KHANG HY, VỊ VUA TRỊ VÌ LÂU NHẤT LỊCH SỬ TRUNG QUỐC

Khang-hi, vị hoàng đế thứ tư của triều đại Nhà Thanh Trung Quốc, nổi tiếng không chỉ bởi tài năng lãnh đạo mà ông còn là người trị vì lâu nhất trong lịch sử Trung Quốc và từng được coi là một trong những vị vua trị vì lâu nhất trên thế giới. Trong số các triều đại phong khiến của lịch sử Trung Quốc, Khang-hi là người ngồi trên ngôi báu lâu nhất. Các vị vua khác ở Trung Quốc hiếm khi vượt qua 50 năm trị vì do tuổi thỏ hạn chế và tình hình chính trị phức tạp. Trị vì lâu nhất trong lịch sử Trung Quốc nhưng nếu xét toàn cầu, ông không phải là người giữ kỷ lục trị vì như vậy. Thời gian trị vì của Khang-hi là 61 năm từ năm 1661 khi ông 7 tuổi cho đến khi ông qua đời vào năm 1722. Kỷ lục này được duy trì một thời gian dài, so với những vị vua khác như vua Louis XIV của Pháp, ông đã trị vì 72 năm 110 ngày từ năm 1643 đến năm 1715, giữ kỷ lục thế giới về thời gian cai trị dài nhất của một vị quân chủ có chủ quyền. Ông lên ngồi khi mới 4 tuổi. Vua Rama Đệ Chín của Thái Lan trị vì 70 năm 126 ngày từ giữa thế kỷ 20 cho đến năm 2016. Hay nữ hoàng Elizabeth Đệ Nhị của Anh trị vì 70 năm 214 ngày từ năm 1952 cho đến khi bà tạ thế vào năm 2022. Khang-hi lên ngồi khi còn rất trẻ, năm 1661, lúc đó mới có 7 tuổi. Quyền lực thực tế rơi vào tay hội đồng nhiếp chính mà nổi bận là Ngao Bái, một đại thần nổi tiếng là có nhiều công lao. Ngao Bái có nhiều chiến tích quân sự và là người có tham vọng rất lớn. Bên cạnh Ngao Bái còn có 3 nhân vật khác đó là Tô Khắc Tát Cáp, một vị đại thần trung thành và được Thuận Trị tin cậy. Át Tất Long, một đại thần thuộc hoàng tộc và Sách Ni, một đại thần khác trong nhóm nhiếp chính. Ngao Bái là công thần khai quốc, từng đánh đông giảm bắc dưới thời của Hoàng Thái Cực và Thuận Trị nên rất được nể trọng. Nhưng cũng chính vì thế mà Ngao Bái sinh kiêu ngạo, lấn át cả triều đình. Sau khi một đại thần nhiếp chính là Tô Khắc Tát Cáp qua đời, Ngao Bái gần như nắm quyền thao túng những chuyện lớn nhỏ ở trong cung. Ngao Bái không chỉ áp chế các đại thần khác mà còn cố tình phớt lờ Khang Hy, một cậu bé mới lên ngôi. Ông ta nghĩ mình quyền lực lớn, không ai dám động vào. Tuy vậy, Ngao Bái đã đánh giá sai Khang Hy. Dù con nhỏ tuổi, Khang Hy rất thông minh và biết nhẫn nhịn. Trong suốt những năm đầu trị vì, ông đã âm thầm quan sát và chờ thời cơ. Đến năm 15 tuổi, Khang Hy đã quyết định hành động. Ông lập kế hoạch rất khéo lèo, trước mặt thì tỏ ra tôn trọng Ngao Bái để khiến cho Ngao Bái mất cảnh giác. Sau lưng thì bí mật tập hợp một nhóm thị vệ trung thành. Một ngày nọ, trong buổi họp triều đình, Khang Hy bất ngờ ra lệnh cho nhóm thị vệ bắt giữ Ngao Bái ngay tại chỗ, khiến Ngao Bái không kịp trở tay. Ngao Bái bị kết tội lạm quyền, âm mưu phản loạn và bị giam cầm đến chết. Sự kiện này là bước ngoặt lớn trong đời Khang Hy. Nhờ loại bỏ được Ngao Bái, ông chính thức nắm quyền cai trị, không còn bị đại thần nào lấn át nữa. Người ta nể phục Khang Hy vì dù tuổi con trẻ nhưng đã biết cách xử lý một nhân vật đầy quyền lực như Ngao Bái, đầy khéo léo và quyết đoàn. Từ đây, Khang Hy bắt đầu xây dựng một triều đại huy hoàng, đặt nên móng cho thời kỳ Khang Càn thịnh thế nổi tiếng. Thật khó tin là một cậu thiếu niên 15 tuổi lại làm được những chuyện lớn như vậy. Trong quá trình của mình thì Khang Hy đã chứng minh ông là một nhà lãnh đạo thực sự, đưa nhà Thanh bước vào thời kỳ Hoàng Kim. Khi Khang Hy mới lên ngôi, ba phiên vương Ngô Tam Quế, Thượng Khả Hỷ và Cảnh Tinh Trung vốn là những công thần từng giúp nhà Thanh dẹp nhà Minh đã trở thành cái gai của triều đình. Ngô Tam Quế, người nổi tiếng nhất trong số này tự dưng là một người muốn khôi phục lại nhà Minh, chêm cứu miền Nam và tập hợp lực lượng phản loạn. Khang Hy lúc ấy mới 20 tuổi nhưng thay vì nóng vội quyết định dùng biêu lược, ông chia nhỏ lực lượng đánh từng nôi một, dồn Ngô Tam Quế vào sâu trong Vân Nam. Sau 8 năm kiên trì, loạn Tam Phiên được dẹp tan vào năm 1681. Một câu chuyện nổi tiếng kể rằng khi nghe tin chiến thắng, Khang Hy lập tích ra lệnh miễn thuế cho vùng chiến sự để dân chúng yên ổn làm ăn. Còn về vấn đề Đài Loan, Đài Loan lúc bấy giờ vẫn nằm giữa quyền kiểm soát của nhà họ Trịnh, hậu ruệ của Trịnh Thanh Công, người nổi danh chống lại nhà Thanh. Sau khi đánh bại loạn Tam Phiên, Khang Hy nhanh chóng chuyển sự chú ý sang Đài Loan. Ông cử danh tướng Thi Lan dẫn quân với chiến lược bao vây trên biển và tấn công từ đất liền. Năm 1683, quân nhà Thanh đánh bại lực lượng của Trịnh Khắc Sản là cháu của Trịnh Thanh Công, sắp nhập Đài Loan vào lãnh thổ Trung Quốc. Phía Bắc Trung Quốc lúc đó đang chịu sức ép từ Nga Hoàng, đang bành trướng về phía Đông. Người Nga đã xây dựng pháo đài ở An Ba Dinh chiếm giữ lãnh thổ nhà Thanh. Khang Hy không chịu lép vế, ông điều động quân đội đánh tan pháo đài này và buộc Nga phải ngồi vào bàn đàm phán. Kết quả là một hiệp ước vào năm 1689 được ký, trở thành hiệp ước quốc tế đầu tiên của Trung Quốc. Trong hiệp ước này, biên giới giữa Nga và Trung Quốc được xác định rõ ràng tránh xung đột lâu dài. Câu chuyện thú vị ở đây là Khang Hy đã nhờ các nhà truyền giáo phương Tây làm trung gian để đảm bảo hai bên hiểu đúng ngôn ngữ của nhau. Điều này cho thấy ông là người cởi mở và rất linh hoạt trong ngoại giao. Một thành tựu văn hóa lớn nhất của Khang Hy là việc biên soạn bộ Khang Hy tự điển. Đây là bộ tự điển Hán đồ sổ nhất thời bấy giờ với gần 5 vạn chữ. Khang Hy không chỉ ra lệnh biên soạn mà còn tham gia trực tiếp, trình sửa từng chi tiết. Ông thường xuyên họp với các học giả, đôi khi còn tổ chức các buổi học nhóm trong cung, tất nhiên là học nhóm trong hoặc kép, để tìm hiểu về ý nghĩa của các từ cổ. Ngoài ra, Khang Hy còn đẩy mạnh hệ thống thi cử, tuyển chọn nhân tài. Ông quan niệm, một nước nước mạnh không chỉ cần quân đội giỏi, mà phải có quan lại học cao và hiểu dâu. Chính nhờ điều này, triều đại của ông trở thành một trong những thời kỳ ổn định nhất về mặt quân sự. Khang Hy nổi tiếng với thập quen vi hành, cả trang làm thường dân để thăm dò đời sống, và sau này người ta làm phim với ông. Một câu chuyện thú vị kể rằng, trong chuyến vi hành, ông đến một quán ăn nhỏ ở vùng nông thôn. Thấy dân chúng bàn tán về nạn thuế nặng, ông lập tức quay về triều đình và hạ lệnh giảm thuế cho toàn bộ vùng này. Nhờ những chuyến đi như vậy, Khang Hy không chỉ nắm rõ tình hình, mà còn tạo dựng hình ảnh của một vị vua yêu nước, thương dân, gần gũi và biết lắng nghe, từng ý kiến nhỏ nhất của nhân dân. Khang Hy đã kết thúc triều đại của mình với một giai đoạn khá căng thẳng và đầy những chuyện lùng dùm trong hoàng gia, nhất là khi chọn người kế vị. Ông đã trị vì suốt 61 năm, làm bao nhiêu công to việc lớn nhưng những năm cuối đời lại không được bình yên. Lúc về già, sức khỏe của Khang Hy yếu đi rõ rệt, dù vậy ông vẫn làm việc chăm chỉ, lo từ chuyện kinh tế đến chính trị, cùng cố giữ cho đất nước yên ổn. Nhưng cái khó là ông có tới 35 người con trai, mà chuyện ai lên làm vua tiếp theo lại quá rắc rối. Ban đầu ông chọn hoàng tử thứ 2, Dận Nhưng, làm thái tử. Nhưng sau này, Dận Nhưng bị ông phế bỏ vì tĩnh kêu ngạo, tham vọng quá lớn, còn dính cả những chuyện gia đình lục đục phức tạp khác. Từ đó các hoàng tử khác bắt đầu ngấm ngầm tranh giành, đặc biệt là hoàng tử thứ 4, Dận Chân và hoàng tử thứ 8, Dận Tự. Khang Hy đã cố giữ kín việc chọn người kế vị, hy vọng mọi chuyện yên ổn nhưng càng dẫu thì trong hoàng tộc lại càng đau đả. Đến năm 1722, ông qua đời ở tuổi 69 tại Viên Minh Viên, khu vần nổi tiếng tại ngoại ô Bắc Kinh. Trước lúc mất, ông được cho là để lại di chiếu bí mật, chọn hoàng tử thứ 4 là Dận Chân lên ngôi. Dận Chân sau này đã trở thành ung chính hoàng đế. Tuy nhiên, việc Dận Chân lên ngôi lại gây tranh cãi. Có người bảo Khang Hy thực sự chọn Dận Chân vì ông này giỏi giang và quyết đoán, nhưng cũng có những lời đồn rằng Dận Chân sửa di chiếu hoặc dùng mưu để giành ngai vàng. Dù thật hay giả, việc Khang Hy chọn người kế vị quá kín đáo đã khiến các hoàng tử khác trong nhà quậy quả hoàng cung sau khi ông mất. Nhìn chung, Khang Hy kết thúc triều đại của mình trong sự vĩ đại về thanh tiệu, nhưng để lại không ít những phức tạp ở trong hoàng tổc. Và sau này, một người cháu của ông, người hoàn toàn có thể phá vỡ kỷ lục 61 năm trị vì của Khang Hy, nhưng lại không làm như vậy. Câu chuyện Càn Long thói vị để không phá vỡ kỷ lục trị vì của ông nội Khang Hy đúng là một giai thoại nổi tiếng và thú vị trong lịch sử nhà thanh. Nói nô na ông không muốn vượt mặt ông nội mình, người mà Càn Long vô cùng kính trọng, coi như thần tượng, hình mẫu lý tưởng để học theo. Năm 1796, sau khi trị vì đúng 60 năm, Càn Long quyết định nhờ ngôi cho con trai là Gia Khánh, chính thức làm Thái Thượng Hoàng. Lý do thì đơn giản mà đầy ý nghĩa. Ông nội Khang Hy trị vì 61 năm giữ kỷ lục ông vua ngồi ngai vàng lâu nhất, nên Càn Long tự nhủ rằng, mình 60 là đẹp rồi, không cần hơn ông nội làm gì. Ông muốn để lại kỷ lục đó cho Khang Hy để thể hiện sự tôn kính. Nhưng cái hay là, dù thói vị, Càn Long vẫn giữ quyền lực ở trong tay. Nghe thói vị thì hoang tráng, nhưng thực tế Càn Long vẫn điều hành triều đình, kỹ lệnh, giải quyết các vấn đề lớn nhỏ cho đến tận năm 1799, năm ông ta qua đời ở tuổi 89. Câu chuyện Càn Long thói vị không chỉ cho thấy ông là một người cực kỳ kính trọng ông nội Khang Hy, mà còn chứng minh sự khôn ngoan của ông. Một mặt tránh gãy nặng tuổi già khi đã gần 85, mặt khác vẫn giữ quyền lực mà không làm mất lòng ai. Thế nên, nếu Vĩ Khang Hy là người đặt nền móng cho thời kỳ huy hoàng của nhà Thanh, thì Càn Long chính là người làm cho thời kỳ ấy thêm rực rỡ. Và từ đó, người ta có một giai đoạn gọi là Khang Càn Thịnh Thế.