TỔNG THỐNG TRUMP VÔ HIỆU HOÁ ĐÒN TẤN CÔNG CỦA TRUNG QUỐC NHƯ THẾ NÀO?

Chào mừng quý vị trở lại với chương trình TÔI LÀ LÊ MÌNH. Báo tố đang nổi lên trên bầu trời chính trị khi hai gã khổng lồ Mỹ-Trung bước vào vòng đấu mới của cuộc chiến thương mại. Thế giới chẳng còn chỗ cho sự thỏa hiệp, Washington siếp chặt vòng vây bằng đòn thuế quan trí mạng trong khi Bắc Kinh đáp trả như một con rồng bị thương gầm thét với những biện pháp trả đũa đầy thách thức. Nhưng đây không chỉ là cuộc chiến về con số hay những bản hợp đồng thương mại, mà là trận chiến của quyền lực, danh dự và cả tham vọng thống trị thế kỷ 21. Ngay từ thời điểm xác lệnh thuế quan của Donald Trump có hiệu lực, mọi thứ lập tức xoay chuyển theo chiều hướng không thời lượng trước. Trung Quốc phản đòn bằng cách kim háp xuất khẩu các kim loại hiếm, vũ khí bí mật có thể làm tê liệt ngành công nghệ Mỹ. Thế nhưng liệu đòn tấn công của Bắc Kinh có thật sự khiến Washington trun bước? Không, bởi trong bóng tối, Mỹ đã chuẩn bị hai con át chủ bài. Những nước đi đầy toan tính có thể khiến Trung Quốc thất bại ngay trên chính cuộc chơi của mình. Nhưng liệu ông Trump có đủ khôn ngoan để duy trì lợi thế? Và liệu Bắc Kinh có một kế hoạch dự phòng để phá vỡ thế cờ này? Và quan trọng hơn, ai mới là kẻ cuối cùng cười trên chiến trường kinh tế toàn cầu? Hãy cùng chúng tôi bóc tách từng lớp bí ẩn của cuộc đấu trí nghẹt thở này. Như chúng tôi đã đưa tin, mức thuế 10% do Tổng thống Donald Trump áp dụng đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đã có hiệu lực vào ngày 4 tháng 2. Ngay sau đó, Bắc Kinh cũng đáp trả bằng cách áp thuế trả đũa vào cùng ngày. Trung Quốc đã áp dụng mức thuế 15% đối với một số loại than và khí đốt tự nhiên hóa lỏng, mức thuế 10% đối với dầu thô, máy móc nông nghiệp, ô tô phân khối lớn và xe bán tải. Các biện pháp này có hiệu lực từ ngày 10 tháng 2. Bắc Kinh cũng mở rộng kiểm soát xuất khẩu đối với các lô hàng Wolfram, Tellurium và các sản phẩm kim loại hiếm khác được sử dụng cho các mặt hàng như pin lithium. Theo ước tính của chính phủ Hoa Kỳ, Trung Quốc thống trị thị trường Wolfram toàn cầu, cung cấp hơn 80% tinh quặng Wolfram của thế giới. Các công ty Mỹ bao gồm nhà sản xuất quần áo PVH và công ty công nghệ sinh học Illumina đã được thêm vào cái gọi là danh sách thực thể không đáng tin cậy. Nhà chức trách Trung Quốc tuyên bố rằng các công ty này đã vi phạm các nguyên tắc giao dịch thị trường thông thường. Trong khi đó, Tổng cục Quản lý Giám sát thị trường nhà nước Trung Quốc cũng đã mở cuộc điều tra Việc áp dụng thuế quan trả đũa giữa Mỹ và Trung Quốc đã gây ra một loạt các ảnh hưởng đáng kể đến cả hai nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh của cuộc chiến thương mại kéo dài ra quốc gia. Và để đánh giá mức độ ảnh hưởng và tiền hại thì chúng ta cần xem xét nhiều yếu tố. Về tác động đối với Hoa Kỳ, một trong những ngành bị ảnh hưởng trực tiếp bởi thuế quan trả đũa của Trung Quốc là các sản phẩm xuất khẩu của Mỹ như nông sản, đậu nành, thịt lợn, xe hơi và các sản phẩm công nghệ. Trung Quốc là một đối tác thương mại lớn của Hoa Kỳ, và các mức thuế cao làm giảm khả năng cạnh tranh của các sản phẩm Mỹ tại thị trường Trung Quốc. Các công ty công nghệ lớn của Hoa Kỳ như Apple, Intel và Google có các cơ sở sản xuất và nguồn cung cấp từ Trung Quốc. Các biện pháp trả đũa như điều tra Google gây khó khăn cho các công ty này, thậm chí ảnh hưởng đến hoạt động tại thị trường Trung Quốc. Còn tác động đối với Trung Quốc thì sao? Mặc dù Bắc Kinh đã tăng cường xuất khẩu sang các thị trường khác, thế nhưng thị trường Mỹ vẫn là một nơi rất quan trọng và giàu có. Thuế trả đũa của Trung Quốc làm giảm khả năng xuất khẩu sang Mỹ, đặc biệt là các sản phẩm nông sản, ô tô và công nghệ. Các biện pháp trả đũa và môi trường thương mại không ổn định còn làm giảm dòng vốn đầu tư trực tiếp từ các công ty quốc tế vào Trung Quốc, đặc biệt là trong các ngành công nghệ cao. Cuộc chiến tranh thương mại ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế của Bắc Kinh, khiến nền kinh tế nước này khó đạt được mục tiêu tăng trưởng cao. Nhưng có thể nói rằng Hoa Kỳ sẽ chịu thiệt hại nhiều hơn trong ngắn hạn. Các công ty Mỹ, đặc biệt là trong ngành công nghệ và tiêu dùng, sẽ phải đối mặt với chi phí tăng lên và giảm lợi nhuận, trong khi người tiêu dùng cũng phải chịu giá cả cao hơn. Trung Quốc cũng không tránh khỏi thiệt hại, nhưng họ có thể tìm ra các phương án đối phó tốt hơn trong việc chuyển hướng xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào Mỹ. Như chúng ta đã biết, trong bất kỳ một cuộc chiến nào, bên nào chủ động ra đòn tấn công thì bên đó dành lợi thế. Và một cuộc chiến cũng thường được đánh giá đầy đủ chỉ khi nó kết thúc, tức là khi sức chịu đựng của hai bên đã đến giới hạn. Do đó, trong ngắn hạn thì Mỹ chịu tổn thất, thế nhưng trong dài hạn thì họ có thể dành lợi thế trước Bắc Kinh. Nếu xét việc sức mạnh của nền kinh tế và tính bền vững, thì Hoa Kỳ có một nền kinh tế đa dạng và linh hoạt, với một hệ thống tài chính mạnh mẽ, thị trường tiêu dùng lớn và khả năng phát triển công nghệ. Điều này giúp Mỹ có khả năng chống chịu các cú sốc kinh tế, bao gồm những tác động tiêu cực từ chiến tranh thương mại. Hơn nữa, Mỹ sẽ tiếp cận nhiều thị trường khác ngoài Trung Quốc và có thể chuyển hướng xuất khẩu nếu cần thiết. Mỹ có lợi thế về các thỏa thuận thương mại quốc tế và các biện pháp khuyến khích từ các đối tác khác. Điều này tạo ra lợi thế cho họ trong việc tăng cường liên minh với các quốc gia khác và giảm thiểu tác động của việc giảm xuất khẩu sang Trung Quốc. Trong khi đó, thì Trung Quốc có một nền kinh tế lớn, nhưng lại phụ thuộc vào xuất khẩu và sản xuất công nghiệp, đặc biệt là các ngành công nghệ và sản phẩm tiêu dùng. Mặc dù Bắc Kinh có thể giảm thiểu sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ bằng cách tìm kiếm các thị trường thay thế, thế nhưng mà nền kinh tế của họ vẫn chịu tăng động mạnh từ các biện pháp thuế quan và các hạn chế xuất khẩu. Hơn nữa, khả năng tăng trưởng của Trung Quốc sẽ bị ảnh hưởng nếu chiến tranh thương mại tiếp tục. Trung Quốc sẽ tìm cách sử dụng các mối quan hệ đối tác và đàm phán để duy trì vị thế của mình trong nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, chiến lược của họ có thể bị hạn chế nếu không có sự hợp tác từ các đối tác lớn khác ngoài Mỹ. Mỹ sẽ tận dụng sức mạnh tài chính và công nghệ của mình để gây áp lực lên Trung Quốc. Các công ty công nghệ của Hoa Kỳ như Apple, Microsoft, Google hay Intel vẫn giữ vị thế hàng đầu trong nhiều ngành công nghiệp quan trọng và các biện pháp như kiểm soát xuất khẩu công nghệ, hạn chế đầu tư vào Trung Quốc hoặc áp đặt thuế đối với hàng hóa Bắc Kinh đã khiến Trung Quốc gặp khó khăn trong việc duy trì hoặc mở rộng ngành công nghiệp của mình. Phía Trung Quốc có thể đối phó bằng cách tăng cường phát triển các công nghệ trong nước, thúc đẩy sản xuất nội địa và giảm sự phụ thuộc vào các nguồn cung cấp từ Mỹ. Đồng thời, Trung Quốc cũng nỗ lực mở rộng các thị trường thương mại khác chẳng hạn như Liên minh Kinh tế Áo hoặc các đối tác trong khuôn khổ sáng kiến vành đài và con đường BRI. Tuy nhiên, dù có các chiến lược này, thì Trung Quốc sẽ phải đối mặt với thách thức lớn khi phải thay thế một phần lớn nhu cầu xuất khẩu sang Mỹ. Cho nên trong dài hạn, nền kinh tế Trung Quốc vẫn bị thiệt hại nặng nề và khó trụ vững được nếu Mỹ tiếp tục đáp trả những đòn thuế quan tiếp theo. Và có một điểm đáng chú ý đó là Trung Quốc là cường quốc lớn xuất khẩu tinh chất quẳng Wolfram và các sản phẩm kim loại chỉ có trong đất hiếm hàng đầu thế giới. Và đây mới chính là thứ vũ khí sát thương mạnh mẽ đối với Hoa Kỳ. Sau ngay khi Bắc Kinh tung ra đòn đáp trả này, thì Tổng thống Trump lập tức tung chiêu đỡ đòn vũ khí tấn công của Trung Quốc. Trump vô hiệu hóa chiêu đòn của Bắc Kinh bằng hai lá bài. Lá bài đầu tiên là Ukraine. Lần đầu tiên kể từ khi nhậm chức, ông Trump đã đề xuất các điều kiện để tiếp tục hỗ trợ Ukraine. Vào ngày 3 tháng 2, ông nói rằng ông sẽ tiếp tục cung cấp vũ khí và các hỗ trợ khác cho Ukraine, nhưng yêu cầu nước này phải sử dụng khoáng sản đất hiếm của mình để đền bù cho viện trợ của Hoa Kỳ cho Ukraine. Khi tin tức này được đưa ra, không chỉ Tổng thống Zelensky có thể thở phào nhạy nhóm, mà tất cả những người quan tâm đến số phận của Ukraine trong cuộc chiến chống lại Nga cũng thở phào nhạy nhóm. Mặc dù nghe có vẻ như là Tổng thống Trump đang lợi dụng sự bất hạnh của ai đó, nhưng điều mà Ukraine cần chính là dòng chảy viện trợ sẽ tiếp tục, nên đương nhiên là họ sẽ đồng ý ngay lập tức. Đề xuất của ông Trump về viện trợ cho Ukraine được cho là sẽ mang lại bước ngoặt trong vấn đề này. Trên thực tế, món tiền mà Trump đưa ra không phải là viện trợ, mà chính xác là một khoản nợ. Đội hỏi ký hiếp phải trả nợ bằng hàng hóa. Trước hết, đó là sự hòa giải dựa trên thực tế. Hoa Kỳ không thể từ bỏ Ukraine ngay lập tức và gây ra sự sụp đổ trong ván bài địa chính trị tại Đông Âu. Trong trường hợp đó, tất cả các đồng minh của họ sẽ rơi khỏi quý đạo của Hoa Kỳ. Mặt khác, Trump lại phải đưa ra lời giải thích hợp lý cho những người trong nước hy vọng rằng Hoa Kỳ sẽ dừng lại. Những người có khuyến hướng này lại là những người ủng hộ cơ bản nền tảng của Tổng thống Trump. Bản thân Tổng thống Trump cũng đã hứa hẹn là đạt được lệnh ngừng bắn dân Nga và Ukraine ngay khi ông nhập chức. Như vậy là chính quyền Trump không còn lựa chọn nào khác ngoài việc áp dụng cách tiếp cận thỏa hiệp, đáp ứng một số nhưng không phải tất cả yêu cầu của cả hai bên. Việc yêu cầu Ukraine trả nợ bằng đất hiếm không phải là áp lực thực sự để họ bị buộc phải trả nợ. Đây là một động thái tương đối thân thiện đối với ông Zelensky. Hầu hết các mỏ đất hiếm của Ukraine được phân phối ở các vùng chiến sự, chẳng hạn như là Donetsk, Luhansk và Kherson. Không phải tất cả những nơi này đều do Nga chiếm đóng, thế nhưng chúng đều nằm trong vòng chiến sự và việc sản xuất là không thể diễn ra bình thường. Không chỉ có đất hiếm, bản thân cựu Tổng thống mục trưởng Ukraine Valery Yeluny cũng đã nói rằng là kể từ khi chiến tranh bắt đầu thì khoảng một nửa tài nguyên thiên nhiên của đất nước đã rơi vào tay Nga. Do đó, chỉ khi quân đội Nga rút khỏi những nơi này thì Hoa Kỳ mới có thể có được các nguồn tài nguyên đất hiếm này. Dù sao thì Ukraine cũng phải tái thiết sau chiến tranh và thực tế là phải hợp tác với các công ty phương Tây để mà khai thác các nguồn tài nguyên này. Vậy nên, ông Zelensky chỉ đơn giản là đăng ký một tấm xét để đổi thành tiền mặt vào một ngày không xác định trong tương lai. Các điều kiện để đổi tiền thì rất có lợi cho ông. Hơn nữa, kế hoạch hàng hóa nổi lên viện chợ này tiết lộ một thông điệp quan trọng, đó là phản ánh tầm nhìn của ông Trump về biên giới Ukraine-Nga trong tương lai. Kyiv có thể khó thu hồi toàn bộ lãnh thổ của mình, nhưng quân đội Nga phải rút khỏi những khu vực có nguồn tài nguyên kinh tế quan trọng. Tổng thống Nga Putin phải để lại các mò đất hiếm ở khu vực Donbass cho Tổng thống Trump. Và theo quan điểm này thì Zelensky là người đã nhận được lời hứa mạnh mẽ từ ông chủ tòa bài giốc. Ukraine đã mở ra một bước ngoặt có lợi cho chính nước này. Một mục đích khác của Trump là giảm sự phụ thuộc của Hoa Kỳ vào tài nguyên đất hiếm của Trung Quốc. Một mắt xích trong cuộc chế thương mại Trung Mỹ là việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu các kim loại hiếm như Gali và Germany. Những kim loại này được chiết xuất từ đất hiếm và cần thiết cho các ngành công nghiệp công nghệ cao như chip và hàng không vũ trụ. Việc thu được đất hiếm từ Ukraine cũng sẽ giúp ngành công nghiệp chip của Hoa Kỳ an toàn hơn về nguồn nguyên liệu thô. Tuy nhiên nếu mục tiêu này muốn đạt được thì quá trình ngừng bắn ở Ukraine không thể bị trị hoãn quá lâu. Nếu phải mất 2 hoặc 3 năm để ngừng bắn, tài nguyên đất hiếm của Ukraine sẽ không có tác dụng gì trong tranh chấp giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Việc ông Trump đề xuất giao dịch viện trợ với Ukraine cho thấy là ông hy vọng hòa bình đạt được càng sớm càng tốt và công cuộc tái thiết của Ukraine bắt đầu sớm nhất có thể. Lá bài thứ 2 của Trump trong việc đối phó với Trung Quốc mà chúng ta cần phải nhắc tới chính là đảo Grillen. Hẳn quý vị còn nhớ hôm 13 tháng 1, Thủ tướng Grillen Mutt Ergede cho biết rằng nước này đang tìm cách tăng cường mối quan hệ quốc phòng và khai thăng mỏ với Hoa Kỳ. Grillen có một số mỏ tiềm năng chứa các loại đất hiếm chủ yếu ở các khu vực phía Nam và Tây của đảo. Một trong những khu vực nổi bật nhất đó là mỏ Vanfield, nơi được cho là có một lượng lớn các khoáng sản đất hiếm, bao gồm Neodymium và Praseodymium, 2 nguyên tố rất quan trọng trong sản xuất năm châm vĩnh cửu cho động cơ xe điện và các ứng dụng công nghệ khác. Vậy nên, cú bắt tay giữa Grillen và Mỹ đã mang lại được một thế mạnh cho Washington trong cuộc chiến về đất hiếm với Trung Quốc. Như vậy, khi Trung Quốc áp thuế và hạn chế xuất khẩu đất hiếm, Mỹ đã phải tìm kiếm các giải pháp thay thế để giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn cung này, đặc biệt trong bối cảnh đất hiếm đóng vai trò quan trọng cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, quốc phòng và năng lượng tái tạo. Việc Mỹ tìm cách hợp tác với Ukraine và đảo Grillen có ý nghĩa chiến lược lớn cả về kinh tế lận chính trị. Mặc dù Ukraine không phải là một quốc gia nổi bật trong việc khai thác đất hiếm, nhưng nước này có các nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú bao gồm các loại đất hiếm quan trọng. Thỏa thuận giữa Mỹ và Ukraine có thể bao gồm việc hỗ trợ quốc gia này trong việc phát triển các ngành công nghiệp, hạ tầng và viện trợ quân sự để nổi lấy quyền khai thác hoặc là quyền kiểm soát đối với các mỏ đất hiếm. Việc viện trợ và hỗ trợ phát triển kinh tế cho Ukraine cũng giúp củng cố mỡ quan hệ chiến lược giữa Mỹ và Ukraine. Điều này sẽ giúp Washington mở rộng ảnh hưởng ở khu vực Đông Âu, đặc biệt là trong bối cảnh căng thẳng với Nga. Còn thỏa thuận hợp tác khai thác mỏ giữa Mỹ và Greenland sẽ không chỉ giúp Mỹ có thêm nguồn cung đất hiếm, mà sẽ còn mang lại lợi kinh tế cho Greenland. Giống như trường hợp với Ukraine, hợp tác với Greenland giúp Mỹ xây dựng một chuỗi cung cơ đất hiếm độc lập hơn với Trung Quốc. Điều này bảo vệ các ngành công nghiệp quan trọng của Mỹ khỏi những rủi ro gián đoạn nguồn cung, đặc biệt trong bối cảnh các căng thẳng thương mại và chính trị toàn cầu. Hợp tác với Greenland giúp Mỹ củng cố mối quan hệ ngoại giao và chiến lược với hòn đảo Bắc Âu này. Điều này mang lại những lợi ích về chính trị và quân sự, đặc biệt là trong khu vực Bắc Cực, nơi có tiềm năng lớn về tài nguyên và là điểm nóng trong các tranh chấp lãnh thổ. Ngoài ra, nó sẽ mở ra cơ hội đầu tư lớn cho các công ty Mỹ trong các ngành khai thác mỏ, công nghệ và năng lượng. Điều này cũng tạo ra việc làm và thúc đẩy sự phát triển kinh tế cho cả Greenland và các công ty Mỹ. Thú thực là cuộc chiến thuế quan và các biện pháp hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc đã làm nổi bật sự phụ thuộc của Hoa Kỳ vào đất hiếm từ Bắc Kinh. Việc thiết lập các quan hệ đối tác khai thác tài nguyên với các quốc gia khác sẽ giúp Mỹ bảo vệ nền kinh tế của mình, duy trì sự cạnh tranh trong các ngành công nghiệp cao cấp và tạo ra các vị trí dẫn đầu trong những lĩnh vực công nghệ và sản xuất mới. Trung Quốc sẽ không còn có thể sử dụng việc hạn chế xuất khẩu đất hiếm như là một công cụ chiến lược mạnh mẽ để chống lại Hoa Kỳ. Nếu Mỹ có các nguồn cung thay thế thì Trung Quốc sẽ khó đạt được các mục tiêu tác động đến các ngành công nghiệp quan trọng của Hoa Kỳ, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao và quốc phòng. Các mò đất hiếm ở Greenland và Ukraine sẽ tạo ra sự cạnh tranh lớn hơn đối với Trung Quốc, khiến họ phải đối mặt với việc giảm thị phần trong ngành công nghiệp đất hiếm. Mỹ không chỉ giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc mà còn có thể gia tăng sự đa dạng trong nguồn cung và điều này tạo ra sự linh hoạt và khả năng phục hồi cao hơn Việc Mỹ xây dựng một chuỗi cung ứng độc lập và đa dạng hóa các nguồn cung cũng sẽ làm cho các biện pháp áp thuế hay hạn chế xuất khẩu của Bắc Kinh trở nên ít hiệu quả hơn. Trung Quốc sẽ phải đối mặt với những khó khăn trong việc duy trì ưu thế cạnh tranh. Nếu Mỹ có thể tiếp cận đất hiếm từ các quốc gia khác, chúng ta sẽ chờ đợi xem liệu Mỹ có tiếp tục tung đòn đáp trả Bắc Kinh hay không và nó sẽ diễn ra như thế nào. Đến đây thì chương trình ngày hôm nay của chúng tôi cũng xin phép tạm dừng. Xin mời quý vị chia sẻ quan điểm cá nhân ở phần dưới. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.