xưa các cụ
cái dây nó khác biệt nhất là cái dây này.
Các cụ ngày xưa là chế tác
bằng cái dây tơ của con tâm.
Cột xe vào
to tiếng xanh rồi nọ kia
rồi cuối cùng nó cũng thất thoát đi.
Những người làm cái dây tơ này
thì người ta cũng không còn.
Lâu sau mình mới họ nghĩ lại
để mình phục chế.
Thì quả thật ngày xưa
đây là 2 cái đàn như nhau
mắc 2 cái đàn
độ to như nhau, độ dày như nhau
bưng ra cũng ra chăn như nhau.
Thế nhưng mà đây 1 cái đàn này
mắc 1 cái dây tơ
cái thứ nhất là nhìn cái dây nó to hơn.
Đấy.
Cái này thì mắc 1 cái dây như lâu.
Đấy.
Cái dây này thì nó đỏ hơn
1 cái âm thanh lấy độ cao bằng nhau.
Nhưng mà 2 âm thanh thì nó khác ở dưới này.
Cái dây tơ
nó mang tính chất mộc mạc hơn
và tiếng nó gọn.
Tiếng nó gọn hơn, nó không bị nhòe.
Đã có mặt trong nền âm nhạc
truyền thống Việt Nam từ lâu đời
đã trở nên thân quen và gần gũi
với mọi người dân Việt Nam.
Những cây đàn dân tộc
được trân trọng quý báu như
cổ vật gia bảo.
