Nghề làm đàn ở Đào Xá

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
245 Lượt xem video·18 thg 3, 2025
Comments are disabled for this video.
Hà Tây xưa đã được cả nước biết đến là vùng đất của những làng nghề.
Nhiều nghệ nhân thợ giỏi từ vùng đất này đã đến Hà Nội và nhiều nơi khác lập nên những phố nghề, làng nghề.
Mỗi làng nghề ở Hà Tây xưa đều có những câu chuyện cổ kể về các vị tổ nghề có công tạo nghề và phát triển nghề.
Cũng giống như các làng nghề khác, làng nghề làm nhạc của dân tộc cũng có những thang trầm theo thời cuộc.
Nhưng trong những thang trầm đó lại có những nghệ nhân luôn tâm huyết giữ lại làng nghề truyền thống.
Nghề làm đàn ở Đào Xá đã có cách đây hơn 200 năm do cụ Đào Xuân Lan khởi xướng.
Ngày ấy cụ Lan hành hương sang xứ Bắc rồi mang nghề về làm.
Ban đầu cũng chỉ dạy cho người trong họ để trong lúc nông nhàn có thêm việc.
Từ đó, nghề làm đàn trở thành nghề truyền thống của Đào Xá.
Nói chung nghề này thì thực ra nói đầu tiên tôi cũng không thích lắm.
Thế nhưng mà sau khi mà sức khỏe của ông bố yếu rồi thì ông bố cũng truyền lại.
Thì khi đi vào sản xuất rồi thì tự nhiên từ đâu nó cút hút mình thế.
Mình cảm thấy nó rất là thích cho nên là rất là ham mê và thích với nghề.
Để làm ra được một cây đàn như ý phải trải qua rất nhiều công đoạn
cùng với sự đòi hỏi khắt khe về mỹ thuật và cả sự kiên trì.
Việc làm đàn không chỉ yêu cầu cao về mẫu mã hình thức
mà quan trọng hơn hết là sự truyền đạt
tức là chất lượng âm thanh phải chuẩn mới đáp ứng được nhu cầu của người sử dụng.
Nguyên liệu chủ yếu để làm đàn là gỗ chắc và gỗ vông.
Từ khâu chọn gỗ, dà gỗ, phơi gỗ cho đến công đoạn chắp, ghép, đánh bóng, khảm chai và hoàn thiện
tất cả đều được làm theo phương pháp thủ công đúng với kỹ thuật của ngày xưa để lại.
Để nói về chất lượng của đàn người ta thường có câu thành chắc mặt vông
với nghĩa là thành đàn phải làm bằng gỗ chắc, mặt đàn phải làm bằng gỗ vông
thì đàn mới có những âm thanh chuẩn và có độ bền cao.
Sản phẩm nhạc cụ của xưởng ông Đảo Văn Soản sản xuất ra rất nhiều loại nhạc cụ, đặc biệt là nhạc cụ dân tộc.
Chúng ta hãy cùng đi vào từng công đoạn của việc làm ra cây đàn nguyệt, một cây đàn đặc trưng của Hát Văn.
Đầu tiên là việc chọn gỗ.
Chúng được sẻ ra, làm nhãn cho phù hợp với từng loại đàn.
Sau đó, gỗ được mang ép vào khuôn để định hình bầu đàn.
Khuôn được xiết lại với nhau bằng ốc để giữ lớp thành đàn cố định.
Lớp trong của bầu đàn được uốn tròn rồi dán theo lớp ngoài của bầu đàn.
Tiếp theo là công đoạn dán mặt của bầu đàn vào khuôn.
Ở công đoạn này có hai cách làm.
Dán mặt ngay khi ép khuôn và dán mặt sau khi dỡ khuôn.
Sau khi ép khuôn xong, để chúng định hình vài hôm để keo khô thì mới gỡ khuôn ra.
Đến đây một lần nữa, bầu đàn lại được chỉnh sửa, bào nhãn một cách cẩn thận.
Tiếp theo là công đoạn làm cần đàn.
Cần đàn được tạo hình đúng với từng loại đàn và được kép lại với con cốc.
Đây là bộ phận để lên dây đàn.
Công đoạn này tưởng như đơn giản, nhưng lại phải làm rất chính xác
sao cho cán đàn và con cốc được nối với nhau thành đường thẳng
để việc căng dây đàn sau này chuẩn xác và tạo ra ân thanh chuẩn mực.
Từng bộ phận của đàn được mang phun sơn hay còn gọi là vào màu.
Trước kia, khi chưa có sơn công nghiệp,
người nghệ nhân phải dùng sơn ta để quét
rồi qua nhiều công đoạn ủ, mài, đánh bóng
thì mới có được nước sơn như ý.
Anh Trung là một trong số ít những người theo nghề.
Vào nghề được năm năm,
nhưng anh cũng mới chỉ làm được một số công đoạn đơn giản để hỗ trợ ông Soạn.
Trong khi làm một số tính chất kiên trì, mầy mò và học hỏi đó
thì mới sản xuất được kính công trong vấn đề sản xuất này.
Nếu như không yêu ông về, không kiên trì, thì không làm được.
Vì cái này nghệ nhân đòi hỏi, tức là rất là tỉ mỉ, nhẹ nhàng thôi,
nhưng mà rất khắt khai tỉ mỉ.
Thế mà không tính mà nóng ruột hoặc là các thứ thì không làm được.
Việc tạo ra những cây đàn quả là một công việc không hề đơn giản.
Ngoài tỉnh yêu nghề,
còn cần có thời gian thì mới có thể làm thành thạo các công đoạn.
Để có một cây đàn hoàn chỉnh,
phải trải qua nhiều công đoạn tiếp theo.
Việc đầu tiên là ghép nối phần bầu đàn và cần đàn với nhau.
Với phần cần đàn,
các trục lên dây được mải rũa để gắn lên con cốc.
Hai phần chính là bầu đàn và cần đàn,
được gắn vào nhau qua một khớp nối được làm sẵn.
Phần bầu đàn được gắn chi tiết,
được gọi là con thú.
Đây là phần gốc của dây đàn.
Các chi tiết này tuy nhỏ,
nhưng lại cần phải rất chính xác.
Chính vì thế mà người thợ phải dùng đến một cây dưỡng để đánh dấu.
Với ông Soạn,
mỗi cây đàn không chỉ là một sản phẩm,
mà nó còn là một tác phẩm mà ông dành toàn tâm toàn ý.
Sau đó là công đoạn gắn phím đàn.
Đây là công đoạn cần sự chính xác cao.
Đàn nguyệt có 10 phím cao thấp khác nhau.
Mỗi phím phải nằm đúng vị trí của nó trên cần đàn
để tiếng đàn được tạo ra một cách chuẩn mực.
Với đôi bàn tay giả nua,
chỉnh sửa từng phím,
cẩn thận chỉnh âm,
rồi mới gắn cố định phím đàn.
Ông là người không biết về nhạc lý,
nhưng đã làm nghề,
phải thuộc từng tiếng đàn
như người ta thuộc lòng từng con chữ vậy.
Những chi tiết nhỏ trên cần đàn đã xong.
Chỉ còn một công đoạn cuối là hoàn thành cây đàn.
Các nhạc cụ dân tộc
làm một vai trò rất quan trọng
trong việc giúp cho người diễn sướng,
có thể quẩn định về cao độ,
về tích cấu,
cũng như là về giai điệu,
về bài hát.
Mỗi một cây nhạc cụ làm ra
thì âm sắc vang lên không bao giờ giống nhau cả.
Mỗi nhạc cụ đều có một âm sắc.
Nếu mà mỗi nhạc cụ làm ra
thì sẽ sản xuất ra những cây nhạc cụ
mà cái gì nó cũng giống nhau.
Tất cả những loài nhạc sĩ trôi lên
thì nó cũng giống nhau.
Đấy là một đặc trưng của nhạc cụ dân tộc
do các nghệ nhân đã sản xuất ra.
Nhìn những thành quả là những loài đàn
mà nghệ nhân Đảo Văn Soạn làm ra.
Không khỏi ngỡ ngàng bởi sự đa dạng
như đàn bầu, đàn tam, đàn tứ, đàn đáy
và cả những loại phức tạp như tam thập lục.
Với ông, lưu giữ được nghề truyền thống của cha ông
luôn là điều mà người nghệ nhân già này
vẫn đang âm thầm thực hiện.
