Người xưa thường cho rằng, tiền tài một người có được trong đời không hoàn toàn chỉ đến từ sự khôn ngoan hay tính toán, mà còn liên quan đến phúc đức mà người ấy đã tích lũy. Có người sinh ra trong giàu sang nhưng về sau gia sản tiêu tán; có người thuở nhỏ nghèo khó, đến trung niên lại ngày càng sung túc; cũng có người làm việc rất chăm chỉ nhưng cả đời chỉ đủ ăn đủ mặc. 

Theo cách nhìn ấy, mỗi người giống như mang theo một “túi tiền phúc phận”. Túi lớn hay nhỏ không chỉ quyết định ta có thể hưởng bao nhiêu, mà còn nhắc rằng tiền tài nếu vượt quá phần phúc đức có thể gánh nổi, chưa chắc đã là may mắn.

Một cuộc gặp kỳ lạ giữa mùa xuân

Hình ảnh minh hoạ: Một cuộc gặp kỳ lạ giữa mùa xuân

 Vào những năm Đại Quan thời Tống Huy Tông, tại Túc Châu có hai anh em họ Tiền cùng học ở Thái học viện tại kinh thành. Khi ấy đang giữa mùa xuân, trong lúc chờ ứng thí, hai người rủ nhau đến Ngọc Tân Viên du ngoạn.

 Tại đây, họ gặp ba vị đạo sĩ có dáng vẻ khác thường, phong thái thanh nhã, lời nói khiến người nghe cảm thấy dễ chịu. Trò chuyện hồi lâu, ba đạo sĩ hẹn hai anh em vào đúng giữa trưa hôm sau quay lại để cùng uống rượu.

 Trước lúc chia tay, một tiểu đạo sĩ còn nói đùa rằng nếu đến muộn không thấy họ thì có thể đào đất lên tìm.

 Hai anh em nghe vậy chỉ bật cười, không để tâm.

 Ngày hôm sau, vì vướng việc, đến tận chiều tối họ mới quay trở lại. Ba vị đạo sĩ đã biến mất, nơi đó chỉ còn một ít thức ăn vương vãi. Nhớ lại lời nói hôm trước, người em nảy ý đào thử xuống đất.

 Không ngờ khi đào sâu khoảng một thước, họ phát hiện một chiếc hộp đá. Bên trong có chân dung ba vị đạo sĩ cùng một cuốn sách ghi lại phương pháp luyện thủy ngân thành vàng.

 Người em giữ lại bức chân dung để thờ phụng, còn cuốn sách được trao cho người anh.

 Sau kỳ thi, người em thi đỗ, còn người anh trở về quê thử làm theo những phương thuật trong sách. Điều kỳ lạ là những phương pháp ấy đều thành công. Chỉ trong vài năm, người anh đã mua hàng nghìn mẫu ruộng, từ một thư sinh bình thường nhanh chóng trở thành phú ông giàu có.

Có tiền mà không có đức, phúc cũng khó bền

 Một ngày nọ, ba vị đạo sĩ năm xưa bất ngờ tìm đến.

 Một người hỏi: “Cậu còn nhớ cuộc gặp tại Ngọc Tân Viên không?”

 Sau đó, vị đạo sĩ nói rằng người anh có được bí thuật, nhờ đó thu về rất nhiều tiền tài, nhưng lại chỉ biết hưởng thụ cho bản thân, không dùng của cải giúp đỡ những người nghèo khó.

 Theo lời vị đạo sĩ, phần phúc mà người anh đang hưởng đã vượt quá những gì anh ta có thể gánh chịu. Nếu không nhanh chóng sửa đổi, tuổi thọ cũng sẽ bị tổn giảm.

 Nghe vậy, người anh vô cùng hối hận. Anh lập tức đốt cuốn sách, phá bỏ nơi luyện thủy ngân, đóng cửa việc kinh doanh và không tiếp tục dùng phương thuật để làm giàu nữa.

 Nhưng dường như mọi việc đã quá muộn.

 Chưa đầy ba năm sau, người anh qua đời.

 Câu chuyện mang màu sắc truyền thống, nhưng điều đáng suy ngẫm nằm ở một quan niệm rất quen thuộc của người xưa: có được tiền chưa chắc đã là có phúc; giữ được tiền lâu dài lại càng cần một nền tảng đạo đức tương xứng.

 Nếu mọi thứ đã có phúc phận, vì sao con người vẫn phải nỗ lực?

 Đến đây có lẽ nhiều người sẽ đặt câu hỏi: nếu mỗi người đều có một “túi tiền phúc phận”, vậy cố gắng làm gì? Chẳng phải cứ ngồi yên rồi chờ hưởng phần của mình sẽ nhẹ nhàng hơn sao?

 Nước phải chảy thì bèo mới trôi, gió phải lay thì cây mới động. Con người vẫn phải lao động, học hỏi và sống có trách nhiệm; xã hội cũng phải vận hành bằng sự nỗ lực của từng người.

Nỗ lực vì thế không hề vô nghĩa.

 Điều đáng nói là khi đã nỗ lực, con người còn cần hiểu rằng không phải tất cả kết quả đều có thể cưỡng cầu. Có những thứ càng nóng lòng chiếm lấy, càng dễ đánh mất. Có người tài giỏi nhưng làm ăn nhiều lần thất bại; cũng có người dường như không quá khôn ngoan mà cuộc đời vẫn thuận lợi. Trong cách lý giải của người xưa, đó chính là sự khác biệt về phúc phận.

 Nhưng quan trọng hơn cả không phải tìm cách đo xem “túi tiền” của mình lớn đến đâu, mà là tự hỏi mình đang dùng những gì có được như thế nào.

Tiền bất chính có thể đến nhanh, nhưng chưa chắc giữ được lâu

 Một người muốn đổi đời thật nhanh có thể lựa chọn rất nhiều con đường. Nếu con đường ấy dựa trên tham lam, lừa dối, tham ô hay chiếm đoạt lợi ích của người khác, tiền bạc có thể đến nhanh hơn rất nhiều so với lao động chân chính.

 Nhưng cái giá phải trả đôi khi cũng lớn hơn rất nhiều.

 Nếu một người hưởng vượt quá phần phúc đức của mình bằng những phương thức bất chính, những gì đạt được chỉ mang tính tạm thời; sau cùng có thể phải trả lại bằng sự mất mát về tài sản, sức khỏe hoặc những biến cố khác trong đời.

 Dù tin hay không tin vào quan niệm số mệnh, bài học đạo đức phía sau vẫn rất gần với đời sống: tiền kiếm được bằng con đường ngay chính khiến con người ngủ yên; tiền có được bằng việc tổn hại người khác thường đi kèm bất an.

Phúc không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu tiền

Hình ảnh minh hoạ: Phúc không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu tiền[

 Con người thường nhìn thấy tiền bạc của người khác nhưng rất ít khi nhìn thấy cái giá họ đã trả. Bởi vậy, thay vì luôn so sánh mình với người giàu hơn, có lẽ điều đáng quý hơn là biết trân trọng phần mình đang có, làm tốt công việc của mình và giữ được một tấm lòng thiện lương.

 Có của cải thì biết chia sẻ, có địa vị thì biết khiêm nhường, có khả năng thì biết giúp đỡ người khó khăn. Những điều ấy có thể không giúp một người giàu lên ngay lập tức, nhưng lại khiến cuộc đời trở nên vững vàng hơn.

 Người xưa nói đến “phúc phận” không chỉ để con người chờ đợi số mệnh, mà còn để nhắc họ biết tiết chế lòng tham.

 Bởi tiền tài dù nhiều đến đâu cũng chỉ là thứ bên ngoài thân. Thứ thực sự quyết định một đời có an ổn hay không, có lẽ vẫn nằm ở cách chúng ta đối đãi với người khác và với chính lương tâm mình.

 Một người biết đủ sẽ không vì tiền mà đánh mất đạo đức; một người biết tích thiện sẽ không vì lợi trước mắt mà làm tổn thương người khác. Phúc có thể không nhìn thấy được bằng mắt, nhưng từng lời nói, từng lựa chọn và từng việc thiện mỗi ngày đều đang âm thầm tạo nên nó.

 Đến cuối cùng, điều đáng quý nhất không phải là trong tay có bao nhiêu tiền, mà là khi ngoảnh lại một đời, chúng ta vẫn giữ được sự bình an trong lòng.

Tiểu Hoa biên tập

#doisong#giadinhtruyenthong#giaoduc#vanhoatruyenthong