“Ngày xưa ở một làng nọ, có hai anh em đẻ sinh đôi, trẻ tuổi, đáng yêu. Tuy nhiên tính tình của họ rất ngỗ nghịch. Và mọi việc trở nên nghiêm trọng khi hai anh em bắt đầu đi ăn trộm cừu của những người nông dân trong vùng – một hành vi bị coi là trọng tội. Một lần nọ, cả hai anh em bị bắt quả tang. Dân làng quyết định trừng phạt bằng cách trích lên trán họ hai chữ “ ST” (sheep thief – tên trộm cừu) như một dấu ấn tội lỗi sẽ theo họ suốt đời. Một người trong hai anh em vì quá xấu hổ, nên đã bỏ làng đi biệt xứ. Kể từ đó, chẳng còn ai biết tin tức được gì về anh ta.
Còn người thứ hai vô cùng ân hận, đã ở lại làng và cố gắng hết sức để bù đắp lại những lỗi lầm của mình. Lúc đầu mọi người đều e dè và chẳng muốn dính líu gì với anh ta. Tuy nhiên anh ta vẫn quyết tâm chuộc lỗi. Hễ trong làng có ai đau yếu anh đều tìm đến ân cần chăm sóc và lo lắng. Bất cứ ai có việc gì nặng nhọc, anh đều giúp đỡ hết mình, chẳng cần biết đó là ai, giàu hay nghèo. Cứ thế, anh luôn sống vì người khác mà chẳng hề đòi ban thưởng hay trả công.
Nhiều năm trôi qua, một bữa nọ, có một vị khách đi ngang qua ngôi làng. Trong lúc ngồi quán nước bên đường, ông trông thấy một cụ già, trên trán có khắc một dấu khác lạ. Bất kì ai trong làng đi qua đều dừng lại kính cẩn chào hỏi cụ; đám trẻ con chơi xong cũng chạy đến sà vào lòng cụ. Tất cả mọi người đều thể hiện thái độ yêu quý, kính trọng ông cụ.
Vị khách tò mò hỏi chủ quán:
– Hai kí tự trên trán ông cụ có nghĩa là gì thế?
– Tôi cũng không rõ nữa. Chuyện xảy ra cách đây đã lâu lắm rồi – người chủ quán đáp.
Sau đó ông ngừng suy nghĩ một chút rồi nói – nhưng theo tôi chắc nó có nghĩa là “Thánh nhân” (Saint).”
(Theo sách Hạt giống tâm hồn)
Hãy viết bài văn trình bày suy nghĩ của anh chị về bài học rút ra từ câu chuyện trên?
Có một câu chuyện nhỏ trong Hạt giống tâm hồn thường được kể như một ngụ ngôn về sự chuộc lỗi.
Ngày xưa, trong một ngôi làng có hai anh em sinh đôi. Vì ngỗ nghịch, họ nhiều lần ăn trộm cừu của dân làng. Một hôm bị bắt quả tang, cả hai bị khắc lên trán hai chữ ST (Sheep Thief – kẻ trộm cừu) để mang dấu nhục suốt đời. Một người vì không chịu nổi ánh mắt của mọi người nên bỏ làng đi biệt xứ. Người còn lại chọn ở lại. Ông lặng lẽ sống khác đi: chăm sóc người đau yếu, giúp người nghèo khó, gánh việc nặng cho bất cứ ai mà không mong báo đáp. Năm tháng trôi qua, dấu khắc trên trán vẫn còn nguyên, nhưng cách nhìn của dân làng đã đổi khác. Đến khi một vị khách hỏi hai chữ ấy có nghĩa là gì, chủ quán đáp rằng ông không rõ chuyện đã quá lâu rồi, nhưng theo ông, có lẽ đó là viết tắt của Saint – một bậc thánh nhân.
Hai chữ khắc trên trán người em vẫn còn nguyên vẹn, nhưng ý nghĩa của chúng đã đổi khác, bởi chính cuộc đời ông đã viết thêm một nội dung mới lên dấu ấn của quá khứ. Câu chuyện vì thế gửi đến mỗi chúng ta một suy ngẫm đáng giá: điều quyết định giá trị của một con người không phải là họ đã từng mắc lỗi hay chưa, mà là họ lựa chọn sống như thế nào sau khi nhận ra lỗi lầm của mình. Trong cuộc đời, không ai lớn lên mà chưa từng vấp ngã; tuổi trẻ lại càng dễ lầm lỡ bởi sự nông nổi, thiếu trải nghiệm hoặc những phút giây yếu lòng. Sai lầm có thể là một phần của quá trình trưởng thành, nhưng không nên trở thành bản án cho cả cuộc đời. Đáng tiếc, trong đời sống hôm nay, người ta nhiều khi nhớ rất lâu những lỗi lầm của người khác, nhưng lại quá ít kiên nhẫn để nhìn thấy những nỗ lực âm thầm và bền bỉ của họ trên con đường sửa mình. Chính định kiến ấy đôi khi còn nặng nề hơn cả hình phạt, bởi nó khước từ quyền được thay đổi – một quyền rất đáng được tôn trọng của mỗi con người.
Trong thời đại số, một sai sót đôi khi không chỉ dừng lại ở khoảnh khắc nó xảy ra. Một bức ảnh cũ, một phát ngôn bồng bột hay một lỗi lầm của nhiều năm trước có thể bị nhắc lại bất cứ lúc nào và nhanh chóng trở thành căn cứ để phán xét cả một con người. Công nghệ giúp lưu giữ thông tin, nhưng đôi khi cũng vô tình lưu giữ cả những định kiến. Không ít người trẻ vì một lần học tập sa sút, một lần vi phạm nội quy hay một phút thiếu chín chắn trong cách ứng xử mà dần đánh mất niềm tin vào chính mình. Họ để quá khứ trở thành chiếc nhãn gắn chặt lên bản thân, như thể một sai lầm có thể quyết định toàn bộ giá trị của cuộc đời. Thế nhưng, câu chuyện về người mang hai chữ ST trên trán lại nhắc chúng ta một điều khác: quá khứ là điều không thể thay đổi, nhưng ý nghĩa của quá khứ thì luôn có thể được viết lại bằng cách sống của hiện tại. Chính những lựa chọn hôm nay mới quyết định con người của ngày mai.
Lịch sử luôn dành một vị trí trang trọng cho những con người biết vượt lên chính mình. Ngô Thì Nhậm từng chịu nhiều điều tiếng vì những lựa chọn chính trị trong một giai đoạn đầy biến động của đất nước. Thế nhưng, khi nhìn lại từ khoảng cách của thời gian, hậu thế không chỉ nhớ đến những tranh luận ấy mà còn ghi nhận ông như một trí thức lớn đã tận tâm phụng sự quốc gia, góp phần ổn định xã hội, phát triển văn hóa và để lại nhiều trước tác có giá trị. Ở phương Tây, John Newton từng là người tham gia buôn bán nô lệ, nhưng sự thức tỉnh lương tri đã khiến ông từ bỏ quá khứ, trở thành mục sư, tích cực đấu tranh chống chế độ nô lệ và để lại bài thánh ca Amazing Grace như một biểu tượng của sự sám hối và đổi thay. Còn Nelson Mandela, sau hai mươi bảy năm bị giam cầm, đã không chọn trả thù mà chọn hòa giải dân tộc, mở ra một tương lai mới cho Nam Phi và trở thành biểu tượng của lòng bao dung trong lịch sử hiện đại. Điểm gặp gỡ ở những con người ấy là họ không phủ nhận quá khứ của mình, nhưng cũng không để quá khứ quyết định toàn bộ giá trị của cuộc đời. Chính những lựa chọn sau đó mới làm nên ý nghĩa bền vững của một con người trong ký ức lịch sử.
Nhưng bài học của câu chuyện không chỉ dành cho người từng mắc lỗi, mà còn dành cho những người đứng bên ngoài lỗi lầm ấy. Một cộng đồng văn minh không chỉ biết nghiêm khắc trước cái sai, mà còn biết mở ra con đường để con người trở về với điều đúng. Từ lâu, cha ông ta đã đúc kết: "Đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại." Đó không phải là lời khuyên dễ dãi trước cái ác, mà là một quan niệm nhân văn về mục đích của sự trừng phạt: không phải để vùi lấp một con người trong mặc cảm, mà để giúp họ có cơ hội thức tỉnh và hoàn thiện bản thân. Nếu xã hội chỉ biết kết án mà không biết đón nhận sự đổi thay, sẽ có thêm nhiều người giống người anh trong câu chuyện, mang theo mặc cảm mà rời bỏ cộng đồng, hoặc tệ hơn là buông xuôi trước số phận. Nhưng nếu sự tha thứ được trao đi quá dễ dàng, không đi cùng trách nhiệm và sự sửa mình thực chất, thì cái sai cũng sẽ mất đi sức răn đe. Bởi vậy, sự bao dung chỉ thật sự có giá trị khi gặp được lòng hối cải chân thành, còn sự hối cải cũng chỉ có thể kết thành quả ngọt khi được cộng đồng tin tưởng và trao cho một cơ hội làm lại. Chính sự gặp gỡ giữa trách nhiệm và lòng nhân ái ấy mới tạo nên nền tảng của một xã hội nhân văn.
Người em trong câu chuyện không đi khắp nơi để thanh minh rằng mình đã thay đổi, cũng không cố gắng thuyết phục người khác bằng những lời hứa hay những lời xin lỗi. Ông không đòi hỏi sự tha thứ, không mong ai sớm quên đi lỗi lầm cũ. Điều duy nhất ông lựa chọn là lặng lẽ sống tử tế, ngày này qua ngày khác, dùng những việc làm cụ thể để bù đắp những điều mình từng gây ra. Cuối cùng, chính cuộc đời ông đã nói thay cho mọi lời biện minh.
Đó là điều đáng để mỗi người suy ngẫm trong đời sống hôm nay. Giữa một thời đại mà việc tạo dựng hình ảnh đôi khi được chú ý hơn việc bồi đắp nhân cách, không ít lời xin lỗi chỉ dừng lại ở ngôn từ mà thiếu đi sự chuyển hóa trong hành động. Trái lại, có những con người gần như không nói gì về sự hối hận của mình, nhưng từng việc làm tử tế, từng năm tháng sống có trách nhiệm đã trở thành lời xin lỗi chân thành và thuyết phục nhất. Bởi lẽ, niềm tin đã mất không thể lấy lại bằng những lời hứa, mà chỉ có thể được gây dựng từng chút một bằng thời gian, bằng sự kiên trì và bằng một cuộc sống tốt đẹp hơn mỗi ngày.
Đối với người trẻ, câu chuyện ấy mang một ý nghĩa đặc biệt. Trên hành trình trưởng thành, ai cũng có thể có lúc vấp ngã: một bài kiểm tra không như mong đợi, một lần thi chưa thành công, hay một phút nông nổi trong cách ứng xử. Nhưng những điều ấy không đủ để định nghĩa cả một con người. Điều quan trọng hơn cả là mỗi lần sai lầm đều trở thành một cơ hội để nhìn lại, sửa mình và bước tiếp. Mỗi ngày sống tốt hơn, học tập chăm chỉ hơn, cư xử chân thành hơn chính là mỗi ngày ta đang âm thầm thay đổi ý nghĩa của những "dấu khắc" từng in trên cuộc đời mình. Đồng thời, trong môi trường học đường, chúng ta cũng cần biết nhìn bạn bè bằng con mắt của hiện tại, thay vì mãi giữ họ trong những lỗi lầm cũ. Một học sinh từng nghịch ngợm vẫn có thể trở thành người sống có trách nhiệm; một người từng học lực bình thường vẫn có thể vươn tới những thành tựu lớn; một người từng vấp ngã vẫn có thể trở thành chỗ dựa cho người khác. Con người luôn có khả năng trưởng thành nếu biết hướng về điều thiện và không ngừng nỗ lực hoàn thiện bản thân. Vì thế, đừng để quá khứ trở thành nhà tù giam giữ tương lai của chính mình hay của bất kỳ ai.
Kết thúc câu chuyện là một chi tiết giản dị mà ám ảnh. Người chủ quán đã không còn nhớ hai chữ ST trên trán ông lão từng mang ý nghĩa gì; trong ký ức của ông, đó dường như chỉ có thể là viết tắt của Saint – một bậc thánh nhân. Thực ra, dấu khắc ấy chưa bao giờ thay đổi, chỉ có cuộc đời của người mang nó đã làm thay đổi cách người khác nhìn nhận. Phải chăng đó cũng là quy luật đẹp đẽ của nhân cách: danh dự không được quyết định bởi quá khứ, mà được bồi đắp từ những việc thiện âm thầm, từ những tháng năm sống tử tế và từ nghị lực không ngừng vượt lên chính mình. Con người không thể quay ngược thời gian để xóa đi lỗi lầm đã qua, nhưng hoàn toàn có thể sống sao cho quá khứ không còn là bản án, mà trở thành điểm khởi đầu của một hành trình hướng thiện. Đến một ngày, những dấu vết từng khiến ta cúi đầu sẽ không còn gợi nhớ đến lỗi lầm, mà trở thành minh chứng cho sức mạnh của sự thức tỉnh, của lòng kiên trì sửa mình và của phẩm giá được gây dựng bằng cả một đời sống. Đó có lẽ là chiến thắng bền vững và cao quý nhất mà một con người có thể đạt được.
Bình luận