Thế giới gỡ bỏ hàng ngàn đập nước – Hồi sinh những dòng sông | Trí Thức VN

Phá hủy hệ thống sinh thái của những dòng sông Làm sụt giảm nghiêm trọng các loài thủy sinh, trong đó có những loài đã biến mất Ăn mòn các quyền lợi và kế sinh nhai của cộng đồng cư dân địa phương Phá hủy ngành ngư nghiệp Lợi ích và tác hại của các đập nước nói chung và đập thủy điện nói riêng đã ngày càng rõ rệt Một thông điệp đang được truyền đi ngày càng rộng trên thế giới Những con đập không phải là mãi mãi, hãy mang những dòng sông trở về Từ đó, nhiều quốc gia đã thực hiện các chiến dịch gỡ bỏ các đập nước tại nhiều khu vực Phần lớn các chiến dịch gỡ bỏ đập nước được thực hiện ở Mỹ Người Mỹ đã xây rất nhiều đập nước từ giữa thế kỷ 20 Nhưng dần dần, các nhà nghiên cứu và hoạt động môi trường đã hiểu rõ về tác hại của những con đập này Đến dòng chảy của sông, hệ sinh thái và đời sống, kinh tế của cộng đồng dân cư Theo Hiệp hội Sông Ngõi Mỹ, từ năm 1912 đến năm 2016, nước Mỹ đã phá bỏ 1.384 đập nước Tính riêng trong năm 2016, có 72 đập bị gỡ bỏ, phục hồi gần 3.400 km dòng chảy Các đập này bao gồm các đập cũ, đập không còn đáp ứng được nhu cầu sử dụng hay các đập làm hạn chế chức năng sinh thái của khu vực Chủ đầu tư của các công trình này, dù là tư nhân hay chính phủ sẽ chịu trách nhiệm trị trả cho quá trình phá bỏ Chi phí này trong rất nhiều trường hợp là thấp hơn nhiều so với chi phí bảo dưỡng, sửa chữa dài hạn hay xử lý các vấn đề môi trường liên quan Sau khi các công trình đập thủy điện được gỡ bỏ, các dòng sông phục hồi mau chóng Phần lớn trở lại trạng thái ổn định chỉ trong một vài tháng hay vài năm Đặc biệt là khi các con đập được phá hủy hoàn toàn một cách nhanh chóng Ví dụ, một năm sau khi gỡ bỏ đập thủy điện Edwards năm 1999 Loài cá di cư đã phục hồi phong phú như trước trên sông Kennebec của bang Maine Hàng triệu con cá chích, một loài cá di cư ngược dòng để đẻ trứng đã trở lại và phát triển khắp dòng sông, nơi chúng đã không được nhìn thấy trong 160 năm trước đó Châu Âu cũng tương tự, từ năm 1900 đến năm 1970 đã có hơn 5.000 đập có chiều cao hơn 15 mét được xây dựng Đến nay, đã có 3.450 đập tại các quốc gia ở châu lục này bị gỡ bỏ gồm dữ liệu từ Thụy Điển, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Anh, Thụy Sĩ và Pháp Ở Đông Nam Á thì ngược lại, việc phát triển OA thủy điện trên sông Mekong đang dấy lên nhiều lo ngại Tính đến tháng 6 năm 2018, có tổng cộng 750 con đập đã được hoàn thành, đang xây dựng và đã được lên kế hoạch xây dựng trên hệ thống sông này Không chỉ không đáp ứng được nhu cầu về điện năng của các quốc gia, các con đập mà còn gây ra nhiều hệ lụy như tình trạng mất đi dòng chảy tự nhiên của 25 trong tổng số 120 hệ thống sông lớn trên thế giới Những đập thủy điện này còn gây nên lũ lụt, các thảm họa tự nhiên và thậm chí là gây ra xung đột về tài nguyên nước Đến năm 2020, lượng phu sa của dòng sông Mekong bồi lắng ở đồng bằng sông Kiều Long sẽ chỉ còn 1 phần 3 Mùa khô năm 2016, tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra dữ dội Lượng nước đổ về đồng bằng sông Kiều Long thấp kỷ lục, gây nên hạn mặn gây gắt nhất trong gần 100 năm qua Với bài học đã quá rõ từ việc phát triển ô ạt thủy điện trong lịch sử, Mỹ và châu Âu đã đang gỡ bỏ dần các công trình này Các quốc gia đang phát triển nên lùi lại một bước và suy xét đến những tác hại đối với môi trường, con người và kinh tế trong dài hạn Đồng thời tìm kiếm và chuyển hướng đầu tư vào các nguồn năng lượng tái tạo thực sự như năng lượng gió, năng lượng mặt trời