Nón Chuông – Sức sống đi cùng thời gian | Làng Nghề Việt

Từ những chiếc lá mong manh, những sợ cức mảnh mai, những vòng cho nứa mỏng mảnh mà tạo thành những chiếc nón lá chắc chắn dãi sầu mưa nắng là nhờ sự khéo léo của đôi bàn tay người thợ hàng trăm năm qua đã tạo thành thương hiệu chiếc nón làm chuông, xanh tiếng bao đời tạo nên nếp văn hóa măng đậm bản sắc dân tộc. Nón chuông hôm nay vẫn được gìn giữ về sức sống một làng nghề truyền thống Nón chuông vốn bổi tiếng khắp vùng qua hàng trăm năm Cắn bó với người dân làng chuông nay thuộc xã Phương Trung huyện Thanh Oai, TP Hà Nội Người làm nón ở ngôi làng cổ bên đê sông đáy đã có lịch sử lâu đời mà đến hôm nay trong nghiệp sống hối hả của đô thị vẫn lưu giữ cho nơi đây một nét bình yên Đâu đó vẫn còn những góc quê xưa thanh bình Những bà, những chị cần mẫn làm ra chiếc nón lá mộc mạc như thổi nào Một vẻ đẹp từng trừng chỉ còn trong ký ức, vẫn hiện vữ trong đời sống hôm nay Để có một chiếc nón đẹp phải trải qua rất nhiều công đoạn tỉ mỉ Đầu tiên là khâu làm lá Nón làng chuông có nhiều loại nên lá làm nón được sử dụng từ hai loại lá lụi và lá cọ Lá lụi được người dân làng chuông gọi là lá non còn lá cọ được gọi là lá già Lá làm nón là lá được lấy ở phần ngọn vò với cát để lá được trắng được đem phơi nắng cho khô, phơi xương cho mềm Để làm được một chiếc nón để mà nó đẹp thì ta phải chọn được những cành lá to và đẹp và đều dê Thịt lá nó phải nạc, nó không xương lá như cành này Xong rồi ta đem về ta vò với cát Vò với cát xong rồi ta phơi ở trên đê Phơi với nắng to thì nắng này thì không phải phơi mấy ngày Phơi lá là khâu đoạn khó nhất bởi vì nếu như thời tiết mưa thì sẽ bị hỏng lá Mà thời tiết âm mưu này là thịt lá sẽ không được chìn lá Mà nắng đều thì thịt lá mới được chìn lá, mới đẹp lá Khi lá đã đảm bảo khô và mềm sẽ được đôi bàn tay khéo léo của người thợ tẽ ra để không bị xoăn tít Rồi lại được lá trên một đế kim loại nóng dùng búi rẻ quốc cho từng chiếc lá phẳng phiêu Nón đẹp thì cần có khung vững chắc Nón lá truyền thống làng chuông có 16 vòng Vòng ngoài cùng to nhất, rộng nhất Các vòng sau nhỏ dần theo hình khuôn nón Mỗi vòng này phải được bót thật đều tay mới tạo ra một chiếc nón đẹp Trên nền khung chắc chắn từng lớp lá được xếp lên tạo hình với 3 lớp lớp lá lót, lớp mo, sau đến lớp lá ngoài Tiếp đến là công đoạn thắt nón tức là người ta khâu nón bằng sợi cước Từng mũi kim đều đặt đưa lên đưa xuống Từng bàn tay thoăn thoát đưa kim để mỗi mũi thật đều, thật đẹp Nhìn vào mũi khâu là có thể biết ngay bàn tay người thợ nào khéo được lưu giấu trên từng chiếc nón Nếu mà để một người thắt nón khéo thì họ sẽ phải thắt từng cái mũi nhỏ Họ sẽ khâu từng mũi nhỏ và khâu đều mà làm khâu làm sao cho cái nón căng, ngấn và tròn vòng người ta sẽ được một chiếc nón đẹp Ngấn có nghĩa là khi mình thắt cái nón này mình cảm thấy cái nón nó căng, bóng nó ngấn, thắt cái mũi nón nó ngấn xuống thì là nó sẽ đẹp còn có những người họ thắt rất là lỏng tay mình cầm cái nón nó không được chắc Để mà phân biệt được một chiếc nón đẹp thì người ta sẽ phải cuốn nón chuông người ta sẽ phải chọn những dây lá đều nhau và mỗi một cái lớp lá lần ngoài này là người ta chọn 20 dây lá đều là 6 dọc và các cái sống đều là nhỏ Khi mà họ thắt một chiếc nón chuông như này họ sẽ thắt những cái mũi nón này rất là nhỏ và đều nhau và rất là mịt và cầm lên cái nón rất là chắc Nón khi đã hoàn thành hình hài có thể được làm đẹp thêm bằng các hoạ tiết trang trí là những bông hoa bằng giấy đủ màu rồi tiếp đến là công đoạn đan nhôi tức là dùng len khâu phần để buộc qua nón Phần nhôi có thể sử dụng đơn giản chỉ là len một màu hoặc dùng nhiều loại màu len kết hợp để trang trí nổi bật thêm cho chiếc nón Phần quai nón là những giải luộm mềm nhiều màu sắc làm nổi bật thêm cho người đội Được bố mẹ sinh ra và lớn lên ở quê hương làm nghề thì cũng làm từ lúc 10 tuổi là bắt đầu phải làm Bây giờ làm cũng phải đủ 5-60 năm rồi Chúng tôi làm là nghề truyền thống của quê hương bằng bản pháp từ các cụ để lại từ đời xa xưa không biết hiểu bao nhiêu đời Bây giờ chúng tôi và các tầng lớp con cháu bây giờ cũng phải nối tiếp lại để làm nghề Tất nhiên là thu nhập cũng không được như ngày xưa thu nhập lớn Bây giờ nhiều ngành nghề thu nhập nhỏ Cũng bất may là các con cháu bây giờ đi làm các ngành nghề khác Chỉ còn số người như tuổi chúng tôi và số người ít tuổi hơn theo nghề này Nón quai thao và nón ba tầm là những loại nón được cha ông xưa ở đất làng chuông đã làm Nay được thế hệ con cháu khôi phục theo nhu cầu đặt hàng Dù có hình dáng khác Nhưng cách làm nón quai thao và nón ba tầm về cơ bản cũng giống như nón lá Nếu nón lá có cả 2 loại nón lá non và nón lá già thì với nón quai thao và nón ba tầm chỉ được làm từ 1 loại lá già tức là lá cọ Từng gân lá nổi lên tạo thành những lớp sóng xoay tròn thật đẹp mắt Đây là cái nón ba tầm Cái nón này nó cũng là từ lâu đời rồi Bây giờ đời con này từ đời ông cha cụ kỵ bây giờ con cháu chúng tôi chỉ có khôi phục lại để cho nó giữ cái nghề truyền thống của mình Cái nón ba tầm thì cái thành của nó cái thành của nó cao hơn Cái nón quai thao thì cái thành nó thấp hơn Nó chỉ có thế thôi Cái mặt nó vẫn giống nhau Mình chọn được cái vốn đẹp cái lá đẹp, cái mo đẹp Cái sợi vòng thì mình phải chọn sợi vòng tròn Thì cái nón nó phẳng nó đẹp Cái sợi vòng này mình mới nhìn Trong cái mòng nón này nó tròn Nó tròn chị ạ Các cái nét này nó đẹp Sau nữa về cái phần ngoài thì cái lá này mình phải là phẳng đi xong rồi bắt đầu nó mịn xong rồi mình đưa vào mình quay Để mà cái nón đẹp thì khi mình quay mình xếp cái dây lá này nó phải đều đặn thì cái nón ở đây nó mới là cái nón đẹp Không chỉ duy trì những loại nón truyền thống Người dân làng Trung bây giờ còn bắt nhịp với đời sống hiện đại để sáng tạo ra nhiều mẫu mã mới có tính ứng dụng cao để tinh hoa nghề của cha ông có sức sống mới trong cuộc sống đương đại Đó là những chiếc nón được cách điệu kết hợp với lớp ngoài là lụa hà đông để tạo nên một nét đẹp riêng Đó là những chiếc nón với nhiều kích cỡ được sâu lại thành một chuỗi để thành sản phẩm lưu niệm mà du khách có thể mang đi xa dễ dàng để về đẹp của non lá Việt Nam Đó là những chiếc nón nhà sư với kiểu dáng được lấy cảm hứng từ chiếc nón trong phim cổ trang tạo nên một sản phẩm lạ mắt trong cuộc sống hiện đại Các bà mẹ ăn ngon mặc đẹp thích mẫu mẹ khác vẽ trên nón ra những thời trang Và vinh dự nhất là năm 2017 khi mà nhà nước chọn cái nón này ngàn sản phẩm đi biếu nguyên thủ quốc gia các nước thì nón chuông này được vinh dự mang đi đóng ra 112 mặt hàng kêu biểu của cả nước Người làm nón làng chuông xử đây còn trở thành một sản phẩm du lịch Không chỉ là những nhóm khách nhỏ lẻ yêu thích tinh hoa nghề Việt tới từng hộ dân để tham quan trải nghiệm mà rất nhiều đoàn khách được tổ chức bài bàn Những em nhỏ được đến tận làng chuông để trực tiếp tìm hiểu các công đoạn làm nón đòi hỏi sự tỉ mỉ công phu như thế nào Những bài học sinh động khác hẳn ngữ giờ học trên lớp giúp các em hiểu thêm sự sáng tạo của bao thế hệ cha ông thông qua một sản phẩm đặc trưng Sau những giờ tìm hiểu công việc của những người thợ làm ra những chiếc nón lá thủ công các em được tự do sáng tạo những nét vẽ trên chiếc nón lá xinh xinh đầy thân thương Chúng tôi cũng đã được thành phố quan tâm là đưa các nghệ nhân vào cái sản phẩm nón chuông đi để quảng bá cũng như là giới thiệu đối với các nước trên thế giới đặc biệt là các nước như Nhật Bản Hàn Quốc, Trung Quốc chúng tôi cũng đã đem hình ảnh nón chuông để quảng bá tại đây và cũng được bạn bè quốc tế trong nước đánh giá rất cao đặc biệt là trong năm chúng tôi cũng đón tiêm rất nhiều người khách đặc biệt là các học sinh sinh viên trong nước và quốc tế đến thăm quan cái làng nghề chúng tôi để duy trì cũng như là phát triển cái làng nghề chúng tôi cũng có một mong muốn là được các cấp từ thành phố cho đến huyện tạo điều kiện thuận lợi nhất để cho chúng tôi có một cơ chế chuyển đổi đất đai để chúng tôi xây dựng một cái điểm du lịch làng nghề để thứ nhất là phát huy cái giá trị của sản phẩm làng nghề để chúng tôi quảng bá cái thương hiệu thứ hai nữa là để đón các khách du lịch về để thăm quan cũng như là cho các tuyên truyền quảng bá cái sản phẩm làng nghề của chúng tôi ngày được rộng rãi hơn đến các tỉnh thành cũng như là các bạn bè khổ tệ hàng trăm năm đã trôi qua nghề làm nón lá ở làng Chuông trở thành niềm tự hào của người dân nơi đây tự bao đời niềm tự hào ấy đã tạo nên một bản sắc văn hóa cho ngôi làng cổ và chiếc nón thân thương ấy cũng đã đi vào ca giao xưa nón chuông khua lụa khoai thao làng đơ để chẳng ai có thể quên chiếc nón làm duyên cho người phụ nữ Việt đã trường tồn cùng dân tộc đến hôm nay sự hiện diện của chiếc nón chuông trong đời sống cho thấy một sức sống bền bỉ qua 5 tháng để người dân làng Chuông thêm tự hào về truyền thống của con cha làng Chuông tọa lạc ở xã Phương Trung cách trung tâm huyện Thanh Hoài 3km cách trung tâm Hà Nội hơn 30km đến làng Chuông có thể đi theo lối từ đê sông đáy phía tây của làng hoặc theo quốc lộ 21B phía đông danh giới làng nón làng Chuông ngày càng được đa dạng sản phẩm du khách không chỉ mua sử dụng che mưa che nắng mà còn làm quà lưu niệm trang trí nội ngoại thất đến làng Chuông du khách không chỉ được trực tiếp trải nghiệm nghề làm nón hàng trăm năm mà còn tham gia cuộc sống của một ngôi làng cổ với các phiên trợ, hội làng thăm những ngôi đình, chùa, cổ kính