Nhiều người nghe đến hai chữ “âm đức” thường cho rằng đó là quan niệm cũ kỹ, thậm chí mang màu sắc mê tín. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, “âm đức” lại rất gần với cuộc sống.

Trong Liễu Phàm Tứ Huấn, Viên Liễu Phàm viết: “Phàm làm việc thiện mà người khác biết, thì là dương thiện; làm việc thiện mà người khác không biết, thì là âm đức”. Hiểu đơn giản, âm đức chính là những việc tốt âm thầm, là cách một người giữ lương tâm khi không có ai nhìn thấy. Ngược lại, những việc trái lương tâm làm trong bóng tối, dù pháp luật chưa chắc biết, cũng đang từng ngày làm tổn hại uy tín, gia phong và cuộc đời của chính mình.

Người xưa từ sự quan sát lâu dài đã đúc kết mười việc đặc biệt nên tránh.

Một. Dùng lời nói chạm vào nỗi đau của người khác

Hình ảnh minh hoạ: Một. Dùng lời nói chạm vào nỗi đau của người khác

Có người nghĩ mình không đánh ai, không làm hại ai, chỉ “nói thật” vài câu thì chẳng đáng kể. Nhưng nói thật và cố ý làm người khác tổn thương là hai chuyện khác nhau.

Biết con người ta học kém lại cố tình nhắc giữa chỗ đông người; biết gia đình người khác bất hòa lại đem ra hỏi han như một chuyện vui. Đó không phải thẳng thắn mà là lấy sự xấu hổ của người khác để nâng mình lên.

Lâu dần, mọi người sẽ không còn cảm thấy an toàn khi ở cạnh bạn. Đến lúc khó khăn, có thể mở cả danh bạ cũng không tìm được một người thật lòng để chia sẻ. Người xưa vì thế dạy rằng chuyện xấu của người nên dừng lại ở mình, chuyện tốt của người nên giúp lan xa.

Hai. Kiếm tiền trái lương tâm

Gian cân, dùng hàng kém chất lượng, thu tiền cao nhưng làm việc qua loa… Những khoản lợi nhỏ ấy có thể không bị phát hiện ngay, nhưng chúng dễ khiến con người quen với việc kiếm tiền bằng sự khôn lỏi.

Nguy hiểm hơn, con cái nhìn vào cách cha mẹ sống để học. Khi cha mẹ dùng thủ đoạn kiếm lợi rồi lại dạy con phải trung thực, lời dạy ấy rất khó có sức nặng.

Tư Mã Quang từng nhắc rằng vàng bạc để lại chưa chắc con cháu giữ được, sách vở để lại chưa chắc chúng chịu đọc; chi bằng tích đức, đó mới là kế lâu dài cho hậu thế.

Ba. Bắt nạt người thật thà, ức hiếp người yếu thế

Có người chỉ dám mạnh tay với người không có khả năng phản kháng: bắt nạt người mới, ép người già, lợi dụng sự nhường nhịn của hàng xóm.

Nhìn bề ngoài, họ dường như chiếm được lợi. Nhưng người luôn “sợ mạnh bắt nạt yếu” phải sống trong trạng thái tính toán liên tục: ai có thể động vào, ai phải dè chừng. Bản thân cách sống ấy đã là một sự tiêu hao rất lớn.

Hôm nay bạn chừa cho người khác một con đường, ngày mai khi con mình bước ra ngoài xã hội, có thể cũng sẽ nhận được từ người khác một phần thiện ý.

Bốn. Thiếu hiếu thuận với cha mẹ

Hiếu thuận không chỉ là đưa tiền hay mua quà. Điều quan trọng còn nằm ở thái độ.

Cha mẹ là điểm khởi đầu của mỗi người. Nếu một người luôn khó chịu, cay nghiệt với cha mẹ, sự bất ổn ấy rất dễ lan sang quan hệ vợ chồng và con cái.

Hôm nay ta mất kiên nhẫn với cha mẹ, ngày mai chính con mình cũng có thể học cách ứng xử đó. Đây không nhất thiết là một sự trừng phạt thần bí, mà là quy luật bắt chước rất tự nhiên trong gia đình.

Năm. Vong ân bội nghĩa

Có người khi khó khăn được người khác giúp một tay, nhưng vừa khá lên đã quên ân nghĩa, thậm chí quay lại coi thường người từng giúp mình.

Cái mất lớn nhất không phải tiền bạc mà là tín nhiệm. Một người không biết biết ơn sẽ dần khiến những người xung quanh nghĩ rằng: người này không đáng để giúp.

Cổ nhân nói: “Chịu ơn giọt nước, phải báo đáp suối nguồn”. Biết ơn không chỉ để trả nghĩa người khác, mà còn giúp mình giữ được tư cách đáng tin cậy trong các mối quan hệ.

Sáu. Thừa lúc người khác gặp nạn để kiếm lợi

Người ta cần tiền gấp thì ép giá tài sản; người kinh doanh thất bại thì cho vay lãi cao; người đang đau khổ lại đứng bên ngoài châm chọc.

Đây là việc làm trái với lòng trắc ẩn căn bản. Không giúp được người gặp nạn cũng không đáng trách, nhưng lấy nỗi đau của người khác làm cơ hội kiếm lợi lại là chuyện khác.

Hôm nay rắc muối lên vết thương người khác, đến ngày mình ngã xuống, rất có thể sẽ chẳng còn ai muốn đưa tay ra.

Bảy. Phóng túng dục vọng, phá hoại gia đình

Một mối quan hệ ngoài luồng không chỉ ảnh hưởng đến hai người. Phía sau còn có vợ chồng, con cái, cha mẹ của hai bên.

Đứa trẻ lớn lên trong một gia đình bị phản bội có thể mất niềm tin vào tình cảm và hôn nhân. Những tổn thương ấy đôi khi còn theo chúng vào cuộc sống trưởng thành.

Người xưa coi việc giữ gìn quan hệ vợ chồng là một phần quan trọng của gia phong, bởi không giữ được dục vọng của mình thì rất khó giữ được sự yên ổn của gia đình.

Tám. Ngầm hại người, sau lưng dùng thủ đoạn

Nói xấu đồng nghiệp để tranh chức, tung tin phá việc làm ăn của người khác, dùng thủ đoạn để loại bỏ đối thủ… Có thể ban đầu không ai biết, nhưng một khi quen giải quyết vấn đề bằng mưu mẹo, con người sẽ dần mất khả năng cạnh tranh đường đường chính chính.

Năng lượng đáng lẽ dùng để làm việc lại bị tiêu vào chuyện đề phòng, tính toán và “chơi người”. Con cái chứng kiến cách sống ấy cũng dễ học theo.

Chín. Phung phí lương thực và đồ đạc

Một bát cơm đi từ hạt giống đến bàn ăn phải qua rất nhiều bàn tay. Tùy tiện vứt bỏ không chỉ là lãng phí thức ăn mà còn là coi nhẹ công sức của người khác.

Chu Tử Gia Huấn có câu: “Một cháo một cơm, phải nghĩ nguồn gốc không dễ”.

Biết quý lương thực cũng là học cách quý tiền bạc, thời gian, tình cảm và những gì mình đang có.

Mười. Trong lòng không có sự kính sợ

Đây chính là gốc của chín điều phía trước.

Một người cho rằng không ai quản được mình, pháp luật không thấy thì muốn làm gì cũng được, rất dễ vượt qua giới hạn.

Lòng kính sợ không phải là yếu đuối. Đó là biết có những việc không nên làm, có những ranh giới không được bước qua. Người xưa nói “cử đầu tam xích hữu thần minh” cũng là để nhắc con người giữ một giới hạn trong lòng.

Giữ được bổn phận là giữ đường lui cho chính mình

Hình ảnh minh hoạ: Giữ được bổn phận là giữ đường lui cho chính mình

Suy cho cùng, “âm đức” không phải điều quá huyền bí. Nó nằm trong từng lời ta nói, từng đồng tiền ta kiếm, cách ta đối xử với cha mẹ, người yếu thế và cả sự tin tưởng người khác dành cho mình.

Đối xử tử tế thêm một chút, con đường trước mặt có thể rộng thêm một chút. Khắc nghiệt thêm một chút, con đường ấy cũng có thể hẹp đi.

Người xưa gọi một số việc là “tổn âm đức” bởi sau nhiều đời quan sát, họ nhận ra rằng người sống ổn định lâu dài chưa chắc là người khôn ngoan nhất, mà thường là người biết giữ bổn phận, biết dừng đúng lúc và không làm điều trái lương tâm.

Giữ được miệng, giữ được tâm, giữ đôi tay sạch sẽ và biết quý cha mẹ, không chỉ là vì người khác. Đó còn là cách để một ngày nhìn lại, lòng mình vẫn có thể thanh thản, và con cháu cũng có một gia phong tử tế để noi theo.

Tiểu Hoa biên dịch

Theo: aboluowang

#cauchuyenhay#giadinhtruyenthong#giaoduc#vanhoatruyenthong