Đề và hướng dẫn chấm thi môn ngữ văn 10, Kỳ thi chọn học sinh giỏi các trường THPT chuyên khu vực Duyên hải và đồng bằng Bắc Bộ lần thứ 17, năm 2026

HỘI CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN VÙNG DH&ĐB BẮC BỘ

KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI

LẦN THỨ XVII, NĂM 2026

ĐỀ THI MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 10

Thời gian làm bài: 180 phút

Ngày thi: 23 tháng 4 năm 2026

(Đề thi gồm 02 câu, trong 01 trang)

Câu 1. Nghị luận xã hội (8,0 điểm)

Không nhìn sự vật như nó vốn là

Đôi mắt con người có chức năng như máy ảnh nhưng không phải có thể nhìn thấy mọi thứ phản chiếu trong ống kính như máy ảnh.

Ví dụ, ngay cả khi xao lòng trước dãy núi dưới ánh hoàng hôn, con người vẫn không nhìn cảnh sắc thiên nhiên nguyên vẹn như thế.

Tức là cho dù bản thân thật lòng nghĩ rằng mình đang ngắm thứ gì đó đi nữa, nhưng trong vô thức đã phủ tấm màn mỏng của linh hồn trên những gì mình ngắm.

Tấm màn mỏng đó là cảm giác đã trở thành thói quen tự lúc nào, là tâm trạng lúc ấy, là ký ức đã trở thành những mảnh vỡ rời rạc.

Và con người phủ tấm màn này trên phong cảnh, mắt ngắm nhìn tấm màn. Có nghĩa là thế giới mà con người ngắm nhìn đã trở thành một phần của người đó.

(Shiratori Haruhiko, Lời của Nietzsche cho người trẻ, tập 2, Nxb Thế giới 2018, tr. 174)

Từ ngữ liệu đã cho, theo anh/chị, trong cuộc sống có nên nhìn sự vật như nó vốn là hay phủ tấm màn mỏng của linh hồn lên những gì mình ngắm? Trình bày quan điểm của anh/chị về vấn đề trên.

Câu 2. Nghị luận văn học (12,0 điểm)

Italo Calvino[1] viết: Khi thế giới loài người dường như bị ràng buộc bởi gánh nặng của đời sổng, tôi cảm thấy mình cần phải bay lên như Perseus[2] đến không gian khác. Tôi không nói đến sự trốn chạy vào cõi mộng mơ hay phi lý. Tôi muốn nói...đến nhu cầu...nhìn thế giới từ một góc độ khác, bằng một logic khác, những phương pháp nhận thức và chứng minh khác.

(Chuyển dẫn từ Viet Thanh Nguyen, Huỷ diệt và cứu rỗi - Ngòi bút tha nhân, Nxb Hội Nhà văn 2025, tr. 172-173)

Liệu văn chương có thể giúp chúng ta nhìn thế giới bằng con mắt khác? Dựa vào trải nghiệm đọc của bản thân, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận về vấn đề trên.

----------------- HẾT -----------------

HƯỚNG DẪN CHẤM THI MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 10

I. HƯỚNG DẪN CHUNG

Giám khảo chấm đúng như đáp án, thang điểm.
Nếu thí sinh có cách trả lời khác đáp án nhưng hợp lý để giải quyết yêu cầu của đề thì giám khảo vẫn chấm điểm theo thang điểm của Hướng dẫn chấm thi.
Giám khảo không quy tròn điểm thành phần của từng câu, điểm của bài thi.
Đánh giá đúng năng lực của thí sinh, cần đảm bảo những tiêu chí sau:

Hệ thống ý	Lập luận	Dẫn chứng	Hành văn
- Phong phú – Toàn diện – Độc đáo (cấp độ tăng dần)	- Mạch lạc – Chặt chẽ – Sắc sảo, có tư duy phản biện (cấp độ tăng dần)	- Phù hợp – Thời sự – Độc đáo (cấp độ tăng dần)	- Trong sáng, mạch lạc - Vốn từ ngữ phong phú, diễn đạt tinh tế, giàu cảm xúc - Có bản sắc cá nhân (cấp độ tăng dần)

II. ĐÁP ÁN, THANG ĐIỂM

Câu 1 (8.0 điểm):

Ngữ liệu: Không nhìn sự vật như nó vốn là

Đôi mắt con người…. mà con người ngắm nhìn đã trở thành một phần của người đó.

* Yêu cầu về kĩ năng

- Biết cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội: bố cục rõ ràng; lập luận chặt chẽ; vận dụng tốt các thao tác lập luận, dẫn chứng tiêu biểu, chọn lọc.

- Diễn đạt trong sáng, mạch lạc, giàu cảm xúc; không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.

* Yêu cầu về kiến thức:

- Thí sinh có thể lựa chọn một trong hai cách sống hoặc lựa chọn dung hòa cả hai, miễn là có sự lập luận, lí giải chặt chẽ, thuyết phục. Dưới đây là gợi ý đáp án theo hướng dung hòa cả hai.

1. Giải thích - xác định vấn đề nghị luận (1.0 điểm)

Biết kết nối văn bản với yêu cầu để xác định, giải thích được những từ/cụm từ từ khóa, mối quan hệ giữa các từ/cụm từ; chỉ rõ vấn đề bàn luận.

- Tóm tắt ngữ liệu: Con người không nhìn thế giới một cách khách quan như chiếc máy ảnh ghi lại hình ảnh mà đã vô thức phủ lên những gì mình thấy một tấm màn của cảm xúc, tâm trạng, thói quen, kí ức… Do đó, thế giới mà mỗi người nhìn thấy thực chất đã mang dấu ấn chủ quan của chính họ, trở thành một phần của con người đó.

- Giải thích:

+ Nhìn sự vật như nó vốn là: con người nhìn sự vật một cách khách quan, như sự vật đang hiện hữu.

+ Phủ tấm màn mỏng của linh hồn lên những gì mình ngắm: là ảnh hưởng của những gì thuộc cá nhân con người chi phối cái nhìn về thế giới như: cảm xúc, tâm trạng, kí ức… khiến cho thế giới được nhìn ngắm mang màu sắc chủ quan.

- Xác định vấn đề nghị luận: Nên nhìn thế giới theo đúng sự tồn tại khách quan của nó hay nhìn thế giới dưới những ấn tượng chủ quan của con người?

2. Bàn luận (Lý giải, phân tích, dẫn chứng phù hợp, thuyết phục) (6,0 điểm)

2.1. Lí giải và phân tích vì sao nên nhìn thế giới như nó vốn tồn tại khách quan? (2,25 điểm)

- Khi ta nhìn sự vật, con người và thế giới như nó vốn tồn tại, điều đó giúp ta nhận diện vấn đề một cách đơn giản hơn, tránh phức tạp hóa về đối tượng. Từ đó có thể giải quyết vấn đề dễ dàng và nhanh chóng hơn.

- Giúp ta nhận ra và nắm bắt được những quy luật vận động khách quan của sự vật, của con người và thế giới, từ đó có những ứng xử phù hợp với thế giới khách quan và có thể nương theo quy luật khách quan để sinh tồn và phát triển (quy luật thời gian, quy luật tâm lý, quy luật sinh – lão – bệnh – tử, quy luật vật chất – ý thức,…)

- Con người tôn trọng sự thật khách quan, ít bị chi phối bởi những tâm trạng, cảm xúc nhất thời hoặc những thói quen, kí ức, định kiến có sẵn… Từ đó giúp đánh giá chính xác hơn về sự vật, sự việc, con người và thế giới.

2.2. Lí giải và phân tích vì sao nên nhìn thế giới dưới những ấn tượng chủ quan? (2,25 điểm)

- Vì mỗi người có nhận thức và trình độ tiếp nhận sự vật khác nhau; có trải nghiệm và kinh nghiệm cá nhân khác nhau (ký ức, thói quen, định kiến); có tâm trạng, cảm xúc thay đổi theo thời gian, hoàn cảnh…

- Làm cho thế giới trở nên mang dấu ấn cá nhân, thể hiện nên cá tính, chiều sâu tâm hồn của mỗi người. Thế giới không còn một bản sao chung mà trở thành thế giới riêng của từng người, trở nên phong phú, sinh động và diệu kì dưới con mắt của mỗi cá nhân. Khi con người chủ động tạo ra thế giới của riêng mình, thì con người còn tái tạo hiện thực theo cách mình muốn tin, không chỉ phản ánh thế giới vốn có mà còn hướng tới thế giới cần có và nên có.

- Là nguồn gốc của cảm xúc và sáng tạo: những phát minh khoa học; những sáng tạo nghệ thuật; những tiến bộ văn minh; những khám phá, dấn thân, những cuộc phiêu lưu kì thú… Chính tấm màn chủ quan giúp con người biết rung động, tưởng tượng và sáng tạo không giới hạn.

2.3. Mối quan hệ giữa hai cách nhìn thế giới (1,5 điểm)

- Cần nhận thấy mối quan hệ mật thiết giữa hai cách nhìn: nhìn sự vật và thế giới khách quan như nó vốn tồn tại và nhìn thế giới dưới góc nhìn của cá nhân

Bởi lẽ:

+ Nếu chỉ nhìn thế giới như nó vốn có, ta sẽ không cảm nhận được tính sống động, diệu kì và gắn bó giữa con người và thế giới. Nếu nhìn mọi thứ hoàn toàn khách quan như máy móc, cuộc sống sẽ rất vô hồn, con người có thể bị xơ cứng, công thức khi nhìn nhận và đánh giá về thế giới khách quan bởi đôi khi những gì ta nhìn thấy chưa hẳn là bản chất của chúng.

+ Nếu chỉ nhìn thế giới dưới góc nhìn chủ quan, ta có thể phiến diện, sai lệch trong cách nhìn nhạn, đánh giá vê sự vật, sự việc, con người và thế giới (theo cảm xúc yêu ghét của cá nhân, hoặc theo định kiến, thói quen, kí ức...).

- Vì vậy, chúng ta cân biết dung hòa, kết hợp giữa hai cách nhìn, hai góc nhìn về thế giới: cần tôn trọng tồn tại khách quan, đồng thời có những khám phá chủ quan về thế giới. Như vậy, chúng ta mới có thể nhận diện một cách đầy đủ hơn, phong phú hơn và sâu sắc hơn về thế giới; cảm thấy ta là một phần của thế giới và thế giới là một phần trong ta.

3. Bài học, liên hệ, mở rộng, nâng cao (1,0 điểm)

- Cách nhìn có ảnh hưởng quan trọng, thậm chí là quyết định đến cách cảm nhận, đánh giá của chúng ta về sự vật, con người và thế giới. Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến cách chúng ta ứng xử với các mối quan hệ trong môi trường sống xung quanh. Trong thời đại văn hóa nghe nhìn hiện nay, con người chủ yếu tiếp nhận thông tin qua kênh hình ảnh và âm thanh, thì việc có cái nhìn đa chiều về thế giới là vô cùng cần thiết để tránh bị đóng khung trong những gì mình nhìn thấy và nghe thấy.

- Con người muốn trưởng thành cần học cách rèn luyện tư duy khách quan, đa chiều. Cái nhìn của mình chưa chắc đã hoàn toàn đúng, từ đó biết tôn trọng sự khác biệt trong quan điểm của người khác, tránh áp đặt suy nghĩ cá nhân lên người khác. Biết điều chỉnh cảm xúc để có cái nhìn tích cực, lành mạnh hơn.

- Dù là cách nhìn khách quan hay phủ lên cái nhìn chủ quan về thế giới thì vấn đề cốt lõi không chỉ là sự sắc sảo của cái nhìn, mà là những giá trị nhân văn mà cái nhìn đó hướng tới, tránh cái nhìn triệt hạ, soi xét, bới móc…

Tổng câu 1: 8,0 điểm

Câu 2 (12,0 điểm):

Italo Calvino[3] viết: Khi thế giới loài người dường như bị ràng buộc bởi gánh nặng của đời sổng, tôi cảm thấy mình cần phải bay lên như Perseus[4] đến không gian khác. Tồi không nỏi đến sự trốn chạy vào cõi mộng mơ hay phì lý. Tôi muốn nói...đến nhu cầu...nhìn thế giới từ một góc độ khác, bằng một logic khác, những phương pháp nhận thức và chứng minh khác.

(Chuyển dẫn từ Viet Thanh Nguyen, Huỷ diệt và cứu rỗi - Ngòi bút tha nhân, Nxb Hội Nhà văn 2025, tr. 172-173)

* Yêu cầu về kĩ năng

- Có kĩ năng viết bài văn nghị luận văn học; biết huy động các kiến thức lí luận, kiến thức về tác giả, tác phẩm để làm bài.

- Vận dụng tốt các thao tác lập luận, lí lẽ xác đáng, trình bày khoa học; văn viết có cảm xúc, giọng điệu riêng; diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

- Diễn đạt trong sáng, mạch lạc, giàu cảm xúc; không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.

* Yêu cầu về kiến thức:

- Thí sinh có nhiều cách trình bày khác nhau, song cần đạt được những nội dung cơ bản sau:

1. Giải thích – xác định vấn đề cần nghị luận (1,5 điểm)

- Ý kiến của Italo Calvio:

+ Khi thế giới loài người dường như bị ràng buộc bởi gánh nặng của đời sống, tôi cảm thấy mình cần phải bay lên như Perseus đến không gian khác. Tôi không nói đến sự trốn chạy vào cõi mộng mơ hay phi lý: nhà văn không thể chỉ nhìn đời sống bằng con mắt thực với những gánh nặng thường nhật. Nhà văn cần phải thoát khỏi hiện thực trước mắt trói buộc mình, nhưng cũng không trốn tránh hiện thực, rơi vào mộng tưởng.

+ Tôi muốn nói… đến nhu cầu… nhìn thế giới từ một góc độ khác, bằng một logic khác, những phương pháp nhận thức và chứng minh khác: nhà văn cần mở rộng góc nhìn về hiện thực và thế giới, cần nhìn thế giới ở góc nhìn mới mẻ, sáng tạo, khác với trật tự logic và sự nhận thức, miêu tả thông thường.

=> Ý kiến đã bàn đến vai trò của cái nhìn đối với nhà văn trong sáng tạo nghệ thuật: nhà văn cần nhìn đời sống ở góc nhìn đa chiều, độc đáo, mới mẻ và sâu sắc hơn. Từ đó văn chương giúp chúng ta nhìn thế giới bằng con mắt khác.

- Văn chương giúp chúng ta nhìn thế giới bằng con mắt khác: văn chương giúp chúng ta có góc nhìn mới mẻ, độc đáo về thế giới, từ đó cho chúng ta nhiều trải nghiệm sống sâu sắc hơn.

2. Bàn luận + chứng minh (9,0 điểm)

Thí sinh vận dụng lí lẽ và dẫn chứng phù hợp để làm nổi bật vấn đề: Văn chương giúp chúng ta nhìn thế giới bằng con mắt khác. Cần đảm bảo các ý sau:

2.1. Vì sao văn chương giúp con người nhìn thế giới bằng “con mắt khác”? (3,5 điểm)

- Văn chương không sao chép y nguyên hiện thực mà tái tạo, tái cấu trúc hiện thực thông qua lăng kính chủ quan của người nghệ sĩ. Mỗi nhà văn với vốn sống, vốn trải nghiệm, nhân quan riêng của mình sẽ có một góc nhìn khác về thế giới mà họ đang sống, từ đó cho người đọc nhiều góc nhìn khác nhau về thế giới. Từ đó, người đọc không nhìn thấy hiện thực nguyên sinh mà là hiện thực qua sự sắp xếp có chủ đích của nhà văn.

- Văn chương đi sâu vào các tầng vỉa của hiện thực đời sống, khám phá đời sống không phải chỉ ở bề mặt, ở những gánh nặng cuộc sống thường nhật mà còn khám phá hiện thực ở bề sâu, bề sau, bề xa, bề khuất lấp… phát hiện những điều mới mẻ, cái đẹp ở những chỗ không ai ngờ tới, đem đến cho người đọc bài học về trông nhìn và thưởng thức (Thạch Lam).

- Văn chương khám phá cuộc sống và con người qua nhiều số phận, cuộc đời khác nhau, giúp ta sống nhiều cuộc đời khác nhau và sống về phía khác của cuộc đời mình (Chu Văn Sơn).

2.2. Văn chương giúp con người nhìn thế giới bằng “con mắt khác” như thế nào? (3,5 điểm)

- Làm đảo chiều cái nhìn quen thuộc: nhìn thấy sự nhân văn trong khi miêu tả các xấu, cái ác; thấy cái bất thường trong cái bình thường và cái bình thường trong cái bất thường, khám phá chiều sâu, ý nghĩa lớn lao trong cái bình thường, nhỏ bé…

- Mở rộng góc nhìn về thế giới: văn chương không áp đặt một cách hiểu duy nhất mà gợi mở nhiều cách nhận thức khác nhau, từ đó người đọc tự rút ra ý nghĩa riêng.

- Nhà văn có thể không cần một đề tài mới nhưng lại rất cần một đôi mắt mới để nhìn khác đi những hiện thực đã quen, đã cũ, đã được đào xới kĩ. Từ đó, phát hiện ra những điều mới mẻ, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có (Nam Cao).

2.3. Ý nghĩa của việc văn chương giúp con người nhìn thế giới bằng “con mắt khác” (2,0 điểm)

- Khẳng định giá trị nhận thức sâu sắc của văn chương: Văn học không chỉ phản ánh đời sống mà còn khám phá bản chất đời sống, phát hiện những chiều sâu bị che khuất.

- Khơi dậy khả năng tái tạo hiện thực trong tâm trí người đọc: Bạn đọc cũng nhìn thế giới bằng con mắt riêng, gắn với đời sống hiện tại nên có nhiều giới hạn, do đó văn chương mang đến nhiều cách nhìn khác (thông qua nhân vật, chủ đề, không gian,…) để người đọc tự bay lên, mở rộng cách nhìn và đánh giá cuộc sống theo cách riêng, trở thành người đồng sáng tạo ý nghĩa của tác phẩm.

- Đối thoại với những chân lý cố hữu, mở ra tư duy đa chiều, có chiều sâu, không áp đặt và không bị áp đặt, từ đó nhìn thấy thế giới đa sắc, đa dạng. Bởi vậy, văn chương giúp người đọc có thể thấu hiểu, cảm thông, bao dung với những khác biệt.

- Đặt trong bối cảnh văn hóa nghe nhìn hiện nay, con người dễ bị đóng khung trong những thước phim và hình ảnh, thì văn chương càng khẳng định được giá trị trong việc tạo ra một góc nhìn khác về thế giới rộng mở hơn, sâu sắc hơn.

3. Mở rộng, nâng cao (1,5 điểm)

- Không phải mọi cái nhìn khác đều có giá trị: nếu xa rời hiện thực, cực đoan hoặc khiên cưỡng, văn học sẽ phản ánh một thế giới phiến diện. Văn chương chân chính phải khác nhưng vẫn chạm đến bản chất đời sống.

- Nhìn khác không phải để trốn tránh hiện thực: như Italo Calvino nhấn mạnh không phải bay vào mộng tưởng mà là để hiểu thế giới theo cách sâu sắc hơn.

- Để xây dựng được cái nhìn khác, nhà văn phải có sự nhạy cảm, đồng cảm với người khác, có đời sống phong phú, sự sáng tạo và phong cách độc đáo. Cái khác đó phải là chiều sâu tâm tưởng chứ không phải sự lạ hoá đơn thuần.

- Người đọc không phải lúc nào cũng có thể có cái nhìn khác được: nếu đọc hời hợt, họ chỉ thấy cốt truyện, không thấy chiều sâu. Khi đó, văn chương không phát huy được giá trị nhận thức.

Tổng câu 2: 12,0 điểm

Tổng câu 1 + câu 2: 20,0 điểm

[1] Nhà văn hậu hiện đại người Ý (1923 – 1985)

[2] Perseus: tên một vị á thần trong thần thoại Hy Lạp, con của thần Zeus, người có nhiều chiến tích lẫy lừng, là tổ tiên của người anh hùng Heracles. Về sau, Perseus được dùng để đặt tên cho một trong những chòm sao cổ thuộc bán thiên cầu Bắc có độ sáng cao.

#chuyenvan #duyenhai #tailieuchuyenvan #vuihocvan

Thêm làm nguồn ưu tiên trên Google

Bình luận