Tinh Hoa TV thông tin đến bạn đọc những tin tức cập nhật, chính xác, trung thực và chân thực nhất về các sự kiện đang diễn ra ở Trung Quốc và thế giới. Mọi ý kiến và tâm tư xin để lại ở dưới phần bình luận của mỗi video.
Đội ngũ kênh Tinh Hoa TV xin chân thành cảm ơn quý khán thính giả đã ghé thăm và để lại bình luận của quý vị về các sự kiện được đăng tải.
Sự theo dõi và ủng hộ của quý vị sẽ là nguồn động lực giúp Tinh Hoa TV tiếp tục phát triển hơn, mang lại nhiều hơn những tin tức nhanh nhất và chính xác nhất.
Thưa quý vị, hàng thế kỷ qua, đại dương là chiến trường quyền lực.
Nhà thám hiện thế kỷ 16 Walter Berkeley từng nói
mất kỳ ai thống lĩnh biển cả đều thống lĩnh thương mại
và rằng mất kỳ ai thống lĩnh thương mại thế giới đều thống lĩnh sự giàu có của thế giới.
450 năm sau, lời ấy vẫn đúng.
Panama, viên ngọc quý giữa hai đại dương, từ lâu là trung tâm của cuộc đua này.
Kênh đảo Panama từng là niềm tự hào của Mỹ
nhưng nay Trung Quốc đang nổi dậy, nhắm thẳng vào đây như một bàn đạp chiến lược.
Với sức mạnh ngược trội từ hải quân khổng lồ đến hàng chục cảng trên toàn cầu,
Bắc Kinh đang thấp thức vị thế của Washington.
Mỹ, từng làm chủ hai đại dương, giờ đối mặt nguy cơ mất Panama còn tại Trung Quốc.
Cuộc chơi quyền lực chỉ vừa bắt đầu.
Và trong trận chiến này, Panama là phần thưởng lớn nhất.
Vậy Tổng thống Trump sẽ dùng cách gì để giành lại vị thế này?
Trung Quốc kể thâm nhập âm thầm tại Panama
Kênh đảo Panama giờ nằm trong tay Panama
nhưng một thế lực mới đang nổi lên và len lõi vào mọi ngóc ngách của quốc gia này.
Trung Quốc
Năm 2017, Panama đã có một bước ngoặt lớn khi cắt đứt quan hệ ngoại giao với Đài Loan để thiết lập quan hệ với Bắc Kinh.
Chỉ vài tháng sau, vào tháng 11 cùng năm,
Panama trở thành quốc gia Mỹ Latin đầu tiên tham gia sáng kiến Bandai và Con đường,
một kế hoạch đầy tham vọng của Trung Quốc nhằm mở rộng tầm ảnh hưởng kinh tế toàn cầu.
Từ đó, mối quan hệ song phương giữa hai nước phát triển mạnh mẽ.
Panama ký một hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc, mở ra cánh cửa để thương mại hai chiều tăng trưởng đều đặn.
Nhờ vị trí địa lý chiến lược nối hai đại dương và những chính sách kinh tế cởi mở,
Panama nhanh chóng trở thành một điểm đến hấp dẫn cho dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc.
Một trong những con ác chủ bài giúp Panama thu hút Trung Quốc chính là khu vực thương mại tự do Colón,
khu thương mại tự do lớn nhất Tây Bản Cầu.
Nơi đây đóng vai trò trung tâm cho hoạt động tái xuất khẩu, mang lại lợi ích kinh tế đáng kể.
Thu nhập từ xuất khẩu được miễn thuế doanh nghiệp,
còn hàng nhập và xuất khẩu không phải chịu thuế hải quan hay thuế giá trị gia tăng.
Đặc biệt, sau khi cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung nổ ra vào năm 2018,
khu vực này trở thành cửa ngõ quan trọng để hàng hóa Trung Quốc tham nhập vào Mỹ-La Tinh,
cũng như tận dụng quyền tiếp cận miễn thuế tới các thị trường lớn như Mỹ và Liên minh Châu Âu.
Hiện tại, Trung Quốc là nguồn cung cấp hàng hóa lớn nhất cho Colón,
biến nó thành một trung tâm phân phối chiến lược cho các sản phẩm từ Bắc Kinh.
Nhưng không chỉ dần lại ở thương mại,
các doanh nghiệp Trung Quốc còn đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng và kinh tế Panama.
Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, tính đến năm 2023, hơn 40 công ty Trung Quốc đang hoạt động tại đây,
trong đó 20 công ty chọn Panama làm trụ sở khu vực.
Các lĩnh vực họ nhắm đến rất đa dạng,
từ thương mại, tài chính, vận tái biển, logistics, đến bất động sản và cơ sở hạ tầng.
Panama gần đây đã gia hạn quyền quản lý hai cản container lớn cho Hutchison Ports TPC,
một công ty Trung Quốc chịu sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Cộng sản.
Vậy Bắc Kinh thai thác quyền kiểm soát các cản này để giành lợi ích kinh tế ra sao?
Thưa Chủ tịch, tôi là một nhà quản lý cạnh tranh và các cản Trung Quốc mà ông đang nhắc đến.
Hãy để tôi đặt chúng vào bối cảnh cản ở Thái Bình Dương,
cản Bao Boa có quy mô tương đương với cản Houston.
Họ xử lý khoảng 4 triệu container mỗi năm, có khoảng 28 cân cấu giang.
Cản ở Đại Tây Dương thì tương đương với quê nhà tôi ở Miami, họ xử lý khoảng 1 triệu container.
Vì vậy, trong khi Roger Gunther ở cản Houston tạo ra khoảng 1 tỷ đô la mỗi năm
và Heidi Webb ở Miami làm ra khoảng 200 triệu đô la,
thì công ty cản Panama trả 0 đô la, không 1 đồng nào trong 20 năm cho nhựa quyền đó.
Thật khó để cạnh tranh với mức không, vì vậy tôi nghĩ đó là mối quan ngại kinh tế của chúng tôi.
Ngoài ra, hơn 100 công ty tư nhân Trung Quốc hiện đang tham gia hoạt động thương mại tại khu vực thương mại tự do Collins.
Từ nhập khẩu hàng hóa đến phân phối khu vực, dữ liệu gần đây cho thấy các doanh nghiệp Trung Quốc,
cả quốc doanh lẫn tư nhân đã rót hàng tỷ đô la Mỹ vào Panama từ xây dựng cầu đường đến phát triển cảng biển.
Để củng cố mối quan hệ này, Panama còn mở rộng chính sách nhập cư nhằm thu hút người Trung Quốc.
Năm 2018, cơ quan nhập cư Panama giới thiệu một chương trình đặc biệt.
Công dân Trung Quốc có giấy phép cư trú tạm thời, ít nhất 2 năm, có thể xin cư trú vĩnh biển.
Chính sách này được thiết kế riêng cho người Trung Quốc, không áp dụng cho quốc gia nào khác
và đã gây chú ý lớn trong cộng đồng người Hoa.
Theo cơ quan nhập cư quốc gia Panama, động thái này nhằm khuyến khích đầu tư và giao lưu văn hóa.
Kết quả, sự hiện diện của người Trung Quốc tại Panama tăng vọt.
Tính đến năm 2023, Panama có dân số khoảng 4,5 triệu người,
trong đó khoảng 300.000 người gốc Hoa, chiếm gần 7% dân số, tập trung chủ yếu ở tỉnh Panama.
Nhưng một báo cáo gần đây từ một cơ quan nhập cư Trung Quốc khẳng định câu số này cao hơn nhiều,
lên tới 17,7%, tương đương gần 800.000 người.
Dù số liệu này chưa được xác minh độc lập,
nó cho thấy một làn sóng nhập cư mạnh mẽ từ Trung Quốc trong những năm qua.
Từ kỹ sư, doanh nhân làm việc trong các dự án vành đai con đường,
đến cộng đồng di cư lâu đời từ thế kỷ 19 khi họ xây dựng đường sắt Panama.
Sự hiện diện ngày càng dày đặc của người Trung Quốc,
không chỉ dần ở kinh tế mà còn lan sang chính trị và xã hội.
Nhiều người gốc Hoa giờ giữ vai trò quan trọng trong kinh doanh
và thậm chí tham gia các vị trí lãnh đạo địa phương.
Điều này làm dấy lên lo ngại từ Mỹ, đối tác truyền thống của Panama.
Washington cho rằng ảnh hưởng kinh tế và dân số của Trung Quốc
có thể đe dọa an ninh khu vực,
đặc biệt khi Bắc Kinh không trực tiếp sở hữu kênh đào
nhưng lại kiểm soát các cảng lớn và cơ sở hạ tầng xung quanh.
Panama ngược lại, khẳng định kênh đào
vẫn do cơ quan quản lý kênh đào Panama vận hành độc lập.
Tuy nhiên với hàng tỷ đô la đầu tư,
hàng trăm công ty hoạt động và một cộng đồng người Hoa ngày càng lớn,
Trung Quốc đang âm thầm cắm rễ sâu tại đây.
Câu hỏi lớn vẫn còn, liệu đây chỉ là hợp tác kinh tế
hay là bước đi chiến lược để Bắc Kinh khống chế
tuyến đường huyết mạch nối hai đại dương?
Nếu tham vọng của Trung Quốc tại Panama không chỉ là kinh tế
mà là một nước cờ chiến lược,
thì điều gì sẽ xảy ra nếu Mỹ và Trung Quốc rơi vào xung đột?
Khi siêu cường động độ, Panama trong tầm ngắm.
Nếu một ngày, xung đột giữa Trung Quốc và Mỹ bùng nổ,
Panama với kênh đào huyết mạch nối hai đại dương
có thể trở thành điểm nóng của những nguy cơ an ninh nghiêm trọng
cả về kinh tế lẫn quân sự.
Về kinh tế, kênh đào Panama là tuyến đường thủy bận rộn hàng đầu thế giới,
xử lý tới 40% lưu lượng container đến và đi từ Mỹ.
Nhưng ở hai đầu kênh, cảng Balboa phía Thái Bình Dương
và Crystal Ball phía Đại Tây Dương,
lại do Hutchison Park, một công ty Hồng Kông có liên hệ chặt chẽ với Bắc Kinh, vận hành.
Chuyên gia Gordon Chan, nghiên cứu viên cấp cao của Viện Greystone,
đã cảnh báo trong một cuộc phóng vấn trên Fox News.
Điều này hoàn toàn quan trọng vì Trung Quốc có thể đóng kênh đào theo ý muốn,
và họ có thể làm điều đó thông qua hai hoạt động cảng ở cả hai đầu kênh đào,
như bạn đã chỉ ra, vì chúng được điều hành bởi Hutchison, một công ty Hồng Kông,
nhưng trong hệ thống của Trung Quốc,
họ không thể bỏ qua hoặc không tuân lệnh từ đảng.
Lời khẳng định này cho thấy chỉ cần một mệnh lệnh từ Bắc Kinh,
Trung Quốc có thể gây gián đoạn giao thông kênh đào,
đẩy chữ công ứng toàn cầu vào hỗn loạn.
Hàng hóa từ châu Á không đến được bờ đông Mỹ, giá cả leo thang,
và nền kinh tế Mỹ có thể thiệt hại hàng tỷ đô la chỉ trong vài ngày.
Nguy cơ quân sự còn đáng lo ngại hơn, ông Gordon Chan tiếp tục chỉ ra.
Ngoài ra, chúng ta còn có các doanh nghiệp Trung Quốc khác trong lĩnh vực,
và chỉ để đưa ra một ví dụ,
Trung Quốc hiện đang xây dựng cây cầu thứ tư qua kênh đào Panama.
Hiện tại, họ chỉ có những móng cầu trong nước,
nhưng sau một năm rưỡi nữa sẽ có thép bắt qua tuyến đường thủy này.
Trung Quốc có thể làm cây cầu đó sập,
và chúng ta biết điều gì có thể xảy ra.
Vào tháng 3 ở Baltimore,
khi một con tàu đâm vào cảng của cầu Francis Scott Key,
nó đã đóng cảng Baltimore.
Trung Quốc có thể làm điều tương tự theo nhiều cách khác nhau.
Lời cảnh báo này vẽ ra một viễn cảnh đáng sợ.
Trong một cuộc xung đột như tranh chấp Đài Loan,
Trung Quốc có thể phá hủy cơ sở hạ tầng kênh đào
hoặc trì hoãn tàu chiến Mỹ đi qua,
làm suy yếu khả năng phản ứng nhanh của Washington.
Mỹ, dựa vào Hiệp ước Trung lập năm 1977,
có quyền can thiệp quân sự để bảo vệ kênh đào.
Nhưng nếu Trung Quốc ra tay trước,
dù bằng cách phong tỏa cảng hay phá sập cầu,
hậu quả sẽ là một đoạn gián mạnh vào an ninh quốc gia Mỹ.
Ngược lại, nếu Mỹ phong tỏa kênh đào
để cắt tuyến thương mại của Trung Quốc,
quốc gia sử dụng kênh nhiều thương hay,
Bắc Kinh sẽ mất lối xuất khẩu nhanh nhất sang châu Mỹ,
gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng.
Dù vậy, bất kỳ hành động nào từ hai phía
cũng dẫn đến cả giá khổng lồ.
Thương mại toàn cầu sập đổ, giá vận tải tăng vọt
và nguy cơ leo thang quân sự vượt ngoài tầm kiểm soát.
Như Ngoại trưởng Marco Rubio nhấn mạnh
trong chuyến thăm Panama City vào tháng 2 năm 2025,
chính quyền Tổng thống Trump coi
ảnh hưởng của Trung Quốc tại đây là mối đe dọa trực tiếp.
Panama đang bị kẹp giữa hai siêu cường.
Nhưng để hiểu tại sao Mỹ không thể để mất kênh đào,
chúng ta phải nhìn lại cái giá họ đã trả để xây dựng nó
và sai lầm khi để nó vụt khỏi tay.
Mỹ xây dựng kênh đào bằng máu, mất đi vì Carter
Kênh đào Panama không chỉ là một con đường thủy,
nó là biểu tượng của máu, mồ hôi và tham vọng Mỹ.
Đầu thế kỷ 20, sau khi Pháp thất bại
trong việc xây kênh đào vì sốt rét và nở nần,
Tổng thống Theodore Roosevelt đã giúp Panama
độc lập khỏi Colombia năm 1903
để đổi lấy quyền xây dựng và kiểm soát kênh đào
cùng khu vực Conozone.
Công trình bắt đầu năm 1904
do quân đoàn kỹ sư Hoa Kỳ giám sát
với hơn 75.000 người lao động từ Mỹ và Tây Ấn tham gia.
Nhưng cái giá quá đắt.
Mỹ chi 375 triệu USD,
tương đương hàng tỷ USD ngày nay,
bao gồm 10 triệu USD trả cho Panama
và 40 triệu USD mua tài sản từ Pháp.
Đây là dự án tốn kém nhất trong lịch sử Mỹ lúc bây giờ.
Quan trọng hơn tiền bạc là sinh mạng.
Hơn 5.600 người đã chết vì bệnh tật và tai nạn.
Các nhà sử học ước tính tổng cộng
số người chết khoảng 25.000 người
từ thời Pháp và Mỹ.
Dù con số nào đúng thì kênh đào
vẫn được xây bằng máu của hàng ngàn công nhân,
chủ yếu là người Tây Ấn.
Và cuối cùng quả ngọt cũng đến.
Ngày 15 tháng 8 năm 1914,
tàu SS Ancon đi qua cơn dài 82 km,
mở ra thủy nguyên mới cho thương mại và quân sự,
giúp Mỹ thống trị hai đại dương trong Thế chiến II.
Nhân đến năm 1977,
Tổng thống Jimmy Carter
ký hiệp ước Torrey Horse Carter
bàn giao cơn cho Panama
vào ngày 31 tháng 12 năm 1999.
Quyết định này gây tranh cãi,
bị coi là sai lầm lớn,
nhất là khi Trung Quốc giờ đang gia tăng ảnh hưởng.
Với cái giá đắt về máu và tiền,
việc để Trung Quốc qua các tảng như Boiba và Cristobal
hưởng lợi chiến lược là không thể chấp nhận
với nhiều người Mỹ,
trong đó có Tổng thống Trump.
Ông khẳng định kênh đào là tài sản quốc gia
và đòi lại nó là cách bảo vệ di sản
mà hàng ngàn người đã hy sinh.
Trung Quốc chẳng đổ mồ hôi nào
sao họ xứng đáng hưởng lợi
từ công sức của Hoa Kỳ.
Mỹ đòi lại kênh đào
Trung Quốc bó tay
Mỹ đã hy sinh quá nhiều
để xây dựng kênh đào Panama.
Máu, mồ hôi và hàng trăm triệu đô la
nên không thể để Trung Quốc dễ dàng thao túng nó.
Nhưng giờ đây,
Mỹ đã có cách lấy lại quyền kiểm soát
và Trung Quốc sẽ không thể làm gì
để ngăn cản nếu Washington quyết tâm.
Một bước ngoặt lớn vừa xảy ra,
Panama tuyên bố không gia hạn các dự án
trong sáng kiến Bandai và con đường với Trung Quốc.
Quyết định này công bố vào tháng 2 năm 2025.
Các nước tham vọng của Bắc Kinh
trong việc mở rộng ảnh hưởng
qua các dự án cơ sở hạ tầng
như cây cầu thứ tư qua kênh đào.
Điều này đồng nghĩa với việc
các công ty Trung Quốc như Hutchison Park
đang vận hành cản Barbour
và Cristobal sẽ mất dần đòn đẩy kinh tế
tại Panama.
Không còn sự hậu thuẫn từ Bandai và con đường,
Trung Quốc khó lòng duy trì sức ép chiến lược
tại đây. Điều này mở đường
cho Mỹ khẳng định lại vị thế của mình.
Cơ sở pháp lý để Mỹ hành động
nằm trong Hiệp ước Trung lập năm 1977
và Tổng thống Trump đang tận dụng
nó để đòi lại kênh đào.
Tôi muốn chuyển sang
Hiệp ước Trung lập.
Tổng thống Trump đã đưa ra những lập luận
quan trọng. Cả việc Trung Quốc
kiểm soát cơ sở hạ tầng kênh đào
và các khoản phí quá cao áp dụng
cho việc đi qua kênh đào đều là vi phạm
Hiệp ước Trung lập.
Tôi muốn nhấn mạnh ba điều khoản cụ thể
mà ông đã đề cập trong phần phát biểu mở đầu.
Điều 4 của Hiệp ước Trung lập yêu cầu
cả Hoa Kỳ và Panama viết lập
và duy trì một chế độ trung lập.
Điều 5 hạn chế
bất kỳ sự kiểm soát nào từ nước ngoài
bằng cách quy định chỉ có Cộng hòa Panama
mới được vận hành kênh đào
và duy trì lực lượng quân sự,
các địa điểm phòng thủ và các cơ sở quân sự
trong lãnh thổ quốc gia của mình.
Và cuối cùng, Điều 31C
yêu cầu rằng phí cầu đường
và các khoản phí khác
phải công bằng,
hợp lý, bình đẳng
và phù hợp với các nguyên tắc
của luật pháp quốc tế.
Theo ý kiến của ông, với tư cách là một
chuyên gia về luật quốc tế,
liệu các sự kiện được thảo luận ở đây
có thể được coi là vi phạm Hiệp ước Trung lập
đang có hiệu lực giữa Hoa Kỳ và Panama không?
Tôi nghĩ rằng thưa Thượng nghị sĩ
có khả năng là như vậy.
Và điểm cuối cùng của ông
dẫn tôi đến câu hỏi cuối cùng,
đó là nếu Hoa Kỳ xác định rằng Panama
vi phạm Hiệp ước,
thì Hoa Kỳ sẽ có những
biện pháp khắc phục nào
phạm vi các biện pháp khắc phục
cho việc vi phạm Hiệp ước đó là gì?
Tôi nghĩ điều này có thể nghe sốc khi nghe
ngày hôm nay,
nhưng khi tiền xét lịch sử phê chuẩn
và các cuộc tranh luận trong cơ quan này
về Hiệp ước này,
rõ ràng Hiệp ước được hiểu
là trao cho cả hai bên quyền ri biệt
để sử dụng vũ lực
nhằm thực thấy các điều khoản
của Hiệp ước.
Giáo sư cũng nhấn mạnh rằng
khi nhượng kênh đào,
Mỹ đã buộc Panama chấp nhận hạn chế chủ quyền
cho phép Washington can thiệp bằng vũ lực
nếu Hiệp ước trung lập bị đe dọa.
Dù vậy, ông lưu ý vũ lực chỉ nên dùng
sau khi ngoại giao thất bại,
nhưng Hiệp ước rõ ràng cho phép điều đó.
Thưa quý vị,
sau chuyến công du của Ngoại trưởng Rubio
tháng 2 năm 2025,
Panama đã từ chối gia hạn văn đai
và con đường,
và ngày 4 tháng 3 vừa qua,
BlackRock đã thành công mua phần lớn
của phần tài hai cản chính
Barbour và Cristobal
với giá 23 tỷ đô la,
từ đó nắm quyền kiểm soát hai cản quan trọng này.
Đây được xem là những thắng lợi
ban đầu của Mỹ.
Dẫu vậy, với ảnh hưởng sâu rồng của Trung Quốc,
chặng đường lấy lại Panama vẫn đầy thách thức.
Liệu Tổng thống Trump có cách nào
đảo ngược tình thế,
giành lại di sản mà Mỹ đã hy sinh quá nhiều
để tạo dựng?
Hay Trung Quốc sẽ tiếp tục chiếm lĩnh
trên tuyến đường viết mặt này?
Hãy để lại ý kiến của quý vị dưới phần bình luận
và đừng quên theo dõi kênh
để cập nhật diễn biến tiếp theo.
Xin chào và hẹn gặp lại!