Nghề làm giấy sắc phong tại Hà Nội | Tinh hoa nghề Việt

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
166 Lượt xem video·3 thg 3, 2025
“Giấy sắc phong” văn bản truyền mệnh lệnh của nhà vua việc Vua phong tước hiệu cho các quan lại, quý tộc những người có công với triều đình, hoặc phong thần và xếp hạng cho các vị thần được thờ trong các đình đền của Việt Nam.
Comments are disabled for this video.
Hãy subscribe cho kênh Ghiền Mì Gõ Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn
Dưới thời phong kiến, sắc phong là một văn bản truyền mệnh lệnh của nhà vua
Phong thức hiệu cho các quan lại, quý tộc
Khen thưởng những người có công với chiều đình
Hoặc phong thần và xếp hạn cho các vị thần được thờ trong các đình đền của Việt Nam
Giới sắc phong được coi là văn bản quý
Bởi do nhà vua trực tiếp bàn tặng
Do đó, sắc phong được gìn giữ cẩn thận trong hòm
Hoặc treo trang trọng trên bản thờ chính của đình, đền hay nhà thờ của các dòng tộc
Sắc phong là linh hồn của di tích
Trong hương ước của rất nhiều làng xã, vùng đồng, bác bộ có ghi rõ điều này
Cái ngày đó là ngày hội
Và người ta còn quy định
Trong ngày hội đó
Việc đạo sắc phong rước về đình làng
Nó theo nhi thức như thế nào
Và người dân ở làng xã đó
Khi được sắc phong này
Người ta tin rằng
Đây là vị thần của làng mình
Được vua phong cấp, vua công nhận
Thì vị thành hoàng đó
Sẽ chê trả cho dân làng
Trong việc làm ăn sinh sống
Cho nên người ta rất trân trọng sắc phong này
Sắc phong như chúng tôi biết
Nó có tính chất độc bản
Ngày xưa vua chỉ phong một lần
Thất lạnh không được cấp lại nữa
Cho nên nó rất là quý
Trong thời vua Lê chúa Trịnh
Theo gia phả của dòng họ lại tại Nghĩa Đô, Hà Nội
Đây là dòng họ duy nhất được chúa Trịnh Tráng
Giao cho Đặc ân làm giấy sắc cho vua
Cho đến giờ
Trong dân gian vẫn còn lưu truyền lại
Những câu ca giao
Họ lại làm giấy sắc vua
Làng láng kéo cờ mở hội hùng ghê
Hay
Tiếng đồn con gái Nghĩa Đô
Quanh năm làm giấy cho vua được nhờ
Theo nghiên cứu của Viện Viện Đông Bác Cổ
Là một trung tâm nghiên cứu cổ pháp
Về Đông Phương Học
Mỗi năm dòng họ lại cung cấp cho triều đình
Khoảng 2.000 tớ giấy sắc
Khoảng 40.000 sắc phong
Đã được các triều vua của Việt Nam
Ban tại 90 huyện ở Đông Bác Bộ
Ông Lại Phú Thạch
Là người duy nhất trong dòng họ lại đến nay
Vẫn còn làm giấy sắc phong
Đang ngoài 60 tuổi
Người nghệ nhân già vẫn đau đáu nỗi lo
Nghệ truyền thống hơn 600 năm của dòng họ
Sẽ bị thất truyền
Khi không còn ai tiếp nối
Làm cái công việc này rất tỉ mỉ
Thứ hai là không đem lại
Hiệu quả kinh tế
Cho nên tôi nghĩ là chả ai ta thích cả
Mỗi tôi là tôi thích
Cái nghề này
Mình muốn khẳng định với cả
Mọi người trong dòng họ
Nghề này là nghề của mình
Và mình làm được
Và chất lượng phải bảo đảm như ngày xưa
Còn tôi kiên quyết tôi làm
Thì tôi cũng phải đầu tư rất nhiều năm
Giấy gió là nguyên liệu chính
Để làm nên tựa giấy sắc
Thế nhưng công thức chuyển giấy gió
Thành giấy sắc
Cũng chỉ được chuyển trực tiếp trong dòng họ lại
Nếu mà muốn làm được cái giấy sắc phong
Thì cái bước đầu tiên là
Anh phải làm được giấy gió
Nó chỉ khác giấy gió bình thường
Và cái đòi hỏi cái nguyên liệu của nó
Phải được chọn lựa kỹ hơn
Tiêu chuẩn về nguyên liệu
Nó phải cao cấp hơn
Thì khi anh sản xuất ra cái giấy
Nó sẽ mịt màng hơn, đẹp đẽ hơn
Những người thợ như thợ
Trong dòng họ nhà tôi
Là họ làm những yêu cầu rất cao
Với mặt nguyên liệu
Thì nó sẽ làm ra một giấy rất đẹp
Nhẫn, nụi
Để xeo giấy
Người thợ cần có 2 dụng cụ
Là khuôn xeo và liềm xeo
Khuôn xeo
Là một chiếc khung gỗ hình chữ nhật
Có kích cỡ như kích cỡ giấy định làm
Trên khuôn xeo đặt liềm xeo
Là loại mảnh làm từ những nan
Cật, nứa rất nhỏ
Phẳng và có độ dày liền nhau
Xeo cái giấy gió
Và để làm sắc phong
Thì cái bản này rất to
Thế cho nên là một người
Không thể bê được cái khuôn liềm xeo
Để mà bê lên với cái khuôn
Nó dài hàng trên một mét
Nó rộng khoảng 6-7 miếng phân
Mà khi mà người ta
Xúc cái nước của cái bột gió
Trong cái tàu xeo vào
Thì một người không thể bê được
Thế mà bây giờ nếu muốn xeo được
Một tờ giấy như thế
Thì tối thiểu phải có 4-5 người
Thì là cái người xeo chính sẽ đứng
Ở một chiều dài
Của một cái khuôn
Còn 3-4 người sẽ đứng xung quanh
Và khi người ta vụt một cái lên người ta
Vụt vào cái nước gió người ta nâng lên và nâng đều
Để để người ta lắc
Thì nước nó sẽ dích xuống
Thì cái bột nó nằm lại trên cái liều
Chứ còn bây giờ thì họ không
Không xeo nhiều người như thế nữa
Thì họ sẽ phải tráng nhiều lần
Họ tráng nhiều lần thì đương nhiên là giấy nó thành nhiều lớp
Cái giấy nó cũng dày
Nhưng mà thực chất là nó có thể bóc ra được
Bởi vì nó thành 2-3 lớp
Nhưng ngày xưa của các cụ tôi làm
Thì chỉ có xúc có một lần thôi
Và lắng nước một lần
Cái độ dày của nó là độ dày nhất định
Thì là không bao giờ bóc được
Cho nên cái độ bền của nó khác hẳn
Bây giờ xem
Là gì đấy
Khi anh xeo xong một tờ giấy
Thì tờ giấy này cái độ thấm nước nó rất cao
Nếu mà có nước vào nó ngấm ngay
Nhưng mà để
Muốn mà không ngấm được nước
Thì ta phải cho những cái phụ da khác vào
Thí dụ như là keo
Thì ta phải tẩm ướp nó vào
Tẩm ướp là mỗi
Mỗi nơi người ta làm
Người ta dạy là có một kỹ thuật riêng
Nhưng chúng tôi thì phết keo lại theo kiểu của chúng tôi
Thì chúng tôi phải phủ keo vào
Để làm sao nó ngấm được toàn bụng
Trong cái phần thân giấy
Đấy, khi mà keo đã thấm vào rồi
Thì anh phải khơi khô
Anh phải thêm một công đoạn
Đó là anh phải chống được mũi vỏ mà
Thì anh lại phải có một cái loại
Nguyên liệu khác
Để anh lại phủ vào nó
Như là phủ keo
Xong rồi khi mà đã làm được những cái bước này rồi
Thì ta bắt đầu
Để cho tờ giấy nó đẹp
Thì ta nhuộm
Ta nhuộm màu đấy
Sau khi pha màu
Người thợ sẽ quét thử lên hai mặt
Của một tờ giấy gió nhỏ
Nếu màu lên đều
Đúng với sắc vàng của tờ giấy sắc định làm
Thì mới quét màu lên tờ giấy gió nguyên liệu
Sau khi nhuộm màu đều cả hai mặt
Giấy lại tiếp tục được phơi khô
Nhuộm màu xong rồi
Thì ta
Vì cái tờ giấy nó không được nhãn nụi
Viết nó rất khó
Thì ta phải dùng cái
Chày
Ta gõ cho nó lên một cái mặt gỗ
Mặt đá cho nó
Nhãn nụi phẳng phiêu
Thì khi mà anh gõ vào kỹ
Thì cái mặt giấy nó sẽ rất nhãn
Thì lúc nhãn như thế
Thì người ta mới viết được
Đấy thì công đoạn của làm một cái tờ giấy
Để mà thành một cái giấy sắc phong là như thế
Với sự cầu kỳ trong khâu làm giấy
Giấy sắc phong có độ bền đáng kinh ngạc
Bất kể thời tiết
Hay sự bảo mòn của thời gian
Những tờ giấy sắc xưa
Vẫn có thể còn nguyên vẹn sau vài trăm năm
Sau rất nhiều công đoạn làm giấy
Bước cuối cùng chính là vẽ họa tiết lên giấy
Công đoạn này
Cần sự tập trung cao độ của người nghệ sĩ
Từng nét bút đều thật tỉ mỉ
Và cẩn thận
Đã đặt bút là phải chính xác
Vì không thể tẩy xóa hay vẽ lại
Đây là công đoạn mang tính nghệ thuật nhất
Trong quy trình làm giấy sắc
Cái họa tiết để vẽ
Trong thời bóng kiến
Nó có sáu loại cơ bản
Loại phong cho những người có công
Với cả quốc gia
Được dùng từ gọi là phong thần
Hoặc là phong quan
Ngày xưa có ba loại
Phong thần
Thượng đẳng thần, trung đẳng thần và hạ đẳng thần
Còn quan thì có thượng đẳng quan, trung đẳng quan và hạ đẳng quan
Mỗi một loại
Vẽ một họa tiết khác nhau
Sẽ có sáu họa tiết cơ bản
Mỗi một thời của một triều đình
Lại quy định một kiểu họa tiết
Cho nên là con rồng trên giấy phong
Không chỉ có sáu con rồng đâu
Sáu kiểu
Mà theo như tôi biết
Nó có trên 70 kiểu rồng
Mà tôi mới nhớ được khoảng 20 kiểu
Trên thông tin của chúng tôi nhìn thấy
Cũng không nhiều lắm
Có những rồng rất đơn xa
Có những rồng rất cầu kỳ
Về trang trí trên sác phong
Chúng tôi thấy tương đối đặc biệt
Hình rồng trên sác phong
Là độc lóc
Tức là chỉ một con rồng thôi
Và đầu con rồng bao giờ cũng phải quay về
Rồng Niên Hạ Của Vua
Và mặt sau của sác phong
Dù không biết chữ
Nhưng vẫn có thể vẽ một hình rồng
Hoặc là hình Long Ly Quy Phượng
Theo những cụ tôi kể lại ngày xưa
Vì cả một dòng họ làm
Thì rất nhiều người phải vẽ
Chỉ có một vài người có khả năng vẽ được
Thì họ phải vẽ mẫu
Vẽ mẫu thì như ngày xưa
Một cái cụ gọi là
Vẽ chạy
Tức là một người vẽ trước
Cái chi tiết cơ bản
Xong còn những người cái tay vẽ
Không được được siêu việt lắm
Thì bắt đầu phải tố theo
Thì như thế gọi là vẽ đồ
Tức là căng ghe lạ
Để vẽ cho nên là
Mẫu vẽ của thời
Mỗi một thời một cụ nào
Trong dòng họ mà vẽ đẹp
Thì sẽ vẽ chính
Xong còn toàn mẫu các vị
Xong là phải vẽ đồ theo
Giấy sác phong có hai màu cơ bản
Là vàng da thị và đỏ da đồng
Từ ngừng về đó là hai màu vẽ
Bạc và vàng
Cái phần viết thì
Cái nghề nhà tôi thì chỉ làm được giấy thôi
Chỉ không được viết
Vì viết là ngày xưa chỉ có vua thôi
Và các cái vị quan
Là nội dung của triều đình soạn
Và viết thôi chứ còn không ai
Làm cái giấy này mà được viết cả
Cho nên là cái thời nào
Tôi nên chỉ có một vài người
Được viết cái loại sác phong này thôi
Và những người đó thì chắc triều đình phải kén
Vào những người chữ đẹp
Khi vua phong thần
Cho một người có công với đất nước
Thì luôn luôn có một câu cuối cùng
Hãy chăm sóc con dân của chồng
Nghĩa là cái mà
Của một người được phong thần
Luôn luôn nghĩ đến và thường trực trong trái tim
Là làm sao mang lại niềm vui
Hạnh phúc cho người dân
Để được xứng đại cao cả nhất của một đất vua
Của một người đã được phong thần
Hay những người khác
Trải qua thời gian
Là nghề truyền thống của cả một dòng họ
Giờ đây chỉ còn lại trong ký ức
Và trên netbook của người truyền nhân duy nhất
Nét vàng son trên dây gấm
Lưu giữ một lịch sử hào hùng
Của các triều đình phong kiến Việt Nam
Vì nhận lại công trạng của các bậc tiền nhân
Và để lại cho hậu thế
Những trang vàng của đất nước
