Đặc trưng ngôn ngữ văn nghị luận trung đại Việt Nam

I. KHÁI QUÁT

Văn nghị luận trung đại Việt Nam là bộ phận quan trọng của văn học dân tộc, gắn bó mật thiết với đời sống chính trị, quân sự, văn hóa và tư tưởng của xã hội đương thời. Nhiều tác phẩm được sáng tác nhằm thực hiện những mục đích cụ thể như ban bố chủ trương, trình bày chính kiến, khuyên răn, thuyết phục, hiệu triệu hoặc khẳng định những vấn đề có ý nghĩa đối với quốc gia, dân tộc. Các thể loại tiêu biểu có thể kể đến như chiếu, biểu, hịch, cáo, tấu, luận…

Đặc điểm về chức năng giao tiếp quy định những yêu cầu riêng đối với ngôn ngữ văn nghị luận trung đại. Ngôn ngữ thường mang sắc thái trang trọng, có tính quy phạm, sử dụng nhiều hình thức diễn đạt cân xứng, giàu sức khái quát và có khả năng tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tình cảm của người tiếp nhận. Trong nhiều tác phẩm, lập luận chính trị, tư tưởng đạo lí, tri thức lịch sử và nghệ thuật văn chương không tồn tại biệt lập mà kết hợp chặt chẽ, tạo nên sức thuyết phục đặc biệt của lời văn.

Tuy nhiên, văn nghị luận trung đại Việt Nam không phải một hệ thống đồng nhất. Đặc điểm ngôn ngữ của từng tác phẩm còn phụ thuộc vào thể loại, hoàn cảnh sáng tác, vị thế của chủ thể phát ngôn, đối tượng tiếp nhận và mục đích nghị luận. Vì vậy, khi tìm hiểu đặc trưng ngôn ngữ của bộ phận văn học này, cần nhận diện những phương diện tương đối ổn định, đồng thời chú ý đến sự vận dụng linh hoạt và sáng tạo của từng tác giả.

Từ góc độ ngôn ngữ học và thi pháp học, có thể khái quát bốn đặc điểm nổi bật của ngôn ngữ văn nghị luận trung đại Việt Nam: tính trang trọng và sắc thái quyền uy; tính quy phạm trong tổ chức ngôn ngữ; sự kết hợp giữa tư tưởng, lịch sử và văn chương; sự thống nhất giữa lí lẽ và tình cảm. Những đặc điểm này có quan hệ tương hỗ, cùng góp phần tạo nên giá trị tư tưởng, sức thuyết phục và vẻ đẹp nghệ thuật của các tác phẩm.

II. ĐẶC ĐIỂM

1. Tính trang trọng và sắc thái quyền uy

Ngôn ngữ văn nghị luận trung đại thường mang sắc thái trang trọng, nghiêm cẩn, phù hợp với tính chất quan phương hoặc tầm vóc của những vấn đề được bàn luận. Đặc điểm này trước hết gắn với vị thế xã hội của chủ thể phát ngôn, mục đích giao tiếp và hệ thống quy phạm văn hóa của thời đại.

Trong xã hội trung đại Việt Nam, chữ Hán giữ vị trí quan trọng trong hoạt động hành chính, giáo dục, khoa cử và sáng tác văn chương bác học. Việc sử dụng chữ Hán tạo điều kiện để người viết vận dụng hệ thống khái niệm chính trị, đạo đức, triết học và những hình thức diễn đạt đã được xác lập trong truyền thống văn chương Hán học. Tuy nhiên, không nên đồng nhất việc sử dụng chữ Hán với tính quyền uy, bởi sắc thái ấy còn được tạo nên bởi thể loại, vị thế người viết, cách tổ chức lập luận và đặc điểm ngôn từ của từng văn bản.

Trong Chiếu dời đô, Lí Công Uẩn viện dẫn việc dời đô của các triều đại Thương, Chu, phân tích những hạn chế của việc đóng đô tại Hoa Lư và trình bày sự cần thiết của việc chuyển kinh đô đến Đại La. Lời văn thể hiện tư cách của người đứng đầu đất nước đang quyết định một vấn đề trọng đại, đồng thời sử dụng lí lẽ và tiền lệ lịch sử để thuyết phục quần thần về tính chính đáng của quyết định.

Trong Bình Ngô đại cáo, sắc thái trang trọng và quyền uy được thể hiện qua tư thế của người đại diện cho chính nghĩa, thay mặt triều đình tuyên bố thắng lợi và xác lập nền độc lập của Đại Việt. Lời văn có sức nặng của một tuyên ngôn chính trị, nhưng cơ sở tạo nên sức thuyết phục không chỉ là vị thế của chủ thể phát ngôn mà còn là hệ thống lập luận về nhân nghĩa, chủ quyền và thực tiễn lịch sử.

Ở Hịch tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn sử dụng giọng điệu nghiêm trang, đanh thép khi phân tích tình thế đất nước, phê phán những biểu hiện thờ ơ trước vận mệnh dân tộc và kêu gọi tướng sĩ rèn luyện, chiến đấu. Sắc thái quyền uy ở đây gắn với vị thế của vị chủ tướng, nhưng đồng thời được củng cố bằng trách nhiệm, tình cảm và những lí lẽ hướng đến danh dự, bổn phận của người cầm quân.

Cần phân biệt tính quyền uy với tư tưởng tôn quân. Trong một số văn bản, quyền uy của người phát ngôn gắn với địa vị quân chủ và quan niệm chính thống của xã hội phong kiến. Tuy nhiên, không thể lấy đó làm đặc điểm tuyệt đối của mọi tác phẩm nghị luận trung đại. Đặc biệt, trong những tác phẩm yêu nước, quyền uy của lời văn còn được tạo nên từ ý thức dân tộc, tư tưởng chính nghĩa và sự khẳng định chủ quyền quốc gia.

Như vậy, tính trang trọng và sắc thái quyền uy của ngôn ngữ văn nghị luận trung đại là kết quả của sự kết hợp giữa vị thế phát ngôn, quy phạm văn hóa, mục đích giao tiếp và phương thức lập luận. Đặc điểm này giúp lời văn có sức nặng, tạo dựng niềm tin và xác lập mối quan hệ giữa người viết với đối tượng tiếp nhận.

2. Tính quy phạm trong tổ chức ngôn ngữ

Văn nghị luận trung đại chịu ảnh hưởng sâu sắc của truyền thống văn chương Hán học, trong đó các quy tắc về cấu trúc câu văn, phép đối, nhịp điệu và cách sử dụng từ ngữ được coi trọng. Tính quy phạm thể hiện ở việc người viết thường vận dụng những khuôn thức diễn đạt đã được xác lập, tạo nên vẻ trang trọng, cân xứng và hài hòa cho văn bản.

Một hình thức nổi bật là biền ngẫu. Đây là lối tổ chức lời văn bằng những vế câu hoặc câu văn tương ứng với nhau về cấu trúc, từ ngữ, ý nghĩa và đôi khi cả thanh điệu. Trong văn biền ngẫu, phép đối có thể được thể hiện ở sự tương ứng về từ loại, quan hệ ngữ nghĩa, hình ảnh hoặc nội dung tư tưởng. Nhờ đó, lời văn có tính cân xứng, nhịp nhàng, dễ ghi nhớ và có khả năng nhấn mạnh những ý tưởng quan trọng.

Trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi viết: Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, Quân điếu phạt trước lo trừ bạo. Hai câu văn có cấu trúc tương ứng, tạo nên sự cân xứng giữa hai phương diện của tư tưởng nhân nghĩa: mục đích vì cuộc sống của nhân dân và hành động trừ bỏ thế lực bạo tàn. Phép đối không chỉ tạo vẻ đẹp hình thức mà còn làm sáng rõ quan hệ giữa nguyên lí đạo đức với hành động chính trị, quân sự.

Bên cạnh biền ngẫu, văn nghị luận trung đại còn sử dụng nhiều kiểu câu có độ dài và nhịp điệu khác nhau. Thể tứ lục, với sự kết hợp giữa câu bốn chữ và câu sáu chữ, là một hình thức tiêu biểu trong truyền thống văn biền ngẫu. Ngoài ra, người viết còn vận dụng các kiểu câu dài, ngắn, những kết cấu song hành hoặc những chuỗi câu có nhịp điệu biến đổi để phù hợp với nội dung và mục đích diễn đạt.

Cần phân biệt tính quy phạm của văn biền ngẫu với hệ thống niêm luật của thơ Đường luật. Biền ngẫu chú trọng sự tương ứng và cân xứng giữa các vế câu, nhưng không phải mọi văn bản nghị luận trung đại đều phải tuân theo một hệ thống niêm luật thống nhất. Vì vậy, khi phân tích hình thức ngôn ngữ, cần căn cứ vào đặc điểm thực tế của từng tác phẩm, tránh áp đặt những quy tắc không thuộc về thể loại.

Tính quy phạm cũng không đồng nghĩa với sự rập khuôn. Trong những tác phẩm có giá trị, các tác giả vận dụng linh hoạt những hình thức truyền thống để đáp ứng yêu cầu của lập luận và biểu đạt cảm xúc. Nhờ đó, ngôn ngữ vừa giữ được vẻ trang trọng, mẫu mực, vừa thể hiện dấu ấn sáng tạo của cá nhân.

3. Sự kết hợp giữa tư tưởng, lịch sử và văn chương

Ngôn ngữ văn nghị luận trung đại thường thể hiện sự gắn bó giữa tư tưởng chính trị, đạo lí, tri thức lịch sử và nghệ thuật văn chương. Đặc điểm này thường được khái quát bằng nhận định văn – sử – triết bất phân. Cần hiểu đây là sự giao thoa giữa các lĩnh vực trong sáng tác trung đại, không phải sự đồng nhất hoàn toàn giữa văn học, sử học và triết học.

Trong văn nghị luận, những sự kiện lịch sử, quan niệm đạo đức và triết lí chính trị thường được huy động để làm căn cứ cho lập luận. Người viết không chỉ thuật lại sự việc hoặc trình bày tư tưởng một cách trừu tượng mà còn lựa chọn, tổ chức tư liệu theo mục đích thuyết phục, qua đó tạo nên sự kết hợp giữa giá trị nhận thức, giá trị tư tưởng và giá trị nghệ thuật.

Ví dụ, Bình Ngô đại cáo vừa tổng kết cuộc kháng chiến chống quân Minh, vừa khẳng định nền độc lập của Đại Việt, vừa thể hiện tư tưởng nhân nghĩa và quan niệm về chính nghĩa. Những sự kiện lịch sử được lựa chọn, sắp xếp theo một trình tự có dụng ý, góp phần chứng minh tội ác của kẻ thù, làm nổi bật ý chí đấu tranh của dân tộc và khẳng định tính chính đáng của cuộc kháng chiến.

Một phương tiện quan trọng tạo nên sự kết hợp giữa lịch sử, tư tưởng và văn chương là hệ thống điển cố, điển tích. Điển cố là những sự việc, nhân vật, câu chuyện hoặc lời nói có nguồn gốc từ kinh điển, lịch sử, văn hóa được dẫn lại một cách cô đọng nhằm gợi ra những ý nghĩa rộng hơn. Điển tích thường nhấn mạnh câu chuyện hoặc sự kiện làm cơ sở cho việc sử dụng điển; trong thực tế nghiên cứu, hai thuật ngữ này có phạm vi sử dụng gần gũi và đôi khi được dùng thay thế nhau.

Trong Hịch tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn nhắc đến những nhân vật như Kỉ Tín, Dự Nhượng, Thân Khoái để nêu gương trung nghĩa, qua đó khơi dậy ý thức trách nhiệm của tướng sĩ trước vận mệnh đất nước. Những dẫn chứng lịch sử này không đơn thuần nhằm phô diễn tri thức mà đảm nhiệm chức năng lập luận: lấy tấm gương trong quá khứ để soi chiếu hiện tại, lấy chuẩn mực đạo đức để thúc đẩy hành động.

Việc sử dụng điển cố giúp lời văn hàm súc, tăng chiều sâu văn hóa và tạo mối liên hệ giữa vấn đề đang bàn luận với những giá trị đã được cộng đồng thừa nhận. Tuy nhiên, hiệu quả của điển cố phụ thuộc vào sự phù hợp với nội dung và mục đích văn bản. Khi được sử dụng thiếu tự nhiên hoặc quá dày đặc, điển cố có thể làm giảm tính sáng rõ của lời văn.

Vì vậy, khi đọc hiểu văn nghị luận trung đại, cần xem điển cố vừa là phương tiện tạo nghĩa, vừa là một bộ phận của lập luận. Giải thích được xuất xứ mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng hơn là xác định ý nghĩa và chức năng của điển cố trong chỉnh thể văn bản.

4. Sự thống nhất giữa lí lẽ sắc bén và tình cảm sâu sắc

Văn nghị luận trung đại hướng đến việc thuyết phục người tiếp nhận bằng cả nhận thức, tình cảm và ý chí. Vì vậy, tính lí trí và tính biểu cảm thường gắn bó chặt chẽ, tạo nên sức mạnh đặc biệt của lời văn.

Tính lí trí thể hiện trước hết ở việc xác lập luận điểm, lựa chọn căn cứ và tổ chức trình tự lập luận. Người viết thường dựa vào những nguyên lí đạo đức, tiền lệ lịch sử, thực tiễn chính trị hoặc những sự kiện có ý nghĩa để làm sáng tỏ quan điểm. Các luận điểm được triển khai theo trình tự phù hợp với mục đích nghị luận, từ nêu nguyên lí đến phân tích thực tế, từ nhận định đến kết luận hoặc kêu gọi hành động.

Trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi mở đầu bằng việc xác lập tư tưởng nhân nghĩa, sau đó khẳng định nền độc lập của Đại Việt trên các phương diện văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử và chủ quyền. Việc triển khai luận điểm theo hệ thống căn cứ có quan hệ chặt chẽ cho thấy sức thuyết phục của tác phẩm không chỉ bắt nguồn từ cảm xúc yêu nước mà còn được xây dựng trên một nền tảng lập luận vững chắc.

Bên cạnh lí lẽ, tình cảm là nguồn sức mạnh quan trọng của lời văn nghị luận. Trong Hịch tướng sĩ, nỗi đau trước cảnh đất nước bị xâm lăng và lòng căm giận quân thù được thể hiện trực tiếp qua lời văn: Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa… Những hình ảnh và cách diễn đạt giàu sức gợi đã cụ thể hóa nỗi đau của người chủ tướng, khiến tình cảm yêu nước trở thành một trải nghiệm có sức truyền cảm. Cảm xúc ở đây không làm suy yếu lập luận mà góp phần làm nổi bật trách nhiệm của người cầm quân trước vận mệnh đất nước.

Các biện pháp tu từ như liệt kê, đối lập, ẩn dụ, phóng đại và câu hỏi tu từ thường được sử dụng để tăng sức biểu đạt. Ở Hịch tướng sĩ, những hình ảnh miệt thị quân giặc được đặt trong thế đối lập với hình tượng người trung nghĩa, góp phần khơi dậy lòng tự trọng, ý thức danh dự và quyết tâm chiến đấu của tướng sĩ.

Sự kết hợp giữa lí lẽ và tình cảm còn thể hiện ở khả năng chuyển đổi giọng điệu. Trong cùng một tác phẩm, người viết có thể chuyển từ trang trọng, đanh thép sang đau đớn, thống thiết; từ phân tích, phê phán sang khuyên răn, hiệu triệu. Sự biến đổi ấy giúp lời văn phù hợp với từng bước lập luận và từng đối tượng tác động.

Như vậy, lí lẽ và tình cảm không phải hai yếu tố tồn tại tách biệt. Lí lẽ xác lập cơ sở nhận thức cho quan điểm; tình cảm làm cho quan điểm ấy có sức lay động và khả năng thúc đẩy hành động. Sự thống nhất giữa hai phương diện là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên giá trị tư tưởng và nghệ thuật của văn nghị luận trung đại Việt Nam.

III. PHƯƠNG PHÁP ĐỌC HIỂU

Đọc hiểu ngôn ngữ văn nghị luận trung đại đòi hỏi người học kết hợp kiến thức về thể loại, ngôn ngữ, lịch sử và tư tưởng với năng lực phân tích văn bản cụ thể. Việc đọc hiểu không nên dừng lại ở nhận diện đặc điểm hoặc gọi tên biện pháp nghệ thuật, mà cần làm rõ mối quan hệ giữa hình thức diễn đạt, nội dung lập luận và mục đích thuyết phục.

Có thể triển khai theo các phương diện sau:

1. Xác định hoàn cảnh giao tiếp và mục đích nghị luận

Trước hết, cần xác định chủ thể phát ngôn, đối tượng tiếp nhận, hoàn cảnh ra đời và mục đích của văn bản. Những yếu tố này là cơ sở để lí giải cách lựa chọn ngôn ngữ, giọng điệu và phương thức lập luận.

Chẳng hạn, khi đọc Chiếu dời đô, cần đặt văn bản trong hoàn cảnh Lí Công Uẩn quyết định dời đô, từ đó nhận ra mối quan hệ giữa vị thế nhà vua, tính chất trọng đại của quyết định và yêu cầu thuyết phục quần thần. Với Hịch tướng sĩ, cần chú ý mối quan hệ giữa vị chủ tướng và các tướng sĩ, qua đó lí giải sự kết hợp giữa lời răn bảo, phân tích tình thế và lời hiệu triệu.

Khi thực hiện thao tác này, cần tránh suy luận rằng văn bản của người có địa vị cao đương nhiên chỉ mang tính áp đặt. Sắc thái quyền uy phải được nhận diện từ cả vị thế phát ngôn, nội dung tư tưởng và phương thức thuyết phục.

2. Nhận diện đặc điểm hình thức và phân tích tác dụng

Cần chú ý cách tổ chức câu văn, phép đối, kết cấu cân xứng, nhịp điệu và những hình thức diễn đạt có tính quy phạm. Sau khi nhận diện, cần phân tích tác dụng cụ thể của từng yếu tố trong việc thể hiện tư tưởng và tạo sức thuyết phục.

Với hai câu “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, Quân điếu phạt trước lo trừ bạo” có thể triển khai theo trình tự: nhận diện kết cấu tương ứng giữa hai câu; phân tích quan hệ giữa các thành phần ngôn ngữ; làm rõ mối liên hệ giữa nguyên lí nhân nghĩa và hành động trừ bạo; từ đó khái quát tác dụng của hình thức biền ngẫu trong việc nhấn mạnh tư tưởng chính nghĩa.

Điều quan trọng là không dừng ở nhận xét “câu văn cân đối, nhịp nhàng”, mà phải chỉ ra sự cân đối ấy góp phần biểu đạt nội dung gì và tạo hiệu quả lập luận như thế nào.

3. Giải mã từ ngữ, điển cố và các khái niệm tư tưởng

Văn nghị luận trung đại thường sử dụng những từ ngữ Hán Việt, khái niệm chính trị – đạo đức và điển cố gắn với nền văn hóa cổ. Khi gặp những yếu tố này, cần thực hiện các thao tác:

• Xác định nghĩa của từ ngữ hoặc nội dung cơ bản của điển cố trong ngữ cảnh.
• Tìm hiểu cơ sở lịch sử, văn hóa hoặc tư tưởng có liên quan.
• Phân tích ý nghĩa của yếu tố ấy trong lập luận và mục đích giao tiếp của văn bản.

Ví dụ, khi tìm hiểu khái niệm “nhân nghĩa” trong Bình Ngô đại cáo, không nên chỉ giải thích theo nghĩa từ điển hoặc quan niệm đạo đức nói chung. Cần đặt khái niệm trong mối quan hệ với tư tưởng “yên dân”, “trừ bạo” và việc khẳng định tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến.

Tương tự, khi phân tích các điển cố trong Hịch tướng sĩ, cần làm rõ cách những tấm gương lịch sử được sử dụng để xây dựng chuẩn mực về lòng trung nghĩa, danh dự và trách nhiệm của người cầm quân.

4. Phân tích mối quan hệ giữa lập luận và biểu cảm

Cần xác định hệ thống luận điểm, căn cứ và trình tự lập luận, đồng thời nhận diện các yếu tố biểu cảm như từ ngữ giàu sắc thái, hình ảnh, phép tu từ và sự biến đổi giọng điệu.

Sau đó, cần làm rõ sự tương tác giữa hai phương diện: tình cảm được khơi dậy nhằm củng cố luận điểm nào; lí lẽ giúp định hướng cảm xúc ra sao; sự kết hợp ấy phục vụ mục đích thuyết phục như thế nào.

Trong Hịch tướng sĩ, nỗi đau và lòng căm giận của Trần Quốc Tuấn không chỉ biểu hiện tình cảm cá nhân mà còn góp phần xác lập trách nhiệm của người cầm quân. Cảm xúc được đặt trong mạch lập luận, từ đó chuyển hóa thành lời kêu gọi hành động.

5. Đánh giá giá trị tư tưởng và nghệ thuật từ đặc điểm ngôn ngữ

Sau khi phân tích những phương diện cụ thể, cần khái quát vai trò của ngôn ngữ đối với giá trị tác phẩm. Có thể tập trung vào các vấn đề: ngôn ngữ góp phần khẳng định tư tưởng nào; hình thức diễn đạt tạo nên giọng điệu gì; hệ thống dẫn chứng và điển cố có chức năng ra sao; sự kết hợp giữa lí lẽ và tình cảm tạo nên sức thuyết phục như thế nào.

Việc đánh giá cần dựa trên những biểu hiện cụ thể đã phân tích, tránh lối nhận xét chung chung như “ngôn ngữ giàu sức biểu cảm”, “lập luận chặt chẽ” hoặc “nghệ thuật đặc sắc” mà không có căn cứ.

Đồng thời, cần đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử và văn hóa để nhận thức đúng ý nghĩa của các khái niệm, hình thức diễn đạt và chuẩn mực tư tưởng. Tuy nhiên, bối cảnh không thể thay thế việc phân tích văn bản; mọi nhận định về giá trị tác phẩm đều cần được kiểm chứng bằng chính ngôn ngữ và kết cấu lập luận của tác phẩm.

6. Vận dụng kiến thức vào viết đoạn văn nghị luận

Khi viết đoạn văn phân tích đặc trưng ngôn ngữ văn nghị luận trung đại, học sinh có thể triển khai theo trình tự: Nêu nhận định → dẫn chứng → phân tích biểu hiện ngôn ngữ → lí giải tác dụng → khái quát giá trị.

Chẳng hạn, với yêu cầu phân tích tác dụng của phép đối trong một đoạn Bình Ngô đại cáo, học sinh cần xác định đúng các vế đối, chỉ ra sự tương ứng về cấu trúc và ý nghĩa, phân tích mối quan hệ giữa các vế trong việc làm sáng tỏ luận điểm, rồi khái quát tác dụng đối với sức thuyết phục và giá trị nghệ thuật của lời văn.

Với yêu cầu phân tích một điển cố trong Hịch tướng sĩ, học sinh cần giải thích ngắn gọn điển cố, xác định phẩm chất hoặc bài học được gợi ra, phân tích chức năng nêu gương và thuyết phục, sau đó liên hệ với mục đích hiệu triệu tướng sĩ của tác phẩm.

Cách triển khai này giúp bài viết tránh hai khuynh hướng thường gặp: chỉ kể lại nội dung văn bản mà chưa phân tích ngôn ngữ; hoặc chỉ liệt kê đặc điểm nghệ thuật mà chưa làm rõ giá trị tư tưởng và hiệu quả nghị luận.

KẾT LUẬN

Ngôn ngữ văn nghị luận trung đại Việt Nam là sự kết hợp giữa tính trang trọng, tính quy phạm, chiều sâu tư tưởng và sức truyền cảm. Qua việc vận dụng linh hoạt các hình thức biền ngẫu, hệ thống điển cố, lập luận giàu căn cứ và ngôn ngữ biểu cảm, các tác giả đã tạo nên những văn bản vừa có sức thuyết phục về lí trí, vừa có khả năng lay động tình cảm, khơi dậy ý thức trách nhiệm và tinh thần dân tộc.

Đối với học sinh chuyên văn, tìm hiểu đặc trưng ngôn ngữ văn nghị luận trung đại không chỉ nhằm nhận diện những dấu hiệu hình thức hay ghi nhớ các khái niệm lí thuyết. Điều quan trọng hơn là hiểu được mối quan hệ giữa ngôn ngữ với tư tưởng, giữa hình thức diễn đạt với phương thức lập luận, giữa tri thức lịch sử với mục đích thuyết phục. Từ đó, người học có thể đọc sâu hơn những áng văn chính luận của cha ông, đồng thời hình thành năng lực phân tích văn bản dựa trên căn cứ ngôn ngữ và tư duy khoa học.