Đời sống của cư dân, các di tích, di sản văn hoá Chăm Pa

Từ đầu công nguyên cho đến các thế kỷ 17-18 trên giải đất miền Trung Việt Nam Chủ yếu là từ đèo Ngang cho đến Bình Thuận đã xuất hiện phát sáng rực rỡ Rồi tắt dần một nền phân minh độc đáo đó là nền phân minh Champa Champa cổ xưa có nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu Xã hội Champa phân chia thành 3 tầng lớp rõ ràng Ràng buộc với nhau bởi chế độ sở hữu rộng đất và lễ nghi tôn giáo Những hồi tháp châm đồ sộ độc đáo là một trong những yếu tố quan trọng có phần tạo nên thết đặc trưng cho văn hóa Champa Đây là một khối kiến trúc xây dựng bằng gạch thường có cửa mở về hướng đông hướng mặt trời bó Hầu hết các tháp châm thường được đặt trên các vị trí thoáng, gò đồi, xa chỗ người dân sinh sống Điều đặc biệt của tháp châm là nghệ thuật chạm khắc tinh sản và ấn tượng Những ngôi tháp châm nổi tiếng ở Việt Nam có thể kể đến là Thánh Điện Bí Sơn, Tháp Poc Long Ga Rai, Tháp Bà Po Naga, Tháp Bánh Ít Thánh Điện Bí Sơn thuộc xã Duy Tân, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng 70km về hướng tây nam Nơi đây là một tổ hợp gồm nhiều đền đài của vương quốc Champa xưa Đây cũng từng là nơi tổ chức lễ cúng tế của vương triều Champa, nơi đặt lăng mộ của các vị vua hay hoàng thân quốc thích Bị quên lãng trong một thời gian dài, phải đến năm 1885, Thánh Điện Bí Sơn mới được phát hiện và được UNESCO công nhận là di sản thế giới vào năm 1999 Xưa kia, người Champa đã làm nhiều nghề thủ công để sinh sống như làm gốm, dẹt vải, đóng xe châu, thuyền, nghề kim hoàng Hiện nay, đa phần các nghề này đã thắt chuyển, chỉ còn gốm và thủ cập được lưu giữ Làng gốm Bàu Trúc và làng dẹt Mỹ Nghiệp, tỉnh Ninh Thuận là hai làng nghề nằm trong danh sách bảo tồn và phát triển, cũng là địa điểm du lịch văn hóa được nhiều người biết đến Văn hóa Champa còn nổi tiếng với các lễ hội như lễ hội Cổng Mưa, lễ hội KT, lễ hội Ra Mưu Văn, lễ hội Roya Fitchok, lễ hội Tháp Bà Ponagar, lễ mở cửa Tháp Trăm Trong đó, quan trọng và gây ấn tượng nhất là lễ hội KT Lễ hội KT được tổ chức theo quy mô nhỏ ở từng làng, sau đó ở từng gia đình Các thành viên gia đình cùng hành lễ cầu mong cho gia đình được bình an, con cháu là ăn phát đặc, gặp nhiều may mắn Đây cũng là dịp để mọi thành viên trong gia đình gần cú ý đoàn kết được vui chơi giải trí sau một năm lao động miệt mại Tháng 2 năm canh tí, tức năm 40, Trưng chắc cùng với em gái là Trưng Nghị phát động cuộc khởi nghĩa ở cỡ Sông Hát thuộc địa phận huyện Phúc Thọ, Hà Nội ngày nay Từ Mê Linh, nghĩa quân tiến về Xui, tiến đánh Lê Lâu, Thuận Thành, Bắc Ninh, thù phù của chính quyền nhà Đông Hán ở Giao Trị Chế độ áp ức của nhà Hán bị quật đổ, Lê Lâu được giải phóng Chỉ trong một thời gian ngắn, hai bà Trưng đã giải phóng được 65 huyện thành, toàn bộ lãnh thổ nước Việt hồi đó Trưng chắc được suy tôn làm vua, hiệu là Trưng Nữ Vương, đóng đô ở Mê Linh Cuộc khởi nghĩa của hai bà Trưng mở đầu cho phong trào chống ách đối hộ phương Bắc của nhân dân ta Cuộc khởi nghĩa đánh quân ngô do Triệu Thị Trinh và anh trai là Triệu Quốc Đạt lãnh đạo Bùng nổ vào năm 248 và nhanh chóng lan ra khắp quận Giao Trị Từ núi rừng Ngã Nưa, nghĩa quân bà Triệu tấn công thành tư phố giành thắng lợi Bà Triệu cùng nghĩa quân vượt sông Mã xuống vùng Bồ Điền xây dựng căn cứ địa Khi Triệu Quốc Đạt tử trận, Triệu Thị Trinh lãnh đạo toàn bộ quân khởi nghĩa chiến đấu chống quân ngô Vua Ngô đều 8.000 quân sang nước ta đàn áp phong trào khởi nghĩa Quân khởi nghĩa bị thua trận, si yếu dần và tan vững Bà Triệu phải rút về núi Tùng Sơn rồi rút gươm tự vẫn vào ngày 22 tháng 2 năm Bậu Thìn 248 Năm 930, Vua Nam Hán mở cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ nhất Đánh bại chính quyền Khúc Thừa Dụ, thiếm thành Đại La Năm 931, được sự ủng hộ của nhân dân và hào kiệt trong vùng Dương Đình Nghệ kéo quân ra Bắc, bao vây công phá thành Đại La Cuộc khởi binh đánh đuổi quân xâm lược dưới sự đánh đạo của Dương Đình Nghệ Hoàn toàn thắng lợi, chấm dứt miêu độ hán hóa của dàng phương Bắc Dương Đình Nghệ tự xưng là tiết độ sứ, cai quản quyền trong châu Ông là một trong những người có công phục hồi và mở rộng thành Đại La Để trở thành Kinh đô Thăng Long vào thế kỷ thứ 11 Vua quyền, quê ở Đồng Lâm, là người có sức khỏe, miêu cao chi lớn Trong cuộc kháng chiến của Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán Vua quyền đã chiến đấu anh dũng, nên được Dương Đình Nghệ tin yêu, gả con gái cho Và sau đó thông lạc thứ sự, chấn dự ái châu thành hóa Năm 937, Dương Đình Nghệ bị tướng của mình là Kiểu Công Tiễn xét hại Được tin đó, Vua quyền đã kéo quân ra Bắc chỉ tội Kiểu Công Tiễn Kiểu Công Tiễn cầu cứu nhà Nam Hán, tạo kỳ nề cho quân Nam Hán xâm lược nước ta lần thứ hai Vua quyền tiến quân nổ thành Đại La, giết chết Kiểu Công Tiễn, đồng thời chuẩn bị chống quân xâm lược Để ghi nhớ công lao của Vua quyền, người lãnh đạo quân ta đánh thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938 Chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc và mở ra thời kỳ độc lập tự chủ cho nước nhà Ở nhiều địa phương gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của ông đều lập đền thờ Duyên ở Hải Phòng, nơi diễn ra trận chiến đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng Đã có trên 20 ngôi đền, đình, tử và khu di tích được xây dựng Có những đền thờ được lập cách đây hơn 1.000 năm, cũng có khu di tích mới được xây dựng Ngoài Hải Phòng, tại Đường Lâm, nơi là thị xã Sơn Tây Hà Nội, quê hương ông, cũng có đền thờ và lăn ngô quyền Lăn mộ được xây dựng năm tự đức thứ 27-1874 và chúng tu năm minh mạng thứ 2-1821 Đặc biệt, trong quần thể đền và lăn ngô quyền có 18 cây dưới cổ Tương truyền là nơi ngô quyền bộ vôi ngựa đã được công nhận là cây di sản quốc gia Tại những ngôi đền này còn lưu giữ hàng trăm hiện vật, cổ vật và hàng chục bản sắc phong có nền hiệu từ năm 1522-1924 Trong đó nhiều sắc phong suy tôn ngô quyền là Ngô Vương Thiên Tử và Thượng Đặc Tối Linh Đại Phương Đặc biệt, một số đền thờ còn lưu giữ những chiếc cổ trứng tích của trận Bạch Đầm lịch sử năm 1938