Có nên đầu tư trong giai đoạn hiện tại không?

Xin chào các anh chị và các bạn. Chào mừng các anh chị đến với podcast Hiếu TV. Thời gian vừa qua, có một số anh chị nhắn tin về hỏi tôi một câu hỏi khá là phổ biến. Đó là trong giai đoạn thị trường đang đi xuống như hiện tại thì chúng ta có nên đầu tư hay không? Để mà trả lời cho câu hỏi này thì trong tập ngày hôm nay tôi xin chia sẻ với các anh chị một đoạn trích ở trong khóa học đầu tư mà tôi đã tổ chức vào năm ngoái trên website Hiếu.TV. Cái nội dung gốc của bài giảng này nhằm mục đích là trả lời cho một câu hỏi khác. Đó là câu hỏi rộng hơn. Khi nào thì chúng ta nên đầu tư? Tuy nhiên, tôi nghĩ là nó cũng rất là phù hợp để mà trả lời cho câu hỏi ngày hôm nay của chúng ta. Đó là liệu là chúng ta có nên đầu tư ở trong cái giai đoạn này hay không? Giai đoạn mà cả nền kinh tế đang gặp khó khăn. Hy vọng là nội dung của tập ngày hôm nay sẽ giúp ích gì đó cho những cái quyết định quan trọng trong các cái hoạt động đầu tư của các anh chị. Và bây giờ thì mời các anh chị cũng theo dõi bài giảng. Xin chào các anh chị và các bạn. Bài giảng ngày hôm nay sẽ hơi dài hơn bình thường một chút. Tuy nhiên do nó khá là quan trọng cho nên tôi muốn truyền tải được tất cả những cái ý một cách trọn vẹn đến các anh chị. Tôi sẽ bắt đầu cái bài giảng ngày hôm nay với cái biểu đồ này. Đây là cái biểu đồ về cái sự tăng trưởng của cái chỉ số S&P trong vòng gần 100 năm qua, bắt đầu từ năm 1927. Và nếu mà các anh chị để ý kỹ thì các anh chị sẽ thấy là trong cái biểu đồ này nó có một số cái phần màu xám. Những cái giai đoạn màu xám này nó chính là để đánh dấu các cái đợt khủng hoảng kinh tế hoặc là cái từ mà người ta thường dùng ở trên thị trường chứng khoán. Đó là các cái giai đoạn mà thị trường bị crash. Sẵn đây thì để tôi giải thích thêm một chút về hai cái khái niệm mà các anh chị sẽ thường nghe người ta nói tới mỗi khi mà nhắc tới những cái giai đoạn mà thị trường đi xuống như vậy. Thứ nhất đó là cái từ crash. Đây là khi mà thị trường có những cái biến động lớn dẫn đến giá của các cái cổ phiếu nó động loạt, nó cắm đầu đi xuống. Còn một cái từ khác nữa mà ít người biết hơn là cái từ correction. Thì đây có thể tạm hiểu là cái lúc mà thị trường nó tự điều tiết khi mà cái giá cổ phiếu nó tăng cao đến một cái ngưỡng nào đó. Nói một cách hình tượng để mà các anh chị dễ hình dung thì các anh chị có thể hiểu nó giống như là khi chúng ta đi chạy bộ thì bình thường chúng ta cứ hít ra hít vô liên tục để mà lấy hơi. Cái việc này nó cũng tương đương với cái việc là những cái đợt sóng tăng giảm ở trong ngắn hạn. Xong rồi thỉnh thoảng thì chúng ta sẽ hít vô một cái hơi thật sâu rồi sau đó thở ra một cái hơi dài. Thì đây chính là correction. Sau những cái đợt correction ngắn như vậy thì chúng ta lại tiếp tục thở như bình thường. Còn crash đó là khi mà chúng ta đang chạy nhưng mà vì một cái lý do gì đó chúng ta bị hạ đường huyết hay là bị kiệt sức chẳng hạn rồi chúng ta lăn ra xỉu, phải chở vào bệnh viện nằm một vài ngày thì mới tỉnh dậy. Thì đó chính là crash. Và dĩ nhiên là crash nó sẽ mất rất là nhiều thời gian thì mới hồi phục. Ở trên thị trường chứng khoán cũng vậy. Sẽ có những cái đợt correction và những cái đợt crash như vậy. Nhưng mà khác với cơ thể của chúng ta, ở trên thị trường chứng khoán thì nó có một số cái điểm đặc trưng. Đó là ở trên thị trường chứng khoán hoặc nói rộng hơn là cả nền kinh tế thì crash nó sẽ xảy ra theo chu kỳ. Cái điều này thì như trong bài giảng trước tôi có nói một lần đó là không phải nó là do ngẫu nhiên mà là chính bởi vì cái cách vận hành của nền kinh tế. Nếu chúng ta tìm hiểu sâu hơn về cái việc này thì các anh chị sẽ thấy là nó xuất phát từ những cái vấn đề gốc rễ. Nó có liên quan đến cái sức mua, cái năng suất lao động, cái cách để mà điều tiết lại cái sự tăng trưởng của thị trường và rất là nhiều những cái yếu tố khác. Có một cái clip rất là hay của ông Ray Dalio. Ông giải thích về việc này. Tôi sẽ để cái link ở bên dưới cái phần mô tả cho anh chị nào muốn tìm hiểu thì có thể tìm hiểu thêm. Và chính bởi vì như vậy nên những cái đợt khủng hoảng nó không phải là một cái việc xảy ra một cách ngẫu nhiên mà là nó xảy ra mang tính chu kỳ. Nghĩa là gần như là chắc chắn nó sẽ xảy ra. Như cái kiểu là hết ban ngày thì sẽ đến ban đêm rồi sau đó lại đến ban ngày. Và thực tế là khi mà nhìn vô cái biểu đồ này các anh chị có thể thấy được là theo cái thống kê nó cứ khoảng trung bình đâu đó khoảng trên dưới 10 năm thì nó sẽ xe ra một cái đợt khủng hoảng như vậy. Và cái lần gần đây nhất chính là cái đợt đầu năm 2020 khi mà cái dịch bệnh nó bắt đầu nó xảy ra. Trước đó là cái đợt khủng hoảng kinh tế toàn cầu vào cuối năm 2007, đầu năm 2008. Trước đó nữa thì là cái khủng hoảng dot com vào những cái năm 2000, 2001. Thì thông qua những cái gì mà tôi vừa chia sẻ với các anh chị chúng ta thấy được một cái tính chất đầu tiên của nền kinh tế đó là khủng hoảng là một cái điều gần như là định kỳ. Cái câu hỏi ở đây không phải là liệu nó có xảy ra nữa hay không mà là nó sẽ xảy ra khi nào. Đó là cái ý quan trọng thứ nhất. Cái ý quan trọng thứ hai đó là khi mà chúng ta zoom out ra toàn cảnh thì các anh chị sẽ thấy là bất kể các cái đợt khủng hoảng nó có kéo dài đến bao lâu đi nữa thì sau đó nó đều sẽ hồi phục trở lại và nó sẽ tiếp tục phát triển cao hơn trước đây. Và từ cái tính chất này nó dẫn đến một cái tính chất quan trọng thứ ba mà tôi vẫn thường hay nói đi nói lại với các anh chị từ đầu khoa học này tới giờ. Đó là ở trong dài hạn thì thị trường luôn luôn tăng. Cái điều này nó gần như là một cái điều chắc chắn. Không ai có thể phủ nhận được cái tính chất này của thị trường. Và cái điều này nó cũng một lần nữa nó không phải là do ngẫu nhiên mà nó do chính cái tính chất và cái sự phát triển chung của nền kinh tế vĩ mô. Rồi, bây giờ từ ba cái tính chất quan trọng này chúng ta bắt đầu bước vào cái ý thứ hai của bài giảng. Đó là chúng ta sẽ đi tìm cái câu trả lời vậy thì lúc nào là lúc mà chúng ta nên mua và lúc nào thì chúng ta nên bán. Thì nhìn vào cái biểu đồ này chắc là ai cũng có thể dễ dàng trả lời cho cái câu hỏi này. Đó là hiện nhiên là cái lúc tốt nhất nên mua đó là khi mà thị trường chạm đáy và cái lúc tốt nhất để bán là khi mà thị trường đang ở trên đỉnh. Chắc là ai nhìn vô những cái biểu đồ này cũng sẽ có tâm lý như vậy. Nhưng mà nó chỉ là một cái ước mơ thôi chứ thực tế thì cái việc này nó cũng tương tự như là khi mà chúng ta nhìn vô cái kết quả số số rồi ước gì là mình đã mua được trúng cái con số độc đắc đó. Thậm chí là cái việc này nó còn khó hơn cả cái việc trúng số nữa. Bởi vì để mà làm được cái việc này đó thì các anh chị phải đoán trúng tổng cộng tới ba lần chứ không phải là một lần. Cái lần đầu tiên đó là các anh chị phải chọn đúng cái mã cổ phiếu cần mua. Lần thứ hai là các anh chị phải đoán được đúng ngay cái thời điểm nào là đáy để mà mua vô. Và lần thứ ba là các anh chị phải chọn đúng ngay cái thời điểm nào là đỉnh để mà bán ra. Và ở trong thực tế thì không có ai có thể làm được cái việc này. Kể cả những cái chuyên gia giỏi nhất thế giới đi nữa cũng không thể nào tính toán ra được cả ba cái yếu tố này đúng cùng một lúc. Bất kể là họ có tài giỏi tới mấy đi nữa dùng những cái công thức kỹ thuật gì đó cao siêu cũng không ai có thể làm được cái việc này. Và nếu mà chẳng may các anh chị gặp được ai đó mà họ khoe là họ có cái phương pháp kỹ thuật nào đó để mà dự đoán được cái thời điểm tăng giảm ở trong ngắn hạn thì 99% là họ đang có ý định dụ dỗ những cái người kém hiểu biết để mà làm một cái hành động nào đó có lợi cho họ. Cái cách để mà xác định những người này thật ra không khó đâu. Các anh chị chỉ cần nhìn vào cái thực tế là nếu mà bằng cách nào đó họ xác định được thị trường tăng hay giảm ở trong ngắn hạn thì họ có thể dùng tiền của họ để mà nhân lên một cách rất là nhanh chóng. Và chắc là giờ này là họ đã giàu hơn cả Bill Gates và Elon Musk cộng lại rồi. Cho nên nếu mà các anh chị vẫn thấy họ không giàu hơn Bill Gates mà vẫn cứ phải chạy đôn chạy đáo đi thuyết phục xung quanh là họ có những cái phương pháp nào đó để mà phân tích trong ngắn hạn thì cách tốt nhất để mà đối xử với những người này theo tôi đó là đừng có quan tâm tới những cái gì mà họ nói. Quay trở lại câu chuyện của chúng ta đó là cái ý thứ nhất đó là tuy chúng ta biết được là thị trường sẽ có những cái đợt crash theo chư kỳ nhưng mà để xác định được chính xác thời điểm nào nó crash thì gần như là cái việc không thể. Ý thứ hai thật ra nó cũng nói tiếp cái ý thứ nhất đó là bởi vì chúng ta không thể nào dự đoán được chính xác khi nào thì thị trường sẽ tăng hay giảm. Cho nên cái cách tốt nhất đó là chúng ta nên bỏ luôn cái giấc mơ là timing the market. Cái cụm từ này ở trong tiếng Việt đó là cái giấc mơ chọn cái thời điểm nào thì nên mua và thời điểm nào nên bán. Đây là một cái ý rất là quan trọng. Sau này khi mà các anh chị tìm hiểu thêm, các anh chị sẽ thấy là đại đa số tất cả các nhà đầu tư giỏi nhất ở trên thế giới, họ đều đồng ý với cái kết luận này. Những cái người đó mới chính là những cái người mà họ luôn nhận là họ không thể nào đoán được khi nào thì thị trường sẽ lên xuống ở trong ngán hàng. Bây giờ tới đây thì trước khi mà đi tiếp, chúng ta cùng nhau chúng ta tổng kết lại những cái ý chính mà tôi vừa chia sẻ với các anh chị. Tôi sẽ chia nó ra làm hai cột. Một bên là những cái điều mà chúng ta có thể chắc chắn là nó sẽ xảy ra. Và một bên là những cái điều mà chúng ta không thể nào biết chắc chắn được. Thì cái ý thứ nhất đó là thị trường rồi sẽ crash. Đây là một cái điều gần như là không thể nào tránh khỏi. Còn hỏi ở đây không phải là liệu là nó có xảy ra tiếp hay không mà là khi nào nó sẽ xảy ra. Từ đó nó dẫn tới cái ý đầu tiên ở bên cái cột những điều mà chúng ta không thể chắc chắn được. Đó là tuy biết được thị trường rồi sẽ crash, nhưng mà không ai có thể biết được chính xác khi nào nó sẽ crash. Và chính bởi cái điều này cho nên chúng ta cũng hãy quên đi cái việc là timing the market. Nghĩa là canh khi nào mà thị trường nó xuống để mà mua rẻ, rồi khi nào mà thị trường nó lên thì bán ra với cái giá cao hơn. Đừng bao giờ cố thử làm cái việc đó. Cái điều thứ hai ở bên cái cột chắc chắn đó là bất kể là khủng hoảng có lớn đến mức nào đi nữa, thì sau đó chắc chắn là thị trường sẽ hồi phục trở lại. Và sau cùng đó là trong dài hạn thì thị trường nó sẽ luôn luôn tăng. Rồi bây giờ thì dựa trên những cái nền tảng này chúng ta bắt đầu chúng ta đi tìm cho cái câu trả lời. Vậy thì khi nào thì chúng ta nên đầu tư? Khi nào thì chúng ta nên mua? Để trả lời cho cái câu hỏi này thì tôi sẽ dùng một cái ví dụ. Nhưng mà trước khi mà đi sâu vào ví dụ thì tôi muốn chia sẻ với các anh chị một cái bức tranh tổng quát về cái tình hình hiện tại của chúng ta. Anh chị nào mà có theo dõi thì chắc là cũng có nhận ra một cái tình hình thực tế xung quanh như vầy. Trước khi mà xảy ra dịch bệnh thì đã có rất là nhiều những cái chuyên gia kinh tế đưa ra cái nhận định là chúng ta đã trải qua một cái giai đoạn tăng trưởng quá là dài. Một trong những cái giai đoạn tăng trưởng dài nhất trong lịch sử. Nó dài hơn cái chu kỳ tăng trưởng bình thường của nền kinh tế. Nghĩa là ở đây cái ý của họ đang nói là chắc chắn sẽ có một cái cuộc khủng hoảng mới đang chuẩn bị xảy ra. Và những cái dự đoán này nó đều dựa trên những cái phân tích về nền kinh tế ở cái thời điểm trước khi mà xảy ra đại dịch. Chứ lúc đó cũng chưa có ai biết được là dịch bệnh sẽ xảy ra. Rồi tới đầu năm 2020 thì dịch bệnh nó bắt đầu xảy ra. Và như chúng ta đều biết thì thị trường bị crash ở trong một cái giai đoạn ngắn. Nhưng mà sau đó nhờ những cái gói cứu trợ của chính phủ các nước họ liên tục họ bơm vô nền kinh tế. Cái mục đích là để tránh cho cái khủng hoảng nó xảy ra sâu hơn. Và chính nhờ những cái động thái này nên những cái nền kinh tế nó bắt đầu nó phục hồi một cách rất là ngoạn mục. Không chỉ là trở lại như trước mà nó còn vượt ra xa cái bốc cũ nữa. Từ đó thì nó dẫn chúng ta tới cái thời điểm ngày hôm nay. Nghĩa là chúng ta tổng kết hai cái sự kiện lại. Chúng ta sẽ thấy là từ trước khi mà dịch bệnh xảy ra là người ta đã bắt đầu đưa ra những cái nhận định, cảnh báo là cái nền kinh tế chuẩn bị đến một cái hạn là sẽ ra khủng hoảng. Rồi sau đó thì dịch bệnh nó xảy ra. Khó khăn nó lại trồng chất khó khăn. Nghĩa là tổng hai cái việc này lại, chúng ta đang có một cái bản chất của sự việc là nó đang rất là tệ. Những cái điều tăng trưởng tốt đẹp mà chúng ta đang thấy trước mắt nó chỉ là một cái lớp son nó tô lên cái vết thương đang rất là trầm trọng ở bên dưới. Đó là cái bức tranh mà các nhà kinh tế thường hay phân tích ở trên TV như vậy. Tổng kết tất cả những cái điều đó lại người ta đang đi dần tới một cái kết luận là chúng ta chuẩn bị lâm vào một cái cuộc khủng hoảng mới. Và cái khủng hoảng lần này nó sẽ rất là lớn. Thì từ đó nó lại tô đậm thêm cho cái câu hỏi của chúng ta vào cái thời điểm này. Đó là vậy thì liệu chăng chúng ta có nên đầu tư hay không? Hay là nên đợi khi nào khủng hoảng nó xảy ra rồi hẳn đầu tư để mua được cái giá rẻ hơn? Hoặc là một cái câu hỏi khác đáng lo hơn. Đó là nếu mà lỡ tôi đầu tư bây giờ rồi vài tuần sau hoặc là vài tháng sau mọi thứ lại cấm đầu đi xuống hết thì sao? Và tôi cũng xin trả lời luôn với các anh chị là bản thân tôi không biết. Tôi không thể nào đoán được là khi nào thì thị trường sẽ crash. Cũng như là không có ai trên đời có thể đoán được cái việc này. Nó có thể là tháng sau, là năm sau hoặc nó có thể là 5 năm, 10 năm nữa. Không ai biết được cái việc này. Nhưng tôi có một cách để mình trả lời câu hỏi này cho các anh chị. Và tôi sẽ trả lời cái này qua một cái ví dụ. Bây giờ thì chúng ta đang sợ là thị trường sẽ crash. Nên tôi sẽ lấy một cái kịch bản xấu nhất mà đã từng xảy ra trong lịch sử để mà phân tích cho các anh chị. Chúng ta sẽ cùng nhau nhìn vô cái giai đoạn từ năm 1929. Đó là cái thời điểm bắt đầu của một trong những cái cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất trong lịch sử của thị trường chứng khoán. Người ta gọi đây là cái cuộc đại khủng hoảng. Tên tiếng Anh nó gọi là The Great Depression. Cái cuộc khủng hoảng này nó xảy ra vào cuối năm 1929 và nó lớn tới cái mức mà có nhiều cái nghiên cứu còn xem nó là một trong những cái nguyên nhân chính dẫn tới cái cuộc chiến tranh thế giới. Bây giờ thì các anh chị thử tưởng tượng là chúng ta đang sống vào những năm 1929. Lúc đó thì giả sử chúng ta tích lũy được một cái khoản tiền là 5 tỷ đồng gian hàng và chúng ta quyết định là sẽ đặt mua cái chứng chỉ quỷ ETF S&P 500 vào cái tháng 8 năm 1929. Các anh chị lưu ý là đây chỉ là ví dụ thôi. Chứ cái thời gian đó thì cái khái niệm ETF nó vẫn còn chưa ra đời. Nhưng mà chúng ta cứ ví dụ như vậy cho dễ hiểu. Thì sau khi mà các anh chị đặt lệnh mua ngay sau đó toàn bộ thị trường nó sẽ liên tục cắm đầu đi xuống trong suốt 3 năm trời. Các anh chị tưởng tượng là trong 3 năm trời các anh chị chỉ thấy tiền của mình nó càng ngày càng đi xuống cho tới cái thời điểm mà nó chạm đáy là tháng 6 năm 1932 thì 5 tỷ mà các anh chị đã bỏ ra. Sau 3 năm nó không có tăng đồng nào mà bây giờ thậm chí là cái giá trị của nó chỉ còn lại là 1 tỷ. Nhưng mà câu chuyện chưa dừng lại ở đó. Bây giờ chúng ta tiếp tục chúng ta zoom out ra chúng ta nhìn xa hơn. Thì chúng ta sẽ thấy là để cho toàn bộ cái tài sản của chúng ta nó trở lại được như cũ thôi thì chúng ta phải chờ tới tận tháng 5 năm 1956 nghĩa là chúng ta bỏ tiền ra sau 27 năm trời đặng đẳng chỉ để thấy tài sản của chúng ta nó được trở lại như cái móc ban đầu khi mà vừa đầu tư. Quá là kinh khủng và đó là cái kịch bản xấu nhất trong tất cả các kịch bản xấu mà chúng ta có thể vẽ ra và nhìn vào cái kịch bản này thì chắc là sẽ không còn ai dám đụng tới thị trường chứng khoán nữa. Tuy nhiên bây giờ thì tôi sẽ cùng các anh chị phân tích vì sao cái kịch bản đáng sợ này thật ra nó lại rất là khó xảy ra đối với chúng ta để mà từ đó chúng ta cùng nhau rút ra cái kết luận là cái cách đầu tư tốt nhất nên như thế nào. Thì cái điểm thứ nhất đó là đây là một cái sự kiện rất là hiếm khi xảy ra. Theo cái tính toán thì những cái cuộc đại khủng hoảng như vầy phải hàng trăm năm nó mới xảy ra một lần. Cái lý do đó là bởi vì các cái chính phủ họ cũng rất là cố gắng để mà tránh những cái trường hợp như vậy. Bởi vì thường thì sau những cái sự kiện lớn như vầy thì nó cũng sẽ kéo theo hàng loạt những cái thay đổi rất là lớn không chỉ về tài chính mà còn là về chính trị và đôi khi là chiến tranh và cái sự thay đổi của trật tự các nước ở trên thế giới nữa. Cho nên chúng ta phải xuôi dữ lắm thì chúng ta mới sinh ra và lớn lên đúng cái thời điểm của một cái cuộc khủng hoảng lớn như vầy. Còn thì đại đa số những cái cuộc khủng hoảng khác nó sẽ ngắn hơn và nó đỡ kinh khủng hơn rất là nhiều. Cái việc này nó cũng giống như kiểu là chúng ta sinh ra và lớn lên ở ngay châu Âu và đúng cái thời điểm chiến tranh thế giới vậy. Cái thứ hai đó là trong thực tế thì rất là khó để mà chúng ta có thể hứng trọn vẹn toàn bộ một cái cuộc khủng hoảng từ đầu tới cuối như vầy. Bởi vì cái việc này nó cũng tương tự như cái việc chúng ta trúng số độc đắc ở trong cái ví dụ mà tôi có nói trong đầu cái bài giảng này. Chỉ là ở trong cái trường hợp này thì cái bức tranh nó nghịch đảo trở lại. Để mà chúng ta mua ngay đúng cái đỉnh năm 1929 và bán ra đúng cái đáy năm 1932 để ra cái kết quả là trong vòng 3 năm chúng ta mất trọn 4 phần 5 giá trị tài sản thì chúng ta phải là một cái người xui tận mạng không còn gì xui hơn nữa. Mà để mà rơi vô đúng cái trường hợp này thì chắc là kiếp trước chúng ta phải ác dữ lắm thì mới hứng trọn đủ tất cả các cái thời điểm xấu như vậy. Mà đó là trường hợp mà chúng ta có quyết định bán ra. Còn nếu mà chúng ta vẫn theo cái phương pháp vẫn kiên trì giữ và không bán ra thì chúng ta vẫn sẽ không có bị vướng vô cái câu chuyện là bán ra ở ngay đáy. Nghĩa là về cơ bản chúng ta lại được bớt 50% rủi ro rồi. Bây giờ giả sử là kiếp trước chúng ta ít ác hơn một chút. Chỉ cần cái thời điểm mua của chúng ta nó sớm hơn một chút hoặc là trễ hơn một chút so với cái đỉnh thì ngay lập tức là cái tỷ lệ Đồng thời thì cái thời gian phục hồi nó cũng sẽ được rút ngắn rất là nhiều Cái ý tiếp theo đó là trường hợp mà chúng ta vừa nói tới ở trong cái ví dụ lúc nãy. Nó chỉ xảy ra khi mà chúng ta ôm nguyên một cái cục tiền 5 tỷ để mà mua ngay một lần xong rồi sau đó không có làm gì nữa chỉ ngồi im và chứng kiến toàn bộ cái khoản tiền của mình nó giảm xuống mỗi ngày Nhưng mà trong thực tế thì hiếm có khi nào chúng ta đầu tư theo cái kiểu như vậy Bây giờ giả sử các anh chị chỉ có 100 triệu và các anh chị mua ở ngay cái đỉnh. Nhưng mà sau đó các anh chị lại cứ tiếp tục mua vô mỗi khi mà tích lưỡi được thêm chút đỉnh tiền dành dụng nào đó. Và cứ điều đẳng như vậy. Cứ vài tháng thì các anh chị lại mua vô thêm một ít. Và bởi vì cái lúc đó thị trường nó đang càng ngày càng đi xuống. Cho nên mỗi lần mua vô thì các anh chị lại được mua với cái giá thấp hơn Thành ra thì toàn bộ cái quá trình mua của các anh chị nó được rải đều ra suốt toàn bộ cái giai đoạn crash của thị trường Nghĩa là với cái cách làm như vậy thì vô tình các anh chị đã trung bình cộng lại toàn bộ cái quá trình crash của thị trường Thành ra thì cái lúc này cái giá trị mua vô trung bình của các anh chị nó sẽ đâu đó ở cái giá khoảng 250 chứ không phải là 500 nữa Và cái điều đó đồng nghĩa với cái thời gian hồi phục của các anh chị nó cũng sẽ sớm hơn rất là nhiều so với cái kịch bản 27 năm mà chúng ta nói lúc nãy Các anh chị lưu ý kỹ cái ý này bởi vì nó chính là cái bản lệ cho câu hỏi How mà tôi sẽ chia sẻ với các anh chị chi tiết ở trong cái bài giảng sau Thật ra thì vẫn còn rất là nhiều những cái yếu tố nữa, nhưng mà tôi nghĩ là chỉ thông qua 3 cái yếu tố này thôi nó cũng đã đủ để mà tôi có thể đi tới một số cái kết luận, và thông qua đó giúp trả lời cho các anh chị cái câu hỏi khi nào thì nên mua Chúng ta có tổng cộng một số ý như vầy Thứ nhất, đây là một trong những cái cuộc khủng hoảng lớn nhất ở trong lịch sử Và những cái sự kiện như vầy thì phải hàng trăm năm, thậm chí là vài trăm năm nó mới xảy ra một lần. Chưa chắc gì chúng ta đã sinh vô ngay đúng một cái đợt như vậy Thứ hai, đó là kể cả khi mà chúng ta vô tình chúng ta sinh ra và lớn lên trong một cái thời điểm như vầy thì nó cũng không phải là một cái gì đó quá kinh khủng, bởi vì rất là khó có trường hợp mà chúng ta hứng trọn theo cái kiểu là mua ngay đỉnh rồi bán ra ngay đáy như vầy Và cuối cùng, là nếu mà chúng ta vẫn cứ tiếp tục đầu tư đều đặn thì tự động là cái trung bình giá mua vô của chúng ta nó sẽ giảm đi rất là nhiều. Tổng tất cả những cái điều này lại thì chúng ta sẽ có thể đi tới một cái kết luận, đó là chỉ cần chúng ta tham gia vào thị trường sớm thì bất kể là chúng ta có tham gia vào cái lúc xấu tới mức nào đi nữa chúng ta vẫn có thể chắc chắn là ở trong dài hạn vài chục năm chúng ta vẫn sẽ có được một cái tỷ xuất lợi nhuận dương. Và các anh chỉ nên nhớ là tôi đang chọn ra một cái kịch bản xấu nhất trong các loại xấu không gì còn có thể xấu hơn được nữa Chỉ cần tôi chọn ra bất kỳ một cái cuộc khủng hoảng nào khác, thì cái câu chuyện nó sẽ sáng sủa hơn rất là nhiều Qua đó thì chúng ta có thể thấy là kể cả mà chúng ta có xuôi tận mạng sinh vào đúng những cái thời điểm đen tối nhất ở trong lịch sử đi nữa, nhưng mà nếu mà chúng ta biết cách làm đúng thì chắc chắn là ở trong dài hạn chúng ta sẽ vẫn ổn. Và cái việc này nó vẫn tốt hơn rất là nhiều so với cái việc là chúng ta cứ ngồi chờ để rồi có khi là cả đời chúng ta cũng không dám bước chân vào đầu tư Khi mà chúng ta đi được cái bước chân đầu tiên thì dần dần chúng ta sẽ bước được những cái bước tiếp theo, đặc biệt là trải qua những cái giai đoạn đen tối như vậy mà chúng ta vẫn giữ được tinh thần thì chúng ta sẽ càng mạnh mẽ hơn rất là nhiều Nó sẽ rất là hữu ích cho những cái hành trình đầu tư sau này của các anh chị Đó là cái lý do vì sao người ta thường có một cái câu nói rất là nổi tiếng đó là time in the market luôn luôn tốt hơn là time in the market Nghĩa là ý ở đây người ta nói là cái thời gian mà chúng ta ở trong thị trường nó luôn luôn tốt hơn là cái thời gian mà chúng ta ngồi canh thị trường Cái chuyện mà chúng ta ngồi chờ kịch bản tốt nhất nó có thể xảy ra đó là chúng ta vô trễ và vô đúng cái thời điểm giá giảm Lúc này có thể là chúng ta sẽ tiết kiệm được đôi chút, nhưng mà đổi lại nó sẽ tạo ra cho chúng ta một cái thói quen xấu đó là cứ ngồi canh thị trường lên hay xuống để mà ra vô và trong dài hạn thì cái thói quen này nó cũng y như là chúng ta chơi dao vậy chắc chắn là sẽ có lúc chúng ta bị đứt tay và đứt tay ở trên thị trường chứng khoán bởi vì chơi con dao time in the market luôn luôn là những cái vết đứt rất là sâu cho nên cái lời khuyên chân thành của tôi đó là tốt nhất chúng ta đừng bao giờ cố gắng time in the market rồi thì bây giờ thông qua tất cả những cái gì mà tôi vừa phân tích chúng ta cùng nhau đi tới cái câu trả lời mà tôi cho là hợp lý nhất cho cái câu hỏi khi nào là thời điểm tốt nhất để mua thì theo tôi nó chính là cái thời điểm ngay lúc này cứ có tiền thì chúng ta đẩy ngay nó đi ra đường để mà bắt nó làm việc cho chúng ta có một cái câu rất là hay ở trong đầu tư đó là cái thời điểm tốt nhất để đầu tư là ngày hôm qua và cái thời điểm tốt thứ nhì để đầu tư là ngày hôm nay chúng ta cứ cầm củi kiếm tiền và tích lũy khi mà có dư thì lại ngay lập tức mang nó đi đầu tư như tôi có nói lúc nãy trong cái lúc phân tích chính cái cách này nó sẽ giúp cho chúng ta trung bình cộng lại cái giá mua của mình và chính nó sẽ giúp cho chúng ta vượt qua được những cái giai đoạn khủng hoảng một cách nhẹ nhàng hơn chi tiết về những cái khí cảnh này thì tôi sẽ nói cụ thể hơn ở trong các tập tiếp theo khi mà chúng ta bắt đầu nói tới cái phần how là cái cách để mà đầu tư cụ thể như thế nào còn với cái bài giảng này thì nó cũng đã khá là dài rồi cho nên tôi xin phép dừng lại ở đây tôi hy vọng là qua cái bài giảng ngày hôm nay tôi đã chia sẻ được cho canh chị thêm một số cái mindset về đầu tư trong đó đặc biệt là cái mindset time in the market luôn luôn tốt hơn là time in the market để từ đó chúng ta không có cái tâm lý là ngồi chờ và đoán khi nào thì giá cổ phiếu nó sẽ lên hay xuống có được cái mindset này nó không chỉ giúp cho các anh chị ở trong cái chiến lược đầu tư thụ động mà kể cả sau này khi mà các anh chị tìm hiểu sang những cái chiến lược đầu tư khác thì tôi tin nó cũng sẽ rất là hữu ích cho các anh chị trong suốt cái quá trình đầu tư của mình chưa bao giờ tôi thấy ai có thể time in the market mà bước ra một cách lành lặng hết nếu mà gặp những cái người time in the market được vài lần rồi tự đắc cho mình là thiên tài thì các anh chị cứ mỉm cười và đứng sang một bên cho họ tỏa sáng rồi trong tương lai thị trường sẽ dạy cho họ những cái bài học mà họ cần phải học cái bài giảng ngày hôm nay nó khá là dài tôi đã cố gắng tôi rút gọn nó lại nhưng mà bởi vì nó chứa được khá là nhiều những cái ý quan trọng để mà tôi truyền tải đến các anh chị một trong những cái mindset quan trọng nhất ở trong đầu tư nếu mà cắt bớt thì nó sẽ bị thiếu ý hy vọng là qua bài giảng này tôi đã truyền tải được đủ kỹ để các anh chị cảm nhận được cái tầm quan trọng của cái thông điệp này bây giờ thì tôi xin kết thúc bài giảng này tại đây hẹn gặp lại các anh chị vào các bài giảng tiếp theo